Ses Array Array Bozukluklarř

T─▒p kategorisine 12 Temmuz, 2007 tarihinde eklendi, 33 defa okundu

SES BOZUKLUKLARI

├çevre ile ileti┼čimi sa─člayan ses ve konu┼čma insan ya┼čam─▒ i├žin ├žok ├Ânem ta┼č─▒yan hususlardan biridir. Sesde de─či┼čiklik yaratan nedenler burun ve akci─čer aras─▒ndaki solunum yollar─▒ patolojilerinde n├Ârolojik veya psikolojik olabilir. Vokal kord lezyonlar─▒nda ilk belirti ses k─▒s─▒kl─▒─č─▒d─▒r

Larinks; solunum, konu┼čma, yutma ve ├Âks├╝r├╝k gibi fonksiyonlarda ├Ânemli rol oynayan bir organd─▒r.

LAR─░NKS ANATOM─░S─░

LAR─░NGEAL ─░SKELET

Laringeal iskelet bir kemik ve ├╝├ž├╝ ├žift, ├╝├ž├╝ de tek olmak ├╝zere toplam dokuz k─▒k─▒rdak olu┼čturur.

Hyoid Kemik

Hyoid kemik 3. servikal vertebra seviyesinde bulunan, U ┼čeklinde ve 3. par├žadan olu┼čan bir kemiktir.

Tiroid Kartilaj

Larinksin en b├╝y├╝k ve ├ž─▒k─▒nt─▒l─▒ k─▒k─▒rda─č─▒ olan tiroid kartilaj, larinksin ├Ân ve yan duvarlar─▒n─▒n b├╝y├╝k k─▒sm─▒n─▒ olu┼čturur.

Cricoid Kartilaj

Larinksin alt k─▒sm─▒ndaki tek k─▒k─▒rdaklardan biridir. Tam bir halka ┼čeklindedir.

Epiglot

Bu k─▒k─▒rdak her taraf─▒ mukoza ile ├ževrili, ince lamina ┼čeklinde bir k─▒k─▒rdakt─▒r.

Aritenoid Kartilaj

Orta hatt─▒n iki taraf─▒nda, larinksin arka k─▒sm─▒nda ve cricoid kartilaj─▒n ├╝zerindedir. ├ť├žgen prizma ┼čeklinde bir k─▒k─▒rdakt─▒r. Bu prizma tepesi yukar─▒da, taban─▒ a┼ča─č─▒da olacak ┼čekilde durur. Tepesi corniculate kartilaj ile eklem yapar. Taban─▒n─▒n ├Ân k├Â┼česine processus vocalis denir ve buraya ligamentum vocale tutunur.

Cuneiform Kartilaj

(Wrisberg K─▒k─▒rda─č─▒)

Ariepiglottik fold i├žerisinde bulunurlar. Farkl─▒ b├╝y├╝kl├╝kte olabilen bu k─▒k─▒rdaklar bazen bulunmazlar.

LAR─░NKS─░N EKLEMLER─░

Larinsin k─▒k─▒rdaklar─▒ aras─▒nda fonksiyonel y├Ânden ├Ânemli olan krikotiroid ve krikoaritenoid eklemler bulunmaktad─▒r.

Krikotiroid Eklem

Tiroid k─▒k─▒rda─č─▒n inferior kornusu ile krikoidin posteromedial par├žas─▒ aras─▒ndaki k├╝├ž├╝k bir eklemdir. Eklem kaps├╝lle ├ževrilidir. Eklem kaps├╝l├╝ sinovyal zar ile ├Ârt├╝l├╝d├╝r. Eklem ├žo─čunlukla iki tarafta asimetriktir ve ├Âne ve arkaya harekete izin verir.

Krikoaritenoid Eklem

Tiroid kartilaj─▒n laminas─▒ ile aritenoid kartilaj─▒n taban─▒ aras─▒ndad─▒r.Sinovyal bir eklem olup d─▒┼ča ve i├že rotasyon hareketleri yapar.

LAR─░NKS MEMBRANLARI

Tirohiyoid Membran:Tiroid kartilaj ├╝st kenar─▒ ile hyoid kemik korpusu ve b├╝y├╝k boynuzunun alt kenar─▒ aras─▒nda uzan─▒r.

Tirohiyoid membran─▒n lateral k─▒s─▒mlar─▒ndan, larinks i├žine giren arter ven ve sinirler ge├žer.

Conus Elasticus:Larinksin alt k─▒sm─▒n─▒ sarar. Cricoid kartilaj─▒n ├╝st kenar─▒n─▒ tutunarak yanlara do─čru ilerler. Yukar─▒da ise, ├Ânde tiroid kartilaj alt kenar─▒nda orta hatta birle┼čir ve serbest kenar─▒ ligamentum vocaleyi olu┼čturacak ┼čekilde arkaya do─čru ilerler. Conus elasticus (cricovocal membran) ├╝stte arkada processus vocalise tutunarak sonlan─▒r. Bu membran glottis ve subglottisi paraglottik mesafeden ay─▒r─▒r. Bu durum larinks kanserinin yay─▒lmas─▒nda ├Ânemlidir.

Quadrang├╝ler Membran:├ľnde epiglotun serbest kenar─▒na tutunarak ba┼člar. Her iki tarafta arkaya do─čru ilerleyerek aritenoid kartilaj─▒n medial y├╝z├╝ne tutunur. ├ťstte ve altta iki serbest kenar─▒ bulunur. ├ťstteki serbest kenar─▒ ariepiglottik fold┬ĺu, alttaki serbest kenar ise ventrik├╝ler fold (bant ventrik├╝l)┬ĺu olu┼čturur.

LAR─░NKS─░N KASLARI

Larinks kaslar─▒ intrensek ve ekstrensek olmak ├╝zere ikiye ayr─▒l─▒rlar. ─░ntrensek kaslar laringeal yap─▒lar aras─▒nda yerle┼čmesine ra─čmen, ekstrensek kaslar─▒n as─▒l tutunma yerleri larinks d─▒┼č─▒ndad─▒r. Ekstrensek kaslar larinksin hareketini bir b├╝t├╝n olarak sa─člarlar Bu kaslardan tirohiyoid, stilopharingeus, digastrik, geniohiyoid ve stilohiyo─▒d kaslar larinksi kald─▒r─▒rken , sternotiro─▒d, sternohiyoid ve omohyoid kaslar─▒ larinksi deprese ederler. Larinksin intrensek kaslar─▒ ise esas olarak cord vokal hareketleri ile ilgilidirler. Bu kaslar ┼čunlard─▒r:

Cricotiro─▒d Kas:Arcus cricoidea┬ĺn─▒n ├Ân y├╝z├╝ne tutunarak ba┼člar, yukar─▒ do─čru ilerleyerek tiroid laminan─▒n alt kenar─▒na ve k├╝├ž├╝k boynuzuna tutunarak sonlan─▒r. N. Laringeus s├╝periorun eksternal dal─▒ taraf─▒ndan innerve edilir. Kas─▒ld─▒─č─▒nda cord vokallerin gerilmesi ve adduksiyonu i┼čini g├Âr├╝r.

Posterior Cricoaritenoid Kas:Lamina cricoidean─▒n arka y├╝z├╝ne tutunarak ba┼člar ve yukar─▒ do─čru uzanarak aritenoid kartilaj─▒n muskuler pro├žesine tutunarak sonlan─▒r. Cord vokallere abduksiyon yapt─▒ran tek kast─▒r.

Lateral Cricoaritenoid Kas: Arcus cricoidean─▒n lateral y├╝z├╝ne tutunarak ba┼člar, yukar─▒ ve arkaya do─čru ilarleyerek aritenoid kartilaj─▒n muskuler pro├žesine tutunur. Kas─▒ld─▒─č─▒nda cord vokallere adduksiyon yapt─▒r─▒r.

Tiroaritenoid Kas:Tiroid kartilaj─▒n i├ž y├╝z├╝ne tutunarak ba┼člar. Arkaya do─čru ilerlerken kas liflerinin bir k─▒sm─▒ conus elasticus┬ĺun d─▒┼č y├╝z├╝nden ge├žerek aritenoid kartilaj─▒n d─▒┼č kenar─▒na tutunarak sonlan─▒r. Liflerin bir k─▒sm─▒ ise, i├ž k─▒s─▒mdan ligamentum vokale┬ĺye paralel olarak ilerler ve aritenoid kartilaj─▒n processus vokalisine tutunurlar. Bu liflere m. vokalis ad─▒ da verilir. Tiroaritenoid kasa ait liflerin bir k─▒sm─▒ da epiglotun lateral kenar─▒na tutunarak sonlan─▒r. Bu liflere de m. tiroepiglotika ad─▒ verilir. Tiroaritenoid kas, kord vokallerin adduksiyonuna yard─▒m eder. Bu kas─▒n m. vokalis k─▒sm─▒ kord vokalin gerginli─čini ayarlayarak seslerin de─či┼čik frekanslarda ├ž─▒kmas─▒n─▒ sa─člar.

─░nteraritenoid Kas: Di─čer intrensek kaslar─▒n hepsi ├žift olmas─▒na ra─čmen bu kas tektir. Her iki aritenoid kartilaj aras─▒nda uzan─▒r. Bir tarafta muskuler pro├žese tutunarak ba┼člar. Kar┼č─▒ taraf─▒n muskuler pro├žesine uzanan liflere transfer interaritenoid kas, kar┼č─▒ taraf─▒n aritenoid kartilaj─▒n─▒n apeksine uzanan liflere ise oblik interaritenoid kas ad─▒ verilir. ─░nteraritenoid kas─▒n bilateral innervasyonlu olmas─▒ kord vokal paralizilerinin de─čerlendirilmesinde ├Ânemlidir. Bu kas da kord vokale adduksiyonu yapt─▒r─▒r. ─░nteraritenoid kas─▒n baz─▒ lifleri ariepiglottik fold boyunca ilerleyerek ariepiglottik kas┬ĺ─▒ olu┼čturur. Ariepiglottik kas yutma s─▒ras─▒nda epiglotun laringeal giri┼činin kapanmas─▒na yard─▒mc─▒ olur.

Tablo : Ekstrensek Larenks Adaleleri

A. Elevator adaleler

├Ân

(N. alveolaris inferior)

1.Digastrik

arka

(N.fasyalis)

2.Stilohiyoid

(N.fasyalis)

3.Geniohiyoid

(N.Hipoglossus)

4.Milohiyoid

(N.alveolaris inferior)

5.Hiyoglossus

(N.hipoglossus)

6.Genioglossus

(N.hipoglossus)

B.Depressor adaleler

1.Tirohiyoid

(N.hipoglossus)

2.Sternohiyoid

(Ansa hipoglossi)

3.Omohiyoid

(Ansa hipoglossi)

4.Sternotiroid

(Ansa hipoglossi)

Tablo :─░ntrensek Larenks Adaleleri ve Fonksiyonlar─▒

1.Abduktor olanlar

Posterior krikoaritenoid adale (n. rek├╝rens)

2.Adduktorlar

Lateral krikoaritenoid adale (n. rek├╝rens)

─░nteraritenoid adale (n. rek├╝rens)

Eksternal tiroaritenoid adale (n. rek├╝rens)

3.Vokal kordlar─▒ gerenler

─░nternal tiroaritenoid adale (Kord gerginli─čini azalt─▒r) (n. rek├╝rens)

Krikotiroid adale (Gerginli─či artt─▒r─▒r) (n. larengeus superiorun eksternal dal─▒)

LAR─░NKS─░N ─░NNERVASYONU

Larinksin motor ve sensitif sinirlerinin hepsi n.vagus┬ĺtan gelir. N.vagus larinksin inervasyonunu n. laringeus s├╝peri├Âr ve inferi├Âr dallar─▒yla sa─člar.N. laringeus s├╝perior,eksternal ve internal olmak ├╝zere iki dala ayr─▒l─▒r. ─░nternal dal membrana tirohyoideadan ge├žerek larinksin supraglottik b├Âlgesinin sens├Ârial innervasyonunu sa─člar. Eksternal dal ise larinksin d─▒┼č y├╝zeyinde a┼ča─č─▒ya do─čru ilerleyerek m. cricotiroideusun motor fonksiyonunu sa─člar.

N. laringeus inferior ( rek├╝rren laringeal sinir) ise n. vagustan ayr─▒ld─▒ktan sonra sol da arcus aortay─▒, sa─čda ise a. subklavikula┬ĺy─▒ ge├žerek, trakeo├Âzefageal oluktan yukar─▒ do─čru ilerler. ─░nferior constrikt├Âr kas─▒n alt kenar─▒ hizas─▒ndan larinkse girer. N. Laringeus inferior larinksin, kord vokalin alt─▒ndaki k─▒sm─▒n─▒n sens├Âriel innervasyonu ile intrensek kaslardan m.crikotroideus d─▒┼č─▒nda kalanlar─▒n motor innervasyonunu sa─člar.

VOKAL KORDLARIN H─░STOLOJ─░K YAPISI

a.├ľrt├╝; 1.Epitel, 2. Lamina progrian─▒n superfizyel tabakas─▒

b.Ge├ži┼č (Transition);3.Lamina proprian─▒n orta ve 4. derin tabakalar

c.G├Âvde (Body);5. Vokal adale lifleri

Epitel Tabakas─▒:Vokal kordlarda iki tip epitel ├Ârt├╝ yer al─▒r.Vokal kordun vibratuar par├žas─▒n─▒n ├╝st ve alt y├╝z├╝ ps├Âdostratifiye silyal─▒ kolumner epitelle ├Ârt├╝l├╝d├╝r. Bu tipik respiratuar epitel olup goblet h├╝crelerde yer al─▒r. Epitel ventrik├╝l taban─▒na ve a┼ča─č─▒da subglottik b├Âlgeye do─čru uzan─▒r. Ser├Âm├╝k├Âz glandlar kordun serbest kenar─▒ hari├ž di─čer b├Âl├╝mlerinde bulunurlar ve kord vokalin ─▒slak kalmas─▒n─▒ sa─člarlar.Kordun ├╝st y├╝zeyi ve vibratuvar kenar─▒ keratinize olmayan stratifiye yass─▒ epitel ile ├Ârt├╝l├╝d├╝r. Kordun di─čer k─▒s─▒mlar─▒ ps├Âdostratifiye silyal─▒ kolmner epitelle kapl─▒d─▒r.

Y├╝zeyel Tabaka:Bu tabaka epitelin hemen alt─▒ndad─▒r ve Reinke Aral─▒─č─▒ ile ilgilidir. Kal─▒nl─▒─č─▒ ortalama 0.3 mm┬ĺdir.Reinke aral─▒─č─▒ kordun serbest kenar─▒ndan 2mm kadar uzakl─▒ktad─▒r. Vokal kord kanserinin bu aral─▒─ča ilerlemesi ile art─▒k lenfatik sisteme ge├ži┼či s├Âz konusudur. O halde Reinke aral─▒─č─▒ (laringeal bursa) vokal ligamentin ├╝zerinde subepitelyal ba─č doku tabakas─▒nda yer al─▒r.Etraf─▒ sa─člam fibr├Âz doku ile ├ževrilidir.Herhangi bir nedenle olu┼čan ├Âdemin d─▒┼ča yay─▒lmas─▒n─▒ bu fibr├Âz doku ├Ânler.

LARENKS F─░ZYOLOJ─░S─░

Vibrasyon yapan insan larenks foto─čraflar─▒ Musehold taraf─▒ndan yay─▒nlanm─▒┼čt─▒r. Bu ara┼čt─▒rmac─▒ya g├Âre, vokal kordlar sadece yanlara de─čil vertikal y├Ândede titre┼čim yaparlar. H─▒zl─▒ ├žekilen filmlerde vokal kord vibrasyonlar─▒n─▒n vertikal y├Ânde uniform olmad─▒─č─▒ g├Âr├╝lm├╝┼čt├╝r. Kordlar ├Ânce alttan kapan─▒r. Ayn─▒ zamanda kordun alt kenarlar─▒ yine ayr─▒lan ilk par├žalard─▒r. Bu y├╝zden vertikal faz, kordun alt ve ├╝st kenarlar─▒n─▒n hareketi olarak ikiye ayr─▒lm─▒┼čt─▒r.

LARENKS─░N FONKS─░YONLARI

S─░F─░NKTER (KORUMA) G├ľREV─░: Yutma s─▒ras─▒nda larinksin kapanmas─▒ larinks fizyolojisinin en vital y├Ân├╝ olup s─▒v─▒ ve kat─▒ g─▒dalar─▒n giri┼činde akcigerleri korur. Solunum ve sindirim yollar─▒ farenkste ├žapraz yapar. Bu da a┼ča─č─▒ solunum yollar─▒n─▒n korunmas─▒n─▒ gerektirir. Bu g├Ârevi larenks ├╝stlenir.

SOLUNUM FONKS─░YONU

Hipoksi ve hiperkapnide vokal kord hareketleri etkilenir. Bu i┼člemler pulmoner resept├Ârler ve solunum merkezinde vagal eferentlerle sa─član─▒r. Derin anestezide inspiryum ve ekspiryumda vokal kord hareketleri etkilenir. Adduktor aktivite, anestezi derinle┼čtik├že daha duyarl─▒ olur. Glotik aral─▒─č─▒n geni┼čli─či akci─čerdeki hava miktar─▒ taraf─▒ndan kontrol edilir.

Rek├╝rens sinir liflerinin ├žo─čunlu─ču adduktor adaleleri daha az─▒da abduktor adaleleri innerve eder. Vokal kordlar istirahatte iken ortada intermediate pozisyon al─▒rlar.

FONASYON G├ľREV─░

Larenks ses ├ž─▒karan bir organd─▒r.Larenkste sesin meydana gelmesinde ├že┼čitil komponentler rol oynarlar. Bunlar havan─▒n bas─▒nc─▒, vokal kordlar─▒n gerilmesi, rima glotisin ┼čeki, solunum yollar─▒n─▒n durumu, geni┼čli─čidir. Baz─▒ fiziksel etkenlerde olaya kat─▒l─▒rlar. ├ľzellikle sinir sisteminin etkisi ile adalelerde uzama kas─▒lma meydana gelir. Ses olu┼čumunda i┼čitmenin de ├Ânemili rol├╝ vard─▒r. Ekspirasyon havas─▒n─▒n ak─▒m─▒ torasik ve abdominal adalelerde kontrol edilir. Ses olu┼čumu i├žin de─či┼čik yorumlar yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Ewald┬ĺ─▒n miyoelastik teorisi┬ĺne g├Âre, kord vokallerdeki titre┼čim pasif olup sesin ├Âzelli─či infraglotik bas─▒nca ve kordlar─▒n gerilimine ba─čl─▒d─▒r. Husson┬ĺun n├Ârokronaksik teorisi┬ĺne g├Âre, vokal kordlar aktif rol al─▒p infraglotik bas─▒nca ba─čl─▒ olarak ses ┼čiddeti de─či┼čir. Glotisin a├ž─▒lma frekanslar─▒ da rek├╝rensin aksiyon frekanslar─▒na e┼čittir. Vokal kordlar─▒n pasif a├ž─▒l─▒p kapand─▒─č─▒n─▒n bilinmesi, iki rek├╝rensin uzunluk ve kal─▒nl─▒klar─▒n─▒n farkl─▒ olmas─▒ y├╝z├╝nden senkronize impulslar─▒ nas─▒l ├╝retebildi─čine ve vokal kord mukozas─▒n─▒n ├Ânemli olan bu g├Ârevine de─činmedi─či i├žin bu teori ├Ânemini kaybetmi┼čtir.

Miyoelastik aerodinamik teori,

Van Den Berg (1950) taraf─▒ndan ortaya at─▒lm─▒┼čt─▒r. Bu teoriye g├Âre, Perolla┬ĺn─▒n mukoond├╝latuvar teorisi larenks mukozas─▒n─▒n fonasyondaki ├Ânemini vurgular. Stroboskopi ile kord mukozas─▒n─▒n ondulatuvar hareketleri g├Âsterilmi┼čtir. Muskuloond├╝latuvar ve miyoelastik teori, larenksteki ses ├╝retimini Bernoilli fenomeni ile a├ž─▒klar. Buna g├Âre, dar bir yerden y├╝ksek h─▒zda bir ak─▒m ge├žerse duvarlara ak─▒m merkezindeki bas─▒n├ž etki yapar. Bu etki ile glotis kapan─▒r. Glotisten havan─▒n h─▒z─▒l ge├ži┼či s─▒ras─▒nda negatif bas─▒n├ž meydana gelir ve bu bas─▒n├ž vokal kordlarda emme etkisi olu┼čturur. Vokal kord mukozas─▒n─▒n hareketlili─či ├Ân kommis├╝r ve aritenoid b├Âlgesine k─▒yasla kordlar─▒n orta noktas─▒nda daha fazlad─▒r. Titre┼čen vokal kortlar─▒n serbest kenarlar─▒ eliptik bi├žimdedir. Vokal kordlar─▒n a├ž─▒lma (lateral) ve kapanma (medial) hareketleri vokal kord mukozas─▒n─▒n medial y├╝zeyi boyunca alt dudaktan ├╝st duda─ča do─čru olur. Mukoza dalga hareketleri videostroboskopi ile g├Âr├╝l├╝r. Mukozal dalgan─▒n h─▒z─▒ vokal kordun uzunlu─ču, hava ak─▒m─▒n─▒n ┼čiddeti, subglotal bas─▒n├ž, vokal adale kontraksiyonu fundamental frekans─▒n y├╝kselmesi ile ili┼čkilidir. O halde glotis, kordun alt kenar─▒ndan itibaren a├ž─▒lmaya ba┼člar. Tam a├ž─▒lma olmadan ├Ânce ├╝st duda─č─▒ a├ž─▒l─▒rken alt duda─č─▒nda kapanma ba┼člar.

Glotik ses dalgas─▒, asimetrik ve triangular ┼čekildedir. Normal fonasyonda subglotik bas─▒nc─▒n artmas─▒, vokal kordlarda titre┼čimleri ba┼člat─▒r. Glotik ses rezonat├Âr organlarda ┼čekillenir. Ses dalgalar─▒ 16-20,000 frekanslar aras─▒nda mekanik titre┼čim yapan cisimlerin kulak ile temas─▒ olan ortamda olu┼čturduklar─▒ dalgalard─▒r. Ortam havad─▒r. Sesin kalitesi glotik sesin dalga ┼čekline ba─čl─▒d─▒r.

Sonans,

belli bir s├╝rede tonun ┼čiddet, t─▒n─▒ ve perdesindeki uzamaya ba─čl─▒ olu┼čan dalgalanmalardaki de─či┼čikliktir. ─░ki sesin ay─▒rt edilmesi sonans ile sa─član─▒r. Sesin y├╝ksekli─či subglotal bas─▒n├ža ba─čl─▒d─▒r. Subglotal bas─▒n├ž y├╝ksekse vokal kord vibrasyonu s─▒ras─▒nda glottal volum h─▒z─▒ art─▒┼č─▒ ile ses ├žok ┼čiddetli ├ž─▒kar. Vibratuvar sikl├╝slerde vokal kordlar birbirine tam yakla┼čmazlar. Vokal kordlar s─▒k─▒ca kar┼č─▒l─▒kl─▒ gelmekle beraber serbest kenarlar─▒ boyuncu gev┼ček g├Âr├╝n├╝mdedirler. Subglotik bas─▒n├ž sesin ┼čiddeti ile artar. Y├╝ksek sesle konu┼čma ve ba─č─▒rma hafif konu┼čmaya oranla vokal ├ž─▒k─▒nt─▒larda daha fazla yaylanmaya neden olur. Bu mukozal doku reaksiyonlar─▒ kontakt ├╝lserlere yol a├žar.

Kordlar yukar─▒, a┼ča─č─▒ ve sonra yanlara hareket ederler. Yanlara hareket yukar─▒ a┼ča─č─▒ hareketlerden daha ├Ânemlidir. Genel olarak konu┼čman─▒n larenkste meydana gelen temel ton ile olu┼čtu─ču ve ├╝st solunum yolunun rezonans yapan kompartmanlar─▒nda modifiye edildi─či kabul edilir. Temel tonlar vokal kordlar─▒n vibrasyonu ile meydana gelir. Akci─čer, bron┼č ve trakeadan gelen hava, rima glotisden ge├žerek yukar─▒ do─čru y├╝kselir. Bu esnada vokal kordlar─▒ titre┼čtirir. Titre┼čim dalgalar─▒ farenks ve a─č─▒zda ┼čekillenerek konu┼čma sesine d├Ân├╝┼č├╝r. Vokal kord vibrasyonunun passif ├Âzelli─či ses olu┼čumunun aerodinamik teorisinin temelini olu┼čturur. ├ç├╝nk├╝ kadavra larenksinde veya paralize larenkste hava ├╝flenince ses olu┼čturulabilmesi bu teoriyi destekler niteliktedir.

Derin inspiryumda kordlar birbirinden ayr─▒l─▒r. Rima geni┼čler. Bunu kriko aritenoid posterior adale sa─člar. Sesin olu┼čmas─▒ i├žin ├Ânce riman─▒n kapanmas─▒ gerekir. Bu fonasyon durumudur. Krikoaritenoid lateralis, tiroaritenoid ve aritenoid kaslar burada g├Ârev al─▒rlar.

Ses olu┼čmas─▒ i├žin, vokal kordlar gergin olmal─▒d─▒r. Bu i┼či krikotiroid ve vokal adale g├Âr├╝r. Bunlar─▒n kontraksiyonu ile vokal kordlar gerilir ve kal─▒nla┼č─▒r. Vokal adaleler izotonik kontraksiyonda iken ses olu┼čmas─▒ i├žin izometrik kontraksiyona ge├žerler. Aritenoidin vokal ├ž─▒k─▒nt─▒s─▒ kordun membran├Âz par├žas─▒n─▒n uzunlu─čunu r├Âlatif olarak artt─▒r─▒r. B├Âylece kordun vibratuvar y├╝zeyi artar.

Vokal kordlar─▒n ├žok k─▒sa aral─▒klarla ortalama saniyede 400-600 defa yapt─▒klar─▒ ritmik hareketler ve sonunda riman─▒n ayn─▒ ┼čekilde a├ž─▒l─▒p kapanmas─▒ ile rimadan ge├žen hava ak─▒m─▒nda dalgalanma olu┼čturur. Rimadan ge├žen hava dalgalar─▒ kordlara ├žarparak onlar─▒ titre┼čtirir. Kordlar─▒n titre┼čimleri buradan ge├žen hava s├╝tununu titre┼čtirir. B├Âylece ses dalgalar─▒ meydana gelir. Hareketlerin say─▒s─▒ kordlar─▒n uzunluk, kal─▒nl─▒k ve gerginlik derecesine ba─čl─▒d─▒r. Kordlar uzun ve kal─▒nma┼čm─▒┼č ise ses kal─▒n, k─▒sa incelmi┼č ise ince ├ž─▒kar.

O halde vibrasyon frekans─▒, vokal kordlar─▒n titre┼čen kitlesi bunlar─▒n ├Ân arka gerilimi, subglotik bas─▒nca ba─čl─▒d─▒r. Ses tonu y├╝kselirken kordlar krikotiroid adalenin yard─▒m─▒ ile izotonik olarak gerilir ve uzar. Kordun sadece uzamas─▒ al├žak seslerin ├ž─▒kar─▒lmas─▒na yard─▒m eder. Bu etki tiroaritenoidin yard─▒m─▒ ile vokal kordlar─▒n internal gerilimini artt─▒rarak olu┼čur. Ekstralarengeal adaleler ses tonlar─▒na tiroid ve krikoid aras─▒ndaki aral─▒─č─▒ de─či┼čtererek etki ederler. Ancak sternotiroid adalenin burada etkisi yoktur.

T1 ve T2 vokal kord kanserlerinde disfoni ve ses k─▒s─▒kl─▒─č─▒ glotisin tam kapanmamas─▒na, vokal kord vibrasyonunun amplit├╝d├╝n├╝n azalmas─▒ ve ireg├╝ler olu┼čuna, mukozal dalga hareketlerinin azalmas─▒na ba─čl─▒d─▒r. Bunlar stroboskopik muayenede anla┼č─▒l─▒r.

Sesin Fiziksel ├ľzellikleri

Frekans

Frekans Hz olarak ├Âl├ž├╝l├╝r. Glotisin saniyedeki a├ž─▒lma ve kapanma sikl├╝s├╝ say─▒s─▒d─▒r. Farenks, oral ve nazal kavite ses sinyalleri i├žin rezonat├Âr organlard─▒r. Vokal trakt─▒n ┼čekli ve uzunlu─ču ya┼č ve cinse g├Âre de─či┼čir. Kad─▒n ve ├žocuklarda vokal traktus erkeklerden daha k─▒sad─▒r. Konu┼čma sesi erkekte 125-150 Hz, kad─▒nlarda ise daha tiz 220-300 Hz aras─▒ndad─▒r. Klinikte Fo ├Âl├ž├╝m├╝ ile disfoni derecesi, vokal fonksiyon de─čerlendirilir. ┼×ark─▒c─▒ formatlar─▒ 2300-3200 Hz civar─▒ndad─▒r. Seslilerde bas seslerde formatlar 2400 Hz, baritonda 2600 Hz, tenorda 2800 Hz, mezzo sopranoda 2700 Hz, y├╝ksek sopranoda 3200 Hz┬ĺdir. Sesin frekans─▒ veya perdesi kordun uzunlu─ču, kitlesi, gerginli─či ile ayarlan─▒r. Vokal kordlar─▒n gerilmesi ile ses perdesi y├╝kselir. Vokal kordlar erkeklerde daha uzun ve kal─▒nd─▒r. Bas sesten sopranoya do─čru vokal kordlar giderek k─▒sal─▒r. Vo─▒kal kordun kitlesinin artmas─▒ ve kal─▒nla┼čmas─▒ ses perdesini al├žald─▒r. Vokal kord kitlesinin belirgin bi├žimde azalmas─▒ sesin ├Âzelli─čini falsettoya y├Âneltir. Androjen hormonlar─▒n etkisi ile vokal kordlarda meydana gelen kal─▒nla┼čma ses perdesini al├žalt─▒r. Bu androfoni ad─▒n─▒ al─▒r. Subglotik bas─▒nc─▒, dolay─▒s─▒yle ses ┼čiddetinin artmas─▒, larenks l├╝meninin geni┼čleyip vibrasyonun azalmas─▒na yol a├žarak ses frekans─▒n─▒ azald─▒r.

┼×iddet

Ses ┼čiddeti, sesin yay─▒lma do─črultusunda dik bir d├╝zlemde 1 cm2┬ĺlik y├╝zeye 1 saniyede verdi─či ses enerjisidir (watt/cm2) ve desibel ismini al─▒r. Sesin ┼čiddeti vokal kord titre┼čiminin amplit├╝d├╝ ile do─čru orant─▒l─▒d─▒r. As─▒l etken subglotik bas─▒n├žt─▒r. ─░nsan sesi 130 dB┬ĺye kadar y├╝kselebilir. Sesin ┼čiddeti larenks ve rezonat├Âr bo┼čluklar─▒n adale, ligament ve mukozan─▒n akci─čer kapasitesinin torakoabdominal adalelerin g├╝├ž ve gerginli─či gibi ├Âzelliklere ve ekspiraksyon havas─▒n─▒n bas─▒nc─▒na ba─čl─▒d─▒r. S├╝rrenal korteks hiperfonksiyonunun ses ┼čiddetine etkisi vard─▒r. ├çevre g├╝r├╝lt├╝s├╝ artt─▒k├ža kokleo-larengeal refleks nedeni ile ses ┼čiddeti fazla la┼č─▒r. Bilateral sensorin├Âral i┼čitme kayb─▒ olan ki┼či g├╝r├╝lt├╝l├╝ ortamda sesini ├žok y├╝kseltir.

T─▒n─▒

Glotisin kapanma ve rezonat├Ârlere ula┼čma s├╝resindeki d├╝zenlemedir. ─░nsan─▒n tan─▒t─▒c─▒ sesi t─▒n─▒dan ileri gelir.

Sesin geni┼čli─či

Ses veya bir m├╝zik aletindeki notalar─▒n eri┼čebilece─či geni┼čliktir. Kad─▒n ses t├╝rleri soprano, mezzosoprano, kontralto, erkeklerde tenor, bariton, bas ┼čeklindedir. Tenor ve soprano tiz seslerdir. Kontralto ve bas pes seslerdir. Bu ay─▒r─▒m m├╝zikte ├Ânemlidir.

Ses ve konu┼čman─▒n olu┼čmas─▒

Ses ve konu┼čman─▒n meydana gelmesi mental ve fiziksel aktivasyonlar─▒n birle┼čmesi ile olu┼čur. Serebral korterksde konu┼čma alan─▒nda meydana gelir. Larenksin hareketleri buradan kontrol edilir. Sinirlerle larenkse ula┼č─▒r. Vokal kordlar titre┼čir. Supraglotis, farenks, dil, damak, a─č─▒z bo┼člu─ču ve burunda rezonasyonu sa─član─▒r.

Fonasyonda en ├Ânemli unsur vokal kord vibrasyonlar─▒n─▒n meydana getirdi─či larenks sesidir. Vokal kordlar─▒n vibrasyonu hem lateral hemde vertikal d├╝zlemde olur. Fonasyonda glotisten hava ge├žerken vokal kordlar titre┼čir. Kordun ├╝st kenar─▒ a├ž─▒lmadan ├Ânce alt kenar─▒ a├ž─▒l─▒r. ├ťst kenar laterale hareket ederken havan─▒n ├╝fleme hareketi ile glotal ├╝fleme olur. Alt kenar ortaya gelir ve yeni glotik vibratuvar siklus ba┼člar.

Bu hareketlerle ses ortaya ├ž─▒kar. Vokal kord mukozas─▒n─▒n yass─▒ epitel ve lamina progrian─▒n y├╝zeyel ve orta tabakas─▒ dalgalanmay─▒ sa─člar. Krikotiroid adale kontraksiyonu bu ├Ârt├╝y├╝ gerer ve kordda kat─▒l─▒k yapar. Vokal kordun gerginlik ve kat─▒l─▒─č─▒ndaki de─či┼čiklik dalgalanma hareketlerine etkilidir. Vokal kordda musk├╝ler kontraksiyona ba─čl─▒ olarak kat─▒l─▒k artarsa dalgalanma h─▒z─▒ artar ve ses perdesi y├╝kselir. Vokal kord mukozal dalgalanma hareketine etkili hastal─▒klarda ses bozulur. En fazla krikotiroid adale olmak ├╝zere b├╝t├╝n larenks adalelerinin stim├╝lasyonu sesin temel frekans─▒nda art─▒┼ča neden olur. Larenks sesinin y├╝ksekli─či vokal kordlar─▒n gerginli─či ile do─čru, titre┼čen kitlesi ile ters orant─▒l─▒d─▒r.

Farenksin konu┼čmada rol├╝

Konu┼čma s─▒ras─▒nda farenks aktif bir artik├╝lat├Âr organd─▒r. Ekstrensek dil adaleleri, damak, mandibula depress├Ârleri ve farenks kontrikt├Âr adaleleri konu┼čma s─▒ras─▒nda farenksin geni┼čleyip daralmas─▒na ve rezonansa katk─▒da bulunurlar. Sesli harfler ekspirasyon havas─▒ ile hi├ž tak─▒nt─▒ya u─čramadan larenksten ├ž─▒kar─▒l─▒r. Artikolasyon b├Âlgeleri ┼čunlard─▒r.

Dudaklar

Labio-dental b├Âlge

Linguo-dental b├Âlge

Palatal b├Âlge

Dorso-faucial b├Âlge

Larengeal b├Âlge

Fonasyonda solunumun rol├╝

G├Â─č├╝s ve kar─▒n solunumu ile daha rahat solunum sa─član─▒r. Ekspirasyonun kontrol├╝ iyi bir ses i├žin gereklidir. Fonasyon zaman─▒ uzun ve en az solunum ile ses ├ž─▒kar─▒lmal─▒d─▒r. Ortalama ┼čiddette ├ž─▒kar─▒lan ses i├žin s├╝re 18-25 saniyedir.

Sesteki rezonans bozukluklar─▒

Ventrik├╝llerin fonasyonda etkisi olmaz. Subglotik b├Âlgenin etkisi azd─▒r. Rezonans─▒n fazla oldu─ču hipernazalite ve yetersiz oldu─ču hiponazalite en ├žok rastlanan rezonans bozukluklar─▒d─▒r. Perde, m├╝zikal skalaya g├Âre sesin cinse ve ya┼ča g├Âre beklenilen de─čerden de─či┼čik ├ž─▒kmas─▒d─▒r. Y├╝ksek perdeli ses larengeal weblerdede g├Âr├╝l├╝r. Kord vokaller k─▒sa kald─▒─č─▒ndan daha h─▒zl─▒ vibrasyon yaparak y├╝ksek perdeli ses ortaya ├ž─▒kar. Konjenital weblerde ses tonu zay─▒ft─▒r.

Ses niteli─čindeki bozukluklar

Glotisin tam kapanmay─▒p nefesli sese yol a├žmas─▒d─▒r. Fonasyonda hava ak─▒m─▒na ait ses i┼čitilir. Parkinsonda, miyasteni graviste gev┼ček vokal kordlarda nefesli ses olu┼čabilir. Polip, kist, papillom gibi lezyonlarda glotis tam kapanamad─▒─č─▒ndan glotik rezistans azal─▒r ve nefesli ses olu┼čur. Akci─čer vital kapasitesi ile ilgisi yoktur.

a.Fonasyon aral─▒─č─▒n─▒n azalmas─▒

b.Afoni

Sesin ├ž─▒kmay─▒p f─▒s─▒lt─▒ ┼čeklinde olmas─▒d─▒r.

c.Tremor

Ses titremesi genellikle psikolojiktir. Beyin sap─▒ lezyonlar─▒nda olabilir. Ya┼čl─▒ ki┼čilerde fizyolojiktir..

d.Sesin gergin ├ž─▒kmas─▒

Konu┼čmada zorluk vard─▒r., ses ├ž─▒karma zordur ve konu┼čma esnas─▒nda yorgunluk ortaya ├ž─▒kar.

e.Diplofoni

Fonasyonda iki farkl─▒ tonda ses ├ž─▒kar. Vokal kordlar─▒n gerginli─činin farkl─▒ olu┼ču ve kitle etkisi, her vibrasyonun farkl─▒ frekansta olu┼čmas─▒na ba─čl─▒d─▒r.

f.Stridor

Solunumun de─či┼čik fazlar─▒nda ses olu┼čmas─▒d─▒r. ─░nspiratuvar, ekspiratuvar veya bifazik olur.

g.Kaba ses

Nefesli sesin aksidir. Nefesli seste vibrasyon esnas─▒nda glotis kapanmas─▒nda zay─▒fl─▒k vard─▒r. Vokal kordlar─▒n uzun s├╝re birbiri ile temasta durmas─▒ kaba ses olu┼čturur. Ancak vokal kordda ├Âdem, t├╝m├Ârlerde vibrasyon sikl├╝s├╝n├╝n kapal─▒ faz─▒ uzad─▒─č─▒nda kaba ses meydana gelir.

I.Ses yorgunlu─ču

j.─░ntermittan disfoni

Sesin yanl─▒┼č kullan─▒m─▒ ba─č─▒r─▒p ├ža─č─▒rmalar─▒n al─▒┼čk─▒nl─▒k haline gelmesi, intermittan disfoniye neden olur. G─▒da ve kimyasal allerjiler intermittan disfoniye yol a├žarlar. Gecikmi┼č g─▒da allerjisi ve kimyasal duyarl─▒l─▒k larenks allerjilerinin daha s─▒k rastlanan nedenidir. Allerjik rinitle birlikte larenks belirtileri ortaya ├ž─▒kar. Vokal kordlar ├Âdemlidir.

Ses kalitesi i├žin glotik aral─▒k en ├Ânemil fakt├Ârlerden biridir. Dar glotal aral─▒k normal ses olu┼čturur. Geni┼č aral─▒k ses k─▒s─▒kl─▒─č─▒, kesik sesyarat─▒r. Vokal kordlar aras─▒nda fonasyonda a├ž─▒kl─▒k kal─▒rsa ses p├╝r├╝zl├╝ ├ž─▒kar. E─čer a├ž─▒kl─▒k ├žoksa periodik ses olu┼čmaz. Afoni olu┼čur. Aksine kord vokaller birbirine ├žok yakla┼č─▒rsa ses daha fazla bas─▒n├ž gerektirir ve zorlan─▒r., bo─čuk ├ž─▒kar. Solunum yetersizli─či varsa fonasyon i├žin gerekli bas─▒n├ž olmad─▒─č─▒ndan zay─▒f ses olu┼čur.

SES PATOLOJ─░LER─░NDE TANI

Anamnez

Ya┼č, cinsiyet, meslek sorulur. ├çocukluk, puberte, eri┼čkin ve ya┼čl─▒l─▒kta ses de─či┼čebilir. Hastan─▒n sesini nas─▒l kulland─▒─č─▒ vokal becerisi, sistemik hastal─▒klar─▒ ara┼čt─▒r─▒l─▒r. Birlikte olan hastal─▒klar, hastal─▒klar─▒ nat├╝r├╝, allerji, profesyonel etki, fiziksel etki, psikolojik durum, ses de─či┼čikli─činin s├╝resi, seyri, fatik, a─čr─▒, konu┼čman─▒n ┼čekli, ince ve kal─▒n seslerdeki durum ara┼čt─▒r─▒l─▒r. Solunum ritmi, seste nazalite, ince, kal─▒n, metalik, h─▒r─▒lt─▒ gibi ├Âzellikler aran─▒r. Hastan─▒n sinirli, hiperkinetik olu┼ču g├Âzlerini bir noktaya fikse etmesi, y├╝zdeki tikleri veya devaml─▒ g├╝l├╝msemesi gibi belirtilere dikkat edilir.

Ses patolojilerinin nedenleri ├žok ├že┼čitlidir. Daha ├žok k├Ât├╝ ses kullan─▒m─▒ ve psikojenik fakt├Ârler ├Ân s─▒rada yer al─▒r. Ses yorgunlu─ču durumunda dejeneratif n├Ârolojik hastal─▒klar akla gelmelidir. Alkol vokal teknik i├žin k├Ât├╝ etki yapar. Vazodilatasyonla mukoza de─či┼čikliklerine yol a├žar. ┼×ark─▒c─▒n─▒n yorgunluk ┼čikayeti adale gerginli─čine ba─čl─▒ disfoniler sesin yanl─▒┼č ├ž─▒kar─▒lmas─▒na neden olabilir. Hizl─▒ kilo kayb─▒, s─▒v─▒, protein diyetleri sesi de─či┼čtirir. Ses sanat├ž─▒lar─▒ h─▒zl─▒ kilo kaybederse ses incelir, kalitesi de─či┼čir.

Kab─▒zl─▒k ve ishal durumunda abdomen fonksiyonu de─či┼čece─činden ses kalitesi bozulur. Temporomandibuler eklem patolojileri, di┼čler ba┼č boyunda adale gerginli─či yapar. Mandibula ve hiyoide yap─▒┼čan adalelerin spazm─▒ larenkse etkilidir. ─░┼čitme kayb─▒ ses tonuna etki yapar. Kad─▒nlar─▒n 1/3┬ĺ├╝nde adet ├Âncesinde, ovulasyon sona erince ses de─či┼čir. Submukozal hemorajiler olur. Dismenore sesi bozar. Do─čum kontrol haplar─▒ ile ses %5 oran─▒nda etkilenir. ─░la├ž kesilince ses d├╝zelir. Haplardaki progesteron etki eder. Androjen hormon kullananlarda ses kal─▒nla┼č─▒r. Hamilelikte 6-9 ay aras─▒ zorluk oldu─čundan ┼čark─▒ s├Âylenmemelidir. Menapozda ├Âstrojen azal─▒r. Androjen bask─▒ olur. Ses kal─▒nla┼č─▒r. Uzun u├žak seyahatlerinde nem oran─▒ azal─▒r. ┼×ark─▒c─▒n─▒n duru┼ču ├Ânemlidir. S├Âylerken dizlerini b├╝ker, tek ayakta durur.

Fizik muayene

Kulak, burun, nazofarenks, a─č─▒z bo┼člu─ču, farenks, larenks, trakea, bron┼člar, boyun, kar─▒n ve n├Ârolojik muayene yap─▒l─▒r. Sin├╝s, akci─čer, mide ara┼čt─▒r─▒lmal─▒d─▒r. Ses bozuklu─ču olanlarda larenks ve boyun adalelerinde anormal a┼č─▒r─▒ gerilim olur. Suprahiyoid kas gerilimi boyun palpasyonunda anla┼č─▒labilir.

Tablo : Ses K─▒s─▒kl─▒─č─▒ Nedenleri

A.Larinksteki Yap─▒sal De─či┼čiklikler

Bakteriyel spesifik, nonspesifik enfeksiyonlar

Fungal enfeksiyonlar

Allerjik reaksiyonlar

Bening lezyonlar (nod├╝l, polip, kontrakt ├╝lser, gran├╝lom, papillom┬ů)

Malig t├╝m├Ârler (kanser, sarkom)

Gastro├Âzefagial refl├╝

Postoperatif

Travma

B.N├Ârolojik bozukluklar

Vokal kord paralizileri

Ventrik├╝ler disfoni

Spastik disfoni

Hipokinetik disfoni

Hiperkinetik disfoni

Vokal kordlar─▒n paradoks hareketleri

C.Sistemik hastal─▒klar

D.Psikolojik nedenler

E.Ya┼članma ve puberte

Menapoz, vokal kord atrofisi

AKUT LARENJ─░T─░S

Larenks mukozas─▒n─▒n bakteriyel, viral enfeksiyonudur. Akut enflamasyon sigara, iritan maddeler, ila├žlar veya sesin yanl─▒┼č kullan─▒m─▒ gibi nonenfeksiy├Âz nedenlede olu┼čabilir. Yanl─▒z ba┼č─▒na rimer olabilece─či gibi yukar─▒ veya a┼ča─č─▒ solunum yolu enfeksiyonlar─▒ s─▒ras─▒nda sekonder olarak geli┼čebilir. Otoimm├╝n hastal─▒klarda akut enflamatuvar reaksiyon g├Âr├╝lebilir. ─░klim de─či┼čikli─či, kuru hava, psikolojik ve fiziksel direncin bozuldu─ču durumlar haz─▒rlay─▒c─▒ fakt├Ârlerdir.

Adenovir├╝s, influenza yayg─▒n olarak rastlanan etkenlerdir. Bunlar solunum mukozas─▒nda sekonder bakteriyel enfeksiyona yol a├žarlar. Streptokoklar, hemofilus influenza baz─▒ hastalarda etken olabilir. ─░leri ├žocukluk ya┼člar─▒ ve adultta larenjit daha fazla g├Âr├╝l├╝r.

Tablo 5:Larenks Enfeksiyonlar─▒

Akut

a.Viral

Larengotrakeit, herpes simpleks

b.Bakteriyel

Epiglotit, perikondrit, apse, difteri, gonore

a.KronikBakteriyel

T├╝berk├╝loz, lepra, sklerom

b.Spiroket

Sifiliz

c.Mikotik

Kandidiasis, blastomikozis, histoplazmosis, koksidiomikoz, aspergilozis, aktinomikozis

d.Allerjik reaksiyonlar

Akut larenks ├Âdemi, anafilaksi, angi├Âdem, Stevens-Johnson sendromu

e. Parazitler

Tri┼činoz, leismaniazis, ┼čistomiazis

f.─░nhalasyon

Akut termal inj├╝riler, inhalan allerjisi

g.Radyasyon

Radyasyon larenjiti, radyonekroz

h Radyasyon

Sarkoidoz, Wegener gran├╝lomat├Âz, romatoid artrit, lupus, amiloidoz, Sj├Âgren sendromu, relapsing polikondritis

Hastal─▒k, bo─čaz a─čr─▒s─▒, yanma, kuruluk, larenkste a─čr─▒, batma, ses k─▒s─▒kl─▒─č─▒, afoni, paroksismal iritan ├Âks├╝r├╝kle ba┼člar. Bo─čaz temizlenince ses biraz d├╝zelir. Konu┼čma ba┼čta iyi iken uzun konu┼čulunca ses k─▒s─▒l─▒r. Bazen hi├ž ses ├ž─▒kmaz. Ate┼č ve halsizlik, k─▒rg─▒nl─▒k, eklem, adale a─čr─▒lar─▒ olur. Enfeksiyon bazen genel belirtiler olmadan larenkse s─▒n─▒rl─▒ kalabilir.

Solunum yollar─▒ anatomisi ├žocuklarda farkl─▒ ├Âzellikler g├Âsterir. Subglotik b├Âlgede 1 mm┬ĺlik ├Âdem l├╝mende %50 daralma yapar.

Tan─▒:

Anamnez ve ├╝st solunum yollar─▒n─▒n muayenesi ile tan─▒ konur. Muayenede; larenks mukozas─▒ k─▒rm─▒z─▒ ve ├Âdemlidir. Epiglot, aritenoidlerle kal─▒nla┼čma, m├╝k├Âz salg─▒ vard─▒r. Vokal kordlarda de─či┼čik derecede ├Âdem, eritem, dilate kan damarlar─▒ g├Âr├╝l├╝r. Hatta larenks l├╝meni k─▒smen t─▒kan─▒r. ├ľdem fazla ise, stridor olur. M├╝k├╝s ve bazen p├╝r├╝lan balgam bakteriyel enfeksiyon g├Âsterir.

Tedavi:

├ťst solunum yolu enfeksiyonunun olu┼ču ve larenksteki lokal de─či┼čikliklerin ┼čiddetine g├Âre tedavi yap─▒l─▒r. Hastal─▒k bir hafta i├žinde d├╝zelir. Kronikle┼čmemesi i├žin uygun tedavi ┼čartt─▒r. Hastalara, ses istirahati, buhar inhalasyonu, ├Âks├╝r├╝─če etkili ila├žlar, bol s─▒v─▒ al─▒nmas─▒ ├Ânerilir. Sigara, alkol yasaklan─▒r. Mukolitik ila├žlar verilerek ekspektorasyona yard─▒m edilir. ├ľks├╝r├╝k ┼čiddetli devam ederse kodeinli ila├žlar gerekibilir. Genel enfeksiyon belirtileri yan─▒nda sar─▒, ye┼čil renkte balgam─▒n olu┼ču, sekonder bakteriyel enfeksiyonu d├╝┼č├╝nd├╝rmeli ve geni┼č spektrumlu antibiyotik verilmelidir.

├çocuklarda akut larenjit a─č─▒r klinik tablo olu┼čturdu─čundan acil hastal─▒klar aras─▒nda yer al─▒r.

Spazmodik Krup (Subglotik larenjit, ps├Âdokrup, spazmodik ├Âks├╝r├╝k)

Genellikle geceleri ortaya ├ž─▒kan stridor ve kaba havlar tarzda ├Âks├╝r├╝k ile kendisini g├Âsteren, ataklarla gelen bening bir tablodur. Ps├Âdokrup ve subglotik allerjik ├Âdem ad─▒ da verilir. Genellikle allerjik k├Âkenlidir. Gastro├Âzofageal refluya ba─čl─▒ olur. ├ço─čunlukla 1-4 ya┼člar aras─▒nda g├Âr├╝l├╝r.

Tedavi:

Oksijen ve buhar inhalasyonu uygulan─▒r. Viral kruptaki gibi ├Ânlem al─▒n─▒r. Rasemik epinefren yap─▒l─▒r. Birka├ž dakika sonra semptomar rahatlar. Ataklar─▒n tekran─▒n─▒ ├Ânlemek i├žin sedasyon yap─▒labilir.

Akut Larengotrakeobron┼čit

Akut larengotrakeobron┼čit veya krup, viral nedenli ate┼č, havlay─▒c─▒ ├Âks├╝r├╝k stridor ile seyreden subglotik ve trakea mukozas─▒nda ├Âdeme yol a├žan bir hastal─▒kt─▒r. So─čuk hava, k├Ât├╝ sosyal ko┼čullar, yetersiz beslenme haz─▒rlay─▒c─▒ rolu oynar.

Hastal─▒k sonbahar ve k─▒┼č─▒n, 6 ayl─▒k 3 ya┼č aras─▒nda ve erkek ├žocuklarda daha ├žok g├Âr├╝l├╝r. K─▒┼č─▒n lokal epidemiler olabilir. K─▒zam─▒k sonu daha fazla rastlan─▒r.

Parainfluenza tip 1,2, influenza tip A, adenovirus, respiratuvar sinsityal vir├╝s, enterovirus, mikoplazma pn├Âmani en s─▒k g├Âr├╝len etkendir.

Patoloji:

Subglotik b├Âlgede enflamasyon ve ├Âdem olur. Solunum s─▒k─▒nt─▒s─▒ subglotik ├Âdeme ba─čl─▒d─▒r.

Belirtileri:

Hastal─▒k ├╝st solunum yolu enfeksiyonu ┼čeklinde nezle, ses k─▒s─▒kl─▒─č─▒, ├Âks├╝r├╝k, ate┼č ile ortaya ├ž─▒kar: En az 48 saat i├žinde ilerler. ├ľks├╝r├╝k 2-3. g├╝nlerde havlay─▒c─▒ ┼čekidedir. Geceleri ┼čiddetlenir. Solunum h─▒r─▒lt─▒l─▒d─▒r. Ate┼č 39 dereceden azd─▒r.

Tedavi:

Yatak istirahati, analjezik, antitiss├╝v ila├žlar verilir. Tedavide ├Âdemi azalt─▒p, sekresyon at─▒l─▒m─▒n─▒ rahatlat─▒p g├╝venli hava yolu sa─članmal─▒d─▒r. Oksijen verilir. Yeterli hidrasyon i├žin iv mayi, so─čuk buhar inhalasyonu uygulanarak koyu sekresyon ├Ânlenir. Bakteriyel s├╝perenfeksiyon varsa antibiyotik gerekir.

Larenks Difterisi (Difteritik LARENJ─░T─░S, Membran├Âz larenjitis)

Larenks difterisi, akut ├╝st solunum yolu enfeksiyonu olup ├žo─čunlukla tonsil enfeksiyonunu takiben g├Âr├╝l├╝r.

Etkeni, corynebacterium diphtheriae. Bakterinin giri┼č yeri solunum yoludur. Hastal─▒k damlac─▒k enfeksiyonu ile bula┼č─▒r.

Belirtileri:

Hastal─▒k a┼ča─č─▒ do─čru yay─▒l─▒r. Epiglot, ventrik├╝ler bandlar, vokal kordlar gri sar─▒ kal─▒n ps├Âdomembran ile ├Ârt├╝l├╝r. Buradan trakea ve bron┼člara do─čru yay─▒l─▒r. Bazen larenksde izole hastal─▒k g├Âr├╝lebilir. Larenks enfekte oldu─čunda ├Ânce ses k─▒s─▒kl─▒─č─▒ olur. Sonralar─▒ ├Âks├╝r├╝k, stridor artar. ─░kinci haftas─▒nda hasta akut toksik miyokardit, kalp yetmezli─či veya hava yolu obstr├╝ksiyonu ile ├Âlebilir.

Patoloji:

Bakteri toksini dokuda kanama ve doku nekrozuna yol a├žar: Submukozal glandlarda da nekroz olur. Serosanguinoz eksuda mukoza ├╝zerine yay─▒l─▒r. Kirli gri beyaz membran olu┼čur. Membran nekrotik epitel, fibrin, bakteri, n├Âtrofil fagositler i├žerir. Membran alt dokulara s─▒k─▒ca yap─▒┼č─▒kt─▒r. Ps├Âdostratifiye epitelle ├Ârt├╝l├╝ b├Âlgelerden membran, bazal tabakadan kolay kald─▒r─▒labilir. Yeri kanar. Yass─▒ epitelle ├Ârt├╝l├╝ b├Âlgelerde ├Ârne─čin vokal kordlarda ay─▒rmak zordur. Larenks difterisinde membranlar─▒n mekanik obstr├╝ksiyonu y├╝z├╝nden acil trakeotomi gerekebilir.

Tan─▒:

Anamnez, klinik muayene, endoskopi, smear ile konabilir. Membranlar─▒n g├Âr├╝lmesi tan─▒y─▒ kolayla┼čt─▒r─▒r. Tonsil, farenks, larenks mukozas─▒n─▒ koyu gri ye┼čil membran├Âz eksuda ├Ârter. Membran─▒ ay─▒r─▒nca yeri kanar: Membranlardan al─▒nan smear direkt yayma ve k├╝lt├╝r de bakterinin saptanmas─▒ kesin tan─▒ i├žin yeterlidir.

Tedavi:

Hava yolunun a├ž─▒k olmas─▒, antitoksin ve antibiyotikle tedavi uygulan─▒r. Penisilin veya eritrosin 14 g├╝n ile verilir.

Akut Epiglotitis (Akut supraglotitis, Akut supraglotik larenjitis)

Epiglot ve supraglotik yap─▒lar─▒n potansiyel olarak ├Âld├╝r├╝c├╝ olabilen akut bir enfeksiyonudur. Pediatrik acillerin ba┼č─▒nda gelir. Etkeni ├žo─čunlukla hemofilus influenza tip B┬ĺdir.

Belirtileri:

Hastal─▒─č─▒n belirtileri yutma g├╝├žl├╝─č├╝, bo─čuk ses, a─č─▒zdan salya akmas─▒, huzursuzluk, sesli solunumdur. Hastal─▒k bo─čaz a─čr─▒s─▒, yutma g├╝├žl├╝─č├╝, odinofaji, huzursuzluk ve ate┼čle ba┼člar. ─░lk 2-6 saat i├žinde y├╝ksek ate┼čle aniden ortaya ├ž─▒kan, klinik belirtileri s├╝ratle ilerleyen hastal─▒─ča etkin ve zaman─▒nda medikal tedavi yap─▒lmazsa fatal sonlanabilir.

Ate┼č 38-40┬░C┬ĺye y├╝kselir. ├ľks├╝r├╝k olmaz. Ses k─▒s─▒k olmasada bo─čuk ses tipiktir. A─č─▒zdaki s─▒cak yemekle konu┼čurken yanman─▒n etkisiyle ├ž─▒kan bo─čuk sese benzer.

Solunum obstr├╝ksiyonu epiglot, ariepiglotik plikalardaki ├Âdemin supraglotik aral─▒─č─▒ daraltmas─▒na, odinofaji nedeni ile a─č─▒z ve farenksteki salg─▒n─▒n birikmesi ve koyula┼čmas─▒, inspiratuvar efor s─▒ras─▒nda m├╝koz birikintilerin yolu t─▒kamas─▒na ba─čl─▒ olur.

Patoloji:

Epiglotun lingual y├╝z├╝ daha fazla ├Âdemli olup ariepiglotik plikalara do─čru yay─▒l─▒r. Vokal kordlar ve subglotik b├Âlge hastal─▒ktan pek etkilenmez. Solunum s─▒k─▒nt─▒s─▒ fazla ise hastan─▒n muayene i├žin diline bas─▒ld─▒─č─▒nda solunum yolu ├Âdemli olan epiglot nedeni ile kapanabilece─činden muayene daha sonraya b─▒rak─▒labilir. Larengospazma neden olaca─č─▒ndan, durumu uygun de─čilse muayenede ─▒srar edilmemelidir. Endoskopik muayene i├žin hasta ameliyathaneye al─▒nmal─▒d─▒r. Bronkoskopi, ent├╝basyon, trakeotomi seti haz─▒r olmal─▒d─▒r.

Tedavi:

Hasta mutlaka hastaneye yat─▒r─▒l─▒p kontrol alt─▒na al─▒nmal─▒d─▒r. Solunum ve nab─▒z yak─▒ndan kontrol edilir. Parenteral s─▒v─▒ tedavisine ba┼člay─▒p hidrasyon sa─član─▒r. Oksijen ve so─čuk buhar inhalsyonu yap─▒l─▒r. Oda ─▒s─▒s─▒ 16-20 ┬░C ve %90-95 nemlilik olmal─▒d─▒r. Konjesyonu ├Ânlemek ve larenks ├Âdemini gidermek i├žin hidrokortizon 100 mg veya daha y├╝ksek dozlar iv. verilir.

Larenks Perikondriti

Larenks k─▒k─▒rdaklar─▒n─▒n primer enfeksiyonu seyrektir. Hastal─▒k daha ├žok mekanik, iatrojenik veya radyoterapiden sonra sekonder olarak geli┼čir. Trafik kazas─▒, yabanc─▒ cisim, y├╝ksek trakeotomiye ba─čl─▒ mekanik injuriler veya larenks t├╝m├Ârlerinin k─▒k─▒rda─ča invazyonu ile perikondrit geli┼čebilir.

Belirtileri:

A─čr─▒ devaml─▒d─▒r. Yutma ve konu┼čma s─▒ras─▒nda artar. Ayn─▒ tarafta kula─ča do─čru yay─▒l─▒r. Yutma g├╝├žl├╝─č├╝, lokalize gerginlik, a─č─▒z kokusu, ses k─▒s─▒kl─▒─č─▒, afoni, dispne ve inspiratuvar stridor, iritasyon ├Âks├╝r├╝─č├╝, ate┼č, ta┼čikardi, i┼čtahs─▒zl─▒k, bulant─▒, dehidratasyon gibi belirtiler olur.

Tan─▒:

Anamnez yan─▒nda larengoskopi, yumu┼čak doku r├Ântgeni, komputerize tomografi, konvansiyonel larenks tomogram─▒ ile larenks incelenmelidir. Larengoskopide, mukoza k─▒rm─▒z─▒, gran├╝le ve ├Âdemli olup l├╝men daralm─▒┼čt─▒r. Vokal kord ve aritenoidlerin hareketleri k─▒s─▒tl─▒d─▒r. Bu krikoaritenoid eklem enflamasyonu veya yumu┼čak doku ├Âdemine ba─čl─▒d─▒r.

Allerjik Reaksiyonlar

Larenksin allerjik reaksiyonlar─▒ akut (anafilaktik) ve kronik olmak ├╝zere iki ┼čekilde g├Âr├╝l├╝r. Akut tipteki anafilaktik reaksiyonlar akut anjion├Ârotik ├Âdem olarak bilinir. Larengospazm, bronkospazm veya sirkulatuvar kollaps yani ┼čok tablosu ile ortaya ├ž─▒kar.

Kronik tip allerjik reaksiyonlarda larenks az etkilenir. Nazal ve bo─čaz belirtileri daha belirgindir.

Belirtileri:

Klinik tablo okut epiglotite benzer. Allerjenle kar┼č─▒la┼čt─▒ktan 30 dakika i├žinde reaksiyon ba┼člar.

Larenks muayenesinde; dil k├Âk├╝, farenks, uvula, epiglot, aritenoidler, ventrik├╝ler bandlar, vokal kordlar ve subglotik b├Âlgede ├Âdem vard─▒r. Hava yolu daral─▒r.

Videostroboskopide, vokal kordlarda koyu m├╝k├╝s birikintisi, orta derecede mukoza ├Âdemi vard─▒r. Aritenoidler konjesyonedir. Vokal nod├╝l, polip, kronik Reinke ├Âdemi, kronik nonspesifk larenjit, kontakt gran├╝lom, g─▒da allerjileri, ┼čimik hipersensitiviteye ait olabilir.

Tedavi:

Tablo fatal seyredebilece─činden acil tedavi uygulanmal─▒d─▒r. Bunun i├žin solunum yolunun kontrol├╝, kardiyovask├╝ler kollaps ile m├╝cadele edilmelidir.

Larenks ├ľdemi

Sistemik veya lokalize nedenlerle larenks mukozas─▒nda yayg─▒n ├Âdem olu┼čmas─▒d─▒r. Bu nedenler enfeks─░y├Âz veya nonenfeksiy├Âz, akut veya kronik seyirli olabilir.

Tablo 12:Larenks ├ľdeminde Etyoloji

Lokal nedenler

Sistemik nedenler

Travmalar

Metabolik bozukluklar

Eksternal

Kapiller permeabilitenin artmas─▒

Ent├╝basyan

(anafilaksi, angio├Âdem)

─░nhalan gazlar

Kollajen hastal─▒klar

Enfeksiyon

Allerji

Radyoterapi

Neoplazmlar

Ven├Âz obstr├╝ksiyon

Larfatik obstr├╝ksiyon

Patoloji:

Epiglot, ariepiglotik plika, aritenoidler ├╝zerindeki mukoza pembe ─▒slak, ├Âdemlidir. Vokal kordlar ├Âdemli olup Reinke aral─▒─č─▒na s─▒v─▒ ekstravazasyonu nedeni ile peltemsi g├Âr├╝n├╝m al─▒r. Enfeksiyon eklenirse mukoza k─▒rm─▒z─▒, konjesyonedir. Sekresyon veya kurutlar hava yolunu darald─▒r. Anjion├Ârotik ├Âdemde solunum yolu t─▒kanarak fatal sonlanabilir.

Belirtileri:

Ses k─▒s─▒kl─▒─č─▒ afoniye kadar gidebilir.

Tan─▒:

Anamnez ve fizik muayene ile konur. Ayna ile muayenede akut enflamasyonda mukoza k─▒rm─▒z─▒ ve konjesyonedir. Nonenflamatuvar ├Âdemde mukoza soluk gri, parlak, ─▒slakt─▒r. Bir taraf larenks di─čer yar─▒dan daha fazla etkilenir. Glotik a├ž─▒kl─▒k kordlardaki ├Âdemin ┼čiddetine g├Âre de─či┼čir.

Tedavi:

├ľdeme yol a├žan esas etkene y├Ânelik tedavi yap─▒l─▒r.

Kronik Larenjitler

Larenks mukozas─▒n─▒n nonspesifik uzun seyirli enfeksiyonlar─▒na denir. Larenkste hiperplastik, polipoid, diff├╝z, enflamatuvar veya atrofik mukoza de─či┼čiklikleri olabilir. Kronik larenjit prekanser├Âz lezyon olarak kabul edilir. Ekzojen ve endojen nedenlerle larenjit tablosu geli┼čir. Tekrarlayan akut larenjitlerde, ┼čark─▒c─▒ ve politikac─▒larda oldu─ču gibi, sesin devaml─▒ ve k├Ât├╝ kullan─▒lmas─▒ nedenler aras─▒ndad─▒r. Sigara ├Ânemli etkendir. Alkoliklerde ise seslerini kontrol edemiyecek ┼čekilde y├╝ksek kullanmalar─▒na ba─čl─▒ olarak larenjit geli┼čebilir. ├ťst solunum yolu enfeksiyonlar─▒ burun sin├╝s, nazofarenks, farenks enfeksiyonlar─▒ gerekse akci─čer ve bron┼člar─▒n kronik enfeksiyonlar─▒na ba─čl─▒ salg─▒ larenkste enflamasyona neden olur.

Akut larenjitin kronikle┼čmesi ile olabilir. Ba┼člang─▒c─▒ uzun ve progressiv ise klinik tablo de─či┼čerek hastal─▒k kronikle┼čir. Enfeksiy├Âz olmayan larenjitler aras─▒nda angio├Âdem, amiloidoz, gastro├Âzofageal reflu, relapsing polikondrit, travmatik larenjitleri sayabiliriz. ├ľks├╝r├╝k, sesin yanl─▒┼č kullan─▒lmas─▒ ├Ânemli etken olup mekanik iritasyona ba─čl─▒ olarak larenksin enflamatuvar lezyonlar─▒ ortaya ├ž─▒kabilir. Endojen fakt├Ârler aras─▒nda diyabet, hipotiroidi, vitamin A eksikli─či vs. yer al─▒r. Allerji, metabolizma bozuklu─ču, imm├╝nosupresan ila├žlar, ba┼č boyun b├Âlgesine radyoterapi alanlarda larenkste enflamatuvar de─či┼čiklikler g├Âr├╝l├╝r. Gastro├Âzofageal reflu, hiatus hernide larenks arka yar─▒s─▒nda k─▒rm─▒z─▒l─▒k ve ├Âdem gibi iritatif belirtiler g├Âr├╝l├╝r. Crohn hastal─▒─č─▒nda a─č─▒z, farenks, larenkste ├Âdem ve a─č─▒r ├╝lserasyon olabilir. Epiglot gran├╝lasyonla ├Ârt├╝l├╝d├╝r. Vokal kordlar normaldir.

Patoloji:

Kronik larenjitte kronik epitel de─či┼čiklikleri ile kanser aras─▒nda ili┼čki olup bu oran %3-5 aras─▒nda de─či┼čir. K├╝├ž├╝k s─▒n─▒rl─▒ lezyonlar tam ├ž─▒kar─▒l─▒p histolojik inceleme yap─▒lmal─▒d─▒r. Lezyonlar yayg─▒nsa lezyonun en agressiv olan yerinden biyopsi al─▒nmal─▒d─▒r.

Belirtileri:

Genellikle akut larenjitten sonra ortaya ├ž─▒kar. Genel enfeksiyon belirtileri ve ate┼č yoktur. Ses k─▒s─▒kl─▒─č─▒ ├žo─čunlukla ba┼čl─▒ca semptomdur. A─čr─▒ yoktur. Balgam olmaz. Uzun s├╝reli konu┼čmalarda yorgunluk, s─▒kl─▒kla larenksin temizleme gereksinimi, g─▒c─▒klanma g├Âr├╝l├╝r. Bo─čazda yabanc─▒ cisim hissi olabilir. M├╝k├╝s, kuruluk veya intra epitelyal de─či┼čikliklerle ba─čl─▒ lokal iritasyonlar sonucu ├Âks├╝r├╝k olur. Kronik larenjitte ┼čikayetler yava┼č geli┼čir ve stasyoner hale ge├žer. Uzun s├╝reli devam eder.

Tan─▒, anamnez ve indirekt larengoskopi ile konur. Tamda larenks g├Âr├╝n├╝m├╝ ├Ânemlidir. Vokal kordlar kal─▒nla┼čm─▒┼č, konjesyone ve kenar keskinli─či kaybolmu┼čtur. Baz─▒lar─▒nda vokal kordlarda ├Âdem, polipoid dejenerasyon, mukozan─▒n m├╝k├Âz salg─▒ ile ├Ârt├╝l├╝ oldu─ču g├Âr├╝l├╝r. Biyopsi her zaman gerekmez.

Kronik diff├╝z larenjit

Uzun s├╝reli ses k─▒s─▒kl─▒─č─▒ ve hafif ├Âks├╝r├╝k belirtileri vard─▒r. Bazen ├Âks├╝r├╝k ataklar ┼čeklinde olabilir.

Muayenede: Mukoza hiperemiktir. Vokal kordlar pembe, k─▒rm─▒z─▒d─▒r. ├ľdem olabilir. Mukoza d├╝zg├╝n ise biyopsiye gerek yoktur. E─čer d├╝zensiz, ├╝lsere ise Biyopsi al─▒n─▒r.

Kronik hiperplastik larenjit

Enfeksiy├Âz nedenlere ba─čl─▒ olarak larenks mukozas─▒nda olu┼čan epitelyal hiperplazi ile karakterize bir hastal─▒kt─▒r. Daha ├žok vokal kordlarda yer alan diff├╝z enflamasyondur. Bunlar etken ortadan kald─▒r─▒l─▒rsa bile tam iyile┼čmez.

Patoloji:

Larenks mukozas─▒nda yass─▒ epitele de─či┼čim yan─▒nda yass─▒ epitel hipertrofisi vard─▒r. Mukozan─▒n silyal─▒ epiteli yass─▒ epitele d├Âner. Epitel ├╝zerinde visk├Âz m├╝k├╝s yer al─▒r.

Belirtileri:

Ses k─▒s─▒kl─▒─č─▒ ba┼čl─▒ca belirtidir. Sesde ├žatallanma ve al├žak tonlarda de─či┼čme vard─▒r. Sesini kulland─▒k├ža k─▒s─▒kl─▒k artar.

Vokal kordlar gev┼ček parlak pembe, koyu k─▒rm─▒z─▒ renktedir. Vokal kordlar─▒n ├╝st y├╝zeyinde serbest kenara paralel seyreden dilate kan damarlar─▒ g├Âr├╝l├╝r. Mukoza ├╝zerinde koyu m├╝k├╝s vard─▒r. Kordlar─▒n kenar─▒ yuvarlakla┼čm─▒┼čt─▒r. Daha eski durumlarda mukozada gran├╝le ve polipoid de─či┼čiklik vard─▒r. Ventrik├╝ler band ve aritenoidlerde glanduler hipertrofiye ba─čl─▒ olarak gran├╝ler k├╝├ž├╝k kabart─▒lar meydana gelir. Mukozada yer yer erozyon g├Âr├╝l├╝r. Daha sonralar─▒ fibrozis ilerleyerek vokal kord, ventrik├╝ler bandlarda polipoid de─či┼čiklikler olu┼čur. Diff├╝z olan de─či┼čiklikler hiperplastik veya hipertrofik larenjit ad─▒n─▒ al─▒r.

Tan─▒:

Anamnez ve muayene ile konur. Bu lezyonlar prekanser├Âz olup dikkat gerektirir.

Tedavi:

─░ritatif etkenler elimine edilir. Akut fazla ses istirahati gerekir. Al─▒nan ├Ânlemlere ra─čmen hiperplazi azalmazsa mikrolarengoskopi ile kordlardaki hiperplazik mukoza s─▒yr─▒larak dekortikasyon yap─▒l─▒r. Fibrozis ve polipoid de─či┼čikliklerde korddaki bu kal─▒nla┼čm─▒┼č tabaka al─▒nmal─▒d─▒r. ├ľnce en fazla hiperplazik olan kord, 3-4 hafta sonra kord vokalde epitel stripping tarz─▒nda al─▒narak patolojik inceleme yap─▒l─▒r. ├ç├╝nk├╝ kronik larenjit prekanser├Âz oldu─čundan dikkat edilmelidir. Hasta belirli aral─▒klarla kontrol edilir.

Atrofik larenjit

Atrofik rinit ve farenjitin a┼ča─č─▒ solunum yollar─▒na uzanmas─▒ ile larenks etkilenir. Etkeni Klebsiella grubu bakterilerdir. Hastal─▒k respiratuvar mukozada m├╝k├Âz glandlar─▒n kaybolmas─▒ ve atrofik de─či┼čikliklerle karakterizedir. Mukoza kuru ve ├╝zerini koyu kurutlar kaplar. Daha ├žok subglotik b├Âlgede larenks arka yar─▒s─▒ ve ventrik├╝ler bandlara yerle┼čir.

Tedavi:

Sigara, alkol yasaklan─▒r. Bol s─▒v─▒ ├Ânerilir. Salg─▒ stim├╝lasyonu i├žin iodlu veya mukollitik ila├žlar verilir. Kurutlar aspire edilerek temizlenir: Antibiyotik verilir.

Kronik Spesifik Enfeksiyonlar

Larenks T├╝berk├╝lozu

Larenks t├╝berk├╝lozu genellikle akci─čer t├╝berk├╝lozu ile yak─▒n ili┼čkisi olan bir hastal─▒kt─▒r. Larenks t├╝berk├╝lozunun tek ba┼č─▒na bulunmas─▒ ├žok seyrektir. Etkeni mycobacterium tubercularis hominisdir. Hastal─▒k, akci─čer t├╝berk├╝lozunda basil i├žeren balgamdan larenkse inok├╝lasyonla meydana gelir. Larenks tbc, akci─čer t├╝berk├╝lozunun akut ekzaserbasyonlar─▒na paralellik g├Âsterir. Akci─čer t├╝berk├╝lozunda larenks tutumunu ortalama %3 civar─▒ndad─▒r. Maden i┼č├žilerinde akci─čer t├╝berk├╝lozu ile birlikte larenks t├╝berk├╝lozu seyrek olarak g├Âr├╝lebilir.

Hematojen yolla larenks Tbc meydana gelebilir. Kapal─▒ veya miliyer t├╝berk├╝lozda Tbc basillerinin sirk├╝lasyona kat─▒ld─▒─č─▒ kanda g├Âsterilmi┼čtir. Vokal kordlar─▒n arka k─▒sm─▒, aritenoidler ve interaritenoid b├Âlgeye yerle┼čebilir. Fakat arci─čer Tbc olmadan da larenkste Tbc g├Âr├╝l├╝r. Basil, hematojen veya lenfatik yolla larenkse ula┼č─▒r. Mukozal ├╝lserasyon veya nod├╝ler ekzofitik lezyonlar kanserle kar─▒┼č─▒r. Mukozada ├Âdem, eritem, soliter, multinod├╝ler lezyonlar, bazen kondrit geli┼čir.

Belirtileri:

Ses k─▒s─▒kl─▒─č─▒, vokal kord t├╝berk├╝lozunda ilk belirtidir: Ayr─▒ca interaritenoid b├Âlgedeki infiltrasyon ve pakidermi sonucu aritenoid hareketlerinin k─▒s─▒tlanmas─▒ ses k─▒s─▒kl─▒─č─▒na yol a├žar. ├ľks├╝r├╝k, larenks t├╝berk├╝lozunun her safhas─▒nda g├Âr├╝l├╝r. Arka b├Âlgedeki lezyonlarda, ariepiglotik plikan─▒n infiltrasyonlar─▒nda aspirasyona ba─čl─▒ olarak ├Âks├╝r├╝k olu┼čur. Dispne, ileri derecedeki t├╝berk├╝lotik lezyonlarda glotis daralmas─▒na ba─čl─▒ olarak nefes darl─▒─č─▒ olu┼čur.

Disfaji, odinofaji, epiglot aritenoid lezyonlar─▒nda yutma esnas─▒nda ┼čiddetli a─čr─▒lar ortaya ├ž─▒kar: A─čr─▒lar larenksde, kula─ča vuran a─čr─▒lar ┼čeklindedir. Sulu ┼čeyler i├žilirken a─čr─▒ daha ├žok olur. Bu nedenle hastalar daha ├žok yumu┼čak, lapa ┼čeklinde g─▒dalar almak isterler: Larenks t├╝berk├╝lozlu hastalarda akci─čer lezyonuna ba─čl─▒ olarak genel belirtilerde g├Âr├╝l├╝r. T├╝berk├╝loz zemininde kanser olu┼čabilir. Hastada larenks kanseri yan─▒nda akci─čerde tipik t├╝berk├╝loz g├Âr├╝n├╝m├╝ vard─▒r.

Tan─▒:

Anamnez ve radyolojik bulgular tan─▒ya yard─▒m eder: Larengoskopide; vokal kord, interaritenoid b├Âlge, epiglot veya ventrik├╝ler bandlarda lezyon saptanabilir: Hiperemi ve ├╝lserasyonlar tipiktir. ├ťzeri eks├╝da ile ├Ârt├╝l├╝ ├╝lser ve submukozal nod├╝ller g├Âr├╝l├╝r. Vokal kordlar hiperemik ve kal─▒nla┼čm─▒┼čt─▒r. ─░nteraritenoid b├Âlge lezyonlar─▒nda ise az ├žok mukoza ├Âdemi, kal─▒nla┼čma g├Âr├╝l├╝r. Daha sonra ├╝lserasyonlar meydana gelir. Larenks t├╝berk├╝lozunda tutulum yeri klasik olarak arka komis├╝r ve larenksin arka yar─▒s─▒d─▒r. Vokal kordlar─▒n ├Ân b├Âl├╝mleri de s─▒kl─▒kla etkilenebilir. Direkt larengoskopi alt─▒nda al─▒nan biyopsinin histopatolojik incelenmesi ile tan─▒ya var─▒l─▒r. Balgamda asidorezistan basil aran─▒r.

Tedavi:

Genel t├╝berk├╝loz tedavisi uygulan─▒r. Larenksteki ├╝lserlere %50┬ĺlik laktik asit veya fenol sol├╝syonlar─▒n─▒n s├╝r├╝lmesi ile yaran─▒n k─▒sa zamanda iyile┼čti─či ve yutma a─čr─▒lar─▒n─▒n kaybolaca─č─▒ belirtilmi┼čtir.

Larenks Sarkoidozu

Sarkoidoz, kronik, de─či┼čik sistemleri tutan, epiteloid lenfosit ve monon├╝klear fagosit h├╝crelerin birikimi ile normal doku yap─▒s─▒n─▒ bozan, kazeifikasyon g├Âstermeyen bir hastal─▒kt─▒r. Sarkoidoz, kronik gran├╝lomat├Âz bir hastal─▒kt─▒r. ─░zole larenks sarkoidozu ├žok seyrek g├Âr├╝l├╝r. Larenks patolojisi hastal─▒─č─▒n ge├ž devrelerinde ortaya ├ž─▒kar.

Patoloji:

Hastalarda ├žo─čunlukla ├╝st solunum yolu belirtileri vard─▒r. Supraglotik b├Âlge daha ├žok tutulur. Epiglot, ariepiglotik plika aritenoid ve ventrik├╝ler bandlarda g├Âr├╝l├╝r. Vokal kordlar %24 oran─▒nda tutulur. Bunun nedeni lenfoid dokudan zay─▒f olu┼čudur. Epiglotun kal─▒nla┼čmas─▒, gran├╝lomat├Âz kitle, supraglotik b├Âlgede infiltratif ve nod├╝ler lezyonlar ba┼čl─▒ca patolojik de─či┼čikliklerdir.

Belirtileri:

Disfaji, dispne, ses k─▒s─▒kl─▒─č─▒ ve bo─čazda kitle hissi vard─▒r. Esas belirtileri ├Âks├╝r├╝k, kilo kayb─▒, bo─čaz a─čr─▒s─▒, yutma g├╝├žl├╝─č├╝, solunum g├╝├žl├╝─č├╝, stridor, ses k─▒s─▒kl─▒─č─▒d─▒r. Larenks obstr├╝ksiyonu larenks ├Âdemine ba─čl─▒d─▒r. Hastal─▒k vokal kordlarda seyrek olarak lokalize oldu─čundan ses k─▒s─▒kl─▒─č─▒ az g├Âr├╝l├╝r.

Epiglot, soluk renkli, ├Âdemli, kenar─▒ kal─▒nla┼čm─▒┼č ve yuvarlakla┼čm─▒┼č olup bir t├╝rban g├Âr├╝n├╝m├╝ al─▒r. Bu supraglotik sarkoidoz i├žin karakteristik bulgudur. Ariepiglotik plikalar ve aritenoid ├Âdemlidir. Vokal kordlar ├žo─čunlukla normaldir. Bazen vokal kordlar─▒n ├Ân ve alt k─▒rm─▒z─▒ renkte, kal─▒nla┼čm─▒┼č g├Âr├╝l├╝r.

Tedavi:

Solunum g├╝├žl├╝─č├╝ varsa trakeotomi yap─▒l─▒r. Kitlenin ├ž─▒kar─▒lmas─▒ i├žin larengofiss├╝r veya supraglotik larenjektomi gerekebilir: ├žocuklarda konservatif tedavi uygulan─▒r. Sistemik veya lokal kortizon verilir.

Fungal Enfeksiyonlar

Larenksin fungal enfeksiyonlar─▒ ├žok seyrek g├Âr├╝l├╝r. Klinik g├Âr├╝n├╝m├╝ di─čer gran├╝lomat├Âz hastal─▒klar veya malign t├╝m├Ârlerle kar─▒┼čabilir. Bu hastal─▒k imm├╝nyetmezlik, imm├╝nos├╝presif ila├ž alanlarda, kan hastal─▒klar─▒, diyabetik, yayg─▒n malign t├╝m├Ârl├╝ ve spesifik gran├╝lomal─▒ ve fazla nemli yerde ├žal─▒┼čanlarda olur. Mikoz derin ve y├╝zeyel olmak ├╝zere iki grupta incelenir. Sistemik mikozlar─▒n seyri esnas─▒nda larenkse lokalizasyon g├Âr├╝lebilir. Hastal─▒k sepsis ve solunum zorlu─ču ile fatal sonlanabilir.

Blastomikoz

Sistemik blastomikozun larenkste lokalize ┼čeklidir. Hastal─▒─č─▒n etkeni blastomyces dermatitidis┬ĺdir.

Patoloji:

Larenks mukozas─▒ eritemat├Âz, gran├╝ler g├Âr├╝n├╝m al─▒r. Yer yer gri pembe renkte k├╝├ž├╝k apseler, diff├╝z nod├╝ler infiltrasyon daha sonra ├╝lserasyon olur. ├ťlserasyonlar gri membranl─▒d─▒r. Fibrozis ile iyile┼čme olur. E─čer ├╝lserasyonlar yayg─▒nsa vokal kord fiksasyonu veya stenoz meydana gelebilir.

Belirtileri:

Ses k─▒s─▒kl─▒─č─▒, ├Âks├╝r├╝k, a─čr─▒, disfaji, balgam ve hemoptizidir. Larenks ├╝lserasyonu olsada a─čr─▒ ve disfaji ├žok fazla de─čildir.

Muayenede:

├ľnceleri larenks mukozas─▒ yayg─▒n ├Âdemli ve gran├╝le g├Âr├╝n├╝mdedir. Daha sonra vokal kord ve ventrik├╝ler bandlarda ince beyaz nod├╝ller yer al─▒r. ├ťlserasyonlar ye┼čilimsi eks├╝da ile ├Ârt├╝l├╝d├╝r. Alt─▒nda ise parlak k─▒rm─▒z─▒ renkte gran├╝ller g├Âr├╝l├╝r. Bazen farengokutan├Âz fist├╝l olur. ─░leri devrelerde fibrozis ile aritenoid fiksasyonu veya sikatrisyel stenoz meydana gelir.

Tan─▒:

Balgam k├╝lt├╝r├╝ ve smear ile yap─▒l─▒r. Kesin tan─▒ biyopsi ile konur.

Tedavi:

Amfoterasin B etkili bir ila├žt─▒r.

Histoplasmosis

Histoplasma capsulatum ile geli┼čen gran├╝lomat├Âz bir hastal─▒kt─▒r.

Belirtileri:

Ses k─▒s─▒kl─▒─č─▒, a─čr─▒, yutma g├╝├žl├╝─č├╝, subfebril ate┼čtir. Larenks lezyonlar─▒, epiglot, ariepiglotik plikalar ve glotiste submukozal kitle veya mukoza ├╝lserasyonlar─▒ ┼čeklindedir. Hastal─▒kl─▒ vokal kord fikse olabilir: kahverengi sert├že nod├╝ller nekroze ve ├╝lsere olurlar. ├ťlserler afta benzer, ancak daha derindir.

├ťlsere b├Âlgeden yayma ve biyopsi ile tan─▒ konur. Balgam, trakeobron┼čial salg─▒ ve biyopsi materyalinden k├╝lt├╝r yap─▒l─▒r. Tedavi:

Amfoterisin B virilir.

Aktinomikoz (Actinomycosis)

Anaerobik bir organizma olan Actinomyces israeli ile olur. Tonsil kriptleri ve gingivadaki dental aral─▒klarda saprofit bulunur. Ba┼č boyun b├Âlgesi kronik aktinomikozu yumu┼čak dokuda geli┼čir. Enfeksiyon paralarengeal b├Âlgeye uzanarak perikondrit veya larenks ├Âdemine neden olur. Enfekti b├Âlgede kronik gran├╝lomat├Âz enflamasyon vard─▒r.

Larenkste, sar─▒ renkte subepitel gran├╝ller i├žeren enfekte lokalize b├Âlge g├Âr├╝l├╝r. Nod├╝ler yap─▒n─▒n ortas─▒nda likefaksiyon nekrozu g├Âr├╝l├╝r. Ses k─▒s─▒kl─▒─č─▒, ├Âks├╝r├╝k ve pis koku vard─▒r. Larenkste a─čr─▒ ve obstr├╝ksiyon belirtileri geli┼čebilir.

Tan─▒;

Mantar─▒n saptanmas─▒ ile konur.

Tedavi:

Penisilin veya tetrasiklin uzun s├╝re verilir. Lokalize lezyonlar─▒n eksizyonu veya cerrahi drenaj─▒ ├Ânerilir.

Rinosporidioz (Rhinosporidiosis)

Etkeni, Rhinosporidium Seeberi┬ĺdir. Karekteristik lezyonlar k─▒rm─▒z─▒, polipoid, sapl─▒ kitle ┼čeklindedir. Hiperplastik epitel ve submukozal dokuda mantar g├Âr├╝l├╝r. Lezyonlar epiglot ve vokal korda lokalizedir. Ses k─▒s─▒kl─▒─č,─▒ obstr├╝ksiyon ve dispne belirtileri vard─▒r.

Tan─▒:

Biyopsi ile konur.

Tedavi:

Lezyonlar─▒n eksizyonu ve koterizasyon yap─▒l─▒r. Rek├╝rens ve ekimden ka├ž─▒n─▒lmal─▒d─▒r.

Kandidazis (Candidiasis, Moniliasis)

Candidiasis, candida albicans ve seyrek olarak kandida t├╝rleri (C.Krusei, tropicalis vs) ile olu┼čan bir mikozdur. Bu mantar organizmada cilt, mukoza, gastrointestinal sistemde saprofit olarak bulunur. Bu nedenle endojen enfeksiyon olas─▒l─▒─č─▒ her zaman vard─▒r.

Antibiyotik, steroid, kemoterap├Âtik ve imm├╝nosupresif tedavilerin yo─čunla┼čmas─▒ nedeni ile bu mikoz ├Ânem kazanm─▒┼čt─▒r. Hamilelik, travmaya ba─čl─▒ maserasyon, enfeksiyonlar, sel├╝ler imm├╝n yetmezlik, aplastik anemi, l├Âsemi, agran├╝lositoz, lenfoma, diyabet, radyoterapi yap─▒lanlarda, antibiyotik, imm├╝nos├╝presan ila├ž, maln├╝trisyon, kortizon tedavisi, AIDS veya malignensiler bu mikoz i├žin predispozan rol oynarlar.

A─č─▒zdan vokal kordlara kadar uzanabilir.

Klinik belirtileri:

Ate┼č, a─čr─▒, hemoptizi, yutma g├╝├žl├╝─č├╝, ├Âks├╝r├╝k, ses k─▒s─▒kl─▒─č─▒d─▒r. Stridor ve obstr├╝ktif belirtileri tabloya eklenir. Larengoskopide, parlak k─▒rm─▒z─▒ renkli ve ├Âdemli mukozada yer yer irreg├╝ler y├╝zeyli, kirli beyaz membran├Âz eks├╝da y─▒─č─▒nlar─▒ g├Âr├╝l├╝r. Membran kald─▒r─▒l─▒nca kanar. Daha sonra yerinde erozyon ve derin ├╝lserler geli┼čir.

Candida albicans enfeksiyonu ile vokal kordlarda d├╝zensiz koyu beyaz ekzofitik lezyonlar ps├Âdokarsinomat├Âz hiperplaziye neden olur. Epitelin belign kal─▒nla┼čmas─▒ olup yass─▒ h├╝creli kansere benzer.

Tan─▒:

Klinik g├Âr├╝n├╝m, yayma veya biyopsi ile yap─▒l─▒r.

Tedavi:

├ľncelikle haz─▒rlay─▒c─▒ fakt├Ârler d├╝zeltilmelidir. Nystatin (Mycostatin), Amphotericin B kullan─▒l─▒r. Oral imidazole antifungal bir ila├ž olan Kateconazole kronik durumlarda verilebilir. ├çocuklarda larenksteki membranlar larengoskopi alt─▒nda aspire edilerek temizlenir. Vokal kordlardaki kandidiasiste %1┬ĺlik gentian violet sol├╝syonu pulverize edilebilir: Ayn─▒ ┼čekilde amfoterisin B aerosol kullan─▒l─▒r.

Mukormikozis (Mucormycosis, Phycomycosis)

├ťst solunum yoluna yerle┼čen ve derin mikoz daha ├žok juvenil diyabetiklerde g├Âr├╝l├╝r. Mukoz kan damarlar─▒n─▒ invaze ederek tromb├╝s yapar. Larenkste pembe oval polip g├Âr├╝n├╝m├╝ndedir.

Tedavi:

Hastan─▒n genel durumu, hiperglisemisi d├╝zeltilmelidir: Nekrotik kurultu dokunun eksizyonu ve antifungal tedavi yap─▒l─▒r.

VOKAL KORDLARIN BEN─░NG LEZYONLARI

Vokal Nod├╝l

┼×ark─▒c─▒ nod├╝l├╝ (singer nodes) speaker┬ĺs nodes, screamer┬ĺs nodules, korditis, nod├╝ler larenjit gibi isimlerde verilmi┼čtir.

En ├žok 8-12 ya┼člar aras─▒nda okul ├ža─č─▒nda ve erkek ├žocuklarda rastlan─▒r. Puberteden sonra g├Âr├╝lme s─▒kl─▒─č─▒ azal─▒r.

Etyoloji:

Vokal nod├╝l esas olarak sesin yanl─▒┼č kullan─▒lmas─▒ ile olu┼čan hiperfonksiyonel disfonidir. Polip, sigara, irritanlar, allerji gibi ┼čiddetli subglotik bas─▒n├ž art─▒┼č─▒ yapan fakt├Ârler vokal a┼č─▒r─▒ zorlanmalara ve dolay─▒s─▒ ile nod├╝le neden olur. Psikosomatik bozukluklar, tiroid yetersizli─č,i alkol, y├╝ksek sesle konu┼čmay─▒ gerektiren meslekler haz─▒rlay─▒c─▒ rol aynarlar. ├ťst solunum yolu enfeksiyonlar─▒nda olu┼čan larenjit esnas─▒nda sesin a┼č─▒r─▒ ve yanl─▒┼č kullan─▒m─▒ sonucu nod├╝l olas─▒l─▒─č─▒ artar. Superior larengeal sinir paralizisi, kas gerilimi disfonisi nod├╝l etyopatogenezinde rol oynar. Superior larengeal sinir paralizisinde krikofarengeal adale fonksiyon g├Âremez. Hasta ├╝st notalara ├ž─▒kamaz. Hiperfonksiyonel ses olur. Bu da nod├╝l olu┼čmas─▒na zemin haz─▒rlar.

Vokal kodun vibrasyonlar─▒n─▒n amplit├╝d├╝n├╝n en fazla oldu─ču membran├Âz par├žas─▒nda Bernouilli kuvveti ile nod├╝l geli┼čir.

Belirtileri:

Ses k─▒s─▒kl─▒─č─▒ ve larenks ├╝zerinde gerginlik hissi ba┼čl─▒ca belirtilerdir. Ses p├╝r├╝zl├╝, bugulu, k─▒s─▒k, d├╝┼č├╝k, ┼čiddette ve fonasyon s├╝resince ┼čiddeti azal─▒r. Sesteki de─či┼čiklik nod├╝l├╝n b├╝y├╝kl├╝─č├╝ ile ilgili de─čildir.

├ľdemli nod├╝ller fibrotiklere oranla titre┼čim hareketlerini daha ├žok bozarlar. ├çok k├╝├ž├╝k nod├╝ller semptom vermeyebilir. Vokal nod├╝l sert ve yumu┼čak diye ikiye ayr─▒l─▒r. Yumu┼čak olanlar k├╝├ž├╝k, d├╝zg├╝n y├╝zeyli, ├Âdemli, pembemsi renktedirler. Sert veya olgunla┼čm─▒┼č olanlar kirli pembe beyaz renktedirler. Eri┼čkinlerde sert nod├╝llerin ├╝zeri karatotik g├Âr├╝n├╝m al─▒r.

Patoloji:

Nod├╝l yuvarlak, 1-5 mm b├╝y├╝kl├╝─č├╝ne varan fibrin ve kanamalarla infiltre olmu┼č, gev┼ček bir dokudan ibarettir. Nod├╝l, lamina proprian─▒n y├╝zeyel tabakas─▒n─▒ ilgilendiren bir patolojidir. Nod├╝l├╝n olu┼č yeri vokal kordun membran├Âz par├žas─▒n─▒n 1/3 ├Ân ve orta bile┼čim yeridir. ├ľn kommiss├╝r ile vokal ├ž─▒k─▒nt─▒n─▒n ucu aras─▒ndaki membran├Âz b├Âlge vibrasyonun en fazla olu┼čtu─ču yerdir. Genellikle iki tarafl─▒d─▒r.

Vokal kordun 1/3 orta ve ├Ân bile┼čim yerinde nod├╝l├╝n daha ├žok g├Âr├╝lmesinin nedeni, fonasyon esnas─▒nda maksimum amplit├╝d noktas─▒ olu┼ču ve vokal korda travman─▒n bu noktada daha ├žok olmas─▒d─▒r.

Tan─▒:

Hastadan ayr─▒nt─▒l─▒ anamnez alarak ses k─▒s─▒kl─▒─č─▒n─▒n seyri anla┼č─▒l─▒r. Kesin tan─▒ indirekt larengoskopi veya fleksibl nazofarengoskopi ve direkt larengoskopi ile yap─▒l─▒r. Tek tarafl─▒ nod├╝llerde kar┼č─▒ vokal kord serbest kenar─▒nda kontakt lokalize kal─▒nla┼čma g├Âr├╝lebilir.

Tablo 2:Vokal Nod├╝l ├ľzellikleri

Sert nod├╝ller

Yumu┼čak nod├╝ller

Sert

Yumu┼čak, k─▒rm─▒z─▒, pembe

├ťzeri, karetotik, kirli beyaz renkte, yuvarlak

Fusiform oval veya yuvarlak, polipoid d├╝zg├╝n y├╝zeyli

Larenjit, l├Âkoplazi birlikte olabilir.

Vask├╝larizasyon, hemoraji

├ľdem azd─▒r

Stroma ├Âdemli

Epitelde kal─▒la┼čma, keratinizasyon, parakeratoz

Yass─▒ epitelle ├Ârt├╝l├╝

Ses tedavisinde az cevap verirler.

Ses tedavisine cevap verirler.

Tedavi :

Tedavi hastan─▒n ya┼č─▒, mesle─či ve haz─▒rlayc─▒ fakt├Ârlere g├Âre yap─▒l─▒r. Medikal, ses veya cerahi tedavi uygulan─▒r. Genellikle kabul edilen g├Âr├╝┼č ses ve konu┼čma tedavisi, d├╝zelme olmazsa ameliyat yap─▒lmas─▒d─▒r. Ses tedavisi ile nod├╝ller 6-12 ayda geriler. Yava┼č rezolusyon olanlar keratinize nod├╝llerdir.

Fibr├Âz nod├╝ller ses tedavisinde daha az cevap verirler. ├ľdemli hemorajik nod├╝llerde ses tedavisinde en az 6 hafta devam edilmelidir. K├╝├ž├╝k kanamal─▒ yeni nod├╝llerde eksizyon yap─▒lmamal─▒d─▒r. Uzun s├╝reli ses k─▒s─▒kl─▒─č─▒ olan konu┼čma tedavisine ra─čmen d├╝zelme g├Âr├╝lmeyen, g├╝nl├╝k konu┼čmalarda zorluk ├žeken ki┼čilerde keratotik ve b├╝y├╝k olan nod├╝l eksize edilmelidir. Hasta cerrahiden ├Ânce az 6-12 hafta ses ve konu┼čma terapisi almal─▒d─▒r.

Tablo 3:Ses Tedavisinde Uygulanan Y├Ântemler

* Postural kontrol egzersizleri

* Relaksasyon ergezsizleri

* Solunum egzersizleri

* Rezonans egzersizleri

* Fonasyon kontrol├╝

* Ses ├ž─▒karma egzersizleri

Baz─▒lar─▒ kar┼č─▒ taraf nod├╝l├╝n 4 hafta sonra ameliyat edilmesini ├Ânerirler. ├ç├╝nk├╝ ├Ândeki nod├╝llerde ├Ân komisurde web olu┼čabilir. Bu b├Âlge travmatize edilmemelidir. Nod├╝l ameliyat─▒ k├╝ratif kabul edilmemelidir. ├ç├╝nk├╝ yeniden olu┼čabilir. Ameliyattan sonra ses ve konu┼čma tedavisi ┼čartt─▒r. Ameliyattan 8. g├╝n sonra kord epitelize olmaya ba┼člar ve serbest kenar─▒ d├╝zg├╝nle┼čir. Ses istirahati 2-3 hafta uygulan─▒r.

Çocuklarda vokal nodül tedavisi:

├çocuklarda nod├╝l tedavisi adulttakinden farkl─▒d─▒r. ├çok k├╝├ž├╝k ya┼člarda cerrahi yerine konservatif y├Ântemleri ├Ânerenler ├žo─čunluktad─▒r. Fibrotik nod├╝ll├╝ ├žocuk okuma esnas─▒nda yeterli ses ├ž─▒karamazsa ameliyat ┼čartt─▒r. Konu┼čmay─▒, okumay─▒ engelleyecek kadar iri nod├╝ller ameliyat edilir. Vokal kordda lamina proprian─▒n tabakalar─▒ 6-8 ya┼č─▒na kadar geli┼čmez. Larenks kolay travmatize olur. S─▒n─▒fta veya evde olsun ├ževre g├╝r├╝lt├╝ azalt─▒lmal─▒d─▒r. ├çocukta nod├╝ller ├ž─▒kar─▒lsada ekseriya n├╝ks ederler.

├çocukta puberteye do─čru nod├╝l├╝n rezorbe oldu─ču fikrini ileri s├╝renler vard─▒r. Ancak rezol├╝syonun nedeni bilinmiyor. Y├╝ksek sesle konu┼čma ve sesi zorlamay─▒ engellemek i├žin ├ži─čneme, i├ž ├žekme, esneme ile sert glotik ataklar─▒ azaltarak ses ┼čiddetini kontrol etmeyi ├Â─čretmek gerekir. Agressiv olanlarda psikoterapi yap─▒lmal─▒d─▒r.

Vokal Polipler

Vokal kordun sesil veya pedik├╝ll├╝ kitleleridir. Hastalar─▒n %90┬ĺ─▒nda vokal kordun serbest kenar─▒nda, ├Ân ve orta b├Âlgelerinde g├Âr├╝l├╝r. 30-50 ya┼č aras─▒nda ve erkeklerde daha ├žok olur.

Etyopatogenez:

Etyolojiisi bilinmiyor. ├ľnemli haz─▒rlay─▒c─▒ fakt├Ârler aras─▒nda ├že┼čitli iritanlar sigara, allerji yan─▒nda hipotiroidi, sesin yanl─▒┼č kullan─▒m─▒, kronik larenjitler yer al─▒rlar. Kronik larengeal iritasyon poliplerin ana nedenidir.

Genelile polipler kordun serbest kan─▒r─▒nda ├Ânde olur. ├ç├╝nk├╝ bu lokalizasyon adale kuvveti maksimal olan aerodinamik b├Âlgedir.

Tablo 4:Vokal Poliplerin Etyopatogenezi

* Kronik larengeal irritasyonlar (sigara vs.)

* Sesin yanl─▒┼č kullan─▒m─▒

* Allerji

* Paranazal sin├╝s enfeksiyonlar─▒

* Gastro├Âzofageal reflu

Hayalinize polip:Polipin ├╝zerini ├Ârten epitel normal, atrofik veya kal─▒nla┼čm─▒┼čt─▒r. Y├╝zeyel mukozada hiperplazi, akantoz, metaplazi g├Âr├╝l├╝r. Karatinizasyon, parakeratoz seyrektir. Polipte epitel atipisi olmaz.

Tablo 5:Vokal Polip ├ľzellikleri

Unilateral nadiren bilateral kordun 1/3 ├Ân├╝nde lokalize, mukoid, anjiomat├Âz,

Lamina propriada ├Âdem, fibroblast proliferasyon, mukoid dejenerasyon

Erken evre:K─▒rm─▒z─▒, beyaz, pedik├╝ll├╝ veya sesil.

Submukozal kanama, ├Âdem, hematom, eritrosit ekstravazasyonu.

─░leri evre:Gri-beyaz sert, fibrotik enflamatuvar de─či┼čiklikler, fibrozis, kollajen liflerde proliferasyon, yuvarlak h├╝cre infiltrasyonu, hiyalen dejenerasyon

Belirtileri:

Ses k─▒s─▒kl─▒─č─▒, h─▒r─▒lt─▒l─▒ solunum ba┼čl─▒ca belirtilerdir. Ses k─▒s─▒kl─▒─č─▒ndan afoniye kadar de─či┼čen ses bozukluklar─▒ lezyonun yeri ve b├╝y├╝kl├╝─č├╝ne ba─čl─▒d─▒r. Bo─čaz a─čr─▒s─▒ veya kitle hissi olur. ─░ri poliplerde dispne, kuru ├Âks├╝r├╝k, intermitan disfoni, bo─čazda yumru hissi g├Âr├╝l├╝r. Pedikill├╝ b├╝y├╝k polip, subglotik b├Âlgeye iner ve tekrar kord ├╝st├╝ne ├ž─▒kmazsa subglotik b├Âlgeyi t─▒klayarak hava yolu obstr├╝ksiyonu ile ani ├Âl├╝mlere neden olur.

Yeni polipler, k─▒rm─▒─▒z beyaz yumu┼čak, k├╝├ž├╝k, sapl─▒ veya sap─▒zd─▒r. Konjesyon vard─▒r. ├ľdemat├Âzd├╝r.

Eski polikler, sert, gri beyaz renktedir. ├ľdem az olup fibrotik elemanlar nedeniyle serttir. Tan─▒ i├žin, indirekt larengoskopi, larengogram, CT, transnazal fiberoptik nazofarengolarengoskopi, s├╝spansiyon larengoskopi yap─▒l─▒r. Videostroboskopi ile vokal kord hareketleri ve glotik a├ž─▒kl─▒─č─▒, mukozal dalgalar d├Âk├╝mente edilir.

Tedavi:

K├╝├ž├╝k yeni polipler ses tedavisi ile kaybolur. E─čer sonu├ž al─▒nmazsa eksize edilir. Polip eksizyonunun amac─▒, klinik tan─▒y─▒ histolojik olarak do─črulamak ve normal fonasyonu yeniden sa─člamakt─▒r. Bu nedenle polip asemptomatikte olsa ├ž─▒kar─▒lmal─▒d─▒r. ─░ki tarafl─▒ lezyonlarda ayn─▒ seansta ameliyat yap─▒labilir.

Polipin mikrocerrahi y├Ântemle eksizyonu:

Mikroskop alt─▒nda polip forseple yakalanarak mikro

Yorum Yaz

Yorum Yazabilmek ─░├žin L├╝tfen Giri┼č Yap─▒n.