Birunţ

Genel k├╝lt├╝r kategorisine 12 Temmuz, 2007 tarihinde eklendi, 7 defa okundu

Birunî

Eserlerindeki y├╝ksek fen bilgileri, kendinden sekiz as─▒r sonra gelen fen bilim adamlar─▒n─▒ dahi hayrette b─▒rakm─▒┼č, bug├╝nk├╝ fennin mimarlar─▒n─▒n rehberi olmu┼č b├╝y├╝k fen ve isl├óm ├ólimidir. Arap├ža yazd─▒─č─▒ kitaplarda s─▒k s─▒k T├╝rk├že kelimeler kullanmas─▒ , ilk astronomi g├Âzlemlerini T├╝rklerin oturdu─ču b├Âlgelerde yapmas─▒ onun T├╝rk oldu─čunu g├Âstermektedir, ve bu y├╝zden T├╝rk bilgini olarak tan─▒nmaktad─▒r.

─░smi Muhammed bin Ahmed el Birun├« el- Harezmi olup k├╝nyesi Eb├╗ Reyhan┬ĺd─▒r. Birun├« ya da Beyruni ismiyle ├╝n yapm─▒┼č olup, bat─▒ d├╝nyas─▒nda Ali Boron ad─▒yla tan─▒nmaktad─▒r. ├çok y├Ânl├╝ bir bilgin olan Birun├« matematik, astronomi, t─▒p, trigonometri, fizik, do─čabilim, eczac─▒l─▒k, jeoloji, sosyoloji, tarih, co─črafya, felsefe, etnoloji , dinler tarihi, filoloji , botanik, mineraloji gibi alanlarda 100 den fazla eser vermi┼čtir. Birun├« T├╝rk├že, Arap├ža, Fars├ža, Sanskrit├že, Yunanca, ─░branice bilmekteydi ve sadece ─░sl├óm aleminde de─čil t├╝m d├╝nyada tan─▒nmakta ve sayg─▒yla an─▒lmaktad─▒r. Vasili V. Bartold taraf─▒ndan ┬ôen b├╝y├╝k ─░sl├óm bilgini┬ö olarak nitelenen Birun├« ak─▒lc─▒ ve nesnel y├Ântemiyle yaln─▒z ─░slam d├╝nyas─▒n─▒n de─čil, ├ža─č─▒n─▒n en b├╝y├╝k bilginleri aras─▒nda yer al─▒r. Eserlerinin ├žo─ču bat─▒ dillerine ├ževrilmi┼č ve defalarca bas─▒lm─▒┼čt─▒r. 1973 y─▒l─▒nda do─čumunun 1000. y─▒ld├Ân├╝m├╝ olmas─▒ nedeniyle UNESCO┬ĺnun ├Ânayak olmas─▒ ile b├╝t├╝n d├╝nyada an─▒lm─▒┼čt─▒r.

Hayat─▒

Birun├« 973 (H. 362) y─▒l─▒nda Zilhicce ay─▒n─▒n ├╝├ž├╝nc├╝ g├╝n├╝ Kas┬ĺda do─čmu┼čtur. K├╝├ž├╝k ya┼čta iken babas─▒n─▒ kaybetmi┼č ├žok zor ┼čartlar alt─▒nda yeti┼čmi┼čtir. Daha ├žocuk ya┼čta ├╝st├╝n kabiliyeti ve keskin zekas─▒ ile dikkatleri ├╝zerine ├žekmi┼č, Harezm┼čah hanedan─▒ndan me┼čhur ├ólim ve matematik├ži Ebu Nasr Mens├╗r bin Ali Irak onu himayesi alt─▒na alm─▒┼čt─▒r. Onun arac─▒l─▒─č─▒yla Harizm saray─▒na girerek d├Ânemin ├╝nl├╝ bilginlerinden matematik ve astronomi ├Â─črenimi g├Ârm├╝┼čt├╝r. Ebu Abbas memnun bin Muhammed Kas kentini alarak Bat─▒ Harizm S├╝lalesinin egemenli─čine son verince (995), bir s├╝re Rey┬ĺde kald─▒ktan sonra C├╝rcan┬ĺa yerle┼čerek Sultan Kabus V├╝┼čmgir┬ĺin saray─▒na girmi┼č, orada el-├és├óru┬ĺl-b├ókiye ani┬ĺl kuruni┬ĺl-haliye adl─▒ tarih ve kronoloji alan─▒ndaki ├╝nl├╝ yap─▒t─▒n─▒ sultana sunmu┼čtur (1001). Yeniden Harizm┬ĺe d├Ânerek (1003 ya da 1009) ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒ Sultan Memnun bin el- Memnun┬ĺun saray─▒nda s├╝rd├╝rm├╝┼č, sarayda ba┼čta ─░bni Sina olmak ├╝zere Ebu-Nasr, ─░bni Miskeveyh gibi d├Ânemin me┼čhur ├ólimleriyle tan─▒┼čarak yak─▒nl─▒k kurmu┼čtur. Gazneli Mahmut┬ĺun 1017┬ĺde Harezm devletine son vermesiyle Gazne┬ĺye gelerek , 44 ya┼č─▒nda iken Gaznelilerin himayesine girmi┼čtir. Gazneli Mahmut┬ĺtan oldu─ču gibi o─člu Mesut ve torunu Mevdut┬ĺtan da yard─▒m destek ve sayg─▒ g├Ârm├╝┼čt├╝r. Gazneli Mahmut┬ĺun Hindistan seferinde, Sultan┬ĺ─▒n ba┼č dan─▒┼čmanl─▒─č─▒n─▒ ve hazine genel m├╝d├╝rl├╝─č├╝n├╝ yapm─▒┼č, Gazneli Mahmut onun i├žin ┬ôSaray─▒m─▒z─▒n en de─čerli hazinesidir┬ö demi┼čtir. Hindistan┬ĺ─▒n fethinin ard─▒ndan Hindistan┬ĺ─▒n Nendene ┼čehri civar─▒nda ├že┼čitli ilmi ├žal─▒┼čmalar yapan Birun├«, orada Sanskrit├že┬ĺyi ├Â─črenmi┼č, Hintlilerin ├Ârf ve adetlerini incelemi┼č ,sonra tekrar Gazne┬ĺye d├Ânm├╝┼č, ├Âmr├╝n├╝n geri kalan─▒n─▒ orada ge├žirmi┼čtir ve bu, bilimsel ├žal─▒┼čmalar y├Ân├╝nden en verimli d├Ânemi olmu┼čtur. Uzun y─▒llar boyunca haz─▒rlad─▒─č─▒ Tahdidu Nihayeti┬ĺl- Em├ók─▒n adl─▒ kitab─▒n─▒ bu d├Ânemde tamamlam─▒┼čt─▒r (1025). Sultan Mesud d├Âneminde Orta├ža─č asrtonomisinin en ├Ânemli kaynaklar─▒ndan olan El- Kanun├╝┬ĺl Mesud├« adl─▒ kitab─▒ yazm─▒┼č ve sultana ithaf etmi┼čtir. ├ľteki ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒n yan─▒nda, ├╝nl├╝ filozof ve bilgin Ebubekir Razi┬ĺnin kitaplar─▒n─▒n, ─░sl├óm tarihi a├ž─▒s─▒ndam b├╝y├╝k de─čer ta┼č─▒yan katalo─čunu haz─▒rlam─▒┼čt─▒r. Gazne┬ĺde ├Âlen Birun├«┬ĺnin ├Âl├╝m tarihi tam olarak bilinmemektedir. De─či┼čik kaynaklarda 1048-1061 y─▒llar─▒ aras─▒nda de─či┼čen tarihlerde vefat etti─či belirtilmektedir.

Bilim Anlay─▒┼č─▒

Birun├«, ├Âzg├╝r d├╝┼č├╝nce ve sa─člam bilgiye ayk─▒r─▒ d├╝┼čen bo┼č ve temelsiz inan├žlara, d├╝┼č├╝ncelere ├Ânem vermemesi bak─▒m─▒ndan bir Orta├ža─č bilgini olmaktan ├žok bir Yeni├ža─č bilgini kabul edilebilir. Simya, sihir, b├╝y├╝ gibi bat─▒l inan├žlara inanmayan Birun├« Kitab├╝┬ĺlCevahir fi Marifeti┬ĺl-Cevahir adl─▒ kitab─▒nda ya─čmur ta┼č─▒yla ya─čmur ya─čd─▒ralamayaca─č─▒ veya z├╝mr├╝t├╝n y─▒lan ├╝zerinde etki yapt─▒─č─▒ yolundaki ina├žlar─▒ y─▒kmaya ├žal─▒┼čm─▒┼čt─▒r.

Birun├« t├╝kenmek bilmeyen bir g├Âzlem ve ara┼čt─▒rma ├žabas─▒na nesnellik ilkesini ve i├žten bir dindarl─▒k ruhunu da ekleyerek her y├Ânden yetkin bir ki┼čilik sergilemi┼čtir. Bir hipotezin deneyle do─črulanmas─▒ d├╝┼č├╝ncesi yan─▒nda ├Âl├žmeye verdi─či ├Ânem kendisini fizik ve matematik ├ža─čda┼č kavran─▒┼č─▒na olduk├ža yakla┼čt─▒rm─▒┼čt─▒r. ├ç├╝nk├╝ o bir felsefeci olmaktan ├žok bir bilim adam─▒d─▒r. Bilim adam─▒ olarak yap─▒c─▒ ve ele┼čtirel bir zihniyette, bilimsel konularda s─▒─č ve y├╝zeysel kalmaktan s├╝rekli ka├ž─▒nm─▒┼č, bu nedenle b├╝t├╝n ├Âmr├╝n├╝ bilgi birikimlerini deney ve g├Âzlemlerle do─črulama u─čruna harcam─▒┼čt─▒r. Birun├« deney ,g├Âzlem ve nesnellik ilkelerine dayanan bilimsel y├Ânetemini do─ča bilimlerinin yan─▒nda sosyal bilimlerde de uygulam─▒┼čt─▒r.

Birun├«┬ĺye g├Âre ilmin hazz─▒, yani hakikat─▒ ara┼čt─▒rma zevki, en y├╝ksek zevkler aras─▒ndad─▒r. Bu hususta kendisi ┼č├Âyle demektedir:

┬ô ─░lim adam─▒na yani ilim hizmet├žisine laz─▒m ve ka├ž─▒n─▒lmaz olan ┼čey, ilmin b├╝t├╝n sahalar─▒nda yeterli bir seviyede olmasa bile, ilimler aras─▒nda bir ay─▒r─▒m yapmamak, herbirinin hakk─▒n─▒ vermektir. ├ç├╝nk├╝ ilim g├╝zeldir, lezzeti de kal─▒c─▒d─▒r. Ara┼čt─▒rma boyunca bu lezzet s├╝rer gider. ├çal─▒┼čma bitince lezzet de son bulur. ─░lim adam─▒ kendinden ├Ânce gelen ├ólimleri hor g├Âzle bakmamal─▒, tevaz├╗ ile eserlerine yakla┼č─▒p, istifade etmelidir. B├Âylece en do─čru ve en sa─člam bilgilere ula┼čacak, kusurlu, hatal─▒ bilgilerden uzak durmu┼č olacakt─▒r. ─░lmin ilerlemesi ve geli┼čmesi i├žin ┼čunlar l├╝zumludur:

1. ─░lmi d├╝┼č├╝nceye serbestlik tan─▒nmal─▒, yani ilimde s├Âz sahibi olanlanlar fikir h├╝rriyetine sahip olmal─▒.

2. ─░lmi ├žal─▒┼čmalar a├ž─▒k ve sa─člam metodlara dayanmal─▒.

3. ─░lim; b├ót─▒l d├╝┼č├╝ncelerden, sihir ve hurafelerden ar─▒nm─▒┼č olmal─▒.

4. Ger├žek ilim adamlar─▒na ├žal─▒┼čma zevk , ┼čevk ve gayretleri artt─▒ran te┼čvik tedbirleri al─▒nmal─▒.

5. ─░lmin ilerlemesi i├žin l├╝zumlu her t├╝rl├╝ maddi, sosyal, teknik ┼čartlar ve imkanlar haz─▒rlanmal─▒.

6. ─░lme, ilm├« eserlere ve ilim adamlar─▒na h├╝rmet edilmeli, itibarlar─▒ sa─članmal─▒.

7. ─░nsanlar─▒n dikkat ve al├ókalar─▒ ilm├« konulara ├žekme ├žal─▒┼čmalar─▒ yap─▒lmal─▒.

8. Devletin ileri gelen adamlar─▒ , ilmin geli┼čmesi i├žin gereken tedbirleri tespit edip , hemen bunlar─▒ tatbik etmeli. ┬ö

Baz─▒ ├ľnemli Bilimsel ├çal─▒┼čmalar─▒

Astronomi ve Matematik

─░lk astronomi g├Âzlemlerini 990┬ĺda yapm─▒┼čt─▒r. Bu daha 17 ya┼č─▒ndayken astronomide verimli bir d├╝zeye ula┼čt─▒─č─▒n─▒ g├Âstermektedir.

Gen├ž ya┼člarda iken yar─▒m derecelik b├Âl├╝mlere ayr─▒lm─▒┼č bir ├žemberle Kas ┼čehrinin boylam─▒ndan G├╝ne┼č┬ĺin D├╝nya┬ĺya uzakl─▒─č─▒n─▒ ├Âl├žerek ┼čehrin enlem derecesini hesaplad─▒.

Yirmiiki ya┼č─▒nda bir g├Âzlemler ve ├Âl├žmeler dizisi planlad─▒; ├Âteki baz─▒ gere├žlerin yan─▒nda, ├žap─▒ 8 m olan bir astronomik ├žember haz─▒rlad─▒.

Astronomi konusunda en ├Ânemli kitab─▒ olan El-Kanun├╝┬ĺl-Mesud├«┬ĺde , o d├Ânemde genel kabul g├Âren arz merkezli evren g├Âr├╝┼č├╝ne kar┼č─▒ ku┼čkular─▒n─▒ ortaya koydu.

─░nce ├Âl├ž├╝m ara├žlar─▒n─▒n bulunmad─▒─č─▒ d├Âneminde, ay ve g├╝ne┼č tutulmalar─▒ndan ve gezegenlerin kavu┼čma konumlar─▒ndan yararlanarak co─črafi mevkilerin belirlenmesi, zaman─▒n hesaplanmas─▒ gibi de─čerli ├žal─▒┼čmalar yapt─▒.

─░ki nokta aras─▒ndaki boylam fark─▒n─▒, ayn─▒ noktalar aras─▒nda bulunan mesafe ve anlam fark─▒ bilgilerinden ├ž─▒kartmaya dayanan bir y├Ântem geli┼čtirdi.

D├╝nyan─▒n ├žap─▒n─▒ bug├╝n bilinen de─čere ├žok yak─▒n bir de─čerde hesaplad─▒.

Matematikte sin├╝s teoriminin d├╝zlem ├╝zerinde kan─▒tlanmas─▒n─▒, sin├╝s ve tanjant cetvellerinin haz─▒rlanmas─▒n─▒, 3. dereceden x3=1 + 3x denkleminin ├ž├Âz├╝m├╝n├╝ ger├žekle┼čtirdi.

Geometride a├ž─▒y─▒ ├╝├že b├Âlme problemlerini de i├žine alan ve cetvel-pergel ile ├ž├Âz├╝lemeyen (├žizilemeyen) bir s─▒n─▒f problem vard─▒r ki bunlara Birun├« problemleri denmektedir. Birun├« bu tip problemlerlerin ├ž├Âz├╝lmesi ve ├ž├Âz├╝mlerin kan─▒tlanmas─▒ ile de u─čra┼čt─▒.

Temeli deney olan bilimlere yara┼čan tek dilin Matematik dili oldu─čunu savundu.

Jeoloji ve Co─črafya

Tahdidu Nihay├óti┬ĺl-Em├ókin adl─▒ eserinde bug├╝nk├╝ jeodezik saptamalar─▒n bir ├žo─čunu bulmak m├╝mk├╝nd├╝r.

Yakla┼č─▒k on ar┼č─▒n ├žap─▒nda bir yar─▒mk├╝re haz─▒rlayarak bunun ├╝zerine , hem eski kaynaklardan edindi─či hem de kendi g├Âzlemleriyle ula┼čt─▒─č─▒ veriler yard─▒m─▒yla ├že┼čitli ├╝lkelerin co─črafyas─▒na ili┼čkin bilgileri i┼čaretleyip yerle┼čtirmi┼č ve bu yar─▒mk├╝re ├╝zerinde bir ├žok b├Âlgenin enlem ve boylamlar─▒n─▒ kolayl─▒kla bulma olana─č─▒ sa─člam─▒┼čt─▒r.

Yer kabu─čundaki de─či┼čikliklerle ilgili olarak ger├žekle┼čtirdi─či g├Âzlemlerle yeni kuramlar geli┼čtirmi; denizlerin karalara, karalar─▒n denizlere d├Ân├╝┼čebilece─či kuram─▒n─▒ fosiller ├╝zerine yapt─▒─č─▒ g├Âzlemlere dayand─▒rm─▒┼čt─▒r, b├Âylece do─ča tarihi bak─▒m─▒ndan ├Ânemli bulgular elde etmi┼čtir.

Kitab├╝┬ĺl-Cemahir fi Marifeti┬ĺl-Cevahir adl─▒ eserinde co─črafi b├Âlgeler ├╝zerine yapt─▒─č─▒ incelemeler onu Orta├ža─č Minaralojisinin zirvesine ula┼čt─▒rm─▒┼čt─▒r.

T─▒p ve Eczac─▒l─▒k

T─▒p ve eczac─▒l─▒k konusunda ansiklopedik mahiyette bir eser olan Kit├ób-├╝s Saydal├ó┬ĺy─▒ yazm─▒┼čt─▒r. Bu farmakolojik eserini haz─▒rlarken Galenos, Dioskourides, Oribasios, Aetius, ve Paulus┬ĺun Arap├ža┬ĺya ├ževrilmi┼č kitaplar─▒na yo─čun olarak ba┼čvurmu┼č, ayr─▒ca ─░sl├óm d├╝nyas─▒nda ├žok tan─▒nan K├╝nn├ós ad─▒ verilen farmakolojik literat├╝r├╝ yak─▒ndan tan─▒m─▒┼č; ─░bni Maseveyh , Ebu Muaz, Suharbaht, Ebu Zeyd er Recan├«, Ebubekir Razi gibi t─▒p ve eczac─▒l─▒k yazarlar─▒ndan s─▒k s─▒k al─▒nt─▒ yapm─▒┼čt─▒r.

Fizik

├ľzg├╝l a─č─▒rl─▒k kavram─▒n─▒n ilk defa eksiksiz bir bi├žimde ayd─▒nlat─▒lmas─▒ ve bu konuda baz─▒ sistemli ├žal─▒┼čmalar─▒n yap─▒lmas─▒ ┼čerefi ona aittir.

├ľzg├╝l a─č─▒rl─▒─č─▒n maddelerin ay─▒rtedici ├Âzelli─či oldu─čunu ilk defa o ├Âne s├╝rm├╝┼čt├╝r.

Ya┼čad─▒─č─▒ ├ža─čda yani orta├ža─čda ge├žerli olan Aristoteles fizi─činde a─č─▒rl─▒─č─▒n niceliksel bir kavram olarak d├╝┼č├╝n├╝lmemesine ra─čmen Birun├« a─č─▒rl─▒─č─▒ niceliksel bir kavram olarak alm─▒┼č; ├že┼čitli maddeler aras─▒nda g├Âr├╝len a─č─▒rl─▒k farklar─▒n─▒ ├Âzg├╝l a─č─▒rl─▒k kavram─▒ arac─▒l─▒─č─▒yla bilimsel inceleme konusu yapm─▒┼č ve bu yoldan g├╝nl├╝k i┼čler veya teknoloji ile fizik aras─▒nda temelli bir ba─č kurmu┼čtur.

┬ôKonik alet┬ö dedi─či ├Âzel bir ara├žla 23 kat─▒ maddenin ├Âzg├╝l a─č─▒rl─▒─č─▒n─▒ bug├╝nk├╝ de─čerlere ├žok yak─▒n olarak saptamay─▒ ba┼čarm─▒┼čt─▒r. ├ľrne─čin o alt─▒n, civa , kur┼čun , bak─▒r i├žin s─▒ras─▒yla 19.26 , 13.74, 11.40 , 8.92 de─čerlerini saptam─▒┼čt─▒r. Bu maddelerin bug├╝nk├╝ bilinen ├Âza─č─▒rl─▒k de─čerleri ise ayn─▒ s─▒rayla 19.26, 13.59, 11.35 , 8.85 ┼čeklindedir.

S─▒cak su ile so─čuk su aras─▒ndaki ├Âzg├╝l a─č─▒rl─▒k fark─▒n─▒ 0.041677 olarak o d├Ânemde ├Âl├žm├╝┼čt├╝r.

Hidrostatik ilkeler ve bile┼čik kaplar temeline dayal─▒ olarak su kaynaklar─▒ ve artezyen kuyular─▒ hakk─▒nda a├ž─▒klamalar yapm─▒┼č ; deniz suyundan tatl─▒ su elde etmek ├╝zere ara┼čt─▒rmalarda bulunmu┼čtur.

I┼č─▒k h─▒z─▒n─▒n varl─▒─č─▒n─▒ ve bunun ses h─▒z─▒ndan kat kat fazla oldu─čunu ├Âng├Ârm├╝┼čt├╝r.

Sosyal Bilimler ve Felsefe

Hint dinleri ve k├╝lt├╝rleri, ├Âzellikle Hinduizm, Brahmanizm, Maniheizm , eski Yunan dinleri ve felsefeleri ,Hristiyan mezhepleri ├╝zerine ineceleme ve kar┼č─▒la┼čt─▒rmalar yapm─▒┼č , bunu ger├žekle┼čtirirken de nesnellik ve yans─▒zl─▒─č─▒ de─či┼čmez ilke saym─▒┼čt─▒r.

Felsefi inceleme ve ele┼čtrilerini herhangi bir felsefe okuluna ba─članmadan s├╝rd├╝rmeyi ye─člemi┼čtir. Aristoteles felsefesinin zay─▒f yanlar─▒n─▒ g├Ârmeyi ba┼čarm─▒┼č; bunlar─▒ ele┼čtirirken ─░slam kaynaklar─▒ yan─▒nda Hristiyan ilahiyat├ž─▒ Yahya en-Nahv├«┬ĺye ba┼čvurmakla birlikte , daha ├žok mant─▒k ve bilim ├Âl├ž├╝lerine dayanm─▒┼čt─▒r.

Eserleri

Birun├« muhtelif ilimlere dair 1037 y─▒l─▒na kadar 113 eser yazm─▒┼čt─▒r. 1037 y─▒l─▒ndan sonra ya┼čad─▒─č─▒ d├Ânem i├žinde ise 83 eser telif etmi┼čtir. 63 ya┼č─▒nda iken arkada┼č─▒na yazd─▒─č─▒ bir mektupta , b├╝y├╝kl├╝ k├╝├ž├╝kl├╝ 180┬ĺi bulan eserlerinin listesini vermektedir. Ne yaz─▒k ki bunlardan 22 tanesi g├╝n├╝m├╝ze kadar gelebilmi┼čtir. Birun├«┬ĺnin g├╝n├╝m├╝ze ula┼čan en ├Ânemli eserleri ┼čunlard─▒r:

├és├ór-├╝l-Bakiyye: Bu eserini 28 ya┼č─▒nda iken yazm─▒┼čt─▒r. Arap├ža olup 1878-79 y─▒l─▒nda ─░ngilizce┬ĺye terc├╝me edilmi┼č, 1923 y─▒l─▒nda tekrar bas─▒lm─▒┼čt─▒r. Beynelmilel bir kronoloji, tarih, takvim, k├╝lt├╝r ve astronomi konular─▒n─▒ ihtiva etmekte olup, ilmi de─čerini g├╝n├╝m├╝zde bile s├╝rd├╝rmektedir.

Tahk├«ku m├ó lil-Hind: Bu eserini Gazneli Mahmud Han ile birlikte gitti─či Hindistan seferlerinde hind dini,k├╝lt├╝r ve felsefesini, sanskrit├žeyi ├Â─črenip yerinde tetkik etmek suretiyle haz─▒rlam─▒┼čt─▒r. Eser 1887 y─▒l─▒nda ─░ngilizce┬ĺye terc├╝me edilmi┼č, 1910 y─▒l─▒nda tekrar bas─▒lm─▒┼čt─▒r. Bu eserde; Hind ilmi,felsefesi ve dinleri ├╝zerinde durmu┼č ve co─črafi bilgilere de yer vermi┼čtir.

Tahd├«du nih├óyet-il-em├ók├«n litash├«h-il-mes├ókin: 1015 y─▒l─▒nda tamamlad─▒─č─▒ bu eserde, matematik├« co─črafyan─▒n inceleme metodlar─▒ anlat─▒lm─▒┼čt─▒r. Harezm, Hindistan ve Afganistan┬ĺda yapt─▒─č─▒ rasatlar─▒ ile jeoloji ve jeodeziye ait konulardan bahsetmektedir.Ayr─▒ca enlem ve boylam incelemeleri ├╝zerine olduk├ža geni┼č bilgi vermekte, trigonometri ile ilgili yeni kavram ve yorumlar getirmektedir.

El-K├ón├╗n-├╝l-Mes┬ĺ├╗d├«: Astronomik co─črafya demek olan bu eser, B├«run├«┬ĺnin en b├╝y├╝k eseridir. Bu eseri ciddi, ├Ânemli bir matematik ansiklopedisi olup devrinin bir ├žok yeniliklerini ve ke┼čiflerini i├žermektedir. Eser Hindistan┬ĺda iki cilt halinde bas─▒lm─▒┼čt─▒r. Bir ├žok bat─▒l─▒ ilim adam─▒ ├╝zerinde ├žal─▒┼čmalar yapmaktad─▒r.

Kit├ób-├╝t-tefh├«m f├« ev├óili san├óat-it-tenc├«m: Trigonometri, astronomi ve astrolojiye dair hem Fars├ža, hem de Arap├ža olarak yazd─▒─č─▒ b├╝y├╝k eserlerinden biridir. 1934 y─▒l─▒nda ─░ngilizce┬ĺye terc├╝me edilmi┼čtir.

Kitab├╝┬ĺl-Cemahir fi Marifeti┬ĺl-Cevahir: K─▒ymetli ta┼člar ve madenlerden bahsetmektedir. 23 kat─▒ maddelerin ├Âzg├╝l a─č─▒rl─▒klar─▒n─▒ ve s─▒cak su ┬ľ so─čuk su aras─▒ndaki yo─čunluk fark─▒n─▒ bu kitapta yay─▒nlam─▒┼čt─▒r

Kit├ób-├╝s-Saydal├ó: T─▒p ve eczac─▒l─▒k konusunda yazd─▒─č─▒ ansiklopedik mahiyette bir eserdir. Eserde ila├žlar─▒n ve otlar─▒n isimleri; Arap├ža, Fars├ža, Yunanca, S├╝ryanice, Sanskrit├že, Hint├že ve T├╝rk├že olarak kaydedilmi┼č, ├Âzellikleri a├ž─▒klanm─▒┼čt─▒r. Birun├« bu eseriyle ┬ôeczac─▒l─▒─č─▒n babas─▒┬ö ├╝nvan─▒n─▒n alm─▒┼čt─▒r. Eser g├╝n├╝m├╝zde bir ├žok dillere terc├╝me edilmi┼čtir. Birun├«┬ĺnin son eseri kabul edilmektedir.

Taks├«m-├╝l-ek├ól├«m: Co─črafi bir eserdir.

Ahb├ór-ul-Harezm ve Me┼č├óhir-├╝l-Harezm: M├╝hendis oldu─ču kadar da b├╝y├╝k bir tarih├ži olan Birun├«┬ĺnin bu iki eseri Harezm tarihine dairdir.

Târîhu eyyâm-is-Sultân Mahmûd: Bu eser Gazneliler tarihine dairdir.

Târîh-ul-mübayyeze vel-Kâramita: Manihaîler ve Karmitalılar tarihinden bahsetmektedir.

Tenk├«h-├╝t-tev├órih: Bir tarihsel ele┼čtiri kitab─▒d─▒r.

Yorum Yaz

Yorum Yazabilmek ─░├žin L├╝tfen Giri┼č Yap─▒n.