Türkiye Vakıflar Bankası T.a.o.

Genel kültür kategorisine 12 Temmuz, 2007 tarihinde eklendi, 10 defa okundu

TÜRKİYE VAKIFLAR BANKASI T.A.O.

Planlama ve İktisadi Araştırmalar Grup Yönetmenliği

(Mevzuatı İzleme, Değerlendirme ve Ekonomik Araştırmalar Yönetmenliği)

BEYAZ EŞYA SEKTÖRÜ

Ağustos 2000

İÇİNDEKİLER

BÖLÜM I

GİRİŞ……………………………………………………………………………..1

BÖLÜM II

1-SEKTÖRÜN GENEL DURUMU ………………………….………………….2

1.1-Üretim-İç Satışlar……………………………………………………………..2

1.2-Dış Ticaret………………..…………………………………………………..5

BÖLÜM III

1-ÜRÜN GRUPLARI İTBARİYLE SEKTÖRÜN DURUMU…………………..8

1.1-Buzdolabı………………………………………………………………………8

1.1.1-Üretim-İç Satışlar……. ……………………………………………………..8

1.1.2-Dış Ticaret………………………….………………………………………..8

1.1.3-Beklentiler…………………..………………………………………………11

1.2-Otomatik Çamaşır Makinesi………………………………………………….11

1.2.1-Üretim-İç Satışlar……. ………………………………………………….…11

1.2.2-Dış Ticaret………………………….………………………………………13

1.2.3-Beklentiler…………………..………………………………………………14

1.3-Bulaşık Makinesi………………….………………………………………….14

1.3.1-Üretim-İç Satışlar……. …………………………………………………….15

1.3.2-Dış Ticaret………………………….………………………………………16

1.3.3-Beklentiler…………………..………………………………………………17

1.4-Fırın…….……………………………………………………………………..17

1.4.1-Üretim-İç Satışlar……. …………………………………………………….17

1.4.2-Dış Ticaret………………………….……………………………………….18

BÖLÜM IV

SEKTÖRDE TALEP YAPISI İLE İLGİLİ BİLGİLER…………………………..19

BÖLÜM V

BEYAZ EŞYA SANAYİİNE VERİLEN YATIRIM TEŞVİKLERİ……………..22

BÖLÜM VI

GÜMRÜK BİRLİĞİ ÇERÇEVESİNDE BEYAZ EŞYA SEKTÖR܅…………23

BÖLÜM VII

SEKTÖRÜN SORUNLARI VE ALINMASI GEREKEN TEDBİRLER………….25

BÖLÜM VIII

SONUDž…………………………………………………………………………..27

KAYNAKLAR………………………………………………………………….….30

BÖLÜM I

GİRİŞ

Türkiye’de beyaz eşya sektörü, gelişen teknolojisi, her geçen gün artan üretimi, ihracat kapasitesi ve bunlara bağlı olarak genişleyen yan sanayii, servis, bayi ağları ve istihdam imkanları açısından Türk ekonomisine önemli katkılarda bulunmaktadır. Bu bağlamda beyaz eşya sektörü yaklaşık 500 bin kişinin geçimini sağlamaktadır.

Tüketicinin bilinçlenmesi ve araştırma geliştirme çalışmalarına verilen önemin artmasıyla başlayan kalite yarışı ve rekabet ortamı son 10 yılda beyaz eşya sektörünün büyük aşamalar kaydetmesini sağlamıştır.

Beyaz eşya sektörünün büyüme hızında etkili olan pek çok faktör bulunmaktadır. Bunlardan en önemlileri ilk satın alma talebi ve yenileme-değiştirme talebidir. Bu iki bileşen sonucunda oluşan toplam talep ise pazarın dinamiklerini belirlemektedir. Bunun yanında pazarın büyümesinde etkin ve tüketiciye uygun imkanlar sunan kampanyalarda etkili olmaktadır.

Beyaz eşyada yıllar içinde sağlanan iyileştirmeler ve geliştirilen teknolojilerle ulaşılan kalitenin yanısıra, kullanımdaki enerji tasarrufu ortalama %40’lara varmıştır. 1990’lı yılların başına kadar kapasitenin büyük bir kısmını iç pazar için kullanan beyaz eşya sektörü özellikle bu tarihten itibaren yurtdışı pazarlara da yönelmiş, uzun vadeli ve kalıcı bir müşteri ağı oluşturmuştur. Buna karşın ülkemizde de gerek şirket satın alma yolu gerekse doğrudan yatırım yolları ile yabancı sermayeli dünya ölçeğindeki üreticilerin sayısı artmıştır. Gerek yurtiçinde, gerekse yurtdışındaki satış rakamlarının artması neticesinde kapasite yatırımları da artış göstermiştir.

Bu çalışmada; beyaz eşya sektörünün 1990 yılından bugüne kadarki gelişimi incelenmektedir.

BÖLÜM II

1-SEKTÖRÜN GENEL DURUMU

Aşağıdaki tabloda sektörde faaliyet gösteren firmalar ve sundukları ürünlerin markaları yer almaktadır.

Sektörde Faaliyet Gösteren Firmalar

Üretici Firmalar

Markaları

İthalatçı Firmalar

Markaları

Arçelik

Arçelik

Electrolux

Electrolux-AEG

Profilo-Peg

Profilo,Bosch, Sıemens

GEPA

General Elektrik

Merloni

Ariston,Philco, Indesit

Frimak

FTC-Frigidaire

Teba

Teba

Ünimeks

White-Wentinghause

Auer

Auer,Calypso

Singer

Goldstar-Candy

T.Demirdöküm

Demirdöküm

Erler

Moulinex

Vestel

Vestel

Mak

Sanyo-Cosmos

Acarsoy

Kelvinatör

Raks

Hitachi

Sektörde faaliyet gösteren firmalar ikiye ayrılmaktadır. Bir kısmı sadece ithalatçı olup, yurtdışında getirip yurtiçinde satıyorlar. Bir kısmı ise sadece üretici olmaktadır. Üretici firmaların ithalatı da olmaktadır. Bunlar sanayide kullanılmak üzere ithal edilen ürünler, yada çok özel olup yıllık satışı 10’u geçmeyen ürünler olmaktadır.

Aşağıdaki tabloda yıllar itibariyle beyaz eşya sektörünün üretim, iç satış, ithalat ve ihracat değerleri gösterilmektedir.

Beyaz Eşya Sektörü Arz-Talebi

(Adet)

Üretim

Değ.%

İthalat

Değ.%

İç Satış

Değ.%

İhracat

Değ.%

1992

2.683.438

51.852

2.330.111

374.851

1993

3.090.873

15

94.388

82

2.761.139

18

441.866

18

1994

2.743.550

-11

52.687

-44

2.199.691

-20

674.424

53

1995

3.196.380

17

52.049

-1

2.293.738

905.902

34

1996

3.509.103

10

257.200

394

2.844.601

24

882.890

-3

1997

4.671.578

33

492.692

92

3.729.455

31

1.273.735

44

1998

4.475.488

-4

786.000

60

3.966.378

1.393.750

1999

4.549.640

708.382

-10

3.369.703

-15

1.763.453

27

Kaynak:Beyaz Eşya Sanayicileri Derneği

1.1-ÜRETİM -İÇ SATIŞLAR

Ülkemizde ekonomik krizin yaşandığı, yüksek enflasyon ve kur artışlarının görüldüğü 1994 yılının ardından 1995, 1996 ve 1997 yıllarında buzdolabı, otomatik çamaşır makinesi, bulaşık makinesi ve fırının yer aldığı beyaz eşya sektöründe büyüme yaşanmıştır.

Aşağıdaki tabloda ürün grupları itibariyle sektörün son üç yıllık üretim ve iç satış değerleri gösterilmektedir.

Üretim-İç Satışlar

(Adet)

Ürün Cinsi

1997

1998

1999

Üretim

İç Satış

Üretim

İç Satış

Üretim

İç Satış

Buzdolabı

1.849.513

1.230.743

1.875.089

1.407.844

2.139.259

1.257.749

Oto.Çam.Mak.

1.454.006

1.464.279

1.375.163

1.493.842

1.219.338

1.222.201

Bulaşık Mak.

447.348

426.804

318.320

477.593

325.499

405.528

Fırın

920.711

607.629

906.916

587.099

865.544

484.225

Toplam

4.671.578

3.729.455

4.475.488

3.966.378

4.549.640

3.369.703

Kaynak:Beyaz Eşya Sanayicileri Derneği

Beyaz eşya üreticisi Arçelik A.Ş., BSH Profilo A.Ş., Merloni Electrodomestici, Türk Demirdöküm A.Ş., Teba Şirketler Grubu A.Ş., Auer A.Ş. ve Vestel Beyaz Eşya A.Ş. firmalarının üye olduğu Beyaz Eşya Sanayicileri Derneği tarafından hazırlanan verilere göre, 1999 yılında buzdolabı, otomatik çamaşır makinesi, bulaşık makinesi ve fırından oluşan dört ana grubun üretim miktarı 1998 yılına göre %2 oranında artış göstererek 4.549.640 adet olarak gerçekleşmiştir.

1999 yılında üretim ve kapasite kullanım oranları buzdolabında 2.139.259 adet ile %80, otomatik çamaşır makinesinde 1.219.338 adet ile %86, bulaşık makinesinde 325.499 adet ile %20 olarak gerçekleşmiştir.

Beyaz eşya satışları 1996 yılında %24, 1997 yılında %31 büyürken, 1998 yılında %6 oranında artış göstererek 3.966.378 adet olarak gerçekleşmiştir. 1999 yılında ise ekonomik durgunluk, Marmara Bölgesindeki deprem ve Asya krizi etkisi ile fiyatları azalan Uzakdoğu kökenli ürünlerin rekabetinin etkisiyle bir önceki yıla göre % 15 oranında düşüş göstermiştir. Ürün bazında ise, buzdolabı iç satışları %11, otomatik çamaşır makinesi %18, bulaşık makinesi %15, fırın ise %18 oranında azalış göstermiştir.

Aşağıdaki tabloda yıllar itibariyle üretim ve iç satışların Ocak-Haziran dönemi değerleri verilmektedir.

Üretim-İç Satışlar

(Adet)

Ürün Cinsi

Ocak-Haziran 1998

Ocak-Haziran 1999

Ocak-Haziran 2000

Üretim

İç Satış

Üretim

İç Satış

Üretim

İç Satış

Buzdolabı

904.226

691.216

1.071.753

619.786

1.223.548

703.771

Oto.Çam.Mak.

768.562

719.427

586.290

611.995

614.108

667.571

Bulaşık Mak.

178.780

219.393

160.716

186.391

171.435

228.442

Fırın

430.546

266.731

465.852

249.376

506.482

248.461

Toplam

2.282.114

1.896.767

2.284.611

1.667.548

2.515.573

1.848.245

Kaynak:Beyaz Eşya Sanayicileri Derneği

2000 yılının Ocak-Haziran dönemi itibariyle buzdolabı, otomatik çamaşır makinesi, fırın ve bulaşık makinesinden oluşan dört ana grupta üretim geçen yılın aynı dönemine göre %10 oranında artış göstererek 2.515.573 adete yükselmiştir. Ürün grupları itibariyle üretimde en fazla artış %14 oranı ile buzdolabında gerçekleşmiştir. Otomatik çamaşır makinesinde artış oranı %5, bulaşık makinesinde %6, fırında ise %9 olmuştur.

İç satışlar ise aynı dönemde 1999 yılının aynı dönemine göre %11 oranında artış göstererek 1.848.245 adete yükselmiştir. Bu dönemde Hükümetin uyguladığı ekonomik istikrar programı nedeniyle düşen faiz oranları, beyaz eşya ürünlerinin satın alımında vadelerin uzamasına yol açmış ve artışa geçen taleple birlikte sektörde rekabet hızlanmıştır.

Ürün grupları itibariyle iç satışlarda en fazla artış %23 oranı ile bulaşık makinesinde gerçekleşmiştir. Otomatik çamaşır makinesinde artış oranı %9, buzdolabında %14 olmuştur.

Beyaz eşya satışları dönemler itibariyle ürünlere göre farklılıklar göstermektedir. Örneğin; buzdolabı satışları yaza doğru yükselme trendine girerken, yaz boyunca ve sonbaharda belli bir oranda düşüş eğilimi göstermekte,kış aylarında ise en düşük düzeyine gelmektedir. Diğer yandan klimalar içinde aynı durum geçerlidir. Ancak çamaşır makinesi ve bulaşık makinelerinde tam tersi durum ortaya çıkmaktadır. Bu ürünlerin satışları kış aylarında daha yoğun gerçekleşmektedir.

Beyaz Eşya Sanayicileri Derneği verilerine, beyaz eşya üreticisi ve pazarlamacısı firmaların 1999 yılı itibariyle Türkiye pazar paylarına göre, Arçelik %35’lik payla sektörde liderliği korumaktadır. Arçelik firmasını Beko ve Bosch firmaları izlemektedir.

Firmaların Sektör Payları (%)

1997

1998

1999

AEG

2,6

1,8

1,3

Arçelik

40,7

36,9

34,9

Ariston

2,2

4,4

Beko

17,8

16,4

16,8

Bosch

14,5

16,2

15,1

Electrolux

0,1

0,2

0,6

Frigidaire

0,5

0,8

Philco

2,3

2,6

Profilo

12,2

11,2

11,9

Siemens

3,7

6,1

Vestel

3,1

3,9

4,7

Diğerleri

1,9

3,6

Kaynak:Beyaz Eşya Sanayicileri Derneği

Arçelik, 1997 yılındaki %41’lik pazar payını koruyamasa da 1998 ve 1999 yıllarında ortalama %35’lik payını korumuştur. Bunun yanında Beko’nun pazar payında belli bir düşüş gözlenmektedir. Diğer yandan Frigidaire ve Philco pazardan hiç pay alamamışlardır. 2000 yılı tahmini rakamlara göre ise AEG, Arçelik, Electrolux, Vestel, Bosch, Siemens ve Profilo’nun pazar payları yükselirken, Ariston, Philco ve Frigidaire’nin paylarında bir değişim olmadığı, pazar payını yüzde yüze yakın oranında yükselten tek firmanın da Siemens olduğu belirtilmektedir.

1.2-DIŞ TİCARET

Avrupa Birliği ile oluşturulan Gümrük Birliği sonrasında, AB ülkelerinden yapılan ithalatta gümrük vergisi ve fonların kaldırılması sonucunda ithalatın ucuzlaması ile 1996 yılında sektörde ithalat hızlı bir artış göstererek 52.049 adetten 257.200 adete yükselmiştir. Bu dönemde ithalatçı firmaların yanında ürün yelpazesini genişletmek isteyen yabancı ortaklı yerli üreticilerde ithalata yönelmişlerdir. Bunun yanında Asya krizi nedeniyle fiyatları düşen Uzakdoğu kökenli ürünlerin rekabeti de ithalatı artırmıştır. 1999 yılında ise ekonomik durgunluğun etkisiyle ithalat %10 oranında azalış göstermiştir. İthalatın iç tüketimdeki payı buzdolabında %18, otomatik çamaşır makinesinde %14, bulaşık makinesinde %31 ve fırın da %7 olarak gerçekleşmiştir.

Dört ana ürünün 1999 yılı toplam ihracatı 1998 yılına göre %27,1997 yılına göre %38 oranlarında artış göstererek 1.763.453’e yükselmiştir.

İthalat-İhracat

(Adet)

Ürün Cinsi

1997

1998

1999

İthalat

İhracat

İthalat

İhracat

İthalat

İhracat

Buzdolabı

200.446

784.651

302.712

817.597

278.136

1.045.774

Oto.Çam.Mak.

164.354

86.842

253.042

120.564

207.141

179.886

Bulaşık Mak.

117.943

110.398

197.872

100.123

184.836

87.743

Fırın

9.949

291.844

32.374

355.466

38.269

450.050

Toplam

492.692

1.273.735

786.000

1.393.750

708.382

1.763.453

Kaynak:Beyaz Eşya Sanayicileri Derneği

1999 yılında bulaşık makinesi ihracatı dışında diğer ürünlerin ihracatında artış görülürken, üretimin buzdolabında %49’u, otomatik çamaşır makinesinde %15’i, bulaşık makinesinde %27’si, fırında %52’si ihraç edilmiştir.

Devlet İstatistik Enstitüsü’nden alınan bilgilere göre fırın, buzdolabı, çamaşır makinesi, bulaşık makinesi ve elektrik süpürgesinden oluşan beyaz eşya ihracatı 1999 yılında %21 oranında artarak 234 milyon dolar düzeyine yükselmiştir. İhracatın 146,7 milyon dolarlık bölümü buzdolaplarından, 33,6 milyon dolarlık bölümü çamaşır makinelerinden oluşurken, buzdolaplarında %22, çamaşır makinelerinde %34 oranlarında ihracat artışı sağlanmıştır. 23,9 milyon dolarlık ocak ve fırın , 18 milyon dolarlık bulaşık yıkama makinesi, 10,9 milyon dolarlık elektrik süpürgesi, 554 bin dolarlık mikro dalga fırın ihracatı gerçekleştirilmiştir. Fırında %20, elektrik süpürgesinde %25 ihracat artışı olurken, bulaşık yıkama makinesi ihracatı bir önceki yıl düzeyinde kalmıştır.

Dış Ticaret (Bin Dolar)

Yıllar

İhracat

Değ.%

İthalat

Değ.%

1990

33.939

59.727

1991

48.036

42

76.913

29

1992

71.565

49

67.739

-12

1993

76.601

104.853

55

1994

98.377

28

64.756

-38

1995

149.646

52

88.921

37

1996

134.072

-10

203.201

129

1997

179.881

34

308.333

52

1998

193.877

313.249

1999

234.029

21

233.202

-26

Kaynak:DİE

Ülkeler itibariyle ihracatın dağılımına bakarsak; toplam 118 ülkeye yapılan ihracatta İngiltere 48,3 milyon, İspanya 31,9 milyon, Almanya 23,8 milyon, İtalya 14 milyon, Belçika 9,9 milyon, İsrail 5,9 milyon dolarla ilk sıralarda yer alan ülkelerdir.

Sektörde ithalat 1996 ve 1997 yıllarında önemli oranda artış göstererek 89 milyon dolardan 300 milyon dolara yükselmiştir. 1998 ve 1999 yıllarında ise daralma başlamış ve 1998 yılında %2 gibi düşük bir oranda artan ithalat 1999 yılında %26 oranında azalarak 233 milyon dolar düzeyine inmiştir. İthalattaki azalma buzdolabında %28, çamaşır makinelerinde %34 oranında olmuş ve 83,2 milyon dolarlık buzdolabı, 56,1 milyon dolarlık çamaşır makinesi ithalatı gerçekleşmiştir. Bulaşık yıkama makinesinde %19, elektrik süpürgesinde %17 oranında ithalat azalması olmuş ve 44,7 milyon dolarlık bulaşık yıkama makinesi, 40,2 milyon dolarlık elektrik süpürgesi ithalatı gerçekleşmiştir. 1,6 milyon dolar olan fırın ve ocak ithalatında %74 oranında azalış olurken, mikro dalga fırın ithalatı %86 oranında artarak 6,5 milyon dolar düzeyine yükselmiştir.

Ülkeler itibariyle ithalatın dağılımına bakarsak; Güney Kore’den 72 milyon, Almanya’dan 56,6 milyon, İtalya’dan 55,6 milyon dolarlık ithalat gerçekleştirilmiştir. Fransa 6,1 milyon, Hollanda 5,9 milyon, İngiltere 2,2 milyon, Yunanistan 1,7 milyon, İspanya 10,7 milyon, ABD 8 milyon dolar ile Türkiye’nin toplam 43 ülkeden yaptığı beyaz eşya ithalatında yer alan diğer önemli ülkelerdir.

Aşağıdaki tabloda yıllar itibariyle dış ticaretin Ocak-Haziran dönemi değerleri verilmektedir.

İthalat-İhracat

(Adet)

Ürün Cinsi

Ocak-Haziran 1998

Ocak-Haziran 1999

Ocak-Haziran 2000

İthalat

İhracat

İthalat

İhracat

İthalat

İhracat

Buzdolabı

150.016

409.580

157.902

528.551

104.319

538.075

Oto.Çam.Mak.

120.398

59.537

97.541

57.281

153.256

113.318

Bulaşık Mak.

89.510

43.644

89.337

43.749

102.042

36.854

Fırın

18.514

151.005

15.224

197.755

24.103

247.830

Toplam

378.438

663.766

360.004

827.336

383.720

936.077

Kaynak:Beyaz Eşya Sanayicileri Derneği

Dört beyaz üründe 1996 yılından itibaren düzenli olarak artış gösteren ithalat 1999 yılında düşüş gösterirken, 2000 yılından itibaren yeniden artış trendine girmiştir. İthalat 2000 yılının Ocak-Haziran döneminde 1999 yılının aynı dönemine göre %7 oranında artış göstererek 383.720 adete ulaşmıştır.

Sektörün ihracatı ise artış göstermeye devam etmektedir. 1999 yılında yaşanan sıkıntıların bir bölümünü ihracatla telafi eden sektörde 2000 yılının Ocak-Haziran döneminde ihracat 1999 yılının aynı dönemine göre %13, 1998 yılının aynı dönemine göre ise %41 oranında artış göstererek 936.077 adete yükselmiştir. Bu dönemde ürün bazında ihracatta en yüksek artış %98 ile otomatik çamaşır makinesinde gerçekleşmiştir.

BÖLÜM III

1-ÜRÜN GRUPLARI İTİBARİYLE SEKTÖRÜN DURUMU

1.1-BUZDOLABI

Buzdolabı beyaz eşya piyasası içinde önemli bir yer teşkil etmektedir. Buzdolabı dışındaki beyaz eşya ürünlerinden bulaşık makinesi ve çamaşır makinesinin yaptığı fonksiyonların insan emeği ile yapılabilmesi mümkündür. Bu nedenle buzdolabı, kullanımı zorunlu ürünlerin başında gelmektedir. Buzdolabı bu özelliği ile beyaz eşya sektörünü taşıyıcı rol üstlenmiş konumda bulunmaktadır.

Aşağıdaki tabloda yıllar itibariyle buzdolabı pazarındaki gelişmeler gösterilmektedir.

Buzdolabı Arz-Talebi

(Adet)

Üretim

İthalat

İç Satış

İhracat

1992

1.087.416

3.281

796.715

281.898

1993

1.247.016

83.619

927.180

396.801

1994

1.265.135

37.883

767.267

585.973

1995

1.620.919

40.088

827.338

791.722

1996

1.638.018

75.458

963.374

694.800

1997

1.849.513

200.446

1.230.743

784.651

1998

1.875.089

302.712

1.407.844

817.597

1999

2.139.259

278.136

1.257.749

1.045.774

Kaynak:Beyaz Eşya Sanayicileri Derneği

1.1.1-Üretim-İç Satışlar

Buzdolabı üretiminde faaaliyet gösteren firmalar Arçelik, Bosch-Sıemens-Profilo ve Merloni Electrodomestici’dir. Merloni, Vestel grubundan Pekel’deki %30 oranındaki hisselerin tamamını 1995 yılında satın almıştır.

1991-1996 döneminde sektörde buzdolabı kapasitesi 2 milyon adet olarak gerçekleşmiştir.1997 yılında kapasite 2.330.000 adete yükselmiş, 1998 ve 1999 yıllarında ise artış göstermemiştir.

Buzdolabı üretimi yıllar itibariyle artış göstermiştir. 1991 yılında 1.026.000 adet olan üretim, 1998 yılında 1.875.089, 1999 yılında ise 2.139.259 adete yükselmiştir. 1991-1995 döneminde yıllık ortalama üretim artışı %12 düzeyinde olmuştur. 1996 yılı üretimi 1995 düzeyinde kalırken , 1997 yılında %13, 1999 yılında ise %14 oranında artış göstermiştir.

Üretim-İç Satışlar

( Adet)

1995

Değ.

1996

Değ.

1997

Değ.

1998

Değ.

1999

Değ.

Üretim

1.620.919

28

1.638.018

1.849.513

13

1.875.089

2.139.259

14

İç Satışlar

827.338

963.374

16

1.230.743

28

1.407.844

14

1.257.749

-11

Kaynak:Beyaz Eşya Sanayicileri Derneği

Buzdolabında kapasite kullanımı yıllar itibariyle artan üretim paralelinde yükselmiştir. 1991 yılında kapasite kullanımı %51 düzeyinde iken, 1995 ve 1996 yıllarında %82 düzeyine ulaşmış, 1997 ve 1998 yıllarında %79 ve %80 düzeyinde gerçekleşmiştir.

Buzdolabının iç satışları 1991-1993 döneminde 800-930 bin düzeyinde gerçekleşirken 1994 yılında ekonomik kriz nedeniyle tüketicinin ihtiyacını ertelemesi sonucunda %17 azalarak 767.267 adet düzeyine inmiştir. İç satışlar 1995 yılında %8 artışla 827.338 adet, 1996 yılında %16 artışla 963.374 adet, 1997 yılında %28 artışla 1.230.743 adet, 1998 yılında %14 oranında artışla 1.407.844 adet olarak gerçekleşirken, 1999 yılında ithal ürün rekabeti, ekonomik durgunluk ve deprem nedeniyle yenileme taleplerinin ertelenmesi sonucunda %11 oranında azalış göstererek 1.257.749 adet olmuştur.

Aşağıdaki tabloda yıllar itibariyle buzdolabı üretim ve iç satışlarının Ocak-Haziran dönemi değerleri verilmektedir.

Üretim-İç Satışlar

(Adet)

Ocak-Haziran 1998

Ocak-Haziran 1999

Ocak-Haziran 2000

Üretim

904.226

1.071.753

1.223.548

İç Satışlar

691.216

619.786

703.771

Kaynak:Beyaz Eşya Sanayicileri Derneği

2000 yılının Ocak-Haziran dönemi itibariyle buzdolabı üretimi geçen yılın aynı dönemine göre %14, 1998 yılının aynı dönemine göre ise %35 oranında artış göstererek 1.223.548 adede ulaşmıştır. İç satışlar ise 1999 yılının aynı dönemine göre %14 oranında artış göstererek 703.711 adete ulaşmıştır.

1.1.2-Dış Ticaret

Yıllar itibariyle buzdolabı ithalatı döviz kurları paralelinde hareket etmiştir. Türk lirasının 1993 yılında aşırı değer kazanması sonucunda önemli oranda artan ithalat, 1994 yılında döviz kurunun hızlı artışı sonucunda %55 oranında azalış göstererek 37.883 adet olarak gerçekleşmiştir. 1996 yılında Türk lirasının değerini koruması ve AB ile oluşturulan Gümrük Birliği sonucunda AB ülkeleri kaynaklı ithalatın ucuzlaması paralelinde ithalat %88 artışla 75.458 adet olarak gerçekleşmiştir. 1997 yılında ithalat %167, 1998 yılında %52 artış göstererek 302.712 adede çıkarken, 1999 yılında yaşanan ekonomik durgunluk nedeniyle %8 oranında azalış göstermiştir.

Aşağıdaki tabloda yıllar itibariyle buzdolabı ithalat ve ihracat değerleri verilmektedir.

İthalat-İhracat

( Adet)

1995

Değ.

1996

Değ.

1997

Değ.

1998

Değ.

1999

Değ.

İthalat

40.088

75.458

88

200.446

167

302.712

52

278.136

-8

İhracat

791.722

35

694.800

-12

784.651

13

817.597

1.045.774

28

Kaynak:Beyaz Eşya Sanayicileri Derneği

İthalat yurtiçi talebin 1995’te %5’ini , 1996 yılında %7’sini, 1997 yılında % 14’ünü, 1998 ve 1999 yıllarında ise %18’ini karşılamıştır.

1991-1997 döneminde ithal buzdolabı birim fiyatlarının, ihraç birim fiyatlarının yaklaşık üç katı düzeyinde gerçekleşmesi ile ithalat yurtiçinde üretilmesi ekonomik olmayan üstün teknoloji içeren , geniş hacimli lüks modelleri kapsamıştır. 1998 yılında ithalat birim fiyatın azalarak ihraç ürün fiyatının iki katı düzeyinde gerçekleşmesi ile, buzdolabı ithalatı daha basit modelleri de kapsamaya başlamıştır. 1998 yılında ithalatın %73’ü Güney Kore’den, %12’si İtalya’dan , %5i Fransa’dan, %3’ü İspanya’dan ,%2’si Almanya’dan, %2’side ABD’den gerçekleştirilirken, AB ülkelerinden yapılan ithalatın toplam içindeki payı %22 olarak gerçekleşmiştir.

Buzdolabı ihracatında 1996 yılındaki duraklamanın dışında sürekli artışlar kaydedilmiştir. İhracatta 1993’te %41, 1995’de %35 artış sağlanırken, 1996 yılında iç satışlarda %16 büyümenin getirdiği canlılığın etkisiyle %12 oranında azalma görülmüştür. 1997 yılında ihracat %13 artışla 784.651 adet, 1998 yılında %4 artışla 817.597 adet, 1999 yılında ise iç satışlardaki gerilemeye rağmen %28 oranında artış göstermiştir.

Üretimin 1994’de %46’sı, 1996’da %42’si , 1998’de %44’ü, 1999 yılında ise %49’u ihraç edilmiştir. 1998 yılında buzdolabı ihracatının ülkelere göre dağılımı incelendiğinde, İngiltere %37,Fransa %18, Almanya %8, ABD %6, Belçika %4, İspanya %4,Yunanistan %3 ile başta gelmektedir. AB ülkelerine yapılan ihracatın toplam ihracat içindeki payı 1991 yılında %54, 1995 yılında %58, 1996 yılında %61, 1997 yılında %65, 1998 yılında ise %80 olarak gerçekleşmiştir.

2000 yılının Ocak-Haziran dönemi itibariyle sektör genelinde ithalat artarken, buzdolabı ithalatı geçen yılın aynı dönemine göre %34, 1998 yılının aynı dönemine göre %31 oranında gerileme göstermiştir.

Aşağıdaki tabloda buzdolabı ithalat ve ihracatının Ocak-Haziran dönemi değerleri verilmektedir.

İthalat-İhracat

(Adet)

Ocak-Haziran 1998

Ocak-Haziran 1999

Ocak-Haziran 2000

İthalat

150.016

157.902

104.319

İhracat

409.580

528.551

538.075

Kaynak:Beyaz Eşya Sanayicileri Derneği

1.1.3-Beklentiler

Buzdolabı üretiminde kapasite kullanım oranının 1995 ve 1996 yıllarında %82, 1997 yılında %79 , 1998 yılında %80 ile son yılların en yüksek düzeyine ulaşması nedeniyle 1997 yılından itibaren sektördeki firmalar kapasite artışı ve modernizasyon yatırımlarına gitmişler ve yeni üreticiler devreye girmişlerdir.

AB ile Gümrük Birliği oluşturulması, kapasite fazlası olan ve yatırım yapmak isteyen yabancı üreticilerin yerli üreticilerle stratejik ortaklıklar oluşturmasını,ithal hammaddelerin ucuzlamasının da etkisiyle cazip hale getirmiştir. Önümüzdeki dönemlerde üretimin ihracat ve iç satışlar paralelinde artış göstermesi beklenmektedir. Yabancı ortaklıkları olan yerli üreticilerin Gümrük Birliği avantajından faydalanarak ürün çeşitlemesine gitme amacıyla ithalatı artırmaları ve pazara üretici olarak katılmayı planlayan firmaların üretime geçmeden önce ithalat yapmaları ile ithalatın 2000’li yıllarda da artış göstermesi beklenmektedir.

Önümüzdeki dönemlerde buzdolabında gelişmesi beklenen dört ürün grubu bulunmaktadır. Satış payının artmasının beklendiği bu ürünler; no frost Amerikan tipi buzdolabı, kombi buzdolabı ve 80 cm genişliğindeki buzdolaplarıdır. Tek kapılı buzdolabının pazar payının ise aynı oranda düşmesi beklenmektedir.

1.2-OTOMATİK ÇAMAŞIR MAKİNESİ

Beyaz eşya sektöründe çamaşır makinesi cihazları büyümenin en fazla ve devamlı olduğu ürün grubudur. Bu üründe üretim 1990’lı yıllar boyunca düzenli olarak artış göstermiştir.

Otomatik çamaşır makinesi pazarında sürekli olarak artan iç satışlar, doygun olan Avrupa pazarındaki üretici firmaları Türkiye’ye yönelterek, ithalatta da önemli oranda artış sağlamıştır. Otomatik çamaşır makinesi ithalatı diğer ürünlerin aksine ihracatı geçmiştir.

Otomatik Çamaşır Makinesi Arz-talebi

(Adet)

Üretim

İthalat

İç Satış

İhracat

1992

779.636

2.920

774.718

3.842

1993

914.490

7.059

914.378

4.639

1994

746.360

10.646

762.429

8.870

1995

834.441

6.452

790.522

40.677

1996

1.000.282

115.474

1.068.982

55.274

1997

1.454.006

164.354

1.464.279

86.842

1998

1.375.163

253.042

1.493.842

120.564

1999

1.219.338

207.741

1.222.201

179.886

Kaynak:Beyaz Eşya Sanayicileri Derneği

1.2.1-Üretim-İç satışlar

Sektörde faaliyet gösteren firmaların toplam kapasiteleri 1998 yıl sonu itibariyle 1.600.000 adettir. Üretim 1991 yılında 617.000 adet iken 1993 yılında 914.490 adede yükselmiştir. 1994 yılında yüksek faiz ve kur artışının ekonomik ortamda yarattığı talep daralması etkisiyle üretim %16 oranında düşüş göstererek 746.360 adete gerilemiştir.1995 yılındaki ekonomik büyüme paralelinde üretim %9 artarak 834.441 adete yükselmiştir. İç pazarda ve ihracatta yaşanan canlanma paralelinde üretim, 1996 yılında %20 artışla 1.000.282 adet olmuştur. 1997 yılında üretim %45 oranında artarken, 1998-99 yıllarında gerileme göstermiştir. 1997 yılında otomatik çamaşır makinesinde kapasite kullanım oranı %91 seviyesine ulaşmıştır. 1998 yılında ekonomik durgunluk nedeniyle üretim %5 oranında azalarak 1.375.163 adet düzeyine inerken, kapasite kullanımı da %86’ya gerilemiştir. 1999 yılında ise diğer beyaz eşya ürünlerinde olduğu gibi ekonomik durgunluğun etkisiyle otomatik çamaşır makinesi üretimi %11 oranında azalış göstermiştir.

Üretim-İç Satışlar

( Adet)

1995

Değ.

1996

Değ.

1997

Değ.

1998

Değ.

1999

Değ.

Üretim

834.441

1.000.282

20

1.454.006

45

1.375.163

-5

1.219.338

-11

İç Satışlar

790.052

1.068.982

35

1.464.279

37

1.493.842

1.222.201

-18

Kaynak:Beyaz Eşya Sanayicileri Derneği

Otomatik çamaşır makinesi iç satışları 1991-1993 döneminde yıllık ortalama %22 artışla 616.000 adetten 914.490 adede yükselmiştir. 1994 yılında tüketicinin ihtiyacını ertelemesiyle %17 azalış göstermiştir. 1996 yılında itibaren artış gösteren iç satışlar 1997 yılında %37 artışla 1.464 .279 adet düzeyine ulaşmıştır. 1998 ve 1999 yıllarında üretim ve iç satışlar ekonomik durgunluğun etkisiyle azalış göstermiş ve 1999 yılında üretimin tamamı iç pazarda satılmıştır.

Aşağıdaki tabloda yıllar itibariyle Ocak-Haziran dönemi üretim ve iç satış rakamları verilmektedir.

Üretim-İç Satışlar

(Adet)

Ocak-Haziran 1998

Ocak-Haziran 1999

Ocak-Haziran 2000

Üretim

768.562

586.290

614.108

İç Satışlar

719.427

611.995

667.571

Kaynak:Beyaz Eşya Sanayicileri Derneği

Otomatik çamaşır makinesi üretimi 2000 yılı Ocak-Haziran döneminde 1999 yılının aynı dönemine göre %5 oranında artarken 1998 yılının aynı dönemine göre %20 oranında azalış göstermiştir.

İç satışlar ise 2000 yılının Ocak-Haziran döneminde 1999 yılının aynı dönemine göre %9 oranında artış gösterirken, 1998 yılının aynı dönemime göre %7 oranında azalış göstermiştir.

1.2.2-Dış Ticaret

1996 yılında AB ile oluşturulan Gümrük Birliği sonrasında yabancı ortaklı üreticiler ve ithalatçıların ürün çeşitlemesine gitmeleri ile 115.474 adet çamaşır makinesi ithal edilmiş olup, ithalatın iç tüketimdeki payı önemli oranda artış göstermiştir. 1997 ve 1998 yıllarında firmalar üretimlerini artırmalarına rağmen ithalat artışı da sürmüştür. 1999 yılında ise iç pazarda yaşanan daralma sonucu ithalata %18 oranında azalmıştır.1999 yılında iç pazarda satılan her 100 otomatik çamaşır makinesinin 17’si ithal edilmiştir. Otomatik çamaşır makinesi ithalatı diğer ürünlerin aksine ihracatın önüne geçmiştir.

Otomatik çamaşır makinesi ithalatı Gümrük Birliği oluşturulana kadar daha çok lüks modelleri kapsadığı halde 1996 yılından sonra yabancı ortaklı üreticilerin ve ithalatçıların ithalata yönelmeleri sonucu tüm modelleri kapsamıştır.

İthalat-İhracat

( Adet)

1995

Değ.

1996

Değ.

1997

Değ.

1998

Değ.

1999

Değ.

İthalat

6.452

-45

115.474

1.690

164.354

42

253.042

54

207.741

-18

İhracat

40.677

358

55.274

36

86.842

57

120.564

39

179.886

49

Kaynak:Beyaz Eşya Sanayicileri Derneği

Otomatik çamaşır makinesi ihracat hacmi 1990’lı yılların başında düşük seviyede olmasına rağmen 1995 yılından itibaren artış göstermeye başlamıştır. Üretimin 1995 ve 1996 yıllarında %5’i, 1997 yılında %6’sı, 1998 yılında %9’u, 1999 yılında ise %15’i ihraç edilmiştir.

AB ülkelerine yapılan ihracat 1993 yılında toplam ihracattan %8 pay alırken, bu oran 1997 yılında %68 düzeyine çıkmıştır. 1998 yılında ihracat yapılan başlıca ülkeler olarak, Almanya %20, İngiltere %15, Fransa %14, Belçika %8, Romanya %5 ile başta gelmektedir.

Aşağıdaki tabloda yıllar itibariyle Ocak-Haziran dönemi ithalat-ihracat rakamları verilmektedir.

İthalat-İhracat

(Adet)

Ocak-Haziran 1998

Ocak-Haziran 1999

Ocak-Haziran 2000

İthalat

120.398

97.541

153.256

İhracat

59.537

57.281

113.318

Kaynak:Beyaz Eşya Sanayicileri Derneği

Otomatik çamaşır makinesi ihracatı Ocak-Haziran 2000 döneminde, 1999 yılının aynı dönemine göre %98 oranında, 1998 yılının aynı dönemine göre ise %90 oranında artış göstererek 113.318 adet olarak gerçekleşmiştir. İthalat ise geçen yılın aynı dönemine göre %57 oranında artış göstererek 153.256 adete yükselmiştir.

1.2.3-Beklentiler

Otomatik çamaşır makinesi üretiminde kapasite kullanımının %86 düzeyinde olması faaliyet gösteren firmaların kapasite artışına gideceklerini göstermektedir. Buna ilaveten iç satışların 1998 yılındaki ekonomik durgunluk nedeniyle azalmış olmasına karşın orta ve uzun vadede potansiyel talebin yüksek olması pazarı cazip kılmaktadır. Avrupa’nın ikinci, dünyanın beşinci büyük üreticisi Bosch-Siemens’in, Profilo’nun %66 hissesini almasının Profilo’nun ürün gamı, pazarlama, satış ve fiyatlandırma stratejilerini etkileyeceği beklenmektedir. Bunun yanında Arçelik ve Bosch-Siemens-Profilo da kapasite artışına gideceklerini bildirmişlerdir. Dünyanın ikinci Avrupa’nın birinci büyük üreticisi Electrolux AEG markası ile Türkiye pazarına önce ithalat yaparak katılmıştır. Vestel grubu Vestel-White markası ile üretime geçmeden önce ithalat yaparak pazardan pay almıştır. Bu gelişmeler paralelinde sektörde rekabetin artması beklenmektedir.

Sektörde faaliyet gösteren ve otomatik çamaşır makinesi üreten firmalara göre önümüzdeki 5 yıl içinde %12-15 arasında büyüme beklenmektedir. İthalatın iç tüketimdeki payının 2000 yılından itibaren artış seyrini sürdürmesi , ihracatın ise geçmişte olduğu gibi fiyat avantajına dayalı olarak gelişme göstermesi ve ağırlıklı olarak AB ülkelerine yapılması beklenmektedir.

1.3-BULAŞIK MAKİNESİ

Bulaşık makinesi sektöründe 1999 yılı itibariyle tek üretici firma Arçelik’tir. Firmanın üretim kapasitesi yılda 500 bin adettir. Bosch-Sıemens-Profilo 1996 yılına kadar az miktarda

üretim yapmış ve 1997 yılında ithalata yönelmiştir.

Bulaşık makinesi Türkiye pazarına 1990 yılından sonra girmiştir. Diğer beyaz eşya ürünlerinde yaklaşık 500 bin adetlik yenileme satışları bulunurken bulaşık makinesi pazarının toplam satışları son 3 yıldır değişmemiştir. Buna rağmen diğer beyaz eşya ürünleri ile kıyaslamada %42’lik sahiplik oranı ile Türk tüketicisi Batı Avrupa ülkelerinin de önünde yer almaktadır.

Bulaşık Makinesi Arz-talebi

(Adet)

Üretim

İthalat

İç Satış

İhracat

1992

207.553

15.267

211.425

145

1993

324.687

3.650

322.317

98

1994

258.354

1.158

266.588

204

1995

236.134

2.907

239.922

2.072

1996

255.257

56.879

316.499

7.486

1997

447.348

117.943

426.804

110.398

1998

318.320

197.872

477.593

100.123

1999

325.499

184.836

405.528

87.743

Kaynak:Beyaz Eşya Sanayicileri Derneği

1.3.1-Üretim-İç Satışlar

Sektörde 1991 yılında 143.000 adet olan bulaşık makinesi üretimi 1993 yılında yıllık ortalama %51 artışla 324.687 adet düzeyine çıkmıştır. 1994 yılında ekonomik ortamın yarattığı talep daralmasının etkisiyle üretim %21 oranında düşüş göstermiş, bu düşüş 1995 yılında da devam etmiştir. Üretim 1996 yılında itibaren tekrar artış trendine girmiş 1997 yılında %75 artışla 447.348 adete ulaşmıştır. 1998 yılında üretim ekonomik durgunluk ve ihracatta azalma nedeniyle %29 azalarak 318.320 adete gerilemiştir. Üretimdeki düşüş kapasite kullanımının %64’e gerilemesine neden olmuştur. 1999 yılında ise üretim %2 oranında artış göstererek 325.499 adet olarak gerçekleşmiştir.

Bulaşık makinesi iç satışları 1991-93 döneminde yıllık ortalama %36 artışla 172 bin adetten 322.317 adete yükselmiştir. 1994 yılında tüketicinin ihtiyacını ertelemesi ile %17 azalış göstermiştir. İç satışlar 1996 yılından itibaren yükselmeye başlamış ve 1997 yılında 426.804 adet olarak gerçekleşmiştir. Pazardaki bu büyümede, üreticilerin taksitli kampanyalı satışlarla talebi canlandırması ve tüketicilerin genel ekonomik beklentilerinin olumlu olması etken olmuştur. 1999 yılında ise ekonomik durgunluk ve ithal ürün rekabeti nedeniyle iç satışlar %15 oranında düşüş göstermiştir.

Üretim-İç Satışlar

( Adet)

1995

Değ.

1996

Değ.

1997

Değ.

1998

Değ.

1999

Değ.

Üretim

236.134

-9

255.257

447.348

75

318.320

-29

325.499

İç Satışlar

239.922

-10

316.499

32

426.804

35

477.593

12

405.528

-15

Kaynak:Beyaz Eşya Sanayicileri Derneği

Bulaşık makinesi satışlarının son 3 yıldır 400.000 düzeyinde kalması sektörün doyduğunu göstermektedir. Sektörde bulaşık makinesinin hem yeni bir ürün olması hem de teknolojisinin çok fazla değişmemesi nedeni ile yenileme pazarı diğer beyaz eşya ürünlerine göre daha düşük olmaktadır. Ayrıca bulaşık makinesi ürünlerinin daha çok üst gelir grubunca tercih edilmesi satışların düşüklüğünde etken olmaktadır.

Aşağıdaki tabloda bulaşık makinesinin Ocak-Haziran dönemi üretim-iç satış rakamları verilmektedir.

Üretim-İç Satışlar

(Adet)

Ocak-Haziran 1998

Ocak-Haziran 1999

Ocak-Haziran 2000

Üretim

178.780

160.716

171.435

İç Satışlar

219.393

186.391

228.442

Kaynak:Beyaz Eşya Sanayicileri Derneği

Bulaşık makinesi üretimi Ocak-Haziran 2000 döneminde geçen yılın aynı dönemine göre %7, 1998 yılının aynı dönemine göre %4 oranında gerilemiştir. İç satışlar ise aynı dönemde geçen yılın aynı dönemine göre %23 oranında artış gösterirken, 1998 yılına göre %4’lük pazar kaybına uğramıştır.

1.3.2-Dış Ticaret

Bulaşık makinesi ithalatı 1991-1995 döneminde azalma göstermiştir. Bu dönemde ithalat iç tüketimin ortalama olarak %8’ini karşılamış ve üstün teknolojili, lüks modelleri kapsamıştır. Yabancı ortaklı yerli üreticilerin ve ithalatçıların ürün gamını genişletme amacıyla ve Gümrük Birliği’nin sağladığı maliyet avantajıyla ithalata ağırlık vermeleri nedeniyle ithalat 1996 yılında önemli oranda artış göstermiş ve 56.879 adete yükselmiştir. 1997 yılında ithalatın % 107 oranında artması ile ithalatın iç tüketimdeki payı %15’den %22’ye yükselmiştir. Bulaşık makinesi ithalatı 1998 yılında %68 oranında artış göstererek 197.872 adet, 1999 yılında ise %7 oranında düşüş göstererek 184.836 adet olarak gerçekleşmiştir.

İthalat-İhracat

( Adet)

1995

Değ.

1996

Değ.

1997

Değ.

1998

Değ.

1999

Değ.

İthalat

2.907

-26

56.879

1.857

117.943

107

197.872

68

184.836

-7

İhracat

2.072

1.892

7.486

261

110.398

1.375

100.123

-9

87.743

-12

Kaynak:Beyaz Eşya Sanayicileri Derneği

1998 yılında ithalat yapılan başlıca ülkeler ve ithalattaki payları şöyledir: Almanya %74, İtalya %14, Fransa %6 ve İspanya %5 olarak sıralanmaktadır.

Bulaşık makinesi ihracat hacmi 1997 yılına kadar düşük seviyede gerçekleşmiştir. 1995’te önemli oranda artış kaydedilmesine rağmen gerçekleşen ihracat 2.072 adettir. 1996 yılında üretimin %3’ü düzeyinde olan ihracat, Arçelik firmasının Whirlpool firması ile 5 yılda 500.000 adet ihracat yapmak için anlaşması ile 15 kat artarak 110.398 seviyesine ulaşmış ve üretimin %25’i ihraç edilmiştir. 1998 yılında ihracat %9, 1999 yılında ise %12 oranında azalış göstererek 87.743 adete düşmüştür.

1998 yılı ihracatından İngiltere %23, Almanya %19, İsveç %13, Hollanda %8, Fransa %7, İtalya %6, İspanya %4 pay almışlardır.

Aşağıdaki tabloda Ocak-Haziran dönemi bulaşık makinesi ithalat-ihracat rakamları verilmektedir.

İthalat-İhracat

(Adet)

Ocak-Haziran 1998

Ocak-Haziran 1999

Ocak-Haziran 2000

İthalat

89.510

89.337

102.042

İhracat

43.644

43.749

36.854

Kaynak:Beyaz Eşya Sanayicileri Derneği

Sektörde Ocak-Haziran 2000 dönemi itibariyle beyaz eşya ürünleri arasında ihracatı gerileyen tek ürün bulaşık makinesi olmuştur. Bulaşık makinesi ihracatı bu dönemde 1999 yılının aynı dönemine göre %16 oranında azalış göstermiştir.

Bulaşık makinesi ithalatı ise bu dönemde geçen yılın aynı dönemine göre %14 oranında artış göstererek 102.042 adete ulaşmıştır.

1.3.3- Beklentiler

2000 yılı için bulaşık makinesi pazarında %8 oranında bir büyüme hedeflenirken, pazarın özellikle yılın ikinci yarısından itibaren yükselişe geçmesi beklenmektedir. Ancak uzun dönemde, bulaşık makinesi pazarında artış olacağı ve buna bağlı olarak üretim kapasitelerinde de artışa gidileceği tahmin edilmektedir. İhracatın ise 2000 yılından itibaren %10 artacağı tahmin edilmektedir. İhracatın geçmişte olduğu gibi fiyat avantajına dayalı olarak gelişme göstermesi ve ağırlıklı olarak AB ülkelerine yapılması beklenmektedir.

1.4-FIRIN

Aşağıdaki tabloda yıllar itibariyle sektörün gelişimi gösterilmektedir.

Fırın Arz-talebi

(Adet)

Üretim

İthalat

İç Satış

İhracat

1992

608.833

30.384

547.253

88.966

1993

604.680

60

597.264

40.328

1994

473.701

403.407

79.477

1995

504.886

2.602

435.956

71.431

1996

615.546

9.389

495.746

125.330

1997

920.711

9.949

607.629

291.844

1998

906.916

32.374

587.099

355.466

1999

865.544

38.269

484.225

450.050

Kaynak:Beyaz Eşya Sanayicileri Derneği

1.4.1-Üretim-İç Satışlar

Fırın üretimi 1996 yıllarına kadar düşüş trendinde iken, 1996 yılında %22, 1997 yılında %50 oranında bir büyüme göstermiştir. 1998 yılından itibaren ise diğer beyaz eşya ürünleri gibi ekonomik durgunluğun etkisi ile düşüş trendine girmiş ve 1999 yılında %5 oranında düşüş göstererek 865.544 adet olarak gerçekleşmiştir.

Üretim-İç Satışlar

(Adet)

1995

Değ.

1996

Değ.

1997

Değ.

1998

Değ.

1999

Değ.

Üretim

504.886

615.546

22

920.711

50

906.916

-1

865.544

İç Satışlar

435.956

495.746

14

607.629

23

587.099

-3

484.225

-18

Kaynak:Beyaz Eşya Sanayicileri Derneği

İç satışlar ise yıllar itibariyle 400.000-600.000 adet arasında değişimler göstermiş ve 1999 yılında %18 oranında düşüş göstererek 484.225 adet olarak gerçekleşmiştir.

Aşağıdaki tabloda Ocak-Haziran dönemleri itibariyle fırın üretimi ve iç satışları gösterilmektedir.

Üretim-İç Satışlar

(Adet)

Ocak-Haziran 1998

Ocak-Haziran 1999

Ocak-Haziran 2000

Üretim

430.546

465.852

506.482

İç Satışlar

266.731

249.376

248.461

Kaynak:Beyaz Eşya Sanayicileri Derneği

2000 yılının Ocak-Haziran dönemi itibariyle fırın üretimi geçen yılın aynı dönemine göre %9 , 1998 yılının aynı dönemine göre %18 oranında artış göstermiştir. İç satışlar ise 1999 yılındaki düzeyini korumuştur.

1.4.2-Dış Ticaret

Fırın ithalatı 1992 yılından sonra önemli oranda azalmış 1993 yılında ise hiç ithalat gerçekleştirilmemiştir. 1995 yılından sonra ise tekrar artış gösteren ithalat 1996 yılında %200 oranında artarak 9.389, 1998 yılında %220 oranında artış göstererek 32.374, 1999 yılında ise %19 oranında artış göstererek 38.269 adete yükselmiştir.

Fırın ihracatı da ithalat gibi 1992 yılından sonra düşüş trendine girmiştir. 1996 yılından itibaren tekrar artış göstermiş ve 1997 yılında %133 oranında artarak 291.844 adete yükselmiştir. 1998 yılında %22, 1999 yılında ise %27 oranında artış göstererek 450.050 adete ulaşmıştır.

İthalat-İhracat

( Adet)

1995

Değ.

1996

Değ.

1997

Değ.

1998

Değ.

1999

Değ.

İthalat

2.602

9.389

261

9.949

32.374

225

38.269

18

İhracat

71.431

-10

125.330

75

291.844

133

355.466

22

450.050

27

Kaynak:Beyaz Eşya Sanayicileri Derneği

Aşağıdaki tabloda Ocak-Haziran dönemleri itibariyle fırın ithalatı ve ihracatı gösterilmektedir.

İthalat-İhracat

(Adet)

Ocak-Haziran 1998

Ocak-Haziran 1999

Ocak-Haziran 2000

İthalat

18.514

15.224

24.103

İhracat

151.005

197.755

247.830

Kaynak:Beyaz Eşya Sanayicileri Derneği

2000 yılının Ocak-Haziran dönemi itibariyle fırın ithalat ve ihracat artış göstermiştir. İthalat geçen yılın aynı dönemine göre %58, 1998 yılının aynı dönemine göre ise %30 oranında artış göstererek 24.103 adete ulaşmıştır. Fırın ihracatı ise bu dönemde geçen yılın aynı dönemine göre %25, 1998 yılının aynı dönemine göre %64 oranında artış göstererek 247.830 adet olarak gerçekleşmiştir.

BÖLÜM IV

SEKTÖRDE TALEP YAPISI İLE İLGİLİ BİLGİLER

Şirketler için geleceği görmek, üretim ve satış stratejilerini ona göre oluşturmak çok önemlidir. Şirketler üretimden dağıtıma işlerini organize ederken, tahmin ve çeşitli araştırmalardan yararlanmak zorunda kalmaktadırlar. Araştırma şirketi Procon GFK tarafından gerçekleştirilen omnikent araştırması, beyaz eşya sektörü için, geleceğe yönelik satın alma planları ortaya koyması bakımından önem taşımaktadır. Bu araştırmayla, beyaz eşya sektöründe ürün bazında satın alma potansiyelini görmek mümkün olmuştur.

Aşağıdaki tabloda ürün bazında 2000 yılının eğilimleri Türkiye geneli ve gelir gruplarına göre verilmektedir.

Gruplar İtibariyle Satın Alma İsteği

Ürünler

Türkiye Geneli

AB

C1

C2

DE

Tek Kapılı Buzdolabı

9,4

4,9

9,6

9,6

12,6

Çift Kapılı Buzdolabı

13,3

9,8

12,1

14,7

14,6

T.Otomatik Çamaşır Mak.

8,9

6,7

9,6

8,5

10,5

Merdaneli Çamaşır Mak.

1,4

1,2

1,7

1,8

Çamaşır Kurutma Mak.

2,1

1,8

2,5

3,7

Ocaklı Fırın

15,2

12,2

17,6

13,4

17,8

Set Üstü Ocak

5,3

2,4

4,2

5,7

7,8

Mikro dalga Fırın

10,4

12,8

13,8

7,5

10

Bulaşık Makinesi

14,3

7,9

16,3

13,7

17,8

AB:Üst Gelir Grubu

C1:Orta Üst Gelir Grubu

C2:Orta Alt Gelir Grubu

DE:Düşük Gelir Grubu

Araştırmadan çıkan sonuçları özetlersek;

Araştırmaya katılanların %14,3’ü, 2000 yılında yeni bir bulaşık makinesi almayı planladıklarını belirtmektedirler. Türkiye genelini yansıtan bu rakamın yanında, bulaşık makinesinde sahiplik oranı yüksek olan AB gelir grubunda satın alma planı diğer gruplara göre daha düşük olmakta, en yüksek oran ise %17,8 ile DE gelir grubuna ait olmuştur.

Üst gelir grubunu temsil eden AB ile orta gelir grubunu temsil eden C1’in dikkati çeken satın alma planında mikro dalga fırın var. AB’dekilerden %12,8’i, C1’dekilerin ise %13,8’i bir yıl içinde mikro dalga fırın almayı planlamaktadırlar.

Orta ve alt gelir gruplarında, bazı ürünlerde yenileme alımlarının geleceği dikkat çekmektedir. Bunu da buzdolabı ve ocaklı fırın alımına yönelik planlardan gözlemek mümkündür. Çift kapılı buzdolabı satın alma planı, C2 ve DE gelir gruplarında %15’e yaklaşmaktadır. Ocaklı fırın satın almayı planlayanların oranı ise C1 ve DE gelir gruplarında en üst düzeylere ulaşmaktadır.

Bazı ürünlerde ise satın alma planları bile yapılmamaktadır. Bunlar gelişen teknoloji ve artan satın alma gücü nedeniyle, artık ilgi görmeyen ürünlerden erden oluşmaktadır. Örneğin merdaneli çamaşır makinesi alımı planlayanların oranı %1,4’de kalmaktadır. Çamaşır kurutma makinesinde de benzer oranları görmek mümkündür. Bu ürünü satın almayı planlayanların oranı % 2,1 gibi düşük orandadır.

Üst Gelir Grubu; AB gelir grubunda en büyük talebin ocaklı fırın ve mikro dalga fırında ortaya çıkması beklenmektedir. Diğer ürünlerde ise genelde ortalamanın çok altında bir alım planı olduğu görülmektedir. Bu durum, AB gelir grubunun sahiplik düzeyinin yüksekliğinden de kaynaklanmaktadır.

Orta Gelir Grubu; C1 gelir grubunun gelecek bir yıla ilişkin satın alma planları daha yüksek görülmektedir. Mikro dalga fırın, ocaklı fırın ve bulaşık makinesinde bir talep olacağı dikkat çekmektedir. Bunların bir bölümünün yenileme alımı olması beklenmektedir.

Düşük Gelir Grubu; Bu gelir grubundaki alım planlarının daha çok ilk alımlar ve çok eski teknolojinin, yenisiyle değişimi şeklinde gerçekleşmesi beklenmektedir. Alım listesinin ilk sırasında ise bulaşık makinesi, ocaklı fırın ve çift kapılı buzdolabı bulunmaktadır.

DİE’den alınan rakamlara göre, Türkiye’de toplam 11.549.759 adet konut, 11.247.534 konutta da buzdolabı bulunmakta, konutlardaki beyaz eşya ürünleri arasında %97,4’lük oranla buzdolabı ilk sırada yer almaktadır.

Bölgeler bazında incelendiğinde ise beyaz eşya ürünlerinin ağırlıklı olarak, Türkiye’deki konutların %46’sının yer aldığı Marmara ve Ege Bölgelerindeki konutlarda bulunduğu görülmektedir. Sektördeki toplam buzdolaplarının %46,5’i, çamaşır makinelerinin ise %50’si bu bölgelerdeki konutlarda kullanılmaktadır. Doğu ve Güney Doğu Anadolu Bölgesi ise beyaz eşya ürünlerinin kullanımında Türkiye ortalamasının altında kalmaktadır.

Aşağıdaki tabloda İstanbul ilinin ürün bazında toplam satışlar içindeki pazar payı 1998 yılı verileri ile gösterilmektedir.

Beyaz Eşya Pazarında İstanbul’un Pazar Payı

(Bin Adet)

Ürün Cinsi

Top.İç Satış

İstanbul İli

İstanbul İli

Satışları

Pazar Payı ( %)

Buzdolabı

1.407

281

20

Otomatik Çam. Mak.

1.493

328

22

Bulaşık Mak.

477

119

25

Fırın

587

117

20

Kaynak: Beyaz Eşya sanayiicleri Derneği

İl bazında bakılacak olursa, Türkiye’deki beyaz eşya pazarının yaklaşık beşte birini İstanbul oluşturmaktadır. Ancak İstanbul’un pazar payı ürünlere ve markalara göre değişebilmektedir. Buzdolabı ve fırın gibi temel ürünlerde İstanbul satışlarının payı %20’lerde iken, otomatik çamaşır makinesi ve bulaşık makinesi gibi yaygınlaşmanın sürdüğü ürünlerde %25’ler düzeyinde bulunmaktadır.

BÖLÜM V

BEYAZ EŞYA SANAYİİNE VERİLEN YATIRIM TEŞVİKLERİ

Dayanıklı tüketim malları arasında önemli bir yere sahip olan beyaz eşya sektöründe yatırımlar 1999 yılında önemli oranda artış göstermiştir. 1996,1997 ve 1998 yıllarında toplam 90 trilyon liralık 36 adet teşvik belgesi alınırken, 1999 yılında 85 trilyon liralık 25 teşvik belgesi alınmıştır.

Yatırım Teşvik Belgeleri

Belge

Toplam Yatırım

Döviz İhtiyacı

İstihdam

Yıllar

Sayısı

(Milyar TL)

(Bin Dolar)

(Kişi)

1996

11

15.768

162.561

653

1997

13

34.777

109.136

1.611

1998

12

39.426

98.488

1.999

1999

25

85.160

138.200

849

1999*

13

79.151

132.416

420

2000*

74.980

70.687

148

*Ocak-Mart

Kaynak:Hazine Müsteşarlığı

1999 yılındaki bu projelerin 72 trilyonluk kısmını Koç Grubuna ait yatırımlar oluşturmaktadır. Koç Grubu başta Arçelik olmak üzere, Ardem ve T.Demirdöküm öncülüğünde yatırımlarını artırmıştır. Bu dönemde Arçelik’in 69 trilyonluk 3, Ardem’in de 7,6 trilyonluk liralık 1 projesi teşvik belgesine bağlanmıştır.

Hazine Müsteşarlığı’nın kayıtlarına göre; Arçelik A.Ş. 1999 yılında aldığı teşvik belgelerinden biri Ankara, diğeri Eskişehir fabrikasında olmak üzere iki adet modernizasyon yatırımı yapacağını belirtmiştir. Ankara’da 300.000 adet bulaşık makinesi kapasitesi ile faaliyet gösteren tesisinde yapılacak yatırımın tutarı 12,2 trilyon lira olarak belirlenmiştir. Eskişehir’deki 1.114.000 adet buzdolabı üretim kapasitesiyle faaliyet gösteren tesisinde yapılacak yatırımda 17 trilyon lira olarak öngörülmüştür. Arçelik ayrıca Eskişehir’de 35 trilyon liralık yatırımla yılda 975.000 adet buzdolabı üretecek kapasitede yeni bir tesis inşa edeceğini bildirmiştir. Ardem ise halen 650.000 adet fırın, 50.000 adet ocak, 200.000 adet aspiratör, 150.000 adet mini fırın, 50.000 adet set fırın yıllık üretim kapasitesi ile faaliyet göstermektedir.

Hazine Müsteşarlığı tarafından beyaz eşya sektörüne 1999 yılının Ocak-Mart döneminde 79 trilyon liralık 13 adet teşvik belgesi verilirken, 2000 yılının aynı döneminde 75 trilyonluk liralık 7 adet proje teşvik belgesine bağlanmıştır.

2000 yılı Ocak-Mart döneminde ise Arçelik firması toplam tutarı 71 trilyon lira olan 3 proje için teşvik belgesi almış, İstanbul, Bolu, İzmir tesislerinde modernizasyon yatırımı yapacağını belirtmiştir. Modernizasyon yatırımları için Bolu’da 21,4 trilyon, İstanbul’da 31 trilyon, İzmir’de 18,5 trilyon lira harcanacaktır. Arçelik firması halen Bolu’da 925.000 adet fırın, 50.000 adet ocak, 200.000 adet aspiratör, İstanbul’da 742.000 adet çamaşır makinesi, İzmir’de 800.000 adet elektrik süpürgesi kapasiteli fabrikaları ile faaliyet göstermektedir.

Diğer yandan 2000 Ocak-Mart döneminde Korel Elektronik San. ve Tic. Limited Şirketi 105 milyar lira, Endel Endüstri San. ve Tic. A.Ş.de 408 milyar liralık tevsi, Klimsan Klima San. ve Tic. A.Ş.’de 467 milyar liralık kalite düzeltme projeleri için teşvik belgesi almıştır.

BÖLÜM VI

GÜMRÜK BİRLİĞİ ÇERÇEVESİNDE TÜRK BEYAZ EŞYA SEKTÖRÜ

Ülkemiz 31 Temmuz 1959 tarihinde o zaman ki adı ile Avrupa Ekonomik Topluluğu (AET)’na üyelik başvurusu ile başlattığı süreci devam ettirerek tam üyelik yolunda önemli bir aşama olan Gümrük Birliğini 01.01.1996 tarihinden itibaren başlatmıştır. Gümrük Birliği’ne üyelik ülkemizde ekonomik ve sosyal yaşamda yeni bir ortam yaratmıştır.

Sanayi mallarındaki gümrüklerin kaldırılması ile bir çok Avrupalı üretici Türkiye’de pazarlama faaliyetlerine başlamıştır. GB’nin ilk yılları yabancı firmaların Türkiye pazarına yerleşmek için pazarlama ve servis teşkilatlarını oluşturmak amacı ile hazırlık yaptıkları bir dönem olmuştur. Türk sanayiinde bu dönemde, sektördeki firmalar, satış ve servis örgütlerinin geliştirilmesi, yeni üretim tesisi yatırımları gibi uzun vadeli hazırlık faaliyetlerinde bulunurken, reklam ve promosyon faaliyetleri ve çeşitli satış uygulamaları ile tüketici bilinci oluşturmak, markalarını yerleştirme ve satışlarını artırma çalışmalarına hız vermişlerdir. Aynı dönemde Türk mevzuatının AB mevzuatına uyum çalışmaları da büyük bir hızla devam etmiştir. Özellikle Rekabet Kurumu’nun kurulması ve Tüketicinin Korunması Kanununun AB kanunları ile uyumlaştırılması sağlıklı bir rekabet ortamının oluşturulması açısından atılmış önemli adımlardır.

Sektörde rekabeti etkileyen ana unsur gümrüklerdeki değişikliklerin piyasaya yansıması olmuştur. GB yürürlüğe girmeden önce gümrük oranları beyaz eşyada %10 düzeyine kadar gerilemişti. GB’nin yürürlüğe girmesi ile bu oranlar sıfırlanmıştır. Bunun yanısıra Avrupa’dan ithal edilen komponent ve parçalardaki gümrüğün sıfırlanması sonucu, yerli üreticilere maliyetlerde %2 düzeyinde fayda sağlamıştır.

Beyaz eşya sektörünün ihracatının büyük bir bölümünü Avrupa ülkelerine gerçekleştirmesi sebebiyle, GB sonrası AB dışı ülkelerle rekabet açısından olumsuz bir durum gerçekleşmemiştir. Fakat üçüncü ülkelerle yapılan ticarette gümrüklerin AB’nin uyguladığı

Yorum Yaz

Yorum Yazabilmek İçin Lütfen Giriş Yapın.