1)bilgi

Egitim kategorisine 12 Temmuz, 2007 tarihinde eklendi, 34 defa okundu

1)BİLGİ

1.1.Bilgi nedir?

Bilgi üzerinde çalışılan içerik ve perspektife göre pek çok çeşitte anlamlar içeren kompleks bir kavramdır. Bazı tanımları:

Öğrenme,araştırma veya gözlem sonucu elde edilen gerçek ve ilkelerin bütününe verilen ad

İnsan,para,dürtü,öğrenme,güç ve yetenek avantajıdır.

Buluşta odaklanmış,uzmanlıkla birleştirilmiş,özel ilişkili bir aksiyondur.

Bir değer ekleme davranışı ve aktivitesidir.

Yönetme yeteneğidir.

Bir alanda ilgili çeşitli özellik ve tavırları açıklayan modeller kümesidir.

Bilgi karşımıza birçok farklı şekilde çıkabilir. Çizim,metin,fotoğraf,film vb. birer bilgi çeşididir. Bilgi bir işi gerçekleştirmede sermaye,emek veya topraktan daha fazla konuyla ilgilidir. Bununla birlikte en fazla ihmal edilen varlıktır. Bilgi yeni çıkmış durumlara adapte olabilme yeteneği sağlar,öğrenmenin bir sonucudur ve rekabet avantajını arttırır. Burada önemli olan husus tanımdan da anlaşılacağı üzere “bilginin kaydedilebilir,görülebilir,tekrar tekrar elde edilebilir ,gözlenebilir ve yorumlanabilir bir şekilde olmasıdır.

Bir bilginin değerli olması için odaklanmış ,test edilmiş,gerçeklenmiş ve paylaşılmış olması gereklidir. Ayrıca bilginin girdi ve çıktılarının basit olması, güncellenebilmesi,dilinin basit ve uygun olması gereklidir.

1.2. Bilginin çevrimi:

Bilgi doğar,bulunur ya da keşfedilir.

Bilgi kaydedilir.

Bilgi kullanılır,değerlendirilir.

Bilgi geliştirilir.

Bilgi aktarılır.

Bilgi arşive kaldırılır.

Bilgiler yukarıdaki çevrime göre ömürlerini tamamlar. Bilginin türü ve özellikleri değişse de bu çevrim değişmez.

1.3. Bilginin Tanımlanması:

Bilgi üç yolda tanımlanmıştır:

İşlenmiş data olarak bilgi:

Veriler(data) genellikle tanımlanmamış kullanım ve başvuruları içeren ham gerçekleri göz önünde tutarlar. Bilgi seçeneklere etkiyen işlenmiş data olmak üzere göz önünde tutulur. Data bazen formatlanır , filitrelenir ve özetlenir. Araştırmacılar datayı hipotezleri test etmek için toplarlar,böylece data, işlenmemiş ve analiz edilmemiş sayılara bağlıdır. Data,analiz edildiğinden ,bilim adamları datanın içerdiği bilgi hakkında konuşurlar,bilginin yorumlanması ise,analizlerinden elde edilir.

1.3.2. Belirsizliğin(Bilinmeyenin) karşıtı olarak bilgi:

Bilgi üzerindeki farklı bir perspektif ekonomik teoriden türetilmektedir ve burada bilgi bilinmeyenin negatif ölçüsü olarak tanımlanmaktadır. Mikro ekonomi teorisinde arz ve talebin dengesi mükemmel olarak bilinen pazara bağlıdır. Burada tüm satıcılar ve alıcılar,birbirleri hakkında tüm bilgilere sahiptir ve bilinmemezlik burada yer almaz. Bilgi,arz ve talep hakkında bilinmeyenleri yok ederek bir pazarı mükemmel hale getirir. Makro ekonomi teorisinde, ekonominin yönünü ölçen ve önceden haber veren ekonomik sinyaller ekonomik durum hakkında bilgi sağlarlar. Firma bu sinyalleri çözerek bilinmeyeni en aza indirir.

Yöneticiler bu nedenlerle bilgiyi bilinmeyeni azaltan şeklindeki terimlerle tanımlarlar. Çünkü yöneticiler, karar vermede alternatiflerin çıktılarını düşünmeli,kararın kalitesini,karar verme prosesinin etkisini arttıran çeşitli alternatiflerin çıktıları hakkında bilinmeyenin azaltılmasını tasarlamalıdırlar.

1.3.3. Anlamlı bir sinyal olarak bilgi:

Bilgi teorisi,insanlar ve/veya makineler arasındaki haberleşmenin etkisini ölçme olmakla birlikte ,bilgiyi haberleşmenin girdisi ve çıktısı olarak tanımlamaktadır. Gönderici ve alıcı tarafından aynı şekilde yorumlanan elektronik,denetlenebilir,görülebilir veya diğer sinyaller bilgiyi iletirler.

Yöneticiler haberleşmeci olarak görevlerinde bilgiye ulaşırlar ve bilgiyi yönetirler. Anlamlarını iletecek şekilde ,datayı veya sinyalleri organize eden raporları alırlar. Yöneticiler,haberleşmenin bir parçası olarak duydukları ve gördükleri bilgilerden bir anlam türetirler ve bunu karar vermek için kullanırlar.

Bilginin kullanılması:

Organizasyonlar bilgiyi kaynak,avantaj veya mal olarak kullanabilirler.

Kaynak olarak bilgi:Çıktıların üretilebilmesi için,genellikle organizasyonlar parayı,insanları,hammaddeleri,makineleri ve de zamanı kaynak,girdi olarak kullanan kurumlar olarak düşünülür. Kaynaklar belli bir dereceye kadar bir diğerinin yerine geçebilir. Benzer şekilde,bilgi kapital veya işçinin yerini alabilir. Organizasyon üyeleri,bilgiyi maliyetleri düşürmek ve ürünün ve/veya hizmetin kalitesini arttırmak için kullanabilirler.

Aktif (avantaj) olarak bilgi: Aktif bir şirket çıktısını üretmek için kullanılan ve kaynak gibi tükenmeyen bir insan veya organizasyon özelliğidir. Bazı kaynaklar, süresi uzatılmış bir periyotta kullanılabilmeleriyle aktife dönüşebilirler. Bilgi kaynağı da benzerdir fakat özdeş değildir. Bilgi, anında kullanıldığında gerçekte tüketilir

Bilginin aktif modeli,yöneticilerin kullanabilecekleri bir yatırım şeklindedir. Rakiplerine karşı organizasyonu avantajlı hale getirmek için aktifleri gözlemler.

Ürün olarak bilgi: otomobiller,bulaşık makineleri veya diğer ürünler gibi bilgi de satılabilir bir üründür. Bazı firmalar bilgiyi satmak için kullanırlar. Örneğin,kredi büroları,potansiyel alacaklılara bilgi satmak amacıyla geçmiş kredileriniz hakkında bilgi toplar. Hizmet ağırlıklı ekonomilerde,artan sayıda organizasyonlar bilgiyi satılabilir bir ürün olarak görmektedirler.

1.5. Bilginin değeri:

Eski magazinleri,kitapları,mektupları,notları ne sıklıkta atıyoruz? Belki bazılarımız “eğer bir yıl içinde onları hiç kullanmadıysam , demek ki onlara gerçekten ihtiyacım yok” şeklinde kuralları vardır. Bilinçli olarak veya olmayarak ,bu nesnelerdeki bilgilerin değerleri hakkında ,bunları depolamanın maliyetine bağlı olarak bir karar veriyorsunuz. Her bir nesne için maliyet çok küçük dahi olsa, kümülatif maliyet önemli ve ilerde değerinden daha çok olabilir. Şirketler bilgilerin değerleri konusunda elde edilmelerinin ve depolanmalarının maliyetine bağlı olarak değer biçmek zorundadırlar.

1.6. Bilginin maliyeti:

Bilgi değerli de olsa ,kullanılabilmesi için bir maliyeti vardır. Bilginin elde edilmesi,işlenmesi,saklanması,düzeltilmesi,iletilmesi gibi her türlü işlemin maliyeti vardır:

Bilginin elde edilmesi:

Kullanılabilmesi için bilginin elde edilmesi ilk adımdır. Bilgi resmi veya gayri resmi kaynaklardan elde edilebilir. Formal kaynaklar,( iş formları, bilgi veri tabanları, personel kayıtları ) izafi olarak organize edilmiş ve tahmin edilmiş biçimde bilgi sağlarlar,informal kaynaklar( çalışanlarla dialog, aktivite gözlemlenmesi ) bilgiyi daha az yapısal bir yolla sağlarlar. Genellikle bilginin informal kaynaklardan elde edilmesi daha az maliyetlidir ama elde edilen bilginin organize edilmesi ve efektif bir şekilde kullanılabilmesi daha zor olabilir.

Datanın elde edilmesi manuel veya elektronik olarak meydana gelebilir. Uzmanlar verilerin elde edilmesi için elektronik formların kullanılmasının ,tasarım ,satın alma,kullanma, taşınma,gözden geçirilmesi gibi işlemlerde benzer kağıt formlara göre %70 daha aza mal olduğunu bildirmektedirler.

Bilginin işlenmesi:

Bilginin işlenmesi onun yararlı kullanılabilir bir forma taşınmasıdır. İşlenme tipik olarak iki defa meydana gelir. İlk olarak bilginin elde edilmesi ve saklanması arasında ve ikinci olarak düzeltilmek için gözden geçirilmesi ve iletilmesi arasında olur. Bilginin elde edilmesi ve stoklanması arasındaki işlenme genellikle büyük miktarda insan gücü ,kişisel iş gerektirir. Elektronik işleme,örneğin elektronik scanner(tarayıcılar),verilerin elektronik formlara dönüştürülmesini gerektirir.

Bilginin stoklanması ve iletilmesi arasındaki işlenme manuel veya bilgisayarlı sistemlerle gerçekleştirilebilir. Manuel sistemde,çalışan gözden geğirme,formatlama ve sergileme işlemlerini gerçekleştirir. Özetler veya özel analizler gerektiğinde finans ve muhasebe konusunda bilgili bir analist verileri işleyebilir. Manuel bilgi işlenmesi yüksek işçiliği ve zaman maliyetini ama düşük ekipman maliyetini içerir. Çok miktardaki verilerin manuel olarak işlenmesi,bilgisayarla işlenmeye göre çok pahalıya gelir.

Yeniden gözden geçirme ve iletme arasındaki işlenmenin bilgisayar sistemleriyle yapılması,daha fazla analiz ve daha kısa zamanda sergileme olanaklarına izin verir. Bilgisayarla işlemenin maliyeti kiralama veya bilgisayar ekipmanının aşınmasını,değerden düşmesini,aletin hazırlanması için gerekli işgücünün maliyetini,yeniden değerleme,formatlama ve sergileme için yapılacak olan program maliyetini içerir. Bilgisayarla işleme,manuel işlemeye göre daha düşük işçi ve zaman maliyetini ama yüksek ekipman maliyetini içerir.

Bilginin stoklanması:

Bilginin stoklanmasının ilk maliyeti,stoklama alanı ve araçlarının maliyetidir. Bilgisayar dışı stoklama kağıtlarını,mikroformlarını veya her ikisini de içerir. Bu çeşit bir stoklamada elektronik duruma göre daha çok fiziksel stoklama alanına ihtiyaç vardır. Elektronik olarak yapmaya göre bu alanın satın alınması veya kiralanması daha pahalıya mal olacaktır. Bilgisayarla stoklama, birçok çeşit yöntemi kullanır. Bu harddiskleri,disketleri veya CD-ROM’ ları içerir. Bu seçim,bilginin miktarına ve yeniden düzenlemenin arzu edilen hızına bağlı olarak yapılır.

Birçok firma,elektronik olarak stoklanan bilgilerinin, yangın,sel gibi herhangi bir felakette yok olmasını önlemek amacıyla kopyalayarak güvenli başka bir sitede saklarlar. Ek olarak, birçok firma ikinci kağıtları veya verilerin mikroform kopyalarını saklarlar. Araçların maliyeti,fiziksel faaliyetler ve destekleme sistemleri için gerekli çalışanların maliyeti de stoklama maliyetine eklenir.

Bilginin gözden geçirilmesi:

Manuel sistemlerde,istenen datanın gözden geçirilmesi çok fazla zaman ve para harcanmasına yol açabilir. Yöneticiler yaklaşık olarak bir yılın altı haftasını yerleştirilmemiş materyalleri aramakla geçirirler. Sekreterler,zamanlarının %30’undan fazlasını kağıt dokümanlarını arayarak ve yine yaklaşık olarak zamanlarının %20’sini dosyalanmamış bilgileri aramakla geçirebilirler. Çünkü kağıt dosyalar çok fazla yer kaplayabilirler,bu nedenle veriler başka bir yerde veya farklı bir binada saklanabilir.

Elektronik sistemler ise, organize edilmiş bir modelde elektronik olarak stoklanmış bilgilere hızlı ve ucuz girişi sağlarlar. Maliyetler,saniyenin küçük bir parçasında bilgisayar ekipmanını kullanmayı gerektirir. Eğer kişi gözden geçirmeyi isterse,bu durum gözden geçirme isteğinin bir insan tarafından anlaşılabilir formdan,bilgisayar tarafından anlaşılabilecek bir forma dönüştürülmesi gibi ek bir işlemi gerektirebilir. Bilgi,istenilenden farklı bir yerde stoklanmışsa,yapılan istekte datanın nerede stoklandığının belirtilmesi gerekir.

Bilginin iletilmesi:

Birçok organizasyonda,sıklıkla bilgiler manuel olarak işlenmekteydi. Organizasyon üyelerinin çoğu,resmi veya gayri resmi görüşmelerde yüz yüze iletişimi ve ihtiyaç duydukları bilgilerin çoğunluğunun yazılı olmasını tercih etmekteydiler. Fakat yüz yüze iletişim büyük bir zaman miktarlarını gerektirmektedir ve organizasyonların çoğunda zaman kıt kaynaklardan biridir.

Yazılı notlar, raporlar,reklamlar ve diğer dokümanlar ancak bilginin küçük bir miktarını çok sayıdaki insana efektif bir şekilde iletebilecektir. Ama bilginin uzun mesafelerde iletimi veya büyük datanın değiş tokuşu söz konusu olduğunda elektronik iletişim çok daha etkili olarak gerçekleşecektir. Telefon,televizyon,video konferanslar, faks veya diğer elektronik data iletişimi araçları kişiler,gruplar,organizasyonlar veya data depoları arasında haberleşme linklerinin kurulmasını sağlayabilir. İletilen her birim bilgi için elektronik medya yazılı medyadan çok daha ucuza mal olacaktır. Beş tane bilgi fonksiyonu için manuel ve bilgisayarlı proseslerin maliyetleri aşağıdaki tabloda gösterilmektedir.

Manuel ve bilgisayarla işlemenin maliyetlerinin karşılaştırılması

FONKSİYONLAR

BİLEŞENLER

PROSESLER

MANUEL

BİLGİSAYARLI

Elde etme

Zaman:

İşçi:

Faaliyet/Ekipmanlar:

Yüksek

Orta

Az

Az

Az

Yüksek

İşleme

Zaman:

İşçi:

Faaliyet/Ekipmanlar:

Az

Yüksek

Az

Az

Az

Yüksek

Stoklama

Zaman:

İşçi:

Faaliyet/Ekipmanlar:

Az

Az

Yüksek

Az

Az

Az

Gözden geçirme

Zaman:

İşçi:

Faaliyet/Ekipmanlar:

Yüksek

Yüksek

Yüksek

Az

Az

Orta

Komünikasyon

Zaman:

İşçi:

Faaliyet/Ekipmanlar:

Yüksek

Orta

Az

Az

Az

Orta

Bilgiyi ham veri olarak tanımlayabiliriz. Kullanıcı tarafından anlam taşıyan gerçek yada anlaşılabilen bir işlemi sonuçlandırmaya veya karar vermeye yarayan ise veridir. Bir bakıma veri değerlendirmenin başında kullanılan,bilgi ise değerlendirmenin sonunda ulaşılan veridir. Veri davranışı etkilemeyen gözlemlere dayalı bir simgeler topluluğudur. Oysa veri bireylerin davranışlarını etkilediği zaman bilgi haline dönüşür. Veri gerçek olarak gözden geçirilip yöneticinin davranışını etkileyecek biçimde örgütlenmek için bilgi olarak kabul edilemez. Yönetici veriye bir anlam verip,bir faaliyetin yapılmasında veya kararında kullanılırsa,veri bilgiye dönüşmüştür. Bilgi alışverişinin,tüm sistemler için gerekli olduğu görüşü göz önüne alınırsa,etkili Yönetim Bilişim Sistemlerinin tasarımı ve haberleşmenin bu sistemler içindeki önemi ve rolü iyice bilinmeli ve kavranmalıdır.

1.7. Yönetim için gerekli olan bilginin özellikleri:

Herhangi bir işin başarısı,yürütücülerin temel fonksiyonlarını ne ölçüde yerine getirdiğine bağlıdır. Bu işlemlerin gerektirdiği biçimde yerine getirilmeleri ise,yöneticilerin bilgi ihtiyaçlarını ne derecede karşıladıklarına bağlıdır. Her işlem karar almayı gerektirir ve karar süreci de doğru,zamanında,eksiksiz , öz ve yerinde bilgiye ihtiyaç duyar.

Doğruluk: Belirli bir zaman içindeki doğru bilginin üretilen ya da işlenen toplam bilgiye oranıdır.

Zamanlama: Bir yöneticiye geç gelmiş olan bilginin doğruluk derecesinin yüksek olmasının pek önemi yoktur,bilginin sadece doğru olması yeterli değildir,aynı zamanda bilginin yöneticilere ulaşması gerekir. Ancak bilginin doğruluk oranının yüksek olması gecikmelere sebep olurken,bilginin kısa zamanda yöneticiye ulaştırılması ise maliyetleri arttırmaktadır.

Eksiksizlik: Bilginin,yöneticinin karar verebilmesi için gereksinim duyduğu tüm verileri kapsamasıdır.

Kısalık: Gerekli verilerin özetlenerek,kısa ve öz bilgilerle desteklenmesidir.

Yerindelik: Bilginin önemli olan organ veya yöneticiye ulaşabilme özelliğidir.

Ucuzluk: Bilginin ucuza elde edinilmesidir. Ancak zamanlama,doğruluk ve ucuzluk özellikleri optimize edilmelidir.

1.8. Stratejik kaynak olarak bilgi:

Stratejik bilgi sistemleri ,amaçları,operasyonları,ürünleri,servisleri ya da organizasyonların çevresel bağlantılarını değiştirerek onlara diğer rekabetçilerin üzerinde bir yer kazanmada yardım eder. Bu tip etkileri olan sistemler organizasyonların iş tipini bile değiştirebilir. Örneğin, Merril Lynch bilgi sistemlerini kullanarak hisse senedi komisyonculuğundan finansal hizmet işine geçiş yapmıştır.

Stratejik bilgi sistemleri,sıklıkla organizasyonun yapısını değiştirdiği gibi ürünlerini,servislerini ,iç prosedürlerini de değiştirerek organizasyonu yeni davranış şekillerine sürükler. Organizasyonlar gün geçtikçe bilgiye para ve işgücü gibi bir kaynak olarak bakmaktadırlar. Geçmişte bilgi,tasarım bürokrasisi,üretim ve bir ürün ya da hizmet dağıtımı için gerekli bir bela olarak görülüyordu. 1960’larda organizasyonlar bilgiye değişik bakmaya başladılar ve bilginin genel yönetim desteği için kullanılabilir olduğunu anladılar. MIS bu dönemlerde haftalık üretim,aylık finansal bilgi, stok,borç hesapları,alacak hesapları vb. raporlar üreten bir bilgi fabrikası olarak görülüyordu. 1970’lerde ve 1980’lerin başlarında bilgi ve bunu toplayan,depolayan ve işleyen sistemler organizasyon üzerinde,iyi ayarlanmış ,özel amaçlı ,ayarlanabilir yönetim kontrolü sağlayan yapı olarak görülüyordu. Bilgi sistemleri bu periyotta DSS(Karar Destek Sistemleri) ve ESS (Yönetici Destek Sistemleri)ni doğurdu. 1980’lerin ortasında bilgi kavramı tekrar değişti. Bilgi,stratejik kaynak,potansiyel rekabet avantaj kaynağı yarışı kazandıracak bir silah sayılıyordu. Stratejik bilgi sistemleri,uzun dönem karar alma problemlerine odaklanmış olan tepe yöneticileri için stratejik seviye sistemlerinden ayrılmalıdır. Stratejik bilgi sistemleri,organizasyonun tüm seviyelerinde kullanılabilir.

Zaman periyodu

Bilginin anlamı

Bilgi sistemleri

Amaç

1950-1960

Gerekli dert

Bürokratik gereksinim

Bir kağıt ejderha

EMM(EAM)

Elektronik muhasebe makineleri

Hızlı muhasebe ve kağıt işleme

1960-1970

Genel amaçlı destek

MIS(YBS) bilgi fabrikası

Genel rapor ihtiyacını hızlandırma

1970-1985

Ayarlanmış yönetim kontrolü

DSS(KDS)

ESS(YDS)

Karar vermeyi geliştirme ve ayarlama

1985-2000

Stratejik kaynak

Rekabet avantajı

Stratejik silah

Stratejik sistemler

Organizasyonun devamını sağlamak

Bilgi sistemlerinin kavramlarının değişimi

1.9. Bilginin fonksiyonları:

İhtimal prensipleri sunar

Bir durum temsilcisi şeklinde hizmet verir.

Alternatif çeşidini ve/veya cinsini azaltır.

YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ

Sistemlerin Tipleri

İşlemsel seviyede görevler,kaynaklar ve amaçlar önceden tanımlanmış ve yapılandırılmıştır.

Yönetici Destek Sistemleri

Stratejik Seviyedeki Sistemler

(YDS-ESS)

5 yıllık

5 yıllık

5 yıllık

Kar

iş gücünün

satış

opersayon

Bütçe

planı

planlaması

eğilimi

planı

Tahmini

tahmini

Yönetim Bilişim sistemleri

Yönetim düzeyindeki sistemler

(MIS-YBS)

satış

stok

Yıllık

sermaye

yerleştirme

Karar Destek Sistemleri

yönetimi

kontrolü

Bütçeleme

yatırımı

analizi

(DSS-KDS)

satış

üretim

Maliyet

analizi

antlaşma

bölge

çizelgesi

Analizi

fiyatlandırma

maliyet

analizi

kar analizi

analizi

Uzman Bilgi İşlem Sistemleri

Bilgi düzeyindeki sistemler

(KWS-BİS)

Mühendislik için iş

Grafik tasarım için

Yönetim için

Ofis Otomasyon sistemleri

istasyonları

iş istasyonları

iş istasyonları

(OAS-OOS)

kelime işlemci

İmaj depolama

elektronik

takvim

Atomik işleme sistemleri(TPS-AİS)

Operasyonel Düzeydeki Sistemler

makine

güvenli

Ödemeler

rehberlik

kontrol

alışveriş

sipariş

işçizelgesi

Ödenecek

eğitim ve

izleme

hazırlama

Hesaplar

geliştirme

sipariş

malzeme

nakit

Alınacak

personel

işleme

hareketi

kontrolü

Hesaplar

kayıtlarını

kontrol

tutma

satış ve

imalat

finans

Muhasebe

insan

pazarlama

kaynakları

Bir Organizasyonun Dört Seviyesinin Sistem Tipleri

4. BİLİŞİM SİSTEMLERİ

4.1. Niçin Bilişim Sistemleri?

1980’lere kadar bilgi işlem sürecinin hızı ve önemi çok fazla algılanamamıştır. 1980’lere kadar yöneticilerin bilgilerin toplanması,işlenmesi ve organizasyonlara dağıtılması hakkında fazla bir şey bilmelerine gerek yoktu,teknolojik yapı minimum düzeydeydi. Bilgi kendi başına,firma için önemli bir varlık olarak düşünülmemekteydi. Yönetim süreci yüz yüze ilişkiler olarak kabul ediliyordu,kişisel yetenekler yüksek değildi,global koordinasyon süreci de düşüktü. Fakat bugün ancak birkaç yönetici,bilginin işletmede el altında tutulmasını göz ardı edebilir.

Dünya çapındaki üç önemli değişim iş dünyasını etkilemiştir. Birincisi,global ekonominin doğuşu ve diğeri de hızlı endüstriyel ekonomilerin dönüşümüdür. İkincisinde,endüstriyel ekonomi ve hizmet ekonomisine dayalı bilgi toplumlarındaki değişimdir. Bu çok hızlı bir değişim sürecidir ,beraberinde üçüncü değişim sürecini getirmiştir. Üçüncüsü,girişimlerdeki değişim sürecidir.

İş Dünyasının Çağdaş Değişimi

Globalleşme:

Global Pazar piyasasında yönetim ve kontrol

Dünya piyasalarında rekabet

Global iş grupları

Global dağıtım sistemleri

Endüstriyel Ekonomilerin Dönüşümü:

Bilgiye dayalı ve bilgi tabanlı ekonomiler

Verimlilik

Yeni ürünler ve hizmetler

Liderlik

Zamana dayalı rekabet

Kısa ürün hayatı

Çalkantılı iş dünyası

Bilgi bazında sınırlı personel

Girişimin Değişimi:

Hiyerarşi kademesinin azalması

Yetkinin merkezkaçlaştırılması,

Esneklik

Bağımsız birimler

Düşük işlem ve koordinasyon bağlantıları

Personelin güçlendirilmesi

Ortak işbirliği ve takım çalışması

Dünyadaki sanayi ekonomilerinin globalleşmesi firma için bilginin değerini arttırır,yeni iş fırsatları doğurur. Bugün bilişim sistemleri,firmaların ticari anlamda yönetim ve işletmelerini global ölçüde denetim gücünü verecek analitik gücü ve iletişimi temin eder.

4.2. Bilişim sistemi nedir?

Bilişim sistemi ,teknik olarak ,organizasyonlardaki karar verme desteğine kadar bilgiyi düzenlemek ,saklamak,işlemek,toplamak olan birbirleriyle ilgili parçaların kümesi olarak tanımlanabilir. Ayrıca karar verme desteği,koordinasyon ve kontrol sağlayan bilişim sistemleri,bununla beraber,yöneticilerin ve çalışanların problem çözümüne ,karmaşık konuları tasavvur etmelerine ve yeni ürünler oluşturmalarına yardım edebilir.

Bilişim sistemleri,organizasyon içinde ve çevresinde önemli insanlar,yerler ve şeyler hakkında bilgi içerirler. Bilişim denilince insanlar için faydalı ve anlamlı biçime sokulmuş verileri(data) anlaşılmaktadır. Veri,önce insanların anlayabileceği ve kullanabileceği biçimde hazırlanmış ve organize edilmiş,sonra organizasyonlarda veya fiziksel çevrelerde görülen olayları tanımlayan ham gerçeklerin yoğunluğudur. Bilişim sisteminde üç aktivite karar verme, işlemlerin kontrolü,problemlerin çözümü ve yeni ürünler veya hizmetler oluşturmada organizasyonların ihtiyacı olan bilgiyi üretmektir. Bu aktiviteler, girdi(input),çıktı(output) ve işlem(processing)’ DİE. Girdi, organizasyonun içinden veya dış çevresinden ,ham bilgileri (veri) ele geçirmek veya toplamaktır. İşlem,bu ham veriyi daha anlamlı bir hale getirmektir. Çıktı işlenmiş bilgiyi(information),insanlara veya kullanacak olan aktivitelere aktarır. Bilişim sistemleri aynı zamanda organizasyon içinde seçilmiş olan uygun kişilerin input aşamasını doğrulamasına veya değerlendirmesine yardım eden geri beslemeyi içerir(*).

-Bilişim t eknolojisi organizasyonları nasıl dönüştürebiliyor-

Bilişim Teknolojisi

Organizasyonel Değişim

Global Ağlar

İş gücünün uluslar arası kısmı: Bir işletmenin operasyonları sabit bir yerle kısıtlanamaz;işletmenin global uzantısı yayılımcılıktır;global koordinasyonun maliyetleri azalmaktadır. Atomik işlem maliyetleri azalmaktadır.

Girişimci Ağlar

İşbirliğinde çalışmak ve takımruhu:İşin organizasyonu kısımsal sınırlar boyunca koordine dilebilir;bir müşteri ve ürün oryantasyonunun gözükmesi;geniş alanda dağılmış görev gücü baskın çalışma grubu oluşturur. Yönetim maliyetleri(ajenta maliyetleri) azalır. İşletme işlemleri değiştirilir.

Dağıtık Hesaplama

Güçlendirmek: Bireylerin ve çalışma gruplarının hareket edebilmeleri için enformasyonları ve bilgileri vardır. İşletme işlemleri tekrar tasarlanır,akış çizgisi düzenlenir. Yönetim maliyetleri azalır,çünkü,gayr, menkul işletme için en az gereklidir.

Taşınabilir Hesaplama

Sanal organizasyonlar: Çalışmalar coğrafyaya bağlı değildir. Bilgi ve bilişim,gerektiği herhangi bir yerde ve anda verilebilir. Çalışmalar taşınabilir hale dönüşür. Organizasyonel maliyetler azalır,çünkü gayrimenkul işletmeler için en az gereklidir.

Grafiksel Kullanıcı Ara Yüzdeleri

Erişilebilirlik: Organizasyondaki her kişi,üst düzey yöneticiler dahi,enformasyona ve bilgiye erişebilir;iş akışları otomatlaştırılabilir;tüm uzaktaki sitelerden katkılar toplanabilir. Organizasyonel maliyetler iş akışlarına göre azaltılabilir,kağıttan dijital imaja,belgeler ve sese aktarılabilir.

Bilişim sistemleri üzerine iş hayatından bir inceleme:

İş ve yönetim açısından bilişim sistemleri,bir vakum içerisinde çalışan girdi,çıktı makinelerinden daha fazla niteliğe sahiptir. İş hayatı açısından,bir bilişim sistemi,çevre tarafından takınılan tavra karşı,bilişim teknolojisi üzerine kurulmuş organizasyonel ve yönetsel bir çözümdür. Bilişim sistemleri,iş çevrelerinde oluşturulan problem ve meydan okumalara karşı geniş çaplı bir organizasyonel çözüm gerektirir. Bilişim sistemlerini anlamak için ,bir yöneticinin daha geniş organizasyonun yönetimi ve sistemlerin bilişim teknolojisi boyutlarını ve bunların iş hayatı karşılıklarına çözüm sağlama güçlerini anlaması gerekir. Bilişim sistemlerini etkili kullanmak ,sistemleri şekillendiren organizasyon,yönetim ve bilişim teknolojilerini anlamayı gerektirir. Tüm bilişim sistemleri çevrenin ortaya çıkardığı organizasyon ve yönetim çözümlerinin doğruluğunun sorgulanması olarak tanımlanabilir.

4.3. Organizasyon:

Bilişim sistemleri organizasyonların bir parçasıdır. Bir organizasyonun anahtar elemanı,insanlar,yapısı,kuralları,politikası ve kültürüdür. Bir organizasyon, çalışmasını belli bir yapılandırılmış hiyerarşi,formal ve standart işlem prosedürlerine göre koordine eder. Hiyerarşi,insanları piramit yapısında artan otorite ve sorumluluğa göre ayarlar. Hiyerarşinin üst seviyeleri yönetim,profesyonel ve teknik çalışanlardan oluşur ve alt seviyelerse temel operasyon personellerinden oluşur.

ANA ORGANİZASYONEL AMAÇLAR

FONKSİYON

AMAÇ

Satış ve Pazarlama

Organizasyonun hizmet ve ürünlerini satma

Üretim

Ürün ve hizmet oluşturma

Finans

Organizasyonun finansmanını yönetme

Muhasebe

Organizasyonun finansal kayıtlarını tutma ;harcamaların hesabını tutma

İnsan Kaynakları

Çalışma gücünü geliştirme ve çalışan kayıtlarını tutma

Organizasyonlar birçok farklı çeşit beceri ve insana ihtiyaç duyarlar. Yöneticilere ek olarak bilgi işçileri(mühendis,mimar ve bilim adamı gibi) ürünleri ve hizmetleri tasarlarlar ve veri işçileri ( sekreterler,büro elemanları,kütüphane çalışanları gibi) organizasyonun kırtasiye işleri ile uğraşırlar.

Her organizasyonun eşsiz kültürü vardır veya çoğu üyesi tarafından kabul edilmiş kurallar,değerler ve işleri yapma yollarını içeren gerekli kurallar kümesi vardır. Bir organizasyonun kültürünün parçaları onun bilişim sisteminde her zaman bulunur.

Organizasyonun değişik seviyelerindeki yönetim rolleri ve kararları çeşitlilik gösterir. Tepe yöneticiler üretilecek olan ürün veya servisler hakkında uzun dönemi kapsayan stratejik kararlar verirler. Orta kademe yöneticiler, tepe yöneticilerin program ve planlarını yerine getirirler. İşlemsel kademedeki yöneticiler ise, firmanın günlük aktivitelerini gerçekleştirirler. Yönetimin tüm seviyelerinin yaratıcı olması beklenir yani problemlere hızlı çözümler geliştirilmesi istenir. Yönetimin her seviyesi değişik bilgilere ve bilişim sistemlerine ihtiyaç duyar.

4.4. Teknoloji:

Bilişim sistem teknolojisi değişiklikleri yöneticinin algılamasına yardımcı olan bir araçtır. Daha önemlisi bilişim sistemleri organizasyonları bir arada tutan yapıştırıcıdır .BTBS(CBIS) bilgisayar donanımı ,yazılımı,depolama ve telekomünikasyon teknolojilerinden yararlanır.

Bilgisayar donanımı giriş,işlem ve çıkış aktiviteleri için kullanılan fiziksel ekipmanlardır. Bu bilgisayar işlem ünitesi,çeşitli giriş,çıkış ve depolama üniteleri ve bu üniteleri birbirine bağlayan hatlardan oluşur.

Bilgisayar yazılımı bilişim sisteminde bilgisayar donanımının bileşenlerini kontrol eden ayrıntılı programlardır. Depolama teknolojisi, hem veri saklamak için manyetik veya optik disk ve teyp gibi fiziksel medyadan ,hem de bu fiziksel depolama medyasında veri organizasyonunu içeren yazılımlardan oluşur.

Telekomünikasyon teknolojisi,fiziksel cihazlar,yazılım ve bir fiziksel bölgeden diğerine veri taşıyan hatları içerir.

4.5. Bilişim sistemlerine modern yaklaşımlar:

Bilişim sistemlerindeki çoklu perspektif onun tek bir teknolojiye dayanmadığını gösterir. Genelde alan olarak teknik ve davranış yaklaşımlarına ayırabilirler. Bilişim sistemleri sosyoteknik sistemlerdir. Onlar makineler, cihazlar ve fiziksel teknoloji içerseler de aynı zamanda daha iyi çalışmaları için sosyal,entelektüel ve organizasyonel araştırmalara da ihtiyaç duyarlar.

4.5.1.Teknik yaklaşım:

Bilişim sistemlerine teknik yaklaşım matematik tabanlı olup,bu sistemlerin fiziksel teknoloji ve formal becerilerini inceler. Teknik yaklaşım bilgisayar bilgisi ve işlem aşamalarını içerir. Bilgisayar bilgisi,hesaplama metotları,işlem yapılabilirliği ve veri toplama-depolama-ulaşma teorilerini içerir. Yönetim bilgisi ise, yönetim pratikleri ve karar verme modellerinin geliştirilmesini içerir.

4.5.2. Davranışsal yaklaşım:

Davranışsal problemler ve konuları,bilişim sistemlerinin büyüyen bir parçasıdır. Birçok davranışsal problem sistem iyileştirme ve yaratıcı tasarım gibi teknik yaklaşımdaki modeller kullanılarak tanımlanamaz. Davranışsal yaklaşım teknolojiyi göz ardı etmez. Fakat bu yaklaşım genelde teknik çözümler üzerine odaklanmamışlardır;onun yerine yönetim ,davranış ve organizasyon politikasındaki değişimler üzerine konsantre olmuştur.

Teknik

Yaklaşım

Davranışsal Yaklaşım

Modern Bilişim Sistemleri Yaklaşımları

4.5.3. Sosyoteknik sistemler:

Bilişim sisteminin yönetimi (YBS(MIS)) üzerine çalışmalar 1960’da ortaya çıkmış ve y0öneticiler ile ilişkilendirilmiş bilgisayar tabanlı bilişim sistemlerine odaklanmıştır. YBS (MIS) bilgisayar bilimi,yönetim bilimi işlem araştırmalarının sistem oluşturma ve uygulamalar üzerine teori çalışmalarını içerir. Aynı zamanda davranışsal konulara da önem verir.

Sosyoteknik sistemlerin perspektifleri,bilişim sistemlerine saf teknolojik yaklaşımdan kaçınmamıza yardım eder.

Bilişim sistemleri üzerine sosyoteknik bir yaklaşım

4.6. Farklı sistem tipleri:

Farklı organizasyonel seviyelerde servis veren dört tip bilişim sistemi vardır:

İşlemsel seviye sistemleri: İşlemsel yöneticileri destekler ve bunu organizasyonun satışları,para depozitleri,kredi kararları ve fabrikadaki malzemenin akışı gibi temel aktivitelerin ve işlemlerin kayıtlarını tutarak yaparlar. Bu seviyede sistemlerin temel prensipleri rutin sorulara cevap vermek ve organizasyonların muamelelerinin kayıtlarını tutmaktır. İşlemesel seviye sistemleri olarak bankamatikler veya tüm gün çalışma sürelerini tutan sistemler gösterilebilir.

Bilgi seviye sistemleri: Bir organizasyondaki veri işçilerini ve bilgileri destekler. Bilgi seviye sistemleri bir firmanın kırtasiye işlemlerinin kontrolüne ve yeni bilgilerin işe entegre edilmesine yardımcı olur. Bilgi seviye sistemleri özellikle iş istasyonları yapısında ve ofis sistemlerinde bugün için en hızlı gelişen uygulamalardır.

Yönetim seviye sistemleri: Orta kademe yöneticilerin olayları izlemesine kontrolüne,karar vermesine yardımcı olmaktadır. Tipik olarak anlık raporlar yerine belli bir periyot için bilgi elde ederler. Anlık bilgiye ihtiyaç fazla değildir fakat periyodik raporlara halen ihtiyaç duyulmaktadır. Bir örnek,nakliye kontrol sistemidir. Bazı yönetim seviye sistemleri rutin olmayan kararlar alabilir.(Keen ve Morton,1978 (*)) Onlar bilgiye açıkça gereksinimleri olmayan düşük yapılı kararlar verirler. Bu sistemler genelde “ne eğer?” sorularına cevap verirler.

Stratejik seviyedeki sistemler: Tepe yöneticilerin firma içi ve dış çevredeki stratejilerini belirlemeye yardımcı olurlar. Onların ana prensibi dış çevredeki değişikliklere var olan organizasyon olanaklarıyla uyum sağlamaktır. (*)

5) YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ:

5.1. MIS’ e giriş:

Yönetim Bilişim Sistemleri(MIS) organizasyonlardaki bilgi sistemlerinin etkili bir şekilde kullanılmasına ve geliştirilmesine olanak sağlar. Her ne kadar yönetimi içerse de , MIS uygulamaların yönetim çeşitleriyle sınırlı değildir. Aynı zamanda organizasyonlardaki diğer insanları, bunların durumunu ve organizasyonun tasarımını da içerir. MIS’ i anlatan daha iyi bir terim organizasyonel bilgi sistemleri olabilir,ancak Yönetim Bilişim Sistemleri terimi yerleşmiş ve kabul edilmiştir.

İnsanlar MIS terimini kullandıklarında bütün şirketin bilgi sistemlerinin toplamından bahsetmektedirler. Diğer bir taraftan, İş Bilgi Sistemleri(Business Information System) daha çoğunlukla kişisel sistemlere ilişkindir. Bu nedenle MIS organizasyonu kapsayan konularla ,BIS kişisel sistem konularıyla ilgilenir.

5.2. MIS’in elemanları:

MIS’in yedi tane büyük elemanı vardır:

Atomik İş İşleme Sistemleri(Transaction Processing Systems)

Yönetim Raporlama Sistemleri (Management Reporting Systems)

Karar Destek Sistemleri ( Decision Support Systems)

İletişim Destek Sistemleri (Communication Support Systems)

Yönetici Destek Sistemleri (Executive Support Systems)

Uzman Bilgi İş Sistemleri( Knowledge Work Systems)

Ofis Otomasyon Sistemi (Office Automation Systems)

Her seviyedeki sistemler ana fonksiyon alanlarına servis için düzenlenmişlerdir. Böylece organizasyonlarda bulunan tipik sistemler işçilere veya yöneticilere her seviyede ve satış,üretim,pazarlama,finans,insan kaynakları fonksiyonlarında yardım amacı için oluşturulmuşlardır.

5.2.1.Atomik İş İşleme Sistemleri(Transaction Processing Systems-TPS)

Organizasyonun işlemsel seviyesine servis veren en basit sistemdir. Bir TPS işlerin yönetilmesi için günlük olarak işlemlerin kayıtlarını tutan bilgisayarlarla donatılmış sistemlerdir. Örnek,satışların sipariş girişleri,otel rezervasyon sistemleri,bordro,personel kayıtlarının tutulması ve taşımacılıktır.

TPS; “organizasyonel mesaj işleme sistemleri” olarak görülebilir(Huber,1984),yöneticileri içerideki operasyonların durumu ve firmanın dışarıdaki çevre ile ilgili ilişkileri hakkında bilgilendirir ve diğer bilgi sistemlerini yönetimsel bilgi almayı kolaylaştıracak şekilde destekler.(Culnan,1989) (1)

TPS organizasyonların temel muhasebe ve kayıt saklama sistemleridir. Bütün bu sistemler, bir şirkete operasyonlarını yönetmelerinde ve aktivitelerinin izlenmesinde yardımcı olurlar. TPS bilgi sistemlerinin en eski tiplerindendir. İlk olarak büyük işletmelerin muhasebe departmanlarında 1950’lerde geliştirilmiştir.

TPS Yapısı: TPS üç ana yapıya sahiptir:

Yığın Dosya İşlem Yapısı (Batch File Processing Architecture)

On –Line Dosya İşlem Yapısı(On-Line File Processing Systems)

Veritabanı İşlem Yapısı (Database Processing Systems)

TPs girdileri işlem verilerinden oluşur. İşlem datanın kontrolünü,veritabanının günün ihtiyaçlarına uygun hale dönüştürülmesini içerir. TPS çıktıları yenilenen,modern hale getirilen uzman datadan ,operasyonel sonuçlardan ve raporların birçok çeşitlerinden oluşur.

TPS’in karakteristikleri:

Günlük operasyonları destekler.

Yüksek hacimde datanın işlenmesine izin verir.

Büyük miktardaki data nedeniyle yüksek performansa ihtiyaç duyar.

Basit bir bağlantılı işlem mantığına sahiptir.

Yüksek derecede doğruluk gerektirir.

Tekrarlayan şekilde verileri işler.

Birçok kullanıcıyı destekler.

Otorite sahibi olmayan veya suç içeren aktivitelere karşı savunmasızdır.

TPS çıktıları:

TPS’ den elde edilen çıktılar üç ana tiptedir. İlk tip günlük hale getirilen,modernleştirilen uzman datadan oluşur. MIS (veya tüm organizasyon ) açısından bakıldığında bu en önemli sonuçtur. Uzman data, ayrı uzman dosyalarda veya bir/birden çok veritabanında saklanabilir.

Çıktıların ikinci çeşidi operasyonel sonuçlardır. Örnek olarak,maaş bordrosu programından ödeme çekleri,hesap tahsil etme programından müşteri faturası veya sipariş işlem sisteminden ambar paketleme listeleri verilebilir. Bunlar işlemlerin direkt sonuçları olabilir: İmalat alanındaki iş emirleri veya stok satışı

TPS çıktılarının üçüncü tipi operasyon ve özet raporlarından oluşur. Bu raporlar direkt olarak işlemlerin yapılmasından doğar. Ayrıntılı rapor yapılan her işlem hakkındaki tüm bilgileri içerir. TPS raporlarının bir diğer çeşidi özet rapordur ve sonuçlar ile ortalamaları gösterir. TPS raporlarının üçüncü çeşidi istisna raporudur. Bu rapor tanımlanmayan sınırlarla ilgili sonuçları gösterir. Üretim izleme sisteminde,böyle bir rapor,kendi üretim paylarını,kotalarını yapmayı ihmal eden kişileri gösterir. Kişiler tanımlanmamış sınırlar dışına çıktığında listelenirler.

Veri girişi

işlemi

Olayın farkına cevap

OLAY varılması verme

Cevap verme

Rapor(lar)

TPS yapısının ortak elemanları

5.2.2. Yönetim Raporlama Sistemleri (Management Reporting Systems-MRS)

Yönetim raporlama sistemleri, siminden de anlaşılacağı gibi,işlerin yönetimine destek olması amacıyla rapor hazırlar. Yönetim raporlama sistemi raporları günlük raporları ilgilendirmez fakat daha çok operasyonlardaki kaynakların yönetimini ilgilendirir. Bu kaynaklar işçileri,parayı,malzemeyi,ekipmanları vb. içerir.

Bir bilet rezervasyonu sisteminde TPS, yerlerin ayırtılmasında ve biletlerin yazılmasında kullanılır. Bu satılan biletlerin değerlerini ve sayılarını raporlar. Yönetim raporlama sistemi ise, her bir acentenin performansının ölçülmesi veya raporlanması için kullanılır. Böyle bir sistem her bir acente tarafından yapılan satışların sayılarını ve bedellerinin izlenmesini ve acente etkinliği hakkında düzenli raporların hazırlanmasını sağlar.

Yönetim raporlama sistemi yapısı:

Genellikle MRS uygulamaları, TPS veya diğer dahili bilgi kaynakları tarafından meydana getirilen verileri işler. Kullanıcı yönetim raporlama sistemi programına bir rapor hazırlamak için talepte bulunur. Program,TPS datasını birleştirerek ve yeniden formatlayarak raporu üretirler. Raporlar otomatik olarak üretilebilir. Bazen yönetim raporlama uygulama programları datadaki istisna şartları bulmak ve bu şartlar meydana geldiğinde raporları üretmek amacıyla yazılırlar.

Bazı durumlarda, yönetim raporlama uygulamaları, operasyonel TPS datasını direkt olarak girmezler. Yönetim raporlama sistemleri uygulamaları TPS datasının hesap özetlerini kullanırlar. Bu TPS datası için güvenliği sağlama,TPS ve MRS farklı makinelerde olduğunda datanın transfer edilmesi veya yönetim raporlama proseslerinin daha etkin hale getirilmesi,datanın birleştirilmesi için yapılır.

Yönetim

raporlama

sistemi datası

Rapor

talepleri

Raporlar

Kullanıcı

TPS’den

Gelen

Data

Yönetim raporlama sistemi yapısı

5.2.3. Karar Destek Sistemleri ( Decision Support Systems-DSS):

Kararı destekleyen herhangi bir sistem Karar Destek Sistemleri olarak adlandırılır. MIS ve DSS organizasyonun yönetim kademesine destek verir. Bilgi sistemleri kararları çok değişik yollardan desteklerler. DSS, yöneticilere yarı yapılanmış (semi structured),eşsiz veya hızla değişen,kolayca belirlenemeyen kararları belirlerler. Diğer sistemlerden daha fazla analitik güce sahiptir. Detayı analiz etmek için birçok belirgin model geliştirir. İkinci olarak DSS kullanıcının direkt olarak bu sistemlerle çalışması sağlayacak şekilde tasarlanmışlardır.(1)

Kara destek sistemleri(DSS) insanların karar vermesine yardımcı olan interaktif (on-line) bilgisayar tabanlı bir faaliyettir. DSS, TPS veya MRS ‘den daha az yapılanmış problemlerin çözümünde destek sağlar. Aslında DSS’ in birçok yolu formal hale gelmemiştir,kapalı sistemlerdir fakat insanlara kararlarını vermede yardımcı olan bir faaliyetler kümesidir. Datanın toplanması,bilinmeyen ve genellikle beklenmeyen soruların cevaplanmasında datanın ustalıkla kullanılabilmesi için araçların işletilmesini sağlar. DSS, iş aktivitesinin modellerini içerir,modeller genellikle kompleks ve dinamiktir. DSS,kullanıcıları modelleri genellikle değişen anlayış ve ihtiyaçlara adapte edebilmek için değiştirirler.

Karar Destek Sistemlerinin karakteristik özellikleri:

DSS kullanıcılara esneklik,uyumluluk ve hızlı cevaplar sunar.

DSS kullanıcılara girdi ve çıktıları basma ve kontrol izni verir.

DSS profesyonel programcılardan çok az ya da hiç yardım almadan çalışır.

DSS kararlar ve problemler için destek sağlar.

DSS karmaşık analiz ve modelleme araçları kullanır.

DSS yapısı:

TPS organizasyonu ve yönetim raporlama uygulamalarında elde edilen datanın yanısıra,bağımsız data kaynaklarından elde edilen harici data da DSS programının içine girdi olarak verilebilir. DSS, kendi model datasını da saklayıp,daha sonra yeniden işleyebilir. DSS program çıktısı text, yapılanmış raporlar veya grafikler olabilir.

DSS tipleri:

Burada dört farklı DSS tipi ele alınabilir: finansal model uygulamaları,veritabanı sorgu uygulamaları,yönetici sistem uygulamaları ve DSS grubu

Finansal model uygulamaları: DSS’in en çok kullanılan tipidir. Finansal modellerin kullanılmasını ve iş modellerinin diğer çeşitlerini içerir. Uygulamaların çoğu elektronik çalışma sayfası kullanımını kapsar. Bu modeller, input datanın değeriyle çıktılar arasında ilişkiler kuran eşitlikler serisinden oluşmuştur.

Örneğin,bir şirketteki satış personeli,reklam için yapılan harcamalar,pazarın boyutları hakkında önceden bilgiler veren denklemleri içeren bir modele sahip olsun. Bu denklemler,geçmişteki TPS datasının analiz edilmesiyle geliştirilmiştir. Bu denklemleri kullanarak ,karar vericiler girdilerini(satış personelinin sayısı,reklam harcamaları,Pazar boyutu) çeşitler, değiştirir ve çok sayıda satış projeleri meydana getirebilirler. Böyle bir analiz bazen “Ne- Eğer analizi” olarak adlandırılmaktadır çünkü farklı durumlar söz konusu olduğunda neyin meydana gelmesinin beklendiğini göstermektedirler.

Veritabanı sorguları: Bu veritabanları TPS datası,yönetim raporlama sistem datası, ış kaynaklı data veya bunalrın çeşitli kombinasyonlarını içerebilirler. Karar verici sorgu dilini kullanarak datayı işler. Standart bir sorgu dili her boyuttaki SQL’in DBMS’iyle veya yapılanmış sorgu diliyle uğraşır.

Yönetici sistemler: Yönetici sistemler bilgisayar tabanlı bir sistemdir ve bazı problem alanları hakkındaki bilgiler data şeklinde sunulur ve sistematik olarak teşhis ve tavsiyelerin yapılması, yeni tasarımların yaratılması veya benzer çıktıların üretilmesi için işletilir.

Grup karar destek sistemleri: Bu sistem ,insanların bilgiyi işlemeleri,üretmeleri ve yorumlamayı bir grup halinde yapmasına izin verir.

5.2.4. İletişim Destek Sistemleri (Communication Support Systems)

Bu sistem organizasyon bünyesinde insanlar arasındaki iletişimi sağlamak amacıyla bilgisayarları kullanır. Organizasyon bünyesindeki iletişimde, haberleşme aktivitesinin her çeşidiyle birbirine bağlanmış olan insanlar tarafından sistem kullanılır. İletişim destek sistemleri,tek başına basit bir sistem değildir. İletişim destek sistemleri,her zaman olmamakla birlikte genellikle PC’ lerden sağlanır. Kelime işlemci, e-mail,elektronik konferans sistemleri şeklinde kullanılırlar.

Kelime işlemci(word processing): İlk iletişim destek sistemleri sekreterler tarafından geleneksel masa üstü görevlerinin otomatikleştirme amacıyla kullanılan kelime işlemcilerdi. 20 yıl önce tüm yöneticiler bir sekreter ve birçok büro elemanı tarafından destekleniyordu. Bunların birincil görevleri, yazışmaların ,raporların ve diğer dokümanların üretilmesini sağlamaktı. Bugün için daha güçlü donanım ve yazılımlar, iş adamlarına personel asistanlığına gerek duymadan veya çok az gerek duyarak kendi iletişimlerini sağlamalarına olanak kılmıştır. Bugün yöneticiler, sekreterler yerine ,iş problemlerinde bilgilendirilmiş idari asistanlara sahiptirler.

Grafikler(graphics):

Birçok şirketteki yöneticiler,kendi slayt ve grafiklerini prezentasyonlar için hazırlamaktadırlar. Slaytlar, izleyici dikkatini odaklar ve iletişimin etkinliğini arttırır. Prezentasyon grafikleri uygulamaları, kullanıcılara profesyonel görünümlü malzemeleri kolaylıkla ve hızlı bir şekilde hazırlama olanağı sağlamaktadır.

Masa üstü ilanları(Desktop Publishing-DTP): Benzer şekilde bazı yöneticiler, DTP ile gazeteler, broşürler hazırlamaktadırlar. Bununla beraber, DTP programları ve gelişmiş grafik tekniklerini öğrenmek zaman alıcı olduğundan ,genellikle DTP programları grafik bilgisine sahip uzmanlar tarafından kullanılırlar. DTP ve diğer bilgisayar destekleri sayesinde uzmanlar eskiden olduğuna göre şimdi çok daha etkili bir şekilde çalışabilmektedir.

Elektronik konferans: Dosya paylaşımının özel bir çeşididir. Grup konferans sisteminde kişiler aynı zamanda bilgisayar desteğiyle toplanırlar. Elektronik konferans sisteminde ise,aynı zamanda bulunmak zorunluluğu yoktur. Konuların çözülmesinin acil olmadığı durumlarda elektronik konferanslar yüz yüze toplantılar kadar etkilidir.

5.2.5. Yönetici Destek Sistemleri (Executive Support Systems-ESS)

Yönetici destek sistemleri ,organizasyonun stratejik kademesindeki yapılandırılmamış karar vermeyi gelişmiş grafikler ve iletişim sayesinde belirlemeyi amaçlayan bilgi sistemleridir. Tepe yöneticiler karar vermek için ESS olarak adlandırılan bilgi sistemlerini kullanırlar. ESS organizasyonun stratejik kademesine hizmet verir. Bu sistemler yapılandırılmamış kararları belirler ve belirli yetenek veya herhangi bir sabit uygulama sağlamaktan ziyade iletişim ortamı ve geliştirilmiş hesaplama yaratırlar. Bu sistemler,kritik verilerin sıkıştırılması,filtre edilmesi,zamanın kısıtlığını vurgulayarak ve gerekli ihtiyaçların bilgi olarak saklanması için yöneticilere yararlıdır. (1)

ESS, yüksek düzeyde özetlenmiş datayı sunar. Çoğunlukla standart formattaki raporları hazırlarlar ve bazen grafikleri de içerirler. Her ne kadar sınırlı analitik yetenekler sahip olsalar da ESS en gelişmiş grafik yazılımlarını kullanır ve grafikleri ve verileri birçok kaynaktan hızlı bir şekilde kıdemli yöneticilerin ofislerine ve yönetim odalarına dağıtabilir.

ESS’nin birincil görevi,çeşitli kaynaklardan datayı elde temek,entegre etmek ve birleştirmek,kullanım kolaylığı olan ,anlaşılabilir bir formatta bilgileri sunmaktır.

Diğer bilgi sistemlerinden farklı olarak ESS belirli problemleri çözmeyi amaçlamaz,onun yerine geliştirilmiş hesaplama ve iletişim yeteneği sağlar. DSS yüksek analiz olarak tasarlanmış iken ESS daha az analitik modeller kullanmaya eğilimlidir. Onun yerine bu sistem yöneticilere ihtiyaçları olan ve yüksek karşılıklı etkileşimli(interactive) bilgileri dağıtır. Tepe yöneticiler,kişisel tarzlarında farklıdırlar ve hepsi radikal olarak değişen sorularla yüz yüze gelir. Sistem bu yeni şartlara adapte olabilecek şekilde kurulmalıdırlar. (1)

ESS YAPISI:

Tps datası

talepler

cevaplar

5.2.6. Uzman Bilgi İş Sistemleri ve Ofis Otomasyon Sistemi

Uzman bilgi iş sistemleri (KWS) ve ofis otomasyon sistemleri (OAS) organizasyonun bilgiye ihtiyaç duyduğu andaki bilgiyi sağlar. Uzman bilgi iş sistemleri,ofis otomasyonunun yaptığı gibi bilgi çalışanlarına destek olur. Her ikisi de bilgi çalışanı olarak dışarıdan değerlendirilebilir.

Bilgi çalışma sistemleri bilimsel veya mühendislik yeni bilgiler üretmeyi ,bu bilginin ve teknik veriyi uygun bir şekilde entegre etmeyi sağlar. Veri işçileri daha az resmi eğitim dereceleri olan ve bilgi üretmekten çok işlemeye yarayan kişilerdir. Ofis otomasyon sistemleri veri işçilerinin ofisteki verimliliklerini arttırmaya yönelik olarak çalışan (tipik bir ofisin iletişim,koordinasyon ve aktivitelerini düzenleyerek) bir bilgi teknolojileri uygulamasıdır. Ofis otomasyon sistemleri farklı bilgi çalışanlarını ,coğrafik ve fonksiyonel bölgeleri kontrol eder. Bilgi çalışma ve ofis otomasyon sistemlerinin firmadaki rolü küçümsenmemelidir.

MIS ‘in yedi elemanı da ortak bir amaca sahiptir:

ORGANiZASYONU REKABETE DAYANIKLI BİR HALE GETİRMEK

5.3. REKABET AVANTAJI İÇİN MIS:

5.3.1 MIS nedir?

MIS,organizasyonlardaki bilgi sistemlerinin etkili bir şekilde kullanılması ve geliştirilmesidir.

MIS ,yönetimin zamanında,kesin/doğru ve komprime bilgiye sahip olarak planlama,takip etme ve kontrol işlemlerini sağlayan bir sistemdir.

MIS , bir organizasyonun entegre yapılı veri tabanları ve bilgi akışları sayesinde bilgiyi toplamasını ,transfer etmesini ve sunmasını optimize eden bilgisayar tabanlı bir sistemdir.

MIS, organizasyonun yönetim seviyesinde hizmet verir, organizasyonun en son performansına ve tarihsel kayıtlarına on-line yetki verirler. “Tipik olarak içten dışa organize edilirler.” MIS öncelikle planlama ,kontrol,karar alma hizmetleri verir,yönetim düzeyinde genellikle verilerin atomik iş işleme sisteminde işlenmesine dayanır. MIS firmanın temel operasyonlarını özetler ve raporlar,TPS’nin temel atomik işlem verileri sıkıştırılır ve belli aralıklarla uzun raporlar üretilir. MIS genellikle yöneticilere haftalık ,aylık,yıllık sonuçlar sunar,bunlar günlük aktiviteler değillerdir. MIS ileride oluşabilecek sorunları şimdiden yapısallaştırır. Bu sistemler genellikle çok esnek sistemler değillerdir ve az bir analitik kapasiteye sahiptir.

5.3.2. MIS ‘in faydaları:

Stratejik planlama için destek

Yönetim kontrolü için destek İçsel Yararlar

Operasyonel kontrol için destek

Ürün kalitesinin arttırılması Dışsal Yararlar

Ürün dağıtımının arttırılması

Stratejik planlama organizasyonların üst yönetimleri tarafından yapılan uzun dönem planlarıdır. Organizasyonların amaçlarının belirlenmesini,bu amaçlara ulaşılabilmesi için organizasyonun tasarlanmasını ,ürün ve hizmetlerin temel işlevlerinin ve sınırlarının belirlenmesini içerirler. Stratejik planlama yılları içerir. MIS stratejik planlamayı destekler.

Yönetim kontrolü organizasyonların amaçlarına ulaşması için kaynakları sağlar: (para,insan,makine vb.) Yönetim kontrolü planları bir ay ile bir yıl arasında sınırlandırılmıştır. MIS yönetim kontrolünü destekler.

Operasyonel kontrol ,işlerin yapılmasındaki günlük problemlerle ilgilenir. Anahtar olaylar, günlük olarak yapılan işlerin belirlenmesini,toplanan ve ödenen paraların miktarını ve yarının işlerinin planlanmasını içerir. Zaman dilimleri saatler ve günlerdir. MIS operasyonel kontrolü destekler.

5.3.3. MIS ‘in özellikleri:

MIS, işletme ve yönetim kademesinde yapılandırılmış kararların desteklenmesini sağlar. Bununla birlikte kıdemli yönetim personelin amaçlarının planlanmasında da yararlıdır.

MIS, kontrol ve planlama merkezidir. MIS mevcut operasyonların raporlanmasını amaç edinir ve böyle operasyonların günlük kontrollerinin sağlanmasına yardım eder.

MIS , mevcut ortak veri ve veri akışına güvenir.

MIS , çok az analitik yeteneğe sahiptir.

MIS , genellikle geçmiş ve hali hazırdaki verilerin kullanımı ile karar vermeye devam eder.

MIS , göreceli olara esnek değildir.

MIS , harici değil dahili yönlendirilmelidir.

Bilgi ihtiyaçları tanınmış ve kararlıdır.

MIS , uzun analizler ve tasarım işlemleri gerektirir.

5.3.4. Bilgi İşleme karşı MIS:

MIS’ in entegre olmuş veri tabanı,yönetimin ihtiyacı olan bilginin karşılanmasında daha büyük esneklik sağlar.

Bilgi İşlem sistemleri, bir fonksiyon alanını desteklerken, MIS fonksiyon alanları arasında (muhasebe,pazarlama vb.) bilgi akışlarının entegre eder.

Bilgi İşlem sistemleri operasyonel seviye desteğine odaklanırken ,MIS yönetimin her seviyesindeki bilgi ihtiyaçlarına cevap verir.

Yönetimin bilgi ihtiyaçları,MIS sayesinde Bilgi İşleme göre daha zaman tabanlı olarak desteklenir.

MIS organizasyondan organizasyona,organizasyonun rolüne, yöneticilerin bilgi ihtiyaçlarına ve mevcut teknolojiye göre farklılık gösterir. MIS’ in kavramsal bileşenleri: Bilgi akışları,fonksiyonel uygulamalar arasındaki ilişkiler ve yönetimsel karar prosesleridir.

5.3.4. Problem tipleri:

MIS, üç tip problemle uğraşır:

Yapılandırılmış problem

Yarı- yapılandırılmış problem

Yapılandırılmamış problem

Yapılandırılmış problem tüm ulaşılabilir data kullanılarak bilinen bir metot tarafından çözülebilir problemlerdir. Yapılandırılmış kararlar aslında birbirini tekrar eden ,rutin,kullanılırken kesin bir yöntem izlenilen yapıya sahiptirler,yani onları her zaman yeniymiş gibi uygulamak gerekir.

Yapılandırılmamış problem,çözümde kullanılacak olan metodun bilinmediği ve uygulanabilir datanın ulaşılabilir olmadığı problemlerdir. Ana olarak, tüm datanın kaynak çeşitleri tanımlanmalıdır. Yapılandırılmamış kararlar da karar verici problem tanımlamasına hüküm,değerlendirme ve iç görüş katmalıdır. Bu kararları verirken bunların üzerinde iyi bilinen veya kabul edilen bir uygulamanın olmadığını bilmek gerekir.

Yarı- yapılanmış problemler ,yapılanmış ve yapılanmamış problemin karakteristiklerini içerirler. Yani, yarı yapılanmış problemlerin bazı durumları bilinen metotlarla çözülür,bazı durumları ise çözülemez.

MIS elemanlarının kullanımı

Operasyonel Kontrol

Yönetim Kontrolü

Stratejik Planlama

Yapılanmış Problem

Atomik İş İşleme Sistemleri Yönetici Destek Sistemleri

Yarı-Yapılanmış Prob.

Yönetici Raporlama Sistemleri

Yapılanmamış Prob.

Karar Destek Sistemleri

Genelde operasyonel kontrol personeli,iyi yapılandırılmamış problemlerle karşılaşır. Aslında strateji bağlayıcıları oldukça yapılandırılmamış problemlerle boğuşurlar. Bilgi işçilerinin uğraştığı problemlerin çoğu da yapılandırılmamış problemlerdir. Ne olursa olsun organizasyonun her seviyesi hem yapılandırılmış hem de yapılandırılmamış problemlerle ilgilenir.

5.4. Karar verme basamakları:

Karar veren kimse,problemleri algılamak,anlamak ve idrak etmek zorundadır. Problem anlaşılınca çözümler tasarlanmalıdır,çözümler tasarlanınca her çözüm için bir seçenek grubu oluşturulmalıdır ve sonunda çözüm uygulanmalı ve yerine getirilmelidir. Simon(1960) karar vermede 4 aşama tanımlar:

İstihbarat

Tasarım

Seçenek

Uygulama

İstihbarat , organizasyon içinde oluşan problemlerin farkına varılması ve teşhis edilmesinden oluşur. İstihbarat bir durumun neden,nerede ve hangi etkilerle oluştuğunu gösterir. Bu geniş bilgi toplayan aktiviteler, yöneticilere organizasyonun nasıl işlediğini ve problemin nerede olduğunu göstermeleri açısından gereklidir. Geleneksel MIS sistemleri, problemlerin tanınmasına yardımcı edecek ayrıntılı bilgiyi getirirler. Özellikle sistemler istisnaları da rapor edebiliyorsa konu hakkında ayrıntılı bilgi sunabilirler.

Tasarım esnasında problem çözümü için gereken olası çözümler tasarlanır. Tasarım dönemi daha dikkatli seçilmiş ve yönlendirilmiş bilgi aktivitelerini de gerektirebilir. Küçük DSS sistemleri bu konuda idealdir.

Seçenek karar vermenin üçüncü aşamasıdır ve alternatifler arasından bir seçime dayanır. Burada bir yönetici sonuçların yönünü ve neye mal olacağını,maliyetleri hesaplayacak bilgi olanaklarından faydalanır ve ikinci aşamada tasarlanan her alternatifin imkanlarından faydalanır. Büyük bir DSS bu konuda idealdir.

Uygulama karar vermede son aşamadır. Burada yöneticiler spesifik çözümün ilerlemesi üzerine rapor hazırlayan bir “raporlama” sistemi kullanabilirler. Sistem,ortaya çıkan zorlukları da rapor eder. Kaynak sıkıntılarını gösterir ve olası iyileştirici önlemleri önerir. Destek sistemleri ,tam güçlü MIS sistemlerinden küçük sistemler ve hatta proje-planlayan yazılım (mikrobilgisayarlarla çalışan) sistemlerine kadar değişen varyasyonlara sahiptir.

Karar verme aşaması

Bilgi gereksinimi

Örnek sistem

İstihbarat

İstisna raporlar

MIS

Tasarım

Simülasyon prototipi

DSS,KWS

Seçenek

“ne-eğer” simülasyonu

DSS büyük modeller

Uygulama

Grafikler,tablolar

Mainframe vemikrobilgisayarlarda yardımcı kaynaklar

5.5. FOKSİYONEL ALANLARDA MIS:

5.5.1. FİNANSAL MIS:

Finans firmanın tüm finansal planlamadan ve artan sermayesinden sorumlu olan fonksiyonel koludur. hızlı işleyenidir Bu sistem bütçe ,maliyet muhasebesi,fon yönetimi,finansal muhasebe,faturalama ve alınan ve ödenen hesapların modüllerini içerir.

Bütçe modülü : Organizasyonun finansal kaynakları üzerinde bir kontrol sağlar. Organizasyonun çeşitli aktiviteleri arasında bu kaynakları pay ederek planların gerçekleşmesini tamamlar ve tasarlanmış data sağlar.

Maliyet muhasebesi modülü: Bu model mevcut datayı tedarik eder,data maliyetini korur ve fiili maliyetleri standart maliyetlerle karşılaştırır.

Tahminler: Normalde tahmin firmanın para girişinin kaynağı olarak gösterilir ve paranın gidişinde kullanılır. Genellikle bu tahminler, zamanın uzun periyoduna bağlı olarak korunmaktadır. Tahminler göstermektedir ki firma nakit fazlasına da sahip olabilir veya nakit açığı da olabilir. Nakit büyük finansal bağlantıdır çünkü çalışanlar ,kredi verenler,hissedarlar ve tahvilat hamileri zamanında nakit ödemeleri istemektedirler.

Bilgisayar araçları,nakit akışın matematiksel modeline ve tahminlerin hazırlanmasına yardımcı olabilmektedir.

Fon Yönetimi: Bir tahmin hazırlamanın gösterdiği gelirlerin biriktirilebilmesi ve ödemelerin harcanması iken,finansal planlamanın gelecek aşamasına karar vermektedir. Finans alanında verilen kararlarla fonların ihtiyacı olan yükselmenin nasıl olacağı belirlenmelidir. Bazı olası kaynaklar: Ödünç verme,tahvil akışı,stok akışı ve başka firmalara katılım veya birleşim şeklinde olabilir. İleri teknoloji aracının bir tipi Monte-Carlo simülasyonu finansal tahmin kombinasyonu ,gelir ve harcamalar ile dış finans kaynakları arasındaki ilişkiyi gösteren tablonun hazırlanmasında özellikle kullanışlıdır. Bu simülasyon risk ve şüphenin tarifinde ise olası kullanımlıdır. Her simülasyon ileri finansal planın gerçek fonlama görüşü ve ekonomik tahminlerin altında nasıl gösterilebileceğine etkili olabilir.

Denetim,kontrol: Finans/Muhasebe alanındaki başka önemli bir sorumluluk ise denetimdir. Bir denetim karar verilecek şeylerin organizasyonel kılavuzda veya kişisel yolda veya departmanların isteklerine uygun çalışmasıdır. Denetimlerin iki tipi vardır:

İçsel kontroller:

Dışsal kontroller

Finansal Muhasebe Modülü: Bu model parasal işlemleri sınıflandırır,kayıtlarını tutar ve özetler. (fon girdileri ve harcamaları)

Faturalama modülü: Bu modül,satış datası(siparişler) formlarından girdileri alır,siparişlerin karşılanmasını ve ödemeyi sağlar. Bu an olarak bir TPS aktivitesidir.

Bilgi ihtiyaçları:

Operasyonel kontrol: Fiili data maliyeti,fiili gelir datası, alacaklar

Yönetim Kontrolü: Planlanmış data maliyeti,planlanmış gelir datası, fon ihtiyaçları, hesap durumu ve maliyet raporları

Stratejik Planlama: Nakit akışı bütçesi, gelir beyanları ve harici data (kar oranları,yatırım imkanları)

PAZARLAMADA MIS:

Pazarlama,müşterilerin servis siparişlerini ve malların tanımına karar verilerek görevlendirilen bir organizasyonun işlevsel alanıdır.

Hangi ürünler sipariş edilebilir?

Hangi fiyatta ürünler sipariş edilebilir?

Hangi stratejiler ürünün promosyonuna çok yaklaşmaktadır.

Hangi dağıtım kanallarına tahsis edilmektedir?

Modülleri: Pazar araştırması,ürün geliştirilmesi,fiyatlandırma,promosyon ve satış yönetimidir.

Pazar araştırması:

Pazar araştırması,pazarlamacının karşılaştığı ürün,piyasa ve tüketici ile ilgili sorunların çözümüne yardımcı olabilecek bilgileri sistemli ve objektif bir şekilde toplanması ve analizidir.

Pazarlama Departmanı hangi ürünün üretilmesi gerektiğine karar vermeye yardımcı olur ve ürünleri satar.

INPUT: Organizasyon tarafından müşteri ihtiyaçları ve tercihleri toplanır.

OUTPUT: Promosyon kampanyalarında müşteri tercihlerini hedef alan raporlar hazırlamak statistival modeller kullanırlar.

Herhangi bir konuyu masraflı bir şekilde araştırmadan önce ,bu konunun başkaları tarafından araştırılıp araştırılmadığının incelenmesi gerekir. Ayrıca yapılacak olan araştırmanın olası sonuçlarının nasıl kullanılacağı önceden düşünülmelidir. Eğer değişik sonuçlar alınacak kararları değiştirmeyecekse boşuna para ve zaman sarf edilmemelidir.

Ürün geliştirilmesi:

Çoğu ürünün nitelikleri tüketicilerin tercihlerine göre oluşturulmuşlardır. Gelenekler,psikolojik ve sosyo-ekonomik koşullarla toplumun içinde yaşadığı ortam bu tercihleri etkiler.

Müşteri tercihlerini ürünün spesifikasyonları haline dönüştürür.

Yasallık,teklik(patent hakları),rekabet(benzer ürünler),performans,ürün güvenilirliği ve yararları konusunda bilgi sağlar.

Fiyatlandırma:

Firma,maliyetlerini, piyasa ve rakiplerin durumunu ve pazarlama hedeflerini tartarak malına bir fiyat saptar. Tüketici ise, o malın başarı düzeyini rakiplerinki ile ve kendi ihtiyaçları ile karşılaştırıp ona bir değer biçer. Eğer bu değer fiyata eşit ise, satışlar fiyattan dolayı etkilenmez ,diğer pazarlama çalışmalarına göre artıp azalır. Ürüne tüketicilerce biçilen değer firmaca saptanan fiyatın üstünde ise ve fiyatı değere yaklaştırıp birim karının artşı istenmiyorsa önemli satış artışı beklenebilir. Eğer, değer fiyatın altında ise, pazarlamacının işi,o fiyatta direttiği sürece son derece zordur.

Her ürün için uygun bir fiyat belirler.

INPUT: Pazar araştırması çıktıları, rakip ürünlerin fiyatları,üretim maliyeti

KULLANILAN PROSES: Maliyetlere göre yüzdesel zam yapmak,Farz edilen talep fonksiyonları altında çeşitli fiyatlar için kazancın simülasyonu

OUTPUT: Promosyon modüllerine ve finans alt sistemlerinde girdi olarak kullanılırlar.

Promosyon:

Promosyonun iki prensipsel bileşeni kişisel satış ve reklamdır. Kişisel satış bir satış gücü ile bir ürü

Yorum Yaz

Yorum Yazabilmek İçin Lütfen Giriş Yapın.