Besiyerleri

12 Temmuz 2007



BESİYERLERİ

Mikroorganizmalari üretmek ve incelemek amaci ile kullandiğimiz besleyici ortamlara besiyeri.Bakterilerin ve mikroorganizmalarin besiyerine ekilerek üretilmesine kültür. Yalniz bir mikroorganizmadan oluşmuş ve kuramsal olarak tek bir mikroorganizmadan türemiş olduğu varsayilan kültüre saf kültür.Tüm özellikleri belirtilmiş saf kültür halindeki mikroorganizmalara köken (suş ) adi verilir.Besiyeri yada hayvan vücudunda üretilen bakterilerin yeni besiyerine yada yeni deney hayvanlarina geçirilmesine pasaj yapmak denir.

A) Canli üretme ortamlari.

1- Döletli yumurta

2- Doku kültürleri.

3-Deney hayvanlari.

B) Cansiz ortamlar.

BESİYERİNİN SINIFLANDIRILMASI

1- Biçimlerine göre:

a) Sivi besiyeri :

b) Yari sivi besiyeri :% 0.05-0.2 agar

c) Yari kati besiyeri :% 0.3-0.5 agar

d) Kati besiyeri :% 1.5-3 agar

2- Kimyasal yapilarina göre besiyerleri:

a) Dogal besiyeri: Süy,yumurta,patetes gibi doğal maddelerin yer aldiği besiyerleridir.

b) Yapma besiyeri : Sunni olarak hazirlanan besiyerleridir.

1-Sentetik besiyeri:Kimyasal yapilari tam olarak bilinen besiyerleridir. Miktarlari bilinen kimyasal maddelerin kariştirilmasiyla elde edilir.Besiyerinde üretilecek mikroorganizmalarin gereksinim duyduğu vitaminler ve aminoasitlerin bulunduğu besiyerleridir.

2- Sentetik olmayan besiyeri: Kimyasal yapilari tam olarak bilinmeyen besiyerleridir.

3- Kullanim amaçlarina göre:

a) Genel üretim besiyeri: İnsan ve hayvanlarda hastalandirici olan yada florada bulunan mikroorganizmalarin çoğunluğunun üretilebildiği ve günlük labaratuar çalişmalarinda kullanilan besiyeridir.

1-Temel (Bazal ) besiyeri:Mikroorganizmalari üretmekte ve numune almakta kullanilir. (Peptonlu su, Buyyon, Jelöz )

2- Zenginleştirilmiş besiyeri: Temel besiyerine kan,serum,haben sivisi,glikoz,yumurta gibi daha besleyici maddelerin ilave edilmesiyle elde edilen besiyerleridir.(Kanli agar, Çukulatamsi agar, Löffler besiyeri, Löwenstein-Jensen besiyeri..)

b) Özel besiyeri: Üremede güçlük gösteren bazi bakterilerin üretilmesi için özel olarak hazirlanan besiyerleri ile bakterileri tanisi, saf kültürlerinin elde edilmesi,etkinliklerinin incelenmesi için içlerine çeşitli üretici yada bir kisim bakterinin üremelerini engelleyici maddelerin yada amaca yönelik ayiraçlarin eklenmesiy ile hazirlanan besiyerleridir.

1- Özgül besiyeri: Yalniz bir çeşit yada sinirli sayida bakterinin üretilmesi için hazirlanan besiyerleridir(Löffler besiyeri, Löwenstein-Jensen besiyeri).

2- Seçici (seçerek ) üretici besiyeri: İçlerinde belirli bakteriler dişinda diğer bakterilerin üremelerini önleyici maddeler bulunan besiyerleridir(Selenit F,Alkali peptonlu su, Thioglycolate buyyon).

3- Ayirtici besiyeri: İçlerindeki ayiraçlar araciliği ile benzer bakterilerin farkli koloniler oluşturmalarini sağlamak ve karişik bakterileri bir birinden ayirt etmeye yarayan besiyerleridir( Çukulatamsi agar,Salmonella-Shigella agar, Sabouraud dextrose agar, Tellüritli besiyeri, Eskülin agar,Kanli agar, Eosin Metilen Blue(EMB) agar, Thiosulphate-Citrate-Bile Salt Sucrose Agar(TCBS),

4- Ayiraçli besiyeri:Bakterilerin metabolizmalarina bağli biyokimyasal özelliklerini incelemek amaci ile besiyerine çeşitli maddeler ve onlari parçaladiklarini gösteren ayiraçlar eklenerek hazirlanan besiyerleridir (Kligler Iron Agar (KIA), Simon Citrate Agar,Christiensen Urea agar, Chapman (mannitollü tuzlu jelöz),Clark-Lubs besiyeri)

BESİYERİNİN HAZIRLANMASINDA KULLANILAN TEMEL MADDELER

Su :D amitik su yada iyonsuzlaştirilmiş su olmalidir.

Et ve et yerin kullanilan maddeler : Etsuyu elde etmek için daha çok siğir ve at eti kullanilir.Et yerine et özütü ve et eksetraktida kullanilir.

Pepton : Çeşitli kaynakli proteinlerin pepsin,tripsin gibi enzimlerle hidrolize edilmeleri sonucu kolayca eriye bilen ve isitildiğinda koagüle olmayan polipeptid,dipeptid ve aminoasit gibi maddelerin karişimi içeren maddedir.Bakterilerce azot kaynaği olarak kullanilir.

Proteinli hidrolizatlar : Kazein,kareciğer ve benzeri proteinli maddelerin asit ve çeşitli enzimlerle hidrolizasyonu sonucunda elde edilen ve besiyerini zenginleştirmek yada çeşitli üretiçi özellikler kazandirmak amaci ile kullanilan maddelerdir.

Zenginleştirici maddeler :

Kan : Çeşitli hayvanlardan elde edilir.Steril ve pihtilaşmamiş olmasi gerekir.

Serum : Koyun, tavşan ve at gibi hayvanlardan alinan kanin serumudur. % 5-10 oraninda kariştirilir.

Haben sivisi : Sirozlu hastalarin periton boşluğunda toplanan sividir.

Safra : Siğir safrasi yeğ tutulur.

Maya özütü : Bol vitamin ve çeşitli aminoasitler içerdiğinden çeşitli besiyerlerinde kullanilir.

Besiyerinin Katilaştirimasi

Agar agar : Hindistan ve Japon denizlerinden elde edilen bir deniz yosunudur.Yapisinda polisakkarit niteliğinde çeşitli karbonhidratlar bulunur.

Pişirerek katilaştirma : İçerisinde bol proteinli maddeler(serum ve yumurta) içeren besiyerlerinin katilaştirilmalarinda kullanilan yöntemdir.Köpük olmasini engelleyerk tüplere dağitilir yatik şekilde koagülatöre (pihtilaştirici) yerleştirilir.Siçaklik yavaş yavaş yükseltilerek 60-80°C’ye çikarilir.Pişme tamamlayincaya kadar 1-2 saat tutulur.

Jelatin : Kemik,kikirdak vb.den elde edilen proteine benzer maddeler glutin,tirozin,triptofan içeren jelatin su içinde isitilinca erir 22-25°C’de katilaşir.Bakterilerin inkübasyon isisi 37°C olduğu için tercih edilen yötem deyildir

RUTİN LABARATUARINDA KULLANILAN BESİYERLERİ

BUYYON :

Temel besiyeridir.Materyal örneği almak,bakterileri çogaltmak amaciylakullanilir.

Besiyeri içerisinde; Pepton ; 20 gr.

Tuz ; 5 gr.

Saf su ; 1 Lt. pH 7.2’ye ayarlanir.(Günümüzde ticari firmalar tarafindan hazirlanmiş hazir besiyerleri mevcuttur.(Brein Hart İnfüzyon Broth ) üzerindeki miktar kada

r tartilir 1 Lt saf su ile kariştirilir) Tüplere dağitilir.121°C’de 15 dak. sterillenir.

JELÖZ :

Temel besiyerine agar ilave adilmesi ile katilaştirilarak elde edilir.

Besiyeriyeri içerisinde; Buyyon + % 1.5-3 oraninda agar bulunur.pH 7.2-7.4’e ayarlanir ( Ticari firmalar tarafindan hazirlanan( Triptik soy agar-Müller hilton blood-Brein hart infüzyon agar ) üzerindeki miktar kadar tartilir 1Lt saf suyla kariştirilir ) 121°C’de 15 dak steril edilir tüpe veya petrilere dökülerek soğutulur buzdolabinda muhafaza edilir.

KANLI AGAR :

Genel üretim besiyeri olarak kullanilir.Bakterilerin hemoliz yapma özelliklerine veüreme şekillerine bakilir.

Besiyeri içerisinde ; Jelöz + % 5 defibrine koyun veya at kani pH 7.2-7.4’e ayarlanir.(Ticari firmalar tarafindan hairlanan (Triptik soy agar-Müller hilton blood-Brein hart infüzyon agar ) üzerindeki miktar kadar tartilir 1Lt saf suyla kariştirilir.) 121°C’de 15 dak steril edilir 50°C’ye kadar soğutulup % 5 defibrine koyun veya at kani kariştirilip petrilere dökülerek soğutulup buzdolabinda mihafaza edilir.

ÇUKULATAMSI AGAR ( KAYNAMIŞ KANLI ) :

Kanli agar gibi hazirlanir yalnizca kan 70-80°C’de ilave edilir.

LÖWENSTEİN-JENSEN BESİYERİ :

LÖFFLER SERUMU :

ALKALİ PEPTONLU SU (APS ) :

V.cholera’nin üretilmesi için kullanilan seçici besiyeridir.Vibrio türlerinin ayrimlari için gerektiğinde içeriğindeki NaCl miktari değişik konsantrasyonlarda konulabilir. .

Besiyeri içerisinde ; Pepton 10 gr

NaCl 5 gr

Saf su 1Lt pH 9.0’a ayarlanir.Tüplere dağitilip 121°C’de 15 dak sterillenir.

THİOSULFATE- SİTRATE- BİLESALT-SUCROSE AGAR (TCBS)

Dişki ve besin maddeleri gibi karişik flora içeren materyallerden V.cholera ve diger vibriolarin izolasyonunda kullanilan ayirici bir besiyeridir.ph’sinin yüksek olmasi ve içerdiği sitrat tuzlari,siğir saffrasi,sodium cholate nedeniyle gram olumlu bakterilerin üzerinde baskilayici etkisi vardir.Bu maddeler ayrica laktozu fermante eden barsak bakterileri Proteus,Pseudomonas,Aeromonas genusu bakterilerin üzerinde inhibitör etki yaparlar.

Besiyeri içerisinde; Yeast extract 5 gr

Pepton 10 gr

Sodium citrat 10 gr

Sodium thiosulfate 10 gr

Siğir safrasi 5 gr

Sodium cholate 3 gr

Sucrose 20 gr

NaCl 10 gr

Ferric citrate 1 gr

Bormthymol mavisi 0.04 gr

Thymol mavisi 0.04 gr

Agar 15 gr

saf su 1000 cc ile tamamlanir. Maddeler su içerisinde kariştirilarak eritilir. Agarin erimesi için hafifce isitilarak 1-2 dk. kaynatilir. pH 8.6’ya ayarlanir

SELENİT F :

Karişik florali dişki örneklerinden Salmonella ve Shigella’larin çoğalmasini sağlayarak elde edilmelerini kolaylaştiran bir besiyeridir. Selenit enterokoklar ve normal dişki flora bakterilerini üremelerini baskilar. Selenit tuzu enterik bakterilerce redükte edilerek alkali ürünler oluştururlar. Bu arada Laktoz parçalanarak oluşan asit pH, selenitin bu alkali ürünlerini nötralize ederek selenitin enterokoklar ve flora bakterileri üzerindeki toksik etkisini meydana çikarir .

Besiyeri içerisinde ; Triptone veya polipeptone 5 gr.

Laktoz 4 gr.

Sodyum fosfat anhidr 10 gr.

Sodyum selenit anhidr 4 gr.

Saf su 1000 ml. Sicak su banyosunda isitilarak eritilir. Steril ve siki tikaçli tüplere enaz 6 cm. yükseklik oluşturacak şekilde dağitilir (Otoklavlanmaz). Kuşkulu materyal 6-8 saat bekletilir ve ayirtici besiyerine ekim yapilir.

EMB (EOZİN METİLEN BLUE)

Besiyerinin içerdiği boyalar gram olumlu, bir kisim gram olumsuz bakterilerin üremelerini inhibe eder. Özellikle Enterobakteriaceae ve benzeri bakterilerin ayirt edilmesinde kullanilan ayirtici bir besiyeridir. Laktoz veya sukroz üzerine etki eden bakteriler asit oluştururlar. Boyalar bu ortamda presipite olurlar. Sonuç olarak E.coli gibi tipik laktozu fermante eden bakteriler madeni parlaklik veren yeşil, siyah koloniler yaparlar. Salmonella, Shigella, Proteus gibi şekeri fermante etmeyenler saydam, renksiz koloniler oluştururlar.

Besiyeri içerisinde; Pepton 10 gr.

Laktoz 5 gr.

Sukroz 5 gr.

K2HPO4 2 gr.

Agar 13.5 gr.

Eozin Y 0.4 gr.

Metilen blue 0.065 gr.

Saf su 1000 ml. Maddeler kariştirilir. Kaynatilarak eritilir. 121°C de 15 dk. otoklavlanir. pH 7.1 e ayarlanir. Plaklara dökülür.

KLİGLER İRON AGAR (KİA) : . İki şekerli besiyeri olup glikoz ve laktoz üzerinde bakterilerin etkili olup olmadiklarini, H2S, gaz oluşturmalarini belirlemede kullanilan besiyeridir. KİA besiyeri içinde bulunan glikozun fermantatif parcalanmasi esnasinda oluşan asit fenol kirmizisi ayiracini etkileyerek sari renk oluştururlar.Dip kisimda fermantasyon yoluyla parcalandiklarindan asit orani daha fazla olur. Bu arada besiyerindeki peptonun oksidatif dekarboksilasyonu sonucunda alkali ürünler oluşur. Bu alkali ürünler besiyeri yüzeyinde,glikoz ve laktozun parçalanmasindandolayi oluşan asitleri nötralize eder , ancak dipteki yoğun asidi nötralize edemezler. Glikozu fermante edip, laktozu parcalamayan bakteriler dipte sari, yatik kisimda kirmizi renk oluştururlar. Fermantasyon esnasinda gaz oluşumu varsa,besiyeri içerisinde gaz kabarciklarinin yada besiyerinin parçalanmasinin görülmesiyle anlaşilir. H2S oluşturan bakteriler Thiosulfate’nin üzerine etki ederek bu maddenin ferrik amonium sulfate üzerine etkisi ile siyah renkli ferrous sülfit yaparlar. Besiyerinin dip kisminin siyahlaşmasi bakterinin H2S oluşturduğunu gösterir.

Besiyeri içerisinde;

Pepton 20 gr.

Lactose 10 gr.

Sucrose 10 gr.

Dextrose 1 gr.

Sodium Chloride 5 gr.

Ferric amonium sulfate 0.2gr.

Sodium thiosulfate 0.2gr.

Agar 13.gr.

Fenol red 0.025gr.

Saf su 1000ml. Maddeler kariştirilir. Sicak su banyosunda eritilir. Deney tüpüne dağitilir.(8-9 ml.). 121°C de 15dk. otoklavlanir. Tüpler 2.5-3 cm. bir dik kisim üstte yatik kalacak şekilde yatik tutularak katilaştirilir.

SİTRAT (SİMON CİTRATE AGAR ) :

Sitrati karbon kaynaği olarak kullanma yeteneğindeki bakterilerin incelenmesinde kulanilan bir besiyeridir.Bakteriler sitrati karbon kaynaği olarak kullanirken CO2 gazi açiğa çikar buda kuvvetli baz olduğu için sitrati kullanan bakteriler besyerinin rengini Prusya mavisi rengine dönüştürür.

Besiyeri içerisinde ; Sodium citrate 2 gr.

NaCl 5 gr.

MgSO4 0.2 gr.

NH3H2PO4 1 gr.

K2HPO4 1gr.

Bronthymol mavisi 0.080 gr.

Agar 15 gr.

Saf su 1000 ml. Maddeler kariştirilir. Kaynar su banyosunda eritilir. Tüplere dağitilir. 121°C’de 15 dk otoklavlanir.Tüpler yatik durumda katilaştirilir.pH 6.9’a ayarlanir.

ÜRE (CRYSTENSE AGAR) :

Bakterilerin üreyi hidrolize edip etmediklerinin araştirilmasinda kullanilan besiyeridir.Bakteriler üreyi azot kaynağini olarak kullanirken amonyak açiğa çikar bu nedenle pH değişir indikatör olarak bulunan fenol red besiyerinin rengini pembeye dönüştürür.

Besiyeri içerisinde ; İki bölümde hazirlanir.

a) Üre baz eriyiği:

Pepton 1 gr.

NaCl 5 gr.

KH2PO4 2 gr.

D-Glucose 1 gr.

Üre 20 gr.

Fenol kirmizisi 12 mg.

Saf su 100 ml. pH 6.8 olmalidir.

b) Agar eriyiği :

Agar 15 gr.

Saf su 900 ml. Önce a eriyiği hazirlanir. Maddelereritildikten sonra süzme işlemi ile sterillenir. Bu arada b eriyiğide hazirlanir. Önce sicak su banyosunda eritilir. Sonra otoklavda 121°C’de 15 dk sterillenir. 55°C’ye kadar soğutulur.Ayni sicaklik derecesine getirilmiş a eriyiği (b) eriyiğine aktarilir. Kariştirilir. Tüplere dağitilir yatik durumda katilaştirilir. pH 6.8 olmalidir.

SAFRALI ESKÜLİNLİ AGAR :

İçerisinde binde 40 siğir safrasi bulunmakta olup bir çok bakteri bu ortamda üreyemez. Ayrica içindeki eskülin nedeniyle Staphylococcus’lar ve enterokok’lar ve diğer benzer bakterilerin ayir edilmesinde kullanilir. Kuşkulu koloniden iğne öze ile çizgi ekimi yapilir. 35°C’de 48 saat enkübe edilir. Bakteri üremişse besiyerinde siyahlaşma oluşur. Besiyeri eskülin ve ferrik sitrat ihtiva ettiğinden safraya dirençli bakteriler(Ör: Enterokoklar) eskülini hidrolize ederek eskülitine dönüştürür ve ferrik iyonlarla birleşerek ortami siyahlaştirir.

Besiyeri içerisinde ; Siğir eti exstresi 3 gr.

Pepton 5 gr.

Agar 15 gr.

Siğir safrasi 40 gr.

Ferric sitratte 0.5 gr.

Saf su 900 ml. Bu karişim 121°C’da 15 dk sterillenir. Ayrica Eskülin 1 gr. 100 ml. saf suda filtrasyon ile sterillenir. 50°C soğutulmuş diğer karişima eklenir. pH 7.0 olmalidir. Plaklara dağitilir.

CHAPMAN :

Karişik bakteri florasi içeren materyalden Staphylococcus içeren bakterilerin soyutlanmasi için kullanilan besiyeridir.İçerdiği tuz miktari nedeniyle bir çok gram olumsuz ve bazi gram olumlu bakterilerin üremesini baskilar. Ayrica Staphylococcus aureus mannitolü fermante ederek besiyerinin içerdiği fenol kirmizisi ayiracinin rengini sariya çevirir .

Besiyeri içerisinde ;

Siğir eti exstresi 1 gr.

Pepton 10 gr.

Tuz 75 gr.

Mannitol 10 gr.

Fenol kirmizisi 25 ml.

Agar 15 gr.

Saf su 1000 gr. 121°C’de 15 dk sterillenir. Plaklara dökülür katilaştirilir.

SABOURAUD DEXTROZ AGAR (SDA) :

Bu besiyeri mantarlarin üretilmeside ve çoğaltilmasinda kullanilir. Besiyerine ilave edilen antibiyotikler mantarlar dişindadaki saprofit mikroorganizmalarin üremesini engeller.

Besiyeri içerisinde ; Dextroze 40 gr.

Pepton 10 gr.

Agar 30 gr.

Cycloheximide 500 mg.

Chloramphenikol 50 mg.

Saf su 1000ml. Dextroz,pepton,su ve agar sicak su banyosunda eritilir. 10 ml acetonede eritilmiş 500 mg cycloheximide ve 10 ml %95’lik alkolde eritilmiş chloramphenikol eklenir. pH 6.8-7’ye ayarlanir.121°C’de 15 dk sterillenir. Nem kaybetmeksizin 3 ay saklanabilir.

THİOGLYCOLATE BUYYON :

Aerop ve anaerop bir çok bakterinin üretilmesinde kullanilan besiyeridir.35°C’de 24 saat bekletilir üreme olup olmadiğina bakilir.Aerop bakteriler besiyerinin yüzeyinde zar yaparak ürerken fakültatif anaeroblar homojen bulaniklik oluştururlar. Anaerop bakteriler ise besiyerinin dip kisminda üreme gösterirler.

Besiyeri içerisinde ; Pepton 20 gr.

Dextrose 6 gr.

Sodium chloide 2.5 gr.

Sodium thioglycollete 0.5 gr.

Sodium sulfite 0.1 gr.

Agar 0.7 gr.

Saf su 1000 ml.pH 7’ye atarlanir. Maddeler kariştirilir sicak su banyosunda eritilir. 115°C’de 15 dk sterillenir. Oda sicakliğinda saklanir. Kullanmadan önce redükte etmek amaci ile 80C’de birkaç dakika tutulur. Soğutulur ve ekim yapilir.

TELLÜRİTLİ CYSTEİNLİ BESİYERİ :

Corynebacterium diphterinae’nin karişik bakteri florasindan soyutlanmasi için kullanilan besiyridir.

Besiyerinin hazirlanmasi ; Potassiumun tellirüte’nin saf sudaki % 0.3’lük eriyiği hazirlanir ve 121°C’de 15 dk sterillenir. Bundan 15 ml jelöz besiyerine eklenir. Cystine (toz halindeki)’den 3-5 mg eklenir ve kariştirilir. Plaklara dökülür.

Besiyeri %0.3 oraninda potasyum tellürit ihtiva eder. Difteri basili bu besiyerinde ürerken potasyum tellüritten tellürü açiğa çikartir.Bundan dolayi oluşan koloniler siyah renklidir. Tellüritli besiyerinde diphtherinae kolonilerinden başka Stafilokok ve Streptokok’larda siyah renkli koloniler oluştururlar.

Kategori: Tıp


Rasgele...


Destekliyoruz arkada - arkadas - partner - partner - arkada - proxy - yemek tarifi - powermta - powermta administrator - Proxy