‘do─ a’ Arama Sonu├žlar─▒

Franch─▒s─▒ng

FRANCHISING

Franchising┬ĺin Tan─▒m─▒:

Franchising ├Âzellikle 1970′li y─▒llardan sonra s├Âzle┼čmeler yoluyla d├╝nya ├žap─▒nda yayg─▒nla┼čm─▒┼č bir ticari ili┼čki ┼čeklidir. Hukuk├žular─▒n ve uluslararas─▒ kurulu┼člar─▒n franchising┬ĺi de─či┼čik ┼čekillerde tan─▒mlam─▒┼č olmalar─▒na ra─čmen esasen t├╝m tan─▒t─▒mlar─▒n temelde i├žerdi─či ve ifade etti─či kavram hemen hemen birbirinin ayn─▒d─▒r.

Genel bir ifadeyle franchising, kendini kan─▒tlam─▒┼č kurulu┼člar─▒n ├╝rettikleri mal ve hizmetleri, deneyim ve bilgi birikimlerini bir s├Âzle┼čme kar┼č─▒l─▒─č─▒nda ba─č─▒ms─▒z m├╝te┼čebbislere aktararak hedef t├╝keticilere ula┼čt─▒klar─▒ i┼čletmecilik modelidir.

┬ô Bir ana i┼čletmenin (franchisor), belirli s├╝re ve ko┼čullar alt─▒nda pazarda denenmi┼č ve ba┼čar─▒ya ula┼čm─▒┼č bir ├╝r├╝n├╝n veya hizmetin, ba─č─▒ms─▒z bir firmaya (franchisee), isim hakk─▒ ile birlikte bu ├╝r├╝n veya hizmet ile ilgili bilgi, teknoloji, i┼čletme y├Ânetimi ve organizasyonu, da─č─▒t─▒m ve pazarlama teknolojileri gibi konularda tan─▒d─▒─č─▒ imtiyaza franchising denir.┬ö

“Franchising, bir i┼čletme ├žer├ževesinde yap─▒lan sat─▒┼č faaliyetlerinde denenmi┼č ve kendini ispat etmi┼č bir markan─▒n deste─či ve g├╝vencesi alt─▒nda i┼č yapan, birbirinin kopyas─▒, da─č─▒t─▒m m├╝esseselerinin mal ve hizmetlerin da─č─▒t─▒m─▒na y├Ânelik olarak belli bir bedel kar┼č─▒l─▒─č─▒nda s├Âz konusu isim marka ve sistemin sahibi olan franchisor ile girmi┼č olduklar─▒ ba─č─▒ms─▒z bir ticari ili┼čki t├╝r├╝d├╝r.”

┬ô Franchising; ana firman─▒n, belirli bir b├Âlgede ve belirli bir s├╝re i├žin, belirli ayr─▒cal─▒klar─▒ kullanma hakk─▒n─▒ bir di─čer firmaya verdi─či; y├Ânetim, organizasyon, e─čitim ve tedarik konular─▒nda yard─▒m sa─člad─▒─č─▒ bir pazarlama ve da─č─▒t─▒m y├Ântemidir.┬ö

Franchising, hukuken birbirinden ba─č─▒ms─▒z iki taraf aras─▒nda s├Âzle┼čme ile yap─▒l─▒r.

Franchisor: Kendi alan─▒nda ba┼čar─▒l─▒ olmu┼č, belirli kalite standartlar─▒n─▒ tutturmu┼č, tan─▒nm─▒┼č bir markadaki ├╝r├╝n yada hizmetin, i┼čletme sisteminin sahibidir. Yani franchisor, anla┼čman─▒n taraf─▒ olan ├╝retici firmad─▒r.

Franchisee: Belirli bir s├╝re ve belirli bir bedel kar┼č─▒l─▒─č─▒nda franchise verenin ticari yada hizmet markas─▒n─▒, i┼čletme sistemini, di─čer s─▒nai ve m├╝lkiyet haklar─▒n─▒ kullanma hak ve zorunlulu─čunu ├╝stlenen ba─č─▒ms─▒z bir i┼čletmecidir.

Franchising s├Âzle┼čmesinde ana firma, anla┼čmaya konu olan mal yada hizmeti franchise alana sunmas─▒n─▒n yan─▒nda, ona baz─▒ y├Ânetim, pazarlama ve dan─▒┼čmanl─▒k hizmetleri de sa─člar. Kar┼č─▒ taraf yani franchisee ise sermayesini, piyasa bilgisini ve ki┼čisel ├žabalar─▒n─▒ ortaya koyar. Franchisee, y─▒ll─▒k sat─▒┼člar─▒n belirli bir y├╝zdesini ve di─čer belirli ├╝cretleri ana firmaya ├Âder ve ana firman─▒n standartlar─▒n─▒ aynen koruyarak faaliyetlerini s├╝rd├╝r├╝r. Franchising t├╝r├╝ anla┼čmalar, daha ├žok patente konu olmayan mallarda uygulanmaktad─▒r.

Y ├çok uluslu i┼čletmeler, ┼čube a├žarak da ├╝lke d─▒┼č─▒nda faaliyet g├Âsterebilirler. Ancak ┼čube a├žmak i┼čletmeye ek bir maliyet y├╝kleyecektir. Franchising yoluyla yabanc─▒ pazarlara girmek isteyen ana i┼čletmeler ise, hi├žbir maddi yat─▒r─▒m yapmadan kendi isimlerini ta┼č─▒yan i┼čyerlerini olu┼čturabilmektedirler. Dolay─▒s─▒yla franchising sistemi ile yabanc─▒ pazarda faaliyet g├Âstermek daha kolay ve risksizdir.

FRANCISING┬ĺ─░N ├ľZELL─░KLER─░

├╝ Franchising, bir pazarlama ve da─č─▒t─▒m y├Ântemidir.

Franchisig┬ĺin amac─▒; kar┼č─▒l─▒kl─▒ g├╝ven ve s├╝rekli bir i┼č ili┼čkisi i├žinde her iki taraf─▒n birbirinden yararlanmas─▒n─▒ sa─člamakt─▒r.

Franchising, yasal ve finansal a├ž─▒dan birbirinden ba─č─▒ms─▒z en az iki taraf aras─▒nda s├Âzle┼čme ile yap─▒l─▒r ve taraflar aras─▒nda s├╝rekli bir ili┼čki ile kurulur. Taraflar aras─▒nda yap─▒lan bu s├Âzle┼čmede s├Âzle┼čmenin s├╝resi, taraflar─▒n y├╝k├╝ml├╝l├╝kleri, franchisee┬ĺin faaliyetini s├╝rd├╝rece─či b├Âlgenin s─▒n─▒rlar─▒ gibi konular belirtilmelidir. ( T├╝rkiye┬ĺde franchising s├Âzle┼čmesi ile ilgili ├Âzel bir kanuni d├╝zenleme yap─▒lmad─▒─č─▒ndan, taraflar aras─▒ndaki s├Âzle┼čme Bor├žlar Kanununun genel h├╝k├╝mlerine tabidir. )

Franchising s├Âzle┼čmesinde her ne kadar taraflar─▒n ba─č─▒ms─▒zl─▒─č─▒ndan s├Âz edilse de, franchise alan, ana firmaya ba─čl─▒d─▒r. Bu nedenle franchisee a├ž─▒s─▒ndan hukuken var olan bir ba─č─▒ms─▒zl─▒k olmas─▒na kar┼č─▒n, fiilen yar─▒ ba─č─▒ml─▒l─▒k s├Âz konusudur. Franchisee┬ĺin bu ba─č─▒ml─▒l─▒─č─▒ da; ana firman─▒n sisteminin standartlar─▒n─▒n korunmas─▒ i├žin, ana firman─▒n belirledi─či s├Âzle┼čme ┼čartlar─▒na b├╝t├╝n├╝yle uymak zorunlulu─čundan kaynaklanmaktad─▒r.

Franchisor, e┼či olmayan bir ├╝r├╝ne yada i┼čletme sistemine sahiptir. Francisor, franchisee ile aras─▒nda yapm─▒┼č oldu─ču anla┼čmaya dayanarak ba┼čar─▒l─▒ olmas─▒n─▒ sa─člayan i┼č y├Ântemlerini kullanma hakk─▒n─▒ ya da form├╝l├╝ gizli olan ├╝r├╝n├╝n sat─▒┼č hakk─▒n─▒ s├Âzle┼čme ile franchisee alana verir.

Olu┼čturulan franchising sistemi ile; franchisee, ana firman─▒n ad─▒ ve s├Âzle┼čmede belirtilen ko┼čullar alt─▒nda faaliyetini s├╝rd├╝r├╝r. Franchising sisteminin ba┼čar─▒l─▒ olabilmesi i├žin, ├╝r├╝n yada hizmetin markas─▒ ve ad─▒n─▒n, bunlar─▒n kalite standartlar─▒n─▒n her bir franchise birimi i├žin ayn─▒ olmas─▒ gerekir. Her bir franchise birimi, g├Âr├╝n├╝┼č ve hizmet sunma ┼čekliyle birbirinin ayn─▒s─▒ oldu─ču i├žin, franchising sistemi, m├╝┼čteriler a├ž─▒s─▒ndan birbirinden farks─▒z i┼čletmelerden olu┼čan bir b├╝t├╝nd├╝r. Her bir franchise biriminin birbiri ile ayn─▒ yap─▒ ve ├Âzellikte olmas─▒ i├žin, ana firman─▒n ├╝r├╝n yada hizmete ili┼čkin her a┼čamay─▒ franchise alana ve personeline ├Â─čretmesi gerekir. Bu nedenle de, franchise alan kendi ma─čazas─▒n─▒ a├žmadan ├Ânce, kendisine franchise veren firma taraf─▒ndan belirli s├╝relerle e─čitime tabi tutulur.

Franchise alan, ana firman─▒n sahip oldu─ču ├╝r├╝n yada hizmete ili┼čkin ├že┼čitli haklar─▒ kullanmas─▒ sebebiyle ana firmaya belirli ├╝cretler ├Âder. Bunlar:

_ Ba┼člang─▒├ž ├╝creti: Franchise sistemine girebilmek ve marka ad─▒n─▒ kullanabilmek i├žin franchisee┬ĺin ba┼člang─▒├žta ├Âdedi─či ├╝crettir.

_ Royalty : Franchisee┬ĺin ana firman─▒n kendisine verdi─či e─čitim ve di─čer s├╝rekli yard─▒mlar kar┼č─▒l─▒─č─▒nda ├Âdemi┼č oldu─ču ├╝crettir.

┬ô Royalty, lisans anla┼čmalar─▒nda yabanc─▒lara ait bir yenili─či kiralayan veya onun patentini sat─▒n alan─▒n bunun kar┼č─▒l─▒─č─▒nda yapt─▒─č─▒ ├Âdemedir.┬ö

_ Reklam ├╝creti

_ Ana firmadan al─▒nan malzeme ├╝cretleri

Franchising sisteminin ba┼čar─▒l─▒ olabilmesi i├žin; ana firman─▒n franchise vermeden ├Ânce hedef pazar─▒nda ├╝r├╝n yada hizmete olan talebi ├Ânce kendi pilot birimlerinde denemesi ve ard─▒ndan sonuca g├Âre franchise vermesi gerekir.

v Franchising sistemi, bu sistemin taraflar─▒ olan franchise alan ve veren a├ž─▒s─▒ndan baz─▒ avantajlar ve dezavantajlar i├žermektedir.

Ancak ├Âncelikle franchising sisteminin yararlar─▒ ┼ču ┼čekilde s─▒ralanabilir:

FRANCH─░S─░NG┬ĺ─░N YARARLARI

├╝ Franchising sisteminin ├Ânemi, ├Âzellikle d├╝nyada global ekonomik b├╝t├╝nle┼čmeye do─čru gidilmesiyle kendini hissettirmi┼čtir.

┬ôPazarlar─▒n globalle┼čmesi ile pazar b├Âl├╝mlendirme, yerel markalar ve k├╝├ž├╝k ├Âl├žekli ├╝retimin yerini standardizasyon, standart mal ve markalar─▒n global d├╝zeyde, b├╝y├╝k ├Âl├žekli olarak daha d├╝┼č├╝k maliyetlerle ├╝retilmesi alm─▒┼čt─▒r.┬ö

Franchising sistemi ile ana i┼čletmeler, hi├žbir maddi yat─▒r─▒m yapmadan yabanc─▒ pazarlarda kendi isimlerini ta┼č─▒yan i┼čyerlerini olu┼čturabilmektedirler. Bu nedenle kendi pazar─▒nda doygunlu─ča ula┼čm─▒┼č ve yay─▒lmak isteyen ba┼čar─▒l─▒ firmalar i├žin franchising, denetim kolayl─▒─č─▒ ve standardizasyon sa─člamas─▒ gibi ├Âzellikleri ile tercih edilmektedir.

├╝ ┬ôKendi i┼čini kurmak i├žin gerekli yetene─či ya da g├╝veni kendinde bulamayan, i┼č tecr├╝besi olmayan, tasarruflar─▒n─▒ kendisine ait bir i┼č kurarak de─čerlendirmek isteyen k├╝├ž├╝k yat─▒r─▒mc─▒lar─▒n franchise alarak i┼če ba┼člamalar─▒, yeni bir i┼č kurmaya g├Âre daha kolay ve daha az maliyetlidir.┬ö

Franchising, yeni bir i┼č kurmak i├žin gerekenden daha az nakit yat─▒r─▒m─▒ gerektirdi─činden k├╝├ž├╝k yat─▒r─▒mc─▒lar─▒ destekler. B├Âylece ana firma da, ├╝r├╝n ya da hizmetlerinin da─č─▒t─▒m─▒n─▒ kendi ama├žlar─▒na uygun k├╝├ž├╝k giri┼čimciler arac─▒l─▒─č─▒yla daha az bir maliyetle ger├žekle┼čtirir.

├╝ Franchising, ekonomiye katk─▒da bulunan bir ara├žt─▒r. Franchising, ├žok farkl─▒ i┼č alanlar─▒nda uygulanabildi─činden yeni i┼č alanlar─▒n─▒n a├ž─▒lmas─▒na katk─▒da bulunur. Bu yolla ├╝lke i├žinde yan sekt├Ârler geli┼čme g├Âsterir ve istihdam imkan─▒ sa─člad─▒─č─▒ i├žin ekonomik b├╝y├╝meye yard─▒mc─▒ olur.

├╝ ┬ô Franchising sistemi, ana firman─▒n kalite ve standartlar─▒n─▒ aynen s├╝rd├╝ren franchise birimlerinin say─▒lar─▒n─▒n artmas─▒yla, ├╝r├╝n ve hizmetlerde kalite ve teknoloji d├╝zeyinin y├╝kselmesini sa─člar.┬ö

├╝ Franchising sistemi sayesinde, uluslararas─▒ alanda ├╝nl├╝ olan, kaliteli ├╝r├╝n veya hizmetin taklit edilmesi engellenmi┼č olur.

├╝ Ana firma, franchising zincirindeki her bir birime i┼čyerlerini a├žmadan ├Ânce kendi ├╝r├╝n yada hizmeti hakk─▒nda bilgi verir, giri┼čimciye ve personelini belli bir e─čitimden ge├žirir. B├Âylece, e─čitimli bir personel ile, m├╝┼čterilere kaliteli, g├╝venilir ve tutarl─▒ hizmet sunulur.

├╝ Franchising sayesinde ├╝r├╝n veya hizmetin kalitesi ve standard─▒ y├╝ksek oldu─ču i├žin, di─čer firmalar da sunduklar─▒ ├╝r├╝n veya hizmetin kalitesini art─▒rmaya ├žal─▒┼č─▒rlar.

FRANCHISING┬ĺ─░N FRANCHISE ALAN A├çISINDAN AVANTAJLARI

K├╝├ž├╝k firmalar─▒n franchise alarak i┼če ba┼člamalar─▒, yeni bir i┼č kurmaya g├Âre daha daha kolay ve daha az maliyetlidir. Ayr─▒ca franchising sistemi ile, kendi ba┼člar─▒na kredi bulmakta zorlanabilen k├╝├ž├╝k yat─▒r─▒mc─▒lar, ana firman─▒n deste─čiyle kredi bulabilmektedirler. Yani franchising sistemi ile; k├╝├ž├╝k yat─▒r─▒m sahipleri i├žin daha kolay i┼č kurma olana─č─▒ sa─članm─▒┼č olur.

Franchising i┼člemine konu olan i┼č, franchise olarak verilmeden ├Ânce pilot birimlerde denenir ve ba┼čar─▒l─▒ olursa franchise olarak verilir. Bu nedenle s├Âz konusu i┼č, zaten belirli bir potansiyele ula┼čm─▒┼čt─▒r. Bu durumda franchise almak isteyen yat─▒r─▒mc─▒, piyasada ticari ad─▒ ve markas─▒ tan─▒nm─▒┼č ve ba┼čar─▒l─▒ olmu┼č bir i┼čletmenin ├╝r├╝n yada hizmetiyle i┼če ba┼člar. B├Âylece, tek ba┼č─▒na i┼čini kurmak isteyen yat─▒r─▒mc─▒ya g├Âre pazara daha kolay girer. ├ç├╝nk├╝ franchise alan firma, ana firman─▒n haz─▒r m├╝┼čteri potansiyelinden yararlanmaktad─▒r.

Kendi i┼čini kurmak i├žin gerekli yetene─či yada g├╝veni kendinde bulamayan, fazla i┼č tecr├╝besi olmayan k├╝├ž├╝k yat─▒r─▒mc─▒lar i├žin franchise alarak i┼če ba┼člamak daha uygundur. ├ç├╝nk├╝ franchise veren ana firmalar, franchise verdikleri ki┼čilere birimlerini a├žmadan ├Ânce ve daha sonra y├Ânetsel e─čitim programlar─▒, s├╝rekli rehberlik, test edilmi┼č bir ├╝r├╝n yada hizmetin pazarlama programlar─▒n─▒ sa─člarlar. B├Âylece, ana firman─▒n deneyimlerinden yararlanma olana─č─▒na sahip olan k├╝├ž├╝k yat─▒r─▒mc─▒lar─▒n hata riski azal─▒r. Ana firman─▒n franchise alanlara sa─člam─▒┼č oldu─ču bu e─čitim programlar─▒ ile franchise alan firmalar, b├╝y├╝k bir firman─▒n sahip oldu─ču avantajlarla i┼če ba┼člarlar.

Franchise alan firma, ana firman─▒n b├Âlgesel ve ├╝lke ├žap─▒nda yapm─▒┼č oldu─ču reklamlardan ve promosyonlardan yararlan─▒r. Reklam kampanyalar─▒ ana firma taraf─▒ndan d├╝zenlenmekte ve kontrol edilmektedir. Ancak franchise alan firma da, bu reklam ve promosyon maliyetlerini payla┼č─▒r ve ayl─▒k sat─▒┼člar─▒n─▒n belli bir y├╝zdesini ana firmaya ├Âder (reklam ├╝creti). Etkili bir reklam─▒n sat─▒┼č ├╝zerindeki etkisi b├╝y├╝kt├╝r. Kendi i┼čini kuran yat─▒r─▒mc─▒, reklam ile ilgili t├╝m maliyetlere tek ba┼č─▒na katlan─▒rken franchise alan firma ana firman─▒n yapt─▒─č─▒ reklamlardan yararlanma avantaj─▒na sahiptir.

Franchise alan firmalar, franchising sistemi i├žinde ana firma ile birlikte hareket ederler. Bu nedenle kar┼č─▒la┼č─▒lan riskler ve sorunlar payla┼č─▒lmaktad─▒r.

Franchise alan firmalar, ├╝r├╝n yada hizmet sat─▒┼č─▒nda ana firman─▒n m├╝┼čteri potansiyelinden yararland─▒klar─▒ i├žin sat─▒┼člar─▒n─▒ bir ┼čekilde garantilemi┼č say─▒l─▒rlar. Buna ba─čl─▒ olarak da franchising, k├╝├ž├╝k yat─▒r─▒mc─▒lar─▒n piyasadaki b├╝y├╝k ┼čirketlerle rekabet etmelerinde en etkili ara├žlardan biridir.

Franchising i┼člemine konu olan mal ile ilgili malzemeler, franchise veren taraf─▒ndan al─▒nmaktad─▒r. Ana firma b├╝y├╝k miktarlarda malzeme ald─▒─č─▒ i├žin miktar indiriminden yararlanmakta ve buna ba─čl─▒ olarak da franchise alanlar─▒n maliyetleri azalmaktad─▒r.

Bir rekabet ortam─▒ i├žinde yer alan i┼čletmelerin ├╝r├╝nlerini s├╝rekli olarak geli┼čtirmeleri gerekir. Bu da, Ara┼čt─▒rma-Geli┼čtirme (AR-GE) faaliyetleri ile m├╝mk├╝nd├╝r. Franchise alan firma, ana firman─▒n de─či┼čen ekonomik ko┼čullar ├žer├ževesinde daha iyi rekabet edebilmek i├žin yapt─▒─č─▒ ara┼čt─▒rma ve geli┼čtirme program─▒ndan hi├žbir masraf yapmadan yararlan─▒r.

Franchise alan, kendi b├Âlgesinde ba┼čkalar─▒n─▒n faaliyette bulunmalar─▒n─▒ engelleyen kanuni maddelerin s├Âzle┼čmede bulunmas─▒ ile di─čer franchise alanlar─▒n rekabetine kar┼č─▒ korunur. Franchise alana belirli bir b├Âlgenin verilmesi ile, art─▒k ana firman─▒n ayn─▒ b├Âlge i├žinde ba┼čka yat─▒r─▒mc─▒lara franchise vermesi engellenmi┼č olur ve ayn─▒ franchise a─č─▒nda olan franchise alanlar birbirlerinin b├Âlgelerine giremezler.

─░┼č ba┼čar─▒s─▒zl─▒klar─▒n─▒n en ├Ânemli nedenlerinden birisi de, i┼č tecr├╝besizli─čidir. Ana firman─▒n franchise verdi─či ki┼čilere birimini a├žmadan ├Ânce verdi─či e─čitimin yan─▒nda franchise alan firmalar─▒n kendi aralar─▒ndaki dayan─▒┼čmalar─▒ da sistemin ba┼čar─▒s─▒n─▒ art─▒rmaktad─▒r. Franchise alan firma, faaliyette bulunurken kar┼č─▒la┼čt─▒─č─▒ problemleri di─čer franchise alan firmalar ile payla┼čmakta ve onlar─▒n tecr├╝belerinden yararlanmaktad─▒r.

├╝ Franchise alan, her ne kadar franchisor ile aras─▒ndaki franchising anla┼čmas─▒ itibariyle ana firmaya fiilen yar─▒ ba─č─▒ml─▒ olsa da, hukuken tam ba─č─▒ms─▒zl─▒k s├Âz konusudur. Yani franchise alan kendi ad─▒na ve hesab─▒na ├žal─▒┼čmaktad─▒r. Bu nedenle franchise alan, y├Âneticilere g├Âre daha iyi motive olmakta ve daha istekli ├žal─▒┼čmaktad─▒r.

ANA F─░RMA

BA┼×LANGI├ç ├ťCRET─░

KAR┼×ILI─×INDA

ROYALTY

KAR┼×ILI─×INDA

FRANCH─░SE

ALANA

Ticari isim ve marka kullanma hakk─▒,

Yer se├žiminde yard─▒m,

E─čitim programlar─▒,

Ma─čaza dizayn─▒ ve dekorasyonu,

Muhasebe sistemi sa─člar.

Merkezi sat─▒n almalar,

Tedarik,

Stok kontrol,

Ulusal promosyon,

Y├Ânetim dan─▒┼čmanl─▒─č─▒ sa─člar.

FRANCHISING┬ĺ─░N FRANCH─░SE ALAN A├çISINDAN DEZAVANTAJLARI

├╝ Franchising sistemine kat─▒lmak i├žin ├Âdenmesi gereken ba┼člang─▒├ž maliyetleri ├žok y├╝ksektir. Franchising sistemine giri┼č ├╝cretleri 20000$ ile 50000$ aras─▒nda de─či┼čmektedir.

Franchise alan firma, franchising anla┼čmas─▒ gere─či i┼č i├žin gerekli malzeme ve ekipman─▒ ana firman─▒n belirledi─či ma─čazalardan almak zorundad─▒r. Bazen ana firman─▒n belirlemi┼č oldu─ču bu ma─čazalar, franchise alan─▒n kendi b├Âlge tedarik├žisine g├Âre daha pahal─▒ olabilmektedir. Ancak franchise alan aralar─▒ndaki s├Âzle┼čme gere─či, ilgili malzemeleri ana firman─▒n belirledi─či yerlerden almak zorundad─▒r. Ana firman─▒n buradaki amac─▒ standardizasyonun sa─članmas─▒d─▒r. Franchise zincirindeki halkalardan birinin di─čerleri ile tutarl─▒ olmamas─▒ sistemi b├╝t├╝n├╝yle ba┼čar─▒s─▒zl─▒─ča itebilece─činden, baz─▒ durumlarda zarara yol a├žsa bile ana firmaya ba─č─▒ml─▒ kal─▒nmas─▒ zorunludur.

Franchise alanlar hukuken ba─č─▒ms─▒z olmalar─▒na kar┼č─▒n fiilen franchising s├Âzle┼čmesinin belirledi─či s─▒n─▒rlar i├žinde ana firmaya ba─č─▒ml─▒d─▒rlar; yani bir yar─▒ ba─č─▒ms─▒zl─▒k s├Âz konusudur. Franchise alan ana firma taraf─▒ndan s├╝rekli olarak denetlenerek kontrol edilmektedir. Ana firman─▒n buradaki amac─▒ da yine standardizasyonun sa─članmas─▒d─▒r. B├╝t├╝n franchise birimlerinin ayn─▒ olmas─▒ ve standardizasyonun sa─članarak sistemin bir b├╝t├╝n olarak korunabilmesi i├žin, ana firman─▒n franchise alan firmalar─▒ s├╝rekli bir denetime tabi tutmas─▒ gerekmektedir. Bu da ├že┼čitli i┼čletme bilgilerinin ve mali tablolar─▒n devaml─▒ olarak takip edilmesi ile m├╝mk├╝nd├╝r. Ancak devaml─▒ bir kontrol alt─▒nda bulunma franchise lan a├ž─▒s─▒ndan s─▒k─▒nt─▒ verici bir durumdur.

Franchising s├Âzle┼čmesi de ba┼čl─▒ ba┼č─▒na franchise alanlar i├žin s─▒k─▒nt─▒ do─čurabilmektedir. ┼×├Âyle ki;

┬čFranchising s├Âzle┼čmesinin uzun ve karma┼č─▒k olmas─▒, franchise alan taraf─▒ndan s├Âzle┼čme maddelerinin tam olarak anla┼č─▒lamamas─▒na neden olabilmektedir.

┬čS├Âzle┼čme s├╝resinin belirlenmesi de, franchise alan a├ž─▒s─▒ndan s─▒k─▒nt─▒ yaratabilmektedir. Bazen ana firma s├Âzle┼čme s├╝resinin sonunda s├Âzle┼čmeyi yenilememekle ana firmay─▒ tehdit edebilmektedir.

┬č S├Âzle┼čmenin ├žok s─▒k─▒ olmas─▒ da franchise alan─▒n olumsuz etkilemektedir. ├ç├╝nk├╝ bu durum franchise alanlar─▒n geli┼čmelerini engellemektedir.

┬č S├Âzle┼čme de baz─▒ bo┼čluklar─▒n olmas─▒ da ana firman─▒n lehine olacakt─▒r. Bu olumsuzluklarla kar┼č─▒la┼čmamak i├žin franchise alan─▒n s├Âzle┼čme h├╝k├╝mlerine dikkat etmesi gerekir. ├ľrne─čin ayn─▒ b├Âlgede birden fazla franchise alan─▒n olmayaca─č─▒na dair bir h├╝km├╝n s├Âzle┼čmede olmamas─▒ halinde franchise alan firma zorlu rekabet ko┼čullar─▒ ile kar┼č─▒ kar┼č─▒ya kalacakt─▒r.

Franchise ├Âdentisinin iyi belirlenmemesi durumunda franchise alan firma daha faaliyetine ba┼člamadan zarar edebilmektedir. Franchise alan ayl─▒k sat─▒┼člar─▒n─▒n belirli bir y├╝zdesi olan royalty bedelini ana firmaya ├Âdemek zorundad─▒r. Royalty oranlar─▒n─▒n ├žok y├╝ksek olmas─▒ halinde franchise alanlar zarar eder duruma ge├žebilirler. Bu nedenle franchise ├Âdentisinin uygun bir bi├žimde belirlenmesi gerekir.

Franchise alanlar, kendi b├Âlgelerinde satt─▒klar─▒ ├╝r├╝n├╝n i├žeri─činde de─či┼čiklik yapamazlar. Standardizasyonun sa─članmas─▒ i├žin; t├╝m ├╝r├╝n ├že┼čitlerinin yap─▒l─▒┼č─▒n─▒n franchise zincirindeki her i┼čletmede ayn─▒ olmas─▒ gerekir. Franchise alan, ana firman─▒n belirledi─či kurallara uyarak standartlar─▒ korumak zorundad─▒r. ├ľrne─čin ├╝r├╝n├╝n i├žeri─či ile ilgili bir ┼čikayeti olan franchisee, bunu ana firmaya bildirebilir; ancak ana firman─▒n onay─▒ olmaks─▒z─▒n ├╝r├╝n i├žeri─činde herhangi bir de─či┼čiklik yapamaz.

Franchising sistemi kendi i├žinde bir b├╝t├╝n te┼čkil etmektedir. Bu nedenle ├Ârne─čin franchise alanlardan herhangi birinin sonradan itibar kaybetmesi, ba┼čar─▒l─▒ di─čer franchise alanlar─▒ da olumsuz etkileyecektir. Bu durum potansiyel m├╝┼čteri kayb─▒na yol a├žabilecektir.

Ana firman─▒n franchise almak isteyenlere tam ve do─čru bilgi vermemesi halinde, franchise alanlar─▒n beklentileri kar┼č─▒lanmayabilir. ├ľrne─čin ana firman─▒n sistemini ├žok ├Âvmesi durumunda, sisteme yeni kat─▒lanlar arad─▒klar─▒n─▒ bulamad─▒klar─▒ takdirde ba┼čar─▒s─▒z olabilirler. Bu nedenle de; ana firman─▒n sisteme kat─▒lmadan ├Ânce franchise almak isteyenlere do─čru bilgi vermesi gerekir.

Franchise alan i┼či b─▒rakmak istedi─činde i┼či istedi─čine devredemez veya satamaz. B├Âyle durumlar ile ilgili d├╝zenlemeler, t├╝m├╝yle franchisor taraf─▒ndan yap─▒l─▒r. Franchise alanlar─▒n sat─▒┼č ve devir konular─▒nda bir keyfiyete sahip olmamalar─▒na kar┼č─▒n, ana firma istedi─či zamanda ve istedi─či ki┼čiye franchising sisteminin t├╝m├╝n├╝ satabilir. Ancak bu durum da, franchise alanlar a├ž─▒s─▒ndan bir dezavantaj te┼čkil eder. ├ç├╝nk├╝ ana firman─▒n sistemi bir ba┼čkas─▒na satmas─▒ durumunda, y├Ânetim de─či┼čecek bu da beraberinde sistem ile ilgili baz─▒ i├ž de─či┼čiklerin olmas─▒na neden olacakt─▒r. Bu, franchise alanlar─▒ rahats─▒z edici bir durumdur.

Franchising sisteminin en ├žok tercih edilme nedenlerinden biri de, yetersiz bilgi ve tecr├╝beye sahip olan k├╝├ž├╝k yat─▒r─▒mc─▒n─▒n i┼če ba┼člamadan ├Ânce ana firma taraf─▒ndan belirli bir e─čitime tabi tutulmas─▒d─▒r. Zaten franchise alanlar─▒n ba┼čar─▒l─▒ olarak birimlerini idare edebilmeleri b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de ana firman─▒n verdi─či e─čitime ba─čl─▒d─▒r. Ancak ana firman─▒n i┼č yerini a├žmadan ├Ânce franchise alanlara ve onlar─▒n personeline yeterli e─čitimi vermemi┼č olmas─▒ sistemin ba┼čar─▒s─▒n─▒ engeller. Bu durumda franchise alanlar, ├že┼čitli zorluklarla kar┼č─▒la┼čacakt─▒r.

Franchising sistemi, ├žok geni┼č bir a─čdan olu┼čan bir sistemdir. Farkl─▒ b├Âlgelerde faaliyet g├Âsteren francise alanlar─▒n t├╝m├╝ ana firma taraf─▒ndan denetlenmekte ve onlara ba─čl─▒ olmaktad─▒r. Sistem ile ilgili kararlar─▒n t├╝m├╝ de, franchisor taraf─▒ndan verilmektedir. Ancak bu durumda bazen baz─▒ sak─▒ncalara neden olabilmektedir. ┼×├Âyle ki; ana firman─▒n bulundu─ču yer, franchise alan i┼čletmelerin bulundu─ču yerden farkl─▒d─▒r. Bu da, ana firmalar─▒n franchise alanlar─▒n b├Âlgesel ko┼čullar─▒n─▒ tam olarak anlamamalar─▒na neden olabilir. Franchise alan, yerel pazar─▒ ana firmadan daha iyi tan─▒makta ve bilmektedir. Bu a├ž─▒dan franchise verenin her ├Ânerisine uyma zorunlulu─ču, bazen sistemin ba┼čar─▒s─▒n─▒ olumsuz etkileyebilir.

Franchise alanlar─▒n sistemin bir par├žas─▒ olarak ├Âdemek zorunda olduklar─▒ ├╝cretlerden biri de, reklam ├╝cretidir. Sistem ile ilgili reklam ve promosyon ├žal─▒┼čmalar─▒, ana firma taraf─▒ndan yap─▒lmaktad─▒r. Ancak baz─▒ durumlarda franchise alanlar kendi aralar─▒nda anla┼čarak da reklam ve promosyon ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒ yapabilmektedirler. Reklamlar─▒n ana firma taraf─▒ndan yap─▒lmas─▒ halinde, yap─▒lan reklam ile ilgili bedel franchise alanlardan temin edilir. Ancak ana firman─▒n yapm─▒┼č oldu─ču reklam kampanyalar─▒n─▒n amac─▒na ula┼čmamas─▒ halinde, franchise alanlar ana firmaya ilgili reklam ├╝cretini vermek istemeyebilirler.

FRANCHISING┬ĺ─░N FRANCH─░SE VEREN A├çISINDAN AVANTAJLARI

Bir i┼čletmenin pazar pay─▒n─▒ geni┼čletmesi olduk├ža maliyetlidir. Ancak kendi alan─▒nda tan─▒nm─▒┼č ve ba┼čar─▒l─▒ olmu┼č bir i┼čletme i├žin pazar pay─▒n─▒ art─▒rman─▒n bir yolu da, k├╝├ž├╝k yat─▒r─▒mc─▒lara franchising vermektir. Bu yolla ana firma, b├╝y├╝k sermaye yat─▒r─▒mlar─▒ yapmak zorunda kalmadan ve yapt─▒─č─▒ masraflar─▒n kendisine ├žabuk bir ┼čekilde geri d├Ânebilmesinin m├╝mk├╝n oldu─ču bir y├Ântemle pazar pay─▒n─▒ geni┼čletir. ┬ô Franchising yoluyla ana firma, franchise alan yat─▒r─▒mc─▒dan ald─▒─č─▒ sermayenin b├╝y├╝k bir oran─▒n─▒ kendi i┼čini geli┼čtirmek i├žin kullan─▒r.┬ö Franchising sistemi sayesinde pazarda geni┼č bir yer almak isteyen ana firma, bu ihtiyac─▒n─▒ franchise vermek suretiyle ger├žekle┼čtirdi─či i├žin ┼čirketin sermayesi azalt─▒lmam─▒┼č olur. Ve b├Âylece ana firma, ┼čirketin sahipli─čini azaltmadan uluslararas─▒ platformda faaliyet s├╝rd├╝r├╝r.

Franchise veren firma, sisteme kat─▒lmak isteyen k├╝├ž├╝k yat─▒r─▒mc─▒lar─▒ se├žerken titiz davran─▒r. Se├žti─či bu yat─▒r─▒mc─▒lara i┼čyerlerini a├žmadan verdi─či e─čitim sayesinde de, onlar─▒n geli┼čmesine olanak tan─▒m─▒┼č olur. Franchise alan yat─▒r─▒mc─▒lar─▒n iyi ve d├╝r├╝st ├žal─▒┼čmalar─▒ sonucunda, franchise veren firman─▒n kazanc─▒ artacak ve bu durumda franchising sisteminin ba┼čar─▒s─▒ artaca─č─▒ndan zincir daha da b├╝y├╝yecektir. Ana firman─▒n daha da b├╝y├╝mesi anlam─▒na gelen bu durumda, ana firma pazarda daha iyi tan─▒nan bir ┼čirket olarak daha b├╝y├╝k bir rekabet g├╝c├╝ne sahip olacakt─▒r.

Ana firman─▒n rekabet g├╝c├╝n├╝n artmas─▒ sebebiyle i┼čletme, herhangi bir pazara daha kolay girer ve etkili olur. Ana firma yabanc─▒ pazarlara franchise vermek suretiyle girmektedir. Franchise verdi─či i┼čletme sahipleri de, b├Âlgelerindeki pazar─▒ ana firmaya g├Âre daha iyi tan─▒makta ve bilmektedirler. Ana firma, yabanc─▒ pazarlara a├ž─▒l─▒rken kar┼č─▒la┼čabilece─či g├╝├žl├╝klerden kendi b├Âlgelerini iyi tan─▒yan k├╝├ž├╝k yat─▒r─▒mc─▒lara franchise vererek kurtulmu┼č olacakt─▒r.

Franchising sistemine konu olan mal veya hizmet i├žin gerekli malzeme ve ekipmanlar ana firma taraf─▒ndan temin edilmektedir. Bu durumda ana firma b├╝y├╝k miktarda malzeme sat─▒n ald─▒─č─▒ i├žin, pazarl─▒k g├╝c├╝n├╝ kullanarak miktar indiriminden de yararlanacakt─▒r.

Yabanc─▒ pazarlara a├ž─▒lmak isteyen i┼čletmeler i├žin, pazar pay─▒na sahip olmak istedikleri ├╝lkelerde uygulanan kotalar, h├╝k├╝met d├╝zenlemeleri, vergiler gibi baz─▒ engellemeler s├Âz konusu olabilmektedir. Bu durumlarla kar┼č─▒la┼čmak istemeyen i┼čletmelerin de, tercih etti─či y├Ântemlerin ba┼č─▒nda franchising gelmektedir.

Franchising y├Ântemi ile ana firman─▒n genel giderleri ( bina, personel bulma, ayd─▒nlatma, havaland─▒rma, ─▒s─▒tma v.b ) azalmaktad─▒r. ├ç├╝nk├╝ franchise alanlar kendi i┼čletme giderlerini y├╝klenirler ve kendi personellerini bulurlar.

Franchising sisteminde giri┼čimciler kendi i┼čyerlerinde ├žal─▒┼čt─▒klar─▒ i├žin ayr─▒ca y├Ânetici bulmalar─▒ gerekmemektedir. Bu yerlerde ├žal─▒┼čan ki┼čiler kendi i┼čyerlerinin sahipleri olduklar─▒ndan y├Âneticilere g├Âre daha iyi motive olmakta ve daha verimli ├žal─▒┼čmaktad─▒rlar. Bu da sistemin yani ana firman─▒n ba┼čar─▒s─▒n─▒ art─▒rmaktad─▒r.

Franchisorler, belli kalite standartlar─▒n─▒ tutturmu┼č olan ├╝r├╝n yada hizmetin sahibidirler. Rekabet i├žindeki bir ortamda bu ├╝r├╝n yada hizmetler taklit edilebilmektedir. ┬ô Franchise alan i┼čletmeler, ├╝r├╝n veya hizmetler taklit edilmeden ├Ânce sat─▒┼č yapt─▒klar─▒ndan dolay─▒ taklit ├Ânlenmi┼č olmaktad─▒r.┬ö

Yat─▒r─▒m riski, franchise alan ve veren aras─▒nda payla┼č─▒lmaktad─▒r.

FRANCHISING┬ĺ─░N FRANCHISE VEREN A├çISINDAN DEZAVANTAJLARI

Franchising sisteminde, zincir i├žindeki her bir birimin sunmu┼č oldu─ču mal veya hizmet a├ž─▒s─▒ndan standardizasyonun sa─članm─▒┼č olmas─▒ gerekmektedir. Bu ama├žla da ana firman─▒n franchise alan di─čer firmalar─▒ s├╝rekli bir kontrol alt─▒nda tutmas─▒ gerekmektedir. Ancak franchise alanlar ├žal─▒┼čt─▒klar─▒ yerde bir y├Ânetici de─čil, ba─č─▒ms─▒z birer i┼č adam─▒d─▒rlar. Bu nedenle bazen baz─▒ prosed├╝rleri yerine getirmeyebilmektedirler. Standardizasyonun bozulmas─▒, sistemin b├╝t├╝n├╝n├╝n ba┼čar─▒s─▒zl─▒─č─▒na yol a├žaca─č─▒ndan bu, franchising┬ĺin franchise veren a├ž─▒s─▒ndan do─čurdu─ču en b├╝y├╝k dezavantajd─▒r.

Franchising sisteminin ba┼čar─▒s─▒, onu olu┼čturan her bir birimin ba┼čar─▒s─▒ ile yak─▒ndan ili┼čkilidir. Bu nedenle franchise alan firmalar─▒n do─čru se├žilmesi gerekir. ┬ô Franchise alan─▒n yanl─▒┼č se├žilmesi standartlar─▒n bozulmas─▒na ve m├╝┼čteriye kar┼č─▒ zay─▒f bir imaj─▒n yarat─▒lmas─▒na ┬ľneden olarak ana firman─▒n itibar─▒n─▒ zedeler.┬ö

Ana firma, franchise verece─či firmalara s├Âzle┼čmeye konu olan mal veya hizmet ile ilgili her t├╝rl├╝ bilgiyi ├Â─čretmektedir. Franchise alanlar, bu sistemin bir par├žas─▒ olarak i┼č ve onunla ilgili konularda tecr├╝be sahibi olurlar. Daha sonra franchise alanlar sistemden ayr─▒l─▒p ana firmadan ├Â─črendiklerinden yaralanarak, ayn─▒ ├╝r├╝n yada hizmetle pazara girerek ana firma ile rekabete giri┼čebilmektedirler. Bunun engellenmesi i├žinde, franchise alan─▒n s├Âzle┼čme s├╝resi bittikten sonra belirli bir s├╝re boyunca ayn─▒ sekt├Ârde faaliyet g├Âstermeyece─čine dair h├╝km├╝n s├Âzle┼čmede yer almas─▒ gerekir.

Franchising┬ĺin franchise veren i├žin avantajlar─▒ndan birisi, franchise alan birimlere ili┼čkin personel se├žilmesi gibi konular─▒n franchise alanlar taraf─▒ndan yerine getiriliyor olmas─▒d─▒r. B├Âylece ana firma, rutin i┼člemler veya y├Ânetim problemleriyle u─čra┼čmak zorunda kalmamaktad─▒r. Ancak franchise alan─▒n personelini dikkatli bir bi├žimde se├žmemesi halinde kalitede bozulmalar meydana gelecektir. Bu da, ana firman─▒n imaj─▒n─▒ zedeleyen bir durumdur.

┬ô Franchising s├Âzle┼čmesine g├Âre; franchise alan, franchise verenin s├╝r├╝m├╝n├╝ destekler ama s├╝r├╝m├╝n├╝ art─▒rma borcu alt─▒na girmez. Franchise alan─▒n b├Âlgesindeki m├╝┼čteri potansiyeli daha fazla olsa da s├Âzle┼čme ko┼čullar─▒na uydu─ču s├╝rece, ana firma franchise alan─▒n yerini bir ba┼čkas─▒yla de─či┼čtiremez. Oysa kendi sat─▒┼č ma─čazas─▒ndaki y├Âneticinin sat─▒┼č performans─▒ndan memnun kalmazsa yerini rahatl─▒kla de─či┼čtirebilir. Yeni bir y├Ânetici bulabilir.┬ö

Franchising s├Âzle┼čmesinin yap─▒lmas─▒, kazan├ž payla┼č─▒m─▒n─▒ da beraberinde getirmektedir. Ana firma, franchise alandan sa─člad─▒─č─▒ ├╝cretle yetinmektedir. Franchise alan─▒n yapm─▒┼č oldu─ču sat─▒┼člar─▒n belirli bir y├╝zdesini (royalty), ana firmaya vermesi gerekir. Ancak franchise alanlar bazen yapm─▒┼č olduklar─▒ sat─▒┼člar─▒ d├╝zenli olarak bildirmemekte ve buna ba─čl─▒ olarak da ├Âdemeleri gerekenden daha az oranda royalty ├Âdemesi yapmaktad─▒rlar.

Franchise alan ve veren aras─▒nda kar, ciro, ┼čirket imaj─▒ gibi konularda uyu┼čmazl─▒klar olabilir.

FRANCHISE S─░STEM─░

Ana firman─▒n di─čer i┼čletmelere franchise vermesi sonucunda franchise alanlar ile ana firma aras─▒nda olu┼čan ili┼čki 3 farkl─▒ a├ž─▒dan s─▒n─▒fland─▒r─▒labilir. Bunlar;

┬č Ekonomik ili┼čki : Ekonomik ili┼čki, ana firman─▒n di─čer firmalara franchise vermesi sonucunda onlardan ald─▒─č─▒ ├že┼čitli ├╝cretleri i├žermektedir. Bu ├╝cretler ise;

_ ├ľncelikle ana firma, franchise hakk─▒na sahip olmak isteyen i┼čletmelerden franchise ├╝creti al─▒r. Bu ba┼člang─▒├ž ├╝creti, franchise alan i┼čletmelerin i┼če ba┼člarken tan─▒nm─▒┼č bir marka ad─▒n─▒, ismini elde etmelerini, faaliyet y├Ântemlerini, i┼čin idare edilmesinde uyulmas─▒ gereken prosed├╝rlerin ├Â─čretilmesi amac─▒yla verilen e─čitim ile yeni bir franchise birimi a├žma maliyetlerini i├žerir ve ba┼člang─▒├žta ├Âdenir.

_ Ana firma, franchise verdi─či di─čer i┼čletmelerden royalty ve lisans ├╝creti de al─▒r. Royalty, ana firman─▒n franchise verdi─či i┼čletmelere s├╝rekli hizmet sa─člamas─▒ kar┼č─▒l─▒─č─▒nda onlardan ayl─▒k br├╝t sat─▒┼člar─▒n─▒n belirli bir y├╝zdesi(genellikle % 5) olarak ald─▒─č─▒ ├╝crettir. Lisanslama ├╝creti ise, franchise verenin ticari markas─▒n─▒ kullanmak kar┼č─▒l─▒─č─▒nda ├Âdenen ├╝crettir.

Royalty ├╝creti, kar─▒n de─čil br├╝t sat─▒┼člar─▒n ├╝zerinden al─▒nmaktad─▒r. B├Âylece, franchise alan i┼čletmelerin kaliteyi bozarak, maliyetlerini azaltarak d├╝┼č├╝k seviyede sat─▒┼č yapsalar da bunu normal kar elde ediyorlarm─▒┼č gibi g├Âstermeleri engellenerek, ana firmaya bu durumu d├╝zeltme imkan─▒ sa─članmaktad─▒r.

_ Bazen franchise alan firmalar kendi aralar─▒nda anla┼čarak franchise i┼člemine konu olan mal veya hizmet ile ilgili reklamlar─▒ ├╝stlenebilirler. Ancak genellikle s├Âz konusu mal veya hizmet ile ilgili reklam ve promosyonlar ana firma taraf─▒ndan yap─▒l─▒r ve franchise alan i┼čletmeler de bunun kar┼č─▒l─▒─č─▒nda reklam ├╝creti ├Âderler.

_ Baz─▒ firmalar, kendi ├╝r├╝nlerini kendileri imal etmektedir. B├Âyle bir durumun varl─▒─č─▒ halinde, malzemeler franchise alan i┼čletmelere sat─▒lmaktad─▒r. ├ľrne─čin Coca-Cola┬ĺn─▒n kazan├žlar─▒n─▒n b├╝y├╝k bir b├Âl├╝m├╝ form├╝ll├╝ ┼čurubun franchisee olarak se├žti─či ┼či┼čeleme tesislerine sat─▒┼č─▒ndan do─čmaktad─▒r.

_ Te├žhizat─▒n, binan─▒n kiralanmas─▒ veya sat─▒┼č─▒ndan elde edilen gelir

_ Genel olarak b├╝t├╝n firmalar─▒n almamas─▒na kar┼č─▒n muhasebe hizmetleri i├žin al─▒nan ├╝cretlerdir.

┬č Faaliyetin y├╝r├╝t├╝lmesi ve prosed├╝rlerin takip edilmesi anlam─▒nda olu┼čan y├Ânetsel ili┼čki :

Franchise veren firma, franchise verdi─či i┼čletmelere y├Ânetim bak─▒m─▒ndan yard─▒mc─▒ olmal─▒d─▒r. Y├Ânetsel a├ž─▒dan yard─▒m;

_ pazar ara┼čt─▒rmas─▒n─▒

_ yer se├žimini

_ yerle┼čim yerinin planlanmas─▒n─▒

_ dekorasyonun sa─članmas─▒n─▒

_ y├Ânetici ve personele e─čitim programlar─▒ sa─članmas─▒n─▒

_ reklam ve genel faaliyet bilgilerini i├žermektedir.

┬č Hukuki ili┼čki ( S├Âzle┼čme ili┼čkisi )

┬ô Franchise s├Âzle┼čmesi, ana firman─▒n kendisine ait ├╝retim, pazarlama ve i┼čletme sistemini olu┼čturan fikri ve s─▒nai unsurlar─▒ franchisee┬ĺye kulland─▒rma(lisans) haklar─▒n─▒ tan─▒yarak kendi i┼čletme organizasyonuyla b├╝t├╝nle┼čtirme(entegre etme) borcu alt─▒na girdi─či, franchisee┬ĺnin ana firman─▒n belirledi─či ┼čartlara uyarak, kendisine kullanma hakk─▒ verilen fikri ve s─▒nai unsurlardan yararlanarak, sistemdeki mal ve hizmetlerin s├╝r├╝m├╝n├╝ kendi ad─▒na ve hesab─▒na yapmay─▒ ve desteklemeyi, franchisor┬ĺa belirli bir ├╝cret ├Âdemeyi taahh├╝t etti─či s├╝rekli bir bor├ž ili┼čkisi kuran, kanunda d├╝zenlenmemi┼č ve her iki tarafa da bor├ž y├╝kleyen bir s├Âzle┼čmedir.┬ö v Franchising s├Âzle┼čmesi d├╝zenlenmeden ├Ânce, franchise alan ve verenin ├╝zerinde durmas─▒ gereken baz─▒ unsurlar vard─▒r.

┬č Franchise veren a├ž─▒s─▒ndan:

Franchise veren ana firma a├ž─▒s─▒ndan ├╝zerinde durulmas─▒ gereken en ├Ânemli konu, franchise almak isteyen yat─▒r─▒mc─▒lar─▒n do─čru se├žilmesidir. Bir b├╝t├╝n olan franchise sisteminde, birimlerden herhangi birinin ba┼čar─▒s─▒zl─▒─č─▒ sistemi b├╝t├╝n├╝yle etkileyece─či i├žin franchise verilecek yat─▒r─▒mc─▒lar─▒n belirlenmesi s─▒ras─▒nda ┼ču noktalara dikkat edilmelidir:

_ Yat─▒r─▒mc─▒n─▒n franchise biriminin olu┼čturulmas─▒ i├žin gerekli finansman─▒ sa─člayacak mali g├╝ce sahip olmas─▒ gerekir.

_ Ana firma franchise verirken yat─▒r─▒mc─▒n─▒n ki┼čisel ├Âzelliklerini de dikkate al─▒r. Bu ├Âzelliklere ├Ârnek olarak yat─▒r─▒mc─▒n─▒n d├╝r├╝st olmas─▒,uzun saatler ├žal─▒┼čmaya istekli olmas─▒, gayretli ve i├žten olmas─▒ gibi ├Âzellikler verilebilir.

_ Genellikle yat─▒r─▒mc─▒n─▒n ├žok tecr├╝beli olmas─▒ aranan ├Âzellikler aras─▒nda yer almaz. ├ç├╝nk├╝ yat─▒r─▒mc─▒ya i┼če ba┼člamadan ├Ânce zaten i┼č ile ilgili e─čitim verilmektedir. Baz─▒ durumlarda yat─▒r─▒mc─▒n─▒n ├Ânceden bir i┼č tecr├╝besine sahip olmas─▒ aranan bir ├Âzellik olabilmektedir. Ancak ana firma, franchise almak isteyen yat─▒r─▒mc─▒lar─▒n ├Ânceden ayn─▒ t├╝r i┼čte ├žal─▒┼čm─▒┼č olmas─▒n─▒ istemeyebilir. ├ç├╝nk├╝ ayn─▒ alanda ├žal─▒┼čm─▒┼č tecr├╝beli ki┼čiler, franchise verenden yard─▒m almak istemeyerek prosed├╝rleri takip etmeyebilirler.

_ Baz─▒ i┼člerde franchise alan─▒n belli bir ya┼č─▒n alt─▒nda olmas─▒ tercih edilir.

_ Baz─▒ i┼člerde e─čitim durumu ├Ânemli bir fakt├Âr olarak franchise alacak yat─▒r─▒mc─▒larda aranmaktad─▒r.

Franchise almak isteyen bir yat─▒r─▒mc─▒, franchise veren taraf─▒ndan sisteme uygun biri olup olmad─▒─č─▒n─▒n saptanmas─▒ a├ž─▒s─▒ndan bir tak─▒m incelemelere tabi tutulur. ├ľncelikle franchising sisteminin, franchise almak isteyen yat─▒r─▒mc─▒ i├žin uygun olup olmad─▒─č─▒ belirlenmelidir. Daha sonra da giri┼čimcinin aranan ├Âzelliklere sahip olup olmad─▒─č─▒ ve s├╝rekli bir organizasyona ayak uydurup uyduramayaca─č─▒ belirlenmelidir.

┬č Franchise alan a├ž─▒s─▒ndan:

Bir giri┼čimci yat─▒r─▒m yapmaya karar verdi─či zaman ├Ân├╝nde baz─▒ alternatifler bulunmaktad─▒r.

_ Yat─▒r─▒ma s─▒f─▒rdan ba┼člamak

_ Haz─▒r bir i┼čyeri sat─▒n almak

_ Franchise almak gibi

├ľncelikle giri┼čimci hedefini belirleyip neden bir yat─▒r─▒m yapmak istedi─čine karar vermelidir. Kendi hedefleri ile franchising almak ├Ârt├╝┼čt├╝─č├╝ takdirde franchise almaya kesin karar vermelidir. Ayr─▒ca franchise alma karar─▒ kendi hedeflerine uygun olsa dahi ├╝zerinde durdurmas─▒ gereken ba┼čka konular da vard─▒r. ├ľrne─čin karar vermeden ├Ânce iyi bir ara┼čt─▒rma yaparak franchise verenleri kar┼č─▒la┼čt─▒rmal─▒d─▒r. Bu konuda hataya d├╝┼čmemek i├žin konu ile ilgili her t├╝rl├╝ bilgiyi incelemeli, uzmanlara dan─▒┼čmal─▒d─▒r.

Y Francise almadan ├Ânce, franchise veren ┼čirket aras─▒nda se├žim yaparken franchisee ┼ču konulara dikkat etmelidir:

Franchisor┬ĺ├╝n deneyiminin t├╝r├╝

─░┼čin tam tan─▒mlanmas─▒ esas─▒

─░┼či y├╝r├╝tebilmek i├žin gerekli olan optimal ├žal─▒┼čma saati ve personel

Franchise veren kimdir? Ge├žmi┼č deneyimleri nedir? ├çal─▒┼čt─▒rd─▒─č─▒ y├Âneticilerin mesleki tecr├╝beleri nedir?

Sistem i├žinde franchise alanlar i┼či nas─▒l y├╝r├╝t├╝yorlar?

Yat─▒r─▒m bedeli nedir?

Devam eden yat─▒r─▒m maliyetleri ne kadar y├╝ksektir?

Franchisor┬ĺden al─▒nmas─▒ gereken ├╝r├╝n ve hizmetler var ise, kimden nas─▒l al─▒nacakt─▒r?

Franchise ili┼čkisini ba┼člatan ┼čartlar nas─▒l d├╝zenlenecek ve nas─▒l yenilenecektir?

Firman─▒n finans durumu ve finans sistemi nas─▒ld─▒r?

Franchise veren ana firma, franchise almak isteyen yat─▒r─▒mc─▒da arad─▒─č─▒ ├Âzellikleri bulmu┼čsa ve ona franchise vermeye karar vermi┼čse; yat─▒r─▒mc─▒ da kendi hedefleri do─črultusunda franchise almaya ve kendisine franchise veren firman─▒n kendisi i├žin en uygun firma oldu─čuna karar vermi┼čse franchising sistemi olu┼čacakt─▒r. Taraflar─▒n kar┼č─▒l─▒kl─▒ anla┼čmalar─▒ franchising s├Âzle┼čmesi ile tasdiklenerek sistem i┼čler hale gelir.

FRANCH─░S─░NG S├ľZLE┼×MES─░

Franchising, birbirinden ba─č─▒ms─▒z iki taraf aras─▒nda meydana getirilen s├Âzle┼čmesel bir ili┼čkidir. Franchising’in do─čumunu sa─člayan belge franchisor ile franchisee aras─▒ndaki s├Âzle┼čmedir. Franchising’in s├Âzle┼čmesi ba─člay─▒c─▒l─▒─č─▒ olan ve her iki tarafa da kar┼č─▒l─▒kl─▒ hak ve y├╝k├╝ml├╝l├╝kler getiren hukuki bir belgedir. Bu s├Âzle┼čmenin ( Franchise Contract ) ├žok detayl─▒ ve hemen her hususu kapsayacak ┼čekilde kaleme al─▒nmas─▒ normal ve ola─čan bir uygulamad─▒r. Franchise S├Âzle┼čmesi, Bor├žlar Yasam─▒zda d├╝zenlenmi┼č de─čildir. Bu d├╝zenlemenin olmad─▒─č─▒ di─čer ├╝lkelerdeki gibi T├╝rkiye’de de bu t├╝r s├Âzle┼čmeler s├Âzle┼čme ├Âzg├╝rl├╝─č├╝ prensibi uyar─▒nca ve fakat hukuk d├╝zeninin i├žinde kalmak kayd─▒yla taraflar aras─▒nda serbest├že d├╝zenlenirler. Franchise S├Âzle┼čmesi’nin sat─▒┼č, kira, vekalet, hizmet, has─▒lat kiras─▒ s├Âzle┼čmeleri gibi Bor├žlar yasas─▒nda yer alan s├Âzle┼čme t├╝rlerine benzer yanlar─▒ oldu─ču gibi, Ticaret Kanunumuzda yer alan acentelik ili┼čkisine benzemektedir.

Franchising ├Âzelli─či olan bir lisans anla┼čmas─▒d─▒r. Bir firma, ba┼čka ├╝lkedeki di─čer firma ile franchising anla┼čmas─▒ yaparak, mal─▒n─▒n o piyasadaki pazarlamas─▒n─▒ tek firma olarak onun arac─▒l─▒─č─▒yla ger├žekle┼čtirir.

Franchise veren firma, kendi i┼čletme sistemini ba┼čar─▒yla uygulayacak giri┼čimciler ile aras─▒ndaki ili┼čkinin nas─▒l olaca─č─▒n─▒ s├Âzle┼čme ile belirler. Franchising s├Âzle┼čmesinin, franchise sistemi i├žindeki ├Ânemi olduk├ža b├╝y├╝kt├╝r. ├ç├╝nk├╝ franchising y├Ânteminde belirli bir sistem i├žinde hareket edilir ve bu sistemin d─▒┼č─▒na ├ž─▒k─▒lmaz.

┬ô Franchising s├Âzle┼čmesi, her s├Âzle┼čmeden bir tak─▒m unsurlar─▒ i├žerse de hi├ž birine tam olarak benzemeyen, s├╝rekli bir bor├ž ili┼čkisi kuran, karma nitelikte bir anla┼čmad─▒r ve s├Âzle┼čmedeki konular Bor├žlar Hukukunun kira, has─▒lat kiras─▒, istisna akdi, hizmet ile ilgili ├že┼čitli maddelerine girmektedir.┬ö

Taraflar aras─▒ndaki ili┼čkiye hayatiyet veren belirli bir s├╝re boyunca kar┼č─▒l─▒kl─▒ hak ve sorumluluklar─▒ d├╝zenleyen s├Âzle┼čme ├žok ├Ânemli oldu─čundan; franchise s├Âzle┼čmesi haz─▒rlan─▒rken g├Âz ├Ân├╝nde bulundurulacak en temel husus, taraflar─▒n ├╝zerinde anla┼čt─▒klar─▒ her ┼čeyi t├╝m hak ve y├╝k├╝ml├╝l├╝klerini ┼č├╝pheye mahal b─▒rakmayacak bi├žimde d├╝zenlemeleridir. En az─▒ndan 5 ile10 y─▒l s├╝recek bir ili┼čkinin kurulmakta oldu─ču unutulmamalar─▒ s├Âzle┼čme buna g├Âre a├ž─▒k kap─▒ b─▒rakmayacak ┼čekilde, a├ž─▒k ve anla┼č─▒l─▒r ┼čekilde kaleme al─▒nmal─▒d─▒r. Tipik bir Franchise S├Âzle┼čmesi’nde bulunan h├╝k├╝mler ┼ču ┼čekildedir:

Franchise alan ve verenin birbirlerine kar┼č─▒ olan hak ve y├╝k├╝ml├╝l├╝kleri

Franchise alan─▒n sahip olmas─▒ gerekli olan nitelikler

Franchise sat─▒┼č birimlerinin fizibilite a├ž─▒s─▒ndan sahip olmas─▒ gereken ├Âzellikler

Franchise verenin, franchisee┬ĺ lere sa─člayaca─č─▒ destek ve e─čitim imkan─▒

S├Âzle┼čmenin s├╝resi

S├Âzle┼čmenin yenilenmesinin yada iptalinin ko┼čullar─▒

Sistemin ├╝├ž├╝nc├╝ bir ki┼čiye sat─▒l─▒p sat─▒lamayaca─č─▒ ile ilgili ┼čartlar

Franchise verenin, franchise alan─▒ denetim derecesi

Franchise alanlardan ├╝cretin nas─▒l ve ne kadar al─▒naca─č─▒

Franchise verenin sa─člayaca─č─▒ e─čitim ve dan─▒┼čmanl─▒k kapsam─▒n─▒n ne olaca─č─▒

Taraflar aras─▒nda koordinasyonun nas─▒l sa─članaca─č─▒

B├Âlgesel haklar gibi konular yer almal─▒d─▒r.

Franchising s├Âzle┼čmesi, bir ├žok ┼čikayetin de kayna─č─▒ olabilmektedir. S├Âzle┼čmenin ├žok uzun ve karma┼č─▒k olmas─▒, franchise alan─▒n s├Âzle┼čmeyi ├žok iyi anlamamas─▒na neden olabilmektedir. Ayr─▒ca s├Âzle┼čmede yasal bo┼čluklar da olmamal─▒d─▒r. Aksi takdirde s├Âz konusu bo┼čluklar, s├Âzle┼čmenin tek tarafl─▒ ├žal─▒┼čmas─▒na neden olabilmektedir. Bunlar─▒n d─▒┼č─▒nda franchising s├Âzle┼čmesinin belli bir s├╝reye dayanmas─▒ da baz─▒ problemlere neden olabilmektedir. S├╝reli olarak d├╝zenlenmi┼č bir franchising s├Âzle┼čmesi, franchisee┬ĺler i├žin bir tehdit unsuru olabilmektedir. ├ç├╝nk├╝ bazen ana firma, s├╝resi bitmi┼č olan s├Âzle┼čmeye dayanarak s├Âzle┼čmeyi uzatmamakla franchise alan firmalar─▒ tehdit edebilmektedirler. Bu gibi aksakl─▒klara neden olmamak i├žin franchising s├Âzle┼čmesinin usul├╝ne uygun bir bi├žimde d├╝zenlenmi┼č olmas─▒ gerekmektedir.

Franchising s├Âzle┼čmesi, s├Âzle┼čmenin taraflar─▒na baz─▒ haklar ve y├╝k├╝ml├╝l├╝kler getirmektedir. Bu hak ve y├╝k├╝ml├╝l├╝kler ┼č├Âyle s─▒ralanabilir:

FRANCH─░SE VEREN─░N Y├ťK├ťML├ťL├ťKLER─░

Franchise alan, franchise ba┼čar─▒l─▒ olmu┼č i┼čletme sisteminin imaj─▒na sahip olmak i├žin s├Âzle┼čme yapar. M├╝┼čterilerin g├Âz├╝nde ana firma ile franchise verdi─či zincir i┼čletmelerin imaj─▒n─▒n ayn─▒ olmas─▒ i├žin ana firma; marka, i┼čletme ad─▒, mal veya hizmeti tan─▒t─▒c─▒ i┼čaretlerini, ├╝retim, pazarlama ve i┼čletme ile ilgili s─▒rlar─▒n─▒ ├Âzetle i┼čletme sistemini franchise alana kulland─▒rmak zorundad─▒r. Franchise alan firma, tan─▒nm─▒┼č bir marka ad─▒n─▒n hi├ž bilinmeyen bir isme g├Âre daha fazla sat─▒┼č yapaca─č─▒ d├╝┼č├╝ncesiyle franchising sistemine girdi─či i├žin, ana firma da franchise alana bu imkan─▒ tan─▒mal─▒d─▒r.

Franchise veren, franchise alana dan─▒┼čmanl─▒k, e─čitim, uzmanl─▒k yard─▒m─▒ sa─člamal─▒ ve desteklemelidir. Ayr─▒ca franchise alan─▒ ve personelini e─čiterek franchise biriminin kurulmas─▒ a┼čamas─▒nda ve sonras─▒nda pazar ara┼čt─▒rmas─▒ yapmakla, mali-teknik yard─▒m, i┼čletme ve y├Ânetim yard─▒m─▒ yapmakla, reklam ve promosyonlarda franchise alan─▒n i┼čletmesine yer vermekle y├╝k├╝ml├╝d├╝r.

Ana firma, franchise alana belirli bir b├Âlgede faaliyette bulunma hakk─▒ verir ve bu b├Âlge i├žerisinde ba┼čka biriyle franchise anla┼čmas─▒ yapamaz. Ancak franchise alanlar─▒ koruyan bu hususun ayr─▒ca franchising s├Âzle┼čmesinde yer almas─▒ gerekir.

FRANCH─░SE VEREN─░N HAKLARI

Franchisee┬ĺin uygulamas─▒n─▒ denetleme hakk─▒

Frachisee┬ĺin muhasebe kay─▒tlar─▒n─▒ inceleme hakk─▒

Franchisee┬ĺin i┼čyerini kontrol etme hakk─▒

Belirli d├Ânemlerde franchisee┬ĺden raporlar ve bilgiler talep etme hakk─▒

Franchisee┬ĺye s├Âzle┼čme s├╝resince ve s├Âzle┼čme sona erdikten sonra belirli bir s├╝re i├žin rekabet yasa─č─▒ getirtme hakk─▒

Franchisor┬ĺa ait know-how ve ticari s─▒rlar─▒n sakl─▒ tutulmas─▒ zorunlulu─ču

Franchise konusu olan marka, isim, know-how ve di─čer belirleyici maddi ve gayri maddi haklar─▒n sahibi olmak veya bunlar─▒ ba┼čkalar─▒na kulland─▒rma hakk─▒n─▒ verebilmek i├žin malikin lisans ve onay─▒na sahip olma hakk─▒

Franchisee┬ĺye e─čitim hizmetleri ve s├Âzle┼čme s├╝resince teknik veya ticari yard─▒m hizmetlerinde bulunmak

Franchisee┬ĺye s├╝rekli destek sa─člamak

FRANCH─░SE ALANIN Y├ťK├ťML├ťL├ťKLER─░

Franchise alan, s├Âzle┼čmede belirtilen belirli bir sat─▒┼č hacmine ula┼čmal─▒ ve bunu ger├žekle┼čtirmek i├žin de gerekli ├žabay─▒ g├Âstermelidir. Franchise veren, bu do─črultuda gerekli ├žabay─▒ g├Âstermeyen franchisee┬ĺe kar┼č─▒ ifa davas─▒ a├žarak s├Âzle┼čmede kararla┼čt─▒r─▒lan belirli miktardaki mal─▒n kendisinden veya belirledi─či ├╝├ž├╝nc├╝ bir ki┼čiden sat─▒n al─▒nmas─▒n─▒ ve bedelinin ├Âdenmesini isteyebilir.

Franchise alan, mal ve hizmetlerin sat─▒┼č─▒n─▒ kendi ad─▒na ve hesab─▒na yaparken s├╝r├╝m├╝n├╝ art─▒rma borcu alt─▒na girmez.

Franchise alan, kendisine sunulan sistemi kullanarak ├╝retim, pazarlama, i┼čletme sistemindeki fikri ve s─▒nai de─čerlerden, know-how┬ĺdan yaralanmal─▒ ve elde etti─či ticari s─▒rlar─▒ saklamal─▒d─▒r.

Franchise alan, ├╝r├╝nleri ve hizmetin ba┼čar─▒l─▒ standart kalitelerini s├╝rd├╝rmelidir. Ayr─▒ca franchise alan ve personeli, franchise verenin sa─člad─▒─č─▒ e─čitim programlar─▒na, kurslara kat─▒lmak zorundad─▒r.

Franchise alan, franchise verenin sistemini kullanmas─▒ ve sa─člad─▒─č─▒ destekten yaralanmas─▒ kar┼č─▒l─▒─č─▒nda belirli bir ├╝cret ├Âdemekle y├╝k├╝ml├╝d├╝r.

Franchise alan, s├Âzle┼čme devam etti─či s├╝rece ve s├Âzle┼čme bittikten sonra belirli bir s├╝re, franchise veren firma ile rekabet etmeme y├╝k├╝ml├╝l├╝─č├╝ alt─▒ndad─▒r. Franchise alan s├Âzle┼čme s├╝resince ana firman─▒n ├╝r├╝n├╝ d─▒┼č─▒nda benzer ├╝r├╝nleri satamaz ve benzer bir sistem kurarak taklit edemez.

Franchise alan, di─čer franchise alanlar─▒n b├Âlgelerine girerek rekabet edemez.

Franchise alan─▒n teminat g├Âsterme, i┼čyerini sigorta ettirme gibi y├╝k├╝ml├╝l├╝─č├╝ de vard─▒r.

FRANCH─░SE ALANIN HAKLARI

Ana firman─▒n sahip oldu─ču know-how┬ĺ─▒ ve buna ba─čl─▒ ticari s─▒rlar─▒ kullanma hakk─▒

Markay─▒ kullanma hakk─▒

Belirli bir b├Âlgede sat─▒┼č yapabilme hakk─▒

Ana firmadan s├╝rekli destek ve hizmet alma hakk─▒

Franchising s├Âzle┼čmesinde yer alan unsurlar

┬ô Franchise veren X ile franchise alan Y, a┼ča─č─▒daki ko┼čullarda anla┼čmaya varm─▒┼člard─▒r.

1. Konu, kapsam, bedel

X ┼čirketi, bu s├Âzle┼čme ile franchise alana s├Âzle┼čmede yaz─▒l─▒ ko┼čullar ├žer├ževesinde ve ……………………. bedeli kar┼č─▒l─▒─č─▒nda …………………………… s─▒n─▒rlar─▒nda belirlenen b├Âlgede sistemi kullanma konusunda lisans hakk─▒ vermektedir. Lisans ├╝creti KDV dahil ……………….┬ĺden olu┼čmaktad─▒r. Bu s├Âzle┼čme taraflar─▒n imzalamas─▒yla y├╝r├╝rl├╝─če girmektedir ve feshedilmedik├že ……………………..y─▒l sonunda y├╝r├╝rl├╝kten kalkar. Taraflar feshetmedik├že ……………………… s├╝relerle kendili─činden uzar.

X ┼čirketinin haklar─▒

Y franchise alan─▒n y├╝k├╝ml├╝l├╝kleri

X ┼čirketinin y├╝k├╝ml├╝l├╝kleri

Franchise verenin sistemi, s├Âzle┼čmeyi de─či┼čtirme hakk─▒

S├Âzle┼čmenin sona ermesi ko┼čullar─▒ (Lisans alan─▒n y├╝k├╝ml├╝l├╝─č├╝n├╝ yerine getirmemesi,s├Âzle┼čmeyi devretmesi

Devir (Ana firman─▒n yaz─▒l─▒ izni olmadan lisans alan─▒n s├Âzle┼čmeden do─čan hak, yetki ve y├╝k├╝ml├╝l├╝klerini devretmesi)

Bildirimler ( Adres, telefon, teleks de─či┼čliklerinin kar┼č─▒ tarafa bildirilmesi )

S├Âzle┼čmede yap─▒lacak her t├╝rl├╝ de─či┼čikli─čin, her iki taraf─▒n yetkililerince imzalanmad─▒k├ža h├╝k├╝m ifade etmemesi

Yetkili mahkeme “

L─░SANS VE L─░SANS S├ľZLE┼×MES─░

PATENT

┬ô Patent, yeni bir mal, ├╝retim y├Ântemi ya da herhangi bir yenilik bulan kimseye bu yenili─če yaln─▒z kendisinin sahip olmas─▒, ba┼čkalar─▒n─▒n onu kullanmas─▒n─▒ veya kopya etmesini engelleme hakk─▒ veren bir ayr─▒cal─▒k, bir imtiyazd─▒r.┬ö

┬▓ T├╝rkiye┬ĺde y├╝r├╝rl├╝kte olan ─░htira Berat─▒ Kanunu┬ĺnda her hangi bir bulu┼ča patent verilebilmesi i├žin, bulu┼čun t├╝m d├╝nyada yeni olmas─▒ ve sanayiye uygulanabilir olmas─▒ yeterli kabul edilmektedir. Bug├╝n b├╝t├╝n ├ža─čda┼č patent yasalar─▒nda patent verilebilme kriterleri aras─▒nda yer alan ve ┬ôbulu┼č basama─č─▒┬ö olarak adland─▒r─▒lan ┬ôtekni─čin bilinen durumunun a┼č─▒lmas─▒┬ö kriteri bug├╝nk├╝ yasada yer almamaktad─▒r.

T├╝rk patent sistemi, genel h├╝k├╝mleri itibariyle patentin incelemesiz verildi─či ve ispat y├╝k├╝ml├╝l├╝─č├╝n├╝n ba┼čvuru sahibine b─▒rak─▒ld─▒─č─▒ bir sistem iken daha sonra yap─▒lan bir de─či┼čiklikle incelemesiz sistemi terk edilerek gerekti─činde yurt i├žindeki ve d─▒┼č─▒ndaki kurulu┼člarda incelemesi yap─▒lmas─▒ esas─▒na dayanan bir sisteme ge├žilmi┼čtir. T├╝rk vatanda┼člar─▒ taraf─▒ndan yap─▒lan ba┼čvurular─▒n b├╝y├╝k bir k─▒sm─▒ ├╝niversitelerde incelenmektedir. Patent incelemesinde g├Ârev alan e─čitim kurulu┼člar─▒ndaki elemanlar taraf─▒ndan haz─▒rlanan raporlar; bu elemanlar─▒n t├╝m iyi niyetlerine ra─čmen, d├Âk├╝mantasyon ve bilgisayar veri tabanlar─▒n─▒ kapsayan altyap─▒ eksikli─či, patent incelemesinde uygulanmas─▒ gereken y├Ântem ile ilgili bilgi eksikli─či gibi sebeplerle yetersiz kalmakta ve yoruma a├ž─▒k olmaktad─▒r. Yabanc─▒ uyruklu ba┼čvuru sahiplerinin ba┼čvurular─▒ ise; Avrupa Patent Ofisince yap─▒lmaktad─▒r.

T├ťRK PATENT S─░STEM─░NDE AKI┼× ┼×EMASI

PATENT

M├ťRACAATI

─░NCELEME

KARARI

YERL─░ M├ťRACAATLAR

YABANCI M├ťRACAATLAR

├ťN─░VERS─░TE

WIPO

AVRUPA PATENT OF─░S─░

─░NCELEME ├ťCRET─░N─░N ├ľDENMES─░

─░NCELEME RAPORU

OLUMLU

RAPOR

OLUMSUZ

RAPOR

TESC─░L KARARI

RED

PATENT

─░T─░RAZ/TALEP DE─×─░┼×─░KL─░─×─░

PATENT VER─░LMES─░

Patent, iki ┼čekilde verilebilmektedir.

┬č Uzun ve incelemeli patent verilmesi

─░ncelemeli patent verilmesi ┼ču s├╝reci izlemektedir:

Ba┼čvuru

Ba┼čvurunun ┼čekli ┼čartlar a├ž─▒s─▒ndan incelenmesi

┼×ekli ┼čartlara uygunluk karar─▒

Olumlu karar ├ś Olumsuz karar

Ara┼čt─▒rma yap─▒lmas─▒ talebi ├ś ┼×ekli eksiklerin bildirilmesi

Ba┼čvurunun yay─▒nlanmas─▒

Ara┼čt─▒rma raporunun d├╝zenlenmesi

Ara┼čt─▒rma raporunun tebli─či ve yay─▒nlanmas─▒

Patent verilmesi

─░ncelenerek patent verilmesi i├žin;

Bulu┼čun yeni olup olmad─▒─č─▒

Tekni─čin bilinen durumunun a┼č─▒l─▒p a┼č─▒lmad─▒─č─▒

Sanayide uygulanabilir olup olmad─▒─č─▒ gibi kriterler incelenir ve bu incelemenin sonucunda patent verilir.

┬č K─▒sa ve incelemesiz patent verilmesi

─░ncelemesiz patent verilmesi ise ┼ču s├╝reci izlemektedir:

─░ncelemesiz patent verilmesi

├ť├ž├╝nc├╝ ki┼čilerin g├Âr├╝┼č bildirmesi

Yedi y─▒l s├╝reli patent verilmesi

Yedi y─▒l i├žinde inceleme talep edilmemesi ├śYedi y─▒l i├žinde inceleme talep edilmesi

Patent hakk─▒n─▒n sona ermesi ├ś ─░ncelemeli sisteme ge├ži┼č

Bu iki y├Ântemden herhangi biri ile patent verilmesi sonucunda, mali kaynaklar─▒ k─▒s─▒tl─▒ olan bulu┼č sahiplerine ucuz, s├╝ratli; ancak s├╝resi k─▒s─▒tl─▒ bir koruma sa─članmaktad─▒r. Ancak istenildi─činde k─▒s─▒tl─▒ bir s├╝re i├žin ge├žerli olan patent, gerekli ┼čartlar yerine getirilmek ve incelenmek ┼čart─▒yla uzun s├╝re i├žin(20 y─▒l) bir koruma sa─člamaktad─▒r.

Yay─▒n ve ├ť├ž├╝nc├╝ Ki┼čilerin ─░tirazlar─▒

─░nceleme s─▒ras─▒nda, bulu┼č konusunun bu niteliklere sahip olup olmad─▒─č─▒ konusunda ├╝├ž├╝nc├╝ ki┼čiler taraf─▒ndan, s├╝resi i├žinde yap─▒lan itirazlarda de─čerlendirilmektedir.

┬ô Patent yasas─▒na g├Âre; patent verilmeden ├Ânce bulu┼čla ilgili tarifname, tarifname ├Âzeti, istemler ve varsa resimlerin yay─▒nlanmas─▒na ve ├╝├ž├╝nc├╝ ki┼čilerin patent verilmesine ili┼čkin g├Âr├╝┼čleri bildirmelerine imkan verecek bir sistem benimsenmi┼čtir. B├Âylece ├že┼čitli meselelerin ├ž├Âz├╝m├╝ i├žin mahkemeye gitmeye gerek kalmayaca─č─▒ gibi, hak sahipleri taraf─▒ndan a├ž─▒lacak uzun ve k├╝lfetli davalar da ortadan kalkm─▒┼č olacakt─▒r. ┬ô

S├╝reler

─░ncelemesiz olarak verilen patentin s├╝resi yedi y─▒l, incelenerek verilen patentin s├╝resi ise yirmi y─▒ld─▒r. ─░ncelemesiz patent sistemine g├Âre verilen patent i├žin yedi y─▒ll─▒k s├╝re i├žinde inceleme talebinin yap─▒lmas─▒ ve inceleme sonucunun olumlu olmas─▒ halinde patent s├╝resi yirmi y─▒la tamamlanmaktad─▒r.

L─░SANS

Yeni bir mal, tasar─▒m veya ├╝retim y├Ântemi icat etmi┼č ve bunun patentini alm─▒┼č ki┼či veya firma ile, bu yenili─čin belirli ko┼čullarda kullan─▒lmas─▒n─▒ sa─člamak i├žin lisans hakk─▒na sahip olmak gerekir ki; bu da bir s├Âzle┼čme yap─▒lmas─▒ ile m├╝mk├╝nd├╝r. Bu s├Âzle┼čmeye de lisans s├Âzle┼čmesi ad─▒ verilmektedir.

┬ô Lisans s├Âzle┼čmesi; yeni bir teknoloji veya ticaret ├╝nvan─▒n─▒n patentine sahip firma ile ba┼čka bir firma aras─▒nda yap─▒lan ve bu haklar─▒n ikincisi taraf─▒ndan bir ├╝cret kar┼č─▒l─▒─č─▒nda ve belirli bir s├╝re kullan─▒lmas─▒n─▒(kiralanmas─▒n─▒) ├Âng├Âren s├Âzle┼čmedir.┬ö

┬ô Lisans s├Âzle┼čmesi; ba┼čar─▒l─▒ bir firman─▒n sahip oldu─ču ├╝retim s├╝reci, patent, ticari s─▒rlar, ticari marka, teknoloji, teknik, know-how, firma ismi veya pazarlama teknikleri gibi maddi olmayan varl─▒klar─▒n─▒ ba┼čka bir ├╝lkedeki i┼čletmeye belirli bir ├╝cret kar┼č─▒l─▒─č─▒nda ve belirli bir s├╝re ┼čart─▒na ba─čl─▒ olarak kullanmas─▒ i├žin verdi─čini g├Âstermek ├╝zere d├╝zenlenen s├Âzle┼čmedir.┬ö

Lisans s├Âzle┼čmeleri genellikle bir s├╝reyle s─▒n─▒rl─▒d─▒r; ├Âdemelerin kar veya sat─▒┼č hacmi ├╝zerinden yap─▒lmas─▒ kararla┼čt─▒r─▒labilir. Anla┼čmada, daha sonra ortaya ├ž─▒kacak yeniliklerin de kiralayana aktar─▒lmas─▒ hususunda bir h├╝k├╝m bulunabilir.

Lisans s├Âzle┼čmeleri, uluslararas─▒ teknoloji transferinin ├Ânemli yollar─▒ndan biridir. Bu kanaldan yararlanarak az geli┼čmi┼č bir ├╝lke ileri ├╝lkelerdeki geli┼čmi┼č teknolojilere kavu┼čma olana─č─▒ tercih eder.

Lisans s├Âzle┼čmesinin taraflar─▒ lisans├Âr ve lisansiye┬ĺdir.

┬čLisans├Âr: Patent, lisans veya marka sahibidir. Yani lisans s├Âzle┼čmesi ile haklar─▒n─▒ kiraya veren ki┼čidir.

┬čLisansiye: ┬ôPatent, lisans, know-how veya markay─▒ lisans├Ârden al─▒p kullanan ki┼či veya firmalard─▒r.┬ö

Kiraya verene yap─▒lacak olan ├Âdemelere de royalty ad─▒ verilir.

Tescilli bir markan─▒n kullan─▒m hakk─▒n─▒n (lisans) tescil edildi─či mal veya hizmetlerin bir k─▒sm─▒ veya tamam─▒, lisans yoluyla ├╝├ž├╝nc├╝ ki┼čilere verilebilir. Lisans inhisari lisans veya inhisari olmayan lisans ┼čeklinde verilebilir.

─░nhisari lisans s├Âz konusu oldu─ču zaman, lisans veren ba┼čkas─▒na lisans veremez ve hakk─▒n─▒ a├ž─▒k├ža sakl─▒ tutmad─▒k├ža kendisi de markay─▒ kullanamaz. Lisans s├Âzle┼čmesinde aksi kararla┼čt─▒r─▒lmam─▒┼čsa inhisari lisansa sahip olan ki┼či, ├╝├ž├╝nc├╝ ki┼čiler taraf─▒ndan marka sahibinin markadan do─čan haklar─▒na tecav├╝z edilmesi durumunda, marka sahibinin yasalar uyar─▒nca a├žabilece─či davalar─▒ kendi ad─▒na a├žabilir.

─░nhisari olmayan lisans sahiplerinin dava a├žma hakk─▒ yoktur.

Aksi s├Âzle┼čmede kararla┼čt─▒r─▒lmam─▒┼čsa lisans sahipleri, lisanstan do─čan haklar─▒n─▒ ├╝├ž├╝nc├╝ ki┼čilere devredemez veya alt lisans veremez. Lisans hakk─▒ alan ki┼či, markan─▒n koruma s├╝resinde markan─▒n kullan─▒lmas─▒na ili┼čkin her t├╝rl├╝ tasarrufta bulunabilir.

Marka sahibi, talimatlar─▒yla uygunluk i├žinde, lisans alan taraf─▒ndan ├╝retilen mal─▒n veya sunulan hizmetlerin kalitesini garanti edecek ├Ânlemleri al─▒r.

S├Âzle┼čme ┼čartlar─▒n─▒n lisans alan taraf─▒ndan ihlali halinde, tescilli bir markadan do─čan haklar, lisans alana kar┼č─▒, dava yoluyla ileri s├╝r├╝lebilir.

Lisans markalar siciline kay─▒t edilmedi─či s├╝rece, iyi niyetli ├╝├ž├╝nc├╝ ki┼čilere kar┼č─▒ ileri s├╝r├╝lemez.

┬▓ Lisans s├Âzle┼čmesinin yap─▒lmas─▒ ile lisansiye; patent sahibinin sahip oldu─ču yeni mal, tasar─▒m veya ├╝retim y├Ântemini kullanma hakk─▒n─▒ elde eder. Ancak lisans s├Âzle┼čmesinin patent siciline kay─▒t edilebilmesi a┼ča─č─▒da say─▒lanlarla Enstit├╝’ye ba┼čvuruda bulunulmal─▒d─▒r.

dilek├že

taraflarca imzal─▒, imzalan onayl─▒ lisans s├Âzle┼čmesi

├╝cret listesinde belirtilen ├╝cretlerin ├Âdendi─čini g├Âsterir belge

vekaletname

┬▓ Yeni bir mal, tasar─▒m veya ├╝retim y├Ântemi icat etmi┼č ve bunun patentini alm─▒┼č ki┼či veya firman─▒n sahip oldu─ču yenili─či kullanabilmek i├žin lisans hakk─▒na sahip olmak gerekir. Lisans hakk─▒na sahip olman─▒n zorunlu k─▒l─▒nmas─▒n─▒n temel ama├žlar─▒ ┼čunlard─▒r:

Yabanc─▒ yat─▒r─▒mlar─▒ te┼čvik etmek ve g├╝ven sa─člay─▒c─▒ bir ortam yaratmak,

Yeni teknolojilerin ├╝retilmesi i├žin bir motive unsuru olmak,

Yeni teknolojilerin sanayiye ba┼čar─▒yla uygulanmas─▒ i├žin bir ortam yaratmak,

Teknoloji transferi i├žin bilgi ve dok├╝man olu┼čturup transferi kolayla┼čt─▒rmakt─▒r.

NOT:

Franchising ve lisanslama birbirinden farkl─▒ kavramlar olmalar─▒na kar┼č─▒n ┼ču benzer ├Âzelliklere sahiptirler:

Franchising ve lisans s├Âzle┼čmelerinin her ikisi de iki tarafa bor├ž y├╝klemektedir. Franchisor┬ĺ├╝n ve lisans├Âr├╝n sahip olduklar─▒ bilgi ve tecr├╝beleri franchisee ve lisansiye┬ĺye aktarmalar─▒, e─čitim vermeleri, ad, markalar─▒n─▒ kullanma haklar─▒n─▒ kar┼č─▒ tarafa vermeleri gibi.

Taraflar─▒n rekabet etmeme y├╝k├╝ml├╝l├╝kleri vard─▒r.

Franchise veren ve lisans├Âr, kar┼č─▒ taraf─▒ denetleyebilirler; franchise ve lisans alanlar─▒n kay─▒tlar─▒n─▒ ba─č─▒ms─▒z denetim firmalar─▒na denetletebilirler.

Franchisee ve lisansiye, kulland─▒klar─▒ haklara kar┼č─▒l─▒k br├╝t sat─▒┼člar─▒ ├╝zerinden royalty ├╝creti ├Âderler.

Franchisor ve lisansor, kar┼č─▒ taraf─▒ e─čitip, i┼čyerini kurmada gerekli yard─▒m─▒ yapmal─▒d─▒r.

Franchisee ve lisansiye, kendi ad─▒na ve hesab─▒na hareket eder.

Her iki taraf─▒nda s─▒r saklama y├╝k├╝ml├╝l├╝kleri vard─▒r.

Yorum ekle 12 Temmuz 2007

Gal─▒le─▒ Kimdir?

GALILEI K─░MD─░R?

Galilei 1564 y─▒l─▒nda Pisa┬ĺda do─čdu. Fakir bir asilzade olan babas─▒n─▒n tek u─čra┼č─▒ m├╝zik ve matematikti. Vallombrasa manast─▒r─▒nda ├Â─črenim g├Âren Galilei┬ĺnin ald─▒─č─▒ dersler aras─▒nda Yunanca, L├ótince ve Mant─▒k ├Ânemli yer tutuyordu. Bilimle ilgili derslerden ise ho┼članmad─▒─č─▒ anla┼č─▒l─▒yor. ├ľ─čretmenlerinin onu tarikata girmeye te┼čvik etmesi ├╝zerine babas─▒ bunu ├Ânlemek i├žin Galilei┬ĺyi Pisa ├ťniversitesi┬ĺnde t─▒p ├Â─črenimine ba┼člat─▒r. Bir rastlant─▒ olarak geometri ├╝zerine dinledi─či bir konferans, matemati─čin t─▒ptan daha ilgin├ž oldu─čuna onu inand─▒rmaya yetti. T─▒p derslerini bir yana itip matematik derslerini kap─▒ aral─▒klar─▒ndan izlemeye ba┼člad─▒. Bunu g├Âren yetkililer t─▒ptan matemati─če ge├žmesine izin verirler. Ne var ki, Galilei paras─▒zl─▒k nedeniyle bir s├╝re sonra ├Â─črenimini b─▒rakmak zorunda kal─▒r. Hayat─▒n─▒ Floransa┬ĺda ders vererek kazanmaya ba┼člayan Galilei ├žok ge├žmeden bilimsel bir ├╝n kazan─▒r, daha 25 ya┼č─▒nda iken eski ├╝niversitesi Pisa┬ĺya matematik okutman─▒ olarak ├ža─čr─▒l─▒r. ─░ki y─▒l sonra Pisa┬ĺy─▒ b─▒rak─▒p Padua ├ťniversitesi┬ĺne matematik profes├Âr├╝ olarak ge├žer.

T├╝m ya┼čam─▒ boyunca kendini bilime adayan ve do─čru bildi─čini a├ž─▒klamaktan ├žekinmeyen Galilei┬ĺnin kilise ile er ge├ž ba┼č─▒n─▒n derde girece─či ka├ž─▒n─▒lmazd─▒. Kopernik teorisini teleskopla ispatlad─▒─č─▒ iddias─▒ yetkililerin sabr─▒n─▒ ta┼č─▒rm─▒┼čt─▒. 1616┬ĺda engizisyon mahkemesi kapal─▒ bir oturumda onu mahk├╗m etmi┼čti. Fakat ba┼č e─čmek ┼č├Âyle dursun, isyank├ór davran─▒┼č─▒nda daha da ileri gidiyordu. 1633┬ĺde tekrar fakat bu kez a├ž─▒ktan mahkeme ├Ân├╝ne ├ž─▒kar─▒ld─▒. Yetmi┼č ya┼č─▒nda dayanma g├╝c├╝n├╝ kendisinde g├Âremeyen Galilei, d├╝nyan─▒n d├Ând├╝─č├╝ iddias─▒n─▒ bir daha a─čz─▒na almayaca─č─▒n─▒ bildirerek t├Âvbe eder. Rivayete g├Âre kendisinden istenen bu vaadi yaparken, bir yandan da ┬ôAma gene de d├╝nya d├Ân├╝yor┬ö diye m─▒r─▒ldanmaktan geri kalmaz.

GALILEI┬ĺN─░N F─░Z─░─×E KATKILARI

Kepler, gezegenlerin g├╝ne┼č etraf─▒nda ├žembersel de─čil, elips bi├žiminde y├Âr├╝ngeler ├žizdiklerini, ├╝niform de─čil de─či┼čen h─▒zlarla hareket ettiklerini kan─▒tlamakla Aristo┬ĺcu gelene─čin iki ├Ânemli yarg─▒s─▒n─▒ y─▒km─▒┼čt─▒. Bu gelene─čin sa─č duyuya da yak─▒n gelen bir di─čer ilkesi de cisimlerin hareketi ile ilgiliydi. Aristo pek hakl─▒ olarak hareket halindeki bir cisim itilmezse veya ├žekilmezse er ge├ž durur demi┼čti. Bu hepimizin g├╝nl├╝k g├Âzlemleriyle de do─črulad─▒─č─▒ bir ger├žek.

Aristo┬ĺnun cisimlerin hareketi ile ilgili g├Âr├╝┼č├╝, g├Âr├╝n├╝┼č ├žer├ževesinde do─čru, fakat temelde sakatt─▒. Hareket halinde bir cismin durmas─▒ itilmemesinden de─čil, hareketten al─▒koyucu bir tak─▒m nedenlerin varl─▒─č─▒nda ileri geliyordu. Ne var ki ger├žek d├╝nyada hareketin tan serbest kalmas─▒ olanaks─▒zd─▒r. Sadece engelleyici kuvvetler azalt─▒labilir veya hafifletilebilir. Nitekim p├╝r├╝zs├╝z y├╝zeylerde hareketin daha uzun s├╝rd├╝─č├╝n├╝ hepimiz biliyoruz t├╝m engellerin giderildi─či ideal bir durumda hareket halindeki cisimler hareketlerini sonsuza kadar s├╝rd├╝r├╝rler. Fizi─čin bu evrensel ilkesini ilk form├╝le eden Galilei, yaln─▒z Aristo dinami─čini y─▒kmakla kalmaz, ayn─▒ zamanda bilimin g├Âr├╝n├╝┼čle ba─čl─▒ kalamayaca─č─▒n─▒ da g├Âsterir.

Galilei, cisimlerin d├╝┼čme olay─▒n─▒ da ayn─▒ yakla┼č─▒mla ele al─▒r. Hemen herkes bilir ki, atmosferde serbest b─▒rak─▒lan ayn─▒ b├╝y├╝kl├╝kteki iki cisimden daha yo─čun olan─▒ yere daha erken ula┼č─▒r. Burada da g├Ârd├╝─č├╝m├╝z, g├Âzlenen sonucun, d├╝┼čmenin yer ald─▒─č─▒ ortam─▒n etkisinden dolay─▒ g├Âr├╝n├╝┼čte kalan bir olgu olmas─▒d─▒r. ─░deal bir durumda, (yani d├╝┼čmeyi engelleyen hi├ž bir atmosferik etkenin olmad─▒─č─▒ tam bir bo┼člukta) yo─čunluklar─▒ ne olursa olsun t├╝m cisimler ayn─▒ d├╝┼čme mesafesini ayn─▒ s├╝rede tamamlarlar. G├Âzlemler d├╝┼čmenin sabit bir h─▒zla de─čil saniyede yakla┼č─▒k 10 metre artan bir h─▒zla meydana geldi─čini g├Âstermi┼čtir.

Galilei b├Âylece fizi─čin iki ├Ânemli kanununu ke┼čfetmi┼č olur. Bunlardan ilki ┬ôeylemsizlik ilkesi┬ö ikincisi ┬ôCisimlerin Serbest D├╝┼čme Kanunu┬ödur.

GALILEI┬ĺN─░N ASTRONOM─░YE KATKILARI

Galilei┬ĺnin astronomi alan─▒ndaki katk─▒lar─▒na gelince, bunlar ilk bak─▒┼čta daha somut ve ├žarp─▒c─▒d─▒r.

1609┬ĺda bir Hollandal─▒ g├Âzl├╝k├ž├╝n├╝n uzak objeleri b├╝y├╝ten bir mercek icat etti─čini ├Â─črenince, hemen ├žal─▒┼čmaya koyulur; ─▒┼č─▒─č─▒n yans─▒ma ve k─▒r─▒lma olgular─▒ ├╝zerindeki bilgilerinden yararlanarak ilk teleskopu yapar. Aristo astronomisini temelinden ├ž├Âkerten bulu┼člar birbirini kovalamaya ba┼člar. Ay─▒n y├╝zeyinin, ├Âteden beri san─▒ld─▒─č─▒ gibi kusursuz ve p├╝r├╝zs├╝z de─čil, kayal─▒kl─▒ da─č ve vadilerle kapl─▒ oldu─ču g├Âr├╝l├╝r. Samanyolu┬ĺnun say─▒s─▒z y─▒ld─▒z k├╝melerinden ba┼čka bir ┼čey olmad─▒─č─▒ ortaya ├ž─▒kar.

Geleneksel ├Â─čretinin, g├Âk cisimlerinin yediden fazla olamayaca─č─▒ iddias─▒, J├╝piter gezegeninin etraf─▒nda Kepler kanunlar─▒na g├Âre dolanan d├Ârt uydusunun saptanmas─▒ ile bir anda ge├žerlili─čini yitirir. Galilei┬ĺnin teleskopu, Kopernik┬ĺin Ven├╝s┬ĺ├╝n ay gibi de─či┼čik g├Âr├╝n├╝┼čler g├Âsterece─či ile ilgili iddias─▒n─▒ do─črular.

Yorum ekle 12 Temmuz 2007

Eser Okuma Sonu├ž Raporu

ESER OKUMA SONUÇ RAPORU

Ad─▒ Soyad─▒: Meftun C─░NC─░O─×LU

Apolet Numaras─▒: 4452

S─▒n─▒f─▒ / K─▒sm─▒: I / 10

Eserin ad─▒: Gen├žli─čim Eyvah

Eserin yazar─▒: Tar─▒k BU─×RA

Bask─▒ y─▒l─▒: 1991

Sahifesi: 548

Bas─▒ld─▒─č─▒ matbaa: Y─▒ld─▒r─▒m Matbaa

ESER─░N KISA ├ľZET─░

─░htiyar┬ĺ─▒n tan─▒t─▒lmas─▒ ve politikalar─▒:Birinci D├╝nya Sava┼č s─▒ralar─▒nda yeni ├╝niversite mezunu olan ─░htiyar,bir ┼čeyhin tek o─čludur.O ya┼ča kadar iyi bir e─čitim g├Âren ─░htiyar ├╝niversite y─▒llar─▒nda kurallara ayk─▒r─▒ davran─▒┼člardan ka├ž─▒nm─▒┼čt─▒r.Daha o ├ža─čda bile bir├žok dil bilen , zeki ve ├ževresinde sevilen ─░htiyar evlili─činden sonra , kendinin d├╝zenledi─či gizli i┼čler ├ževiren biri olur.O , halk─▒n de─čer verdi─či her ┼čeyi hi├že sayan , kendinin ├╝st├╝nde b├╝y├╝k de─čer veya ki┼či tan─▒mayan bir kaos yarat─▒c─▒s─▒ haline gelmi┼čtir.Kendisini kimsenin ├Âvmesine m├╝saade etmez.Kendinden ├╝st├╝n bir deha tan─▒maz.Ya┼čl─▒l─▒k y─▒llar─▒na do─čru , halktan ve kutsal de─čerlerden duydu─ču tiksinti en ├╝st dereceye ula┼čm─▒┼čt─▒r.Vatanseverli─če lanet okur ve kendisini vatansever olarak niteleyenleri paylar.O┬ĺnu b├Âyle hareket etmeye y├Ânelten bir kompleksi , eksikli─či yoktur.O┬ĺna g├Âre kendisi bu i┼čin yeni varisidir. ├çevresinde O┬ĺnun bu sald─▒r─▒ ve y─▒k─▒m giri┼čimlerine neden giri┼čti─čini merak edenler , ve hatta kendisine bunun sebebini soranlar olduysa da bir yan─▒t alamam─▒┼člar , hatta terslenmi┼člerdir.─░htiyar , 1930 lu y─▒llardan beri B├╝y├╝k bir g├╝├ž elde etmi┼č , her ge├žen g├╝n daha da g├╝├žlenerek imparatorlu─čunun doruk noktas─▒na ula┼čm─▒┼čt─▒r.O┬ĺnun en b├╝y├╝k kini devlete kar┼č─▒d─▒r.Devlet denen yap─▒n─▒n birka├ž ucuz insandan olu┼čtu─čunu ileri s├╝rer ve devleti kendi organlar─▒yla y─▒kmak i├žin y─▒llarca ├žal─▒┼č─▒r.Bu kirli ama├žlar─▒n─▒ ger├žekle┼čtirmek i├žin kulland─▒─č─▒ en b├╝y├╝k koz ise gen├žliktir.

Delikanl─▒n─▒n tan─▒t─▒lmas─▒ ve ─░htiyar ile Delikanl─▒n─▒n ilk temaslar─▒ : Delikanl─▒n─▒n ad─▒ Ra┼čit┬ĺtir.ailesinin en b├╝y├╝k o─čludur.Babas─▒ Anadolulu bir memurdur.Liseyi il de bitirmi┼č ve daha sonra hem ├žal─▒┼č─▒p hem de okumak ├╝midiyle ─░stanbul┬ĺa,├╝niversiteye girmi┼čtir.├ťniversite y─▒llar─▒nda bir ├žok i┼čte ├žal─▒┼č─▒r.Ra┼čit ; bilgili,├žal─▒┼čkan ve ├Â─črenmeye hevesli bir gen├žtir.Hayatta b├╝y├╝k de─čer verdi─či dehalar vard─▒r , ├Ârne─čin: Atat├╝rk.─░├žinde hep bir madalya alma,kar┼č─▒ tarafla savama duygusu hakimdir.o hep sava┼čanlar─▒n aras─▒nda elinde bayrak , savundu─ču fikrin u─črunda her ┼čeyi yapmay─▒ d├╝┼čleyen biri olmu┼čtur.─░htiyara g├Âre ise bu ├žok ucuz bir d├╝┼č├╝ncedir.O┬ĺna g├Âre Ufak insanlar alanlarda d├Âv├╝┼čt├╝r├╝l├╝r,b├╝y├╝k dehalar ise bu d├Âv├╝┼č├╝n oynat─▒c─▒lar─▒d─▒r.Delikanl─▒ ─░htiyarla ilk kez bir anfi de , derste kar┼č─▒la┼č─▒r.Delikanl─▒ ├Â─črenci , ihtiyar ise profes├Ârd├╝r.─░htiyar─▒n daha ilk konu┼čmalar─▒nda delikanl─▒ bu adamda bir gariplik oldu─čunu anlam─▒┼č ve bu ya┼čl─▒ adamdan tedirgin olmu┼čtur.Delikanl─▒n─▒n tepkisine yol a├žan bu ilk derste , ihtiyar s─▒n─▒f─▒ hedef alan ve alayc─▒ bir s├Âz s├Âyler , bunun ├╝zerine delikanl─▒ s├Âz alarak kar┼č─▒l─▒k verince ihtiyar delikanl─▒y─▒ ve ondaki s─▒rr─▒ ilk kez g├Âr├╝r.Bu g├╝nden sonra ihtiyar delikanl─▒n─▒n izini ├╝niversitedeki gen├ž hizmetkarlar─▒ arac─▒l─▒─č─▒yla g├╝decek ve onun hakk─▒nda bilgi edinmeye ba┼člayacakt─▒r.

Delikanl─▒ya oynanan oyunlar ve te┼čkilata ├žekili┼či:Delikanl─▒ ├Ânceleri olduk├ža fakir olan ya┼čant─▒s─▒n─▒n yava┼č yava┼č de─či┼čti─čini , yeni i┼člere girerek iyi para kazanmaya ba┼člad─▒─č─▒n─▒ fark eder.Girdi─či i┼čler ise ihtiyar┬ĺ─▒n O┬ĺnu kendi ├Ârg├╝t├╝ne daha da yak─▒nla┼čt─▒rmak i├žin oynad─▒─č─▒ oyunlard─▒r.─░htiyar delikanl─▒ya ikramiyeler verdirmekte , O┬ĺnun hayat─▒n─▒ de─či┼čtirmekte ve g├╝zelle┼čtirmektedir.Delikanl─▒ ise kendisine oynanan bu oyunlar─▒n hen├╝z fark─▒nda de─čildir.O i┼čini ve paras─▒n─▒ kendinin kazand─▒─č─▒n─▒ d├╝┼č├╝nmektedir. Hen├╝z ─░htiyar┬ĺ─▒n politikas─▒n─▒ ve kirli i┼člerini ├Â─črenmemi┼čtir.Art─▒k s─▒k s─▒k ─░htiyar┬ĺ─▒n mekan─▒ olan lokantada ─░htiyar ve dostlar─▒ ile yemekler yer, sohbetler eder.─░htiyar her konu┼čmas─▒nda delikanl─▒y─▒ daha da etkilemektedir.─░htiyar┬ĺ─▒n delikanl─▒ya oynad─▒─č─▒ en b├╝y├╝k oyun ise , G├╝liz adl─▒ ├Ârg├╝t├╝ne mensup bayan ile delikanl─▒n─▒n aras─▒n─▒ yapmas─▒ ve delikanl─▒n─▒n ondan ho┼članarak kendisinden ve ├Ârg├╝t├╝nden kopamaz hale gelmesidir.

Delikanl─▒n─▒n uyan─▒┼č─▒ ve ─░htiyar─▒n gizli y├╝z├╝:Delikanl─▒ zamanla girdi─či i┼člerin elde etti─či paran─▒n ─░htiyar─▒n oyunlar─▒ oldu─čunu anlam─▒┼čt─▒r.Art─▒k ─░htiyar─▒n kirli politikalar─▒n─▒n da bilincindedir. Kendisine oynad─▒─č─▒ G├╝liz oyununu ise hazmedememektedir. G├╝liz onun ─░htiyardan kopmas─▒n─▒ engellemektedir ├ž├╝nk├╝ e─čer ─░htiyardan uzakla┼č─▒rsa ihtiyar ona g├╝lizi bir daha g├Âstermeyecektir.G├╝liz ise yava┼č yava┼č delikanl─▒dan ho┼članmaya ve ihtiyardan so─čumaya ba┼člar. Delikanl─▒yla birlikte o da ─░htiyar─▒n kirli y├╝z├╝n├╝ daha iyi g├Ârm├╝┼č ve delikanl─▒ya olan b├╝y├╝k a┼čk─▒ onu bu ├Ârg├╝tten uzakla┼čmaya itmi┼čtir.Ancak b├Âyle bir uzakla┼čman─▒n ikisi i├žin de ├Âl├╝m olaca─č─▒n─▒ bilmektedir.Bu nedenle ─░htiyar─▒n kendisine verdi─či rol├╝ oynuyormu┼č gibi yapmakta karar k─▒lar ve delikanl─▒ya d├╝┼č├╝ncelerini anlat─▒r.Delikanl─▒ bir s├╝re G├╝liz┬ĺin ger├žekten kendini sevip sevmedi─či konusunda ┼č├╝pheye d├╝┼čecek , bu a┼čk─▒n da ihtiyar─▒n bir oyunu oldu─čunu d├╝┼č├╝necektir.─░htiyar ise iyiden iyiye delikanl─▒y─▒ en ├Ânem verdi─či insanlar listesine alm─▒┼čt─▒.O┬ĺn imparatorlu─čunun varisi olarak g├Âr├╝yordu.Akla gelmez ufak ve t├╝rl├╝ oyunlarla Delikanl─▒y─▒ her g├╝n kendisine yak─▒nla┼čt─▒ran oyunlar─▒na devam eden ihtiyar , oynad─▒─č─▒ G├╝liz oyununun ba┼čar─▒l─▒ oldu─čunu ve delikanl─▒n─▒n da g├╝lize kar┼č─▒ duygular besledi─čini fark etmi┼čtir.Art─▒k delikanl─▒ ihtiyardan tiksinse de , G├╝liz nedeniyle bu ├Ârg├╝tten kopamayacakt─▒r.G├╝liz ise bir yolunu bulup ihtiyardan ve ├Ârg├╝t├╝nden ka├žarak sadece Ra┼čit le olmay─▒ d├╝┼člemektedir.─░htiyara delikanl─▒y─▒ ger├žekten sevdi─čini belli etmemeye ├žal─▒┼čmaktad─▒r.─░htiyar ise yava┼č yava┼č G├╝liz in delikanl─▒y─▒ ger├žekten sevip sevmedi─či konusunda ┼č├╝phelenmeye ba┼člar ve G├╝liz in bunu belli edebilecek bir hareketini arar.G├╝liz ise hi├žbir a├ž─▒k vermez.─░htiyar ideolojilerini bir bir delikanl─▒ya dayatmaktad─▒r, hatta delikanl─▒n─▒n ├Ânem verdi─či dehalara hakaretler ederek O┬ĺnu kendi b├╝y├╝kl├╝─č├╝ne inand─▒rmaya ├žal─▒┼čmaktad─▒r.Delikanl─▒ zaman zaman ─░htiyar─▒n politikas─▒na ters d├╝┼čen d├╝┼č├╝ncelerini a├ž─▒klamakta ve bu ─░htiyar┬ĺda b├╝y├╝k ├Âfke uyand─▒rmaktad─▒r.Bu arada ─░htiyar , politika ├ževresi ve gen├žleri kullanarak kirli oyunlar─▒n─▒ birer birer sergilemektedir.Ra┼čit art─▒k O┬ĺndan tiksinti duymaktad─▒r.

Ra┼čit┬ĺin isyan─▒ ve ─░htiyar─▒n ├ž├Âk├╝┼č├╝:Art─▒k Ra┼čit ─░htiyar┬ĺ─▒n bu ├žirkin politikas─▒nda kendisine sundu─ču varisli─či reddetmektedir.O ─░htiyardan sadece bir tek ┼čey ister : Bir eylemde yer almak veya bir g├Ârevi yerine getirmek , k─▒sacas─▒ ihtiyar┬ĺ─▒n kulland─▒─č─▒ binlerce ma┼čadan biri olmak.Bunun nedeni y─▒llard─▒r i├žinde b├╝y├╝yen sava┼čmak duygusu ve madalya almak ├Âv├╝lmek iste─čidir.O her zaman bu insanlara hayran olmu┼č , yapt─▒klar─▒ cesurluklar─▒ ├Ârnek alm─▒┼čt─▒r.─░htiyar ise O┬ĺnun bu iste─či kar┼č─▒s─▒nda O┬ĺna ├žok k─▒zar , varis olarak yanl─▒┼č birini se├žti─čini d├╝┼č├╝nmektedir , bir yandan da ona bu g├Ârevi vermeye raz─▒ olur.Delikanl─▒ ise karma┼č─▒k duygular i├žindedir.G├╝liz le s├╝ren a┼čklar─▒ bir ├ž─▒kmaza girmi┼čtir ve o art─▒k g├╝liz u─čruna daha fazla ihtiyar─▒n politikalar─▒n─▒ ├žekemez hale gelmi┼čtir.Bir yandan da ─░htiyar┬ĺ─▒n y─▒llar boyunca harcad─▒─č─▒ gen├žleri , politikac─▒lar─▒ , yazarlar─▒ , felsefecileri g├Ârmektedir.─░htiyar O┬ĺna bir el├žilik bombalama i┼či verir , G├╝liz ise Delikanl─▒┬ĺy─▒ bu g├Ârevden vazge├žirmeye ├žal─▒┼čmaktad─▒r.Delikanl─▒ O┬ĺnu dinlemez fakat tam el├žili─či bombalayacakken , ─░htiyardan ├Âc├╝n├╝ almaya karar verir.El├žilik yerine ─░htiyar┬ĺ─▒n e─člence mekan─▒ olan gazinoyu bombalar.Buna son derece ├Âfkelenen ─░htiyar bir s├╝reli─čine istanbuldaki kona─č─▒ndan uzakla┼čarak ─░zmit taraf─▒ndaki bah├že evine yerle┼čir ve burada delikanl─▒y─▒ bekler.O┬ĺnun buraya gelece─činden ve kendisini ├Âld├╝rmek isteyece─činden emindir.O geldi─činde ise kendisi haz─▒r olacakt─▒r.Delikanl─▒ her ge├žen saniye ─░htiyar─▒ ve yapt─▒klar─▒n─▒ d├╝┼č├╝nmektedir.Anfilerden s├Âk├╝len gen├žler ve kaybolan kocaman bir nesil.─░htiyar b├╝y├╝k bir kitleyi kirli oyunlar─▒nda harcam─▒┼čt─▒r.Bu s─▒rada G├╝liz Delikanl─▒yla bulu┼čarak ─░htiyar┬ĺ─▒ ├Âld├╝rme g├Ârevini kendisinin ├╝stlenmesi gerekti─čini , ├ž├╝nk├╝ Delikanl─▒┬ĺn─▒n ─░htiyar┬ĺ─▒n oldu─ču yere gider gitmez ├Âld├╝r├╝lece─čini s├Âyler.Delikanl─▒ zor da olsa buna raz─▒ olur ve G├╝liz yola koyulur.Kendi gen├žli─čini ve kad─▒nl─▒─č─▒n─▒ ├žalan , O┬ĺnu hep oyunlar─▒n─▒ ger├žekle┼čtirmek i├žin bir oyuncak gibi kullanan bu adama ├Âfkesi , Ra┼čit┬ĺe olan a┼čk─▒na yapt─▒klar─▒yla daha da sertle┼čmi┼čtir.K─▒z yola koyulur,─░htiyar┬ĺ─▒ zehirleyecektir.─░htiyar┬ĺ─▒n evine yakla┼čt─▒─č─▒nda Ra┼čit┬ĺe telefon eder ve bu s─▒rada az─▒ndan ─░htiyar┬ĺ─▒n evinin yerini ka├ž─▒r─▒r.Delikanl─▒ kendisine hakim olamayarak yola koyulur.G├╝liz ise amac─▒na ula┼čm─▒┼čt─▒r , ─░htiyar k─▒z─▒n verdi─či zehirli ─▒hlamuru i├žmi┼čtir.Bu s─▒rada Delikanl─▒ eve gelir ve korumalar taraf─▒ndan yakalan─▒r.Korumalar─▒ alt eden delikanl─▒ ihtiyar─▒n odas─▒na do─čru yola koyulur.─░htiyar zehrin etkisiyle beraber k─▒z─▒n ihanetini anlar ve O┬ĺnu tam kalbinden vurur.Bu esnada i├žeriye giren delikanl─▒ k─▒z─▒n cesedi ve can ├žeki┼čen ─░htiyarla kar┼č─▒la┼č─▒r.─░htiyar son bir hamleyle Delikanl─▒y─▒ baca─č─▒ndan vurur ve ├Âl├╝r.Delikanl─▒ oradan uzakla┼č─▒r ve ─░htiyar┬ĺ─▒n harcad─▒─č─▒ nesli d├╝┼č├╝nerek ├Âl├╝m├╝nden mutluluk duyar.

MUHTEVA B─░LG─░S─░

A) ANA F─░K─░R

Ya┼čam sevgisi ve gen├žli─čin s├Âm├╝r├╝l├╝┼č├╝ne duyulan kin.

B) ALINACAK DERSLER

i) Kendi ideolojileri u─čruna , gen├žli─či s├Âm├╝ren ki┼čiler vard─▒r.

ii) Gen├žlik bu s├Âm├╝r├╝c├╝lere kar┼č─▒ uyanmal─▒ ve kar┼č─▒ koymal─▒d─▒r.

C) OLAYIN K─░┼×─░LER─░ VE TAHL─░LLER─░

─░htiyar: Gen├žleri s├Âm├╝ren ve devlet yap─▒s─▒n─▒ y─▒kmak , varolan t├╝m d├╝zenleri de─či┼čtirmek , t├╝m insanlar─▒ a┼ča─č─▒lamak gibi ama├žlar─▒ olan ve bu yolda insanlar─▒ harcayan ya┼čl─▒ bir adam.

Delikanl─▒: Saf ve temiz duygular─▒ olan , zeki , bilgili ve d├╝┼č├╝nen bir gen├ž.

G├╝liz: ─░htiyar┬ĺ─▒n oyunlar─▒na alet etti─či , g├╝zel ve bilgili bir k─▒z.

─░htiyar┬ĺ─▒n hizmetkarlar─▒: ─░htiyar┬ĺ─▒n ├Ârg├╝t├╝ne katt─▒─č─▒ ve i├žlerindeki sava┼čmak duygusundan yararland─▒─č─▒ gen├žler,politikac─▒lar,gazeteciler , ├Â─čretmenler vs…

D) OLAYIN GE├çT─░─×─░ MEKAN VE ZAMAN

MEKAN:

Olaylar , ─░htiyar┬ĺ─▒n ├Âl├╝m├╝ d─▒┼č─▒nda ─░stanbul ve ├ževresinde ge├žmektedir.

ZAMAN: Olaylar , ─░htiyar┬ĺ─▒n 1930 ve sonraki y─▒llarda politikalar─▒n─▒ uygulamaya koymas─▒yla ba┼člar ve 1980 li y─▒llara kadar uzan─▒r.

E) T├ťR B─░LG─░S─░

Yazar , ak─▒c─▒ bir dille olaylar─▒ b├Âlmeden anlatm─▒┼č.Bol s─▒fat ve tamlamaya yer vermi┼č.Ki┼čilerin d├╝┼č├╝ncelerini aktarmada olduk├ža ba┼čar─▒l─▒d─▒r.

YAZAR HAKKINDA B─░LG─░

TARIK BU─×RA (AK┼×EH─░R 1918)

A) YAZARIN HAYATI

Konya lisesini bitirdikten sonra(1936) ─░stanbul ├ťniversitesi T─▒p,Hukuk ve Edebiyat fak├╝ltelerinde s├╝rd├╝rd├╝─č├╝ e─čitimini tamamlayarak Ak┼čehir┬ĺde ├ž─▒kard─▒─č─▒ Nasreddin Hoca dergisiyle (1947) gazetecili─če ba┼člayan Tar─▒k Bu─čra 1948┬ĺde Cumhuriyet gazetesinin d├╝zenledi─či ├Âyk├╝ yar─▒┼čmas─▒nda -O─člumuz- adl─▒ yap─▒t─▒yla ikincilik ├Âd├╝l├╝n├╝ kazan─▒nca edebiyat ├ževrelerinde tan─▒nd─▒.Ayn─▒ y─▒l ,├ç─▒naralt─▒ dergisinde bir├žok ├Âyk├╝ yay─▒mlad─▒.1952┬ĺden sonra Milliyet ,Yeni ─░stanbul ,Haber ,Terc├╝man gazetelerinde Yenig├╝n ve Yol dergilerinde f─▒kra yazarl─▒─č─▒ yapt─▒.Teknik i┼člerde ├žal─▒┼čt─▒ ve 1991┬ĺde devlet sanat├ž─▒s─▒ ├╝nvan─▒n─▒ ald─▒.

B) EDEB─░ K─░┼×─░L─░─×─░:

1940┬ĺda yazd─▒─č─▒ ┬ľYaln─▒zlar─▒n Roman─▒- adl─▒ yap─▒t─▒n─▒ 1948 ┬Ĺde ├ç─▒naralt─▒ dergisinde tefrika ettiren Tar─▒k Bu─čra aralar─▒nda ba─č kuramamaktan ├Ât├╝r├╝ mutsuz ki┼čileri anlatt─▒─č─▒ bu roman─▒nda ,sonradan geli┼čtirece─či ├Âzenli roman dilinin ilk ├Ârne─čini verdi.Kitap olarak yay─▒mlanan ilk roman─▒ -Siyah Kehribar- da (1955) Mussolini d├Ânemininin ─░talya┬ĺs─▒ndan ayd─▒nlara yap─▒lan bask─▒y─▒ ,bir T├╝rk ├Â─črencisinin bak─▒┼č a├ž─▒s─▒yla anlatt─▒.├ťn├╝n├╝ yayg─▒nla┼čt─▒ran

K├╝├ž├╝k A─ča-(1964) ve ┬ľK├╝├ž├╝k A─ča Ankara┬ĺda-(19646 adl─▒ romanlar─▒nda olaylara ger├žek├ži yakla┼č─▒m─▒yla ,ustal─▒kla i┼čledi─či diyaloglarla ve ki┼čilerin i├ž d├╝nyalar─▒n─▒n betimleni┼čindeki ayr─▒nt─▒larla ak─▒c─▒ yap─▒tlar ortaya koymay─▒ ba┼čard─▒.Tiyatro ve televizyonda da uyarlanan -─░bi┼č┬ĺin R├╝yas─▒- (1970) adl─▒ yap─▒t─▒nda -Komik i ┼×ehir- Na┼čiti ve d├Âneminin tiyatro evrenini d├╝┼čg├╝c├╝yle de─či┼čtirerek yetkin bir roman anlay─▒┼č─▒ sergiledi. 1970┬ĺten sonra yay─▒mlad─▒─č─▒ ┬ľFiravun ─░man─▒- ve ┬ľGen├žli─čim Eyvah-adl─▒ romanlar─▒n da siyasal kayg─▒lar─▒na ├Âncelikle yer verdi─či i├žin romanc─▒ nitelikleri a─č─▒r basan yazar─▒n ,g├╝nl├╝k ya┼čam─▒ ,ayr─▒nt─▒lara yer vererek ele┼čtirisel bir g├Âr├╝┼čle yans─▒tan ├Âyk├╝leri de vard─▒r.

C) ESERLER─░:

ROMAN: Siyah Kehribar (1955), K├╝├ž├╝k A─ča (1964), K├╝├ž├╝k A─ča Ankara┬ĺda (1966), ─░bi┼č┬ĺin R├╝yas─▒ (1970), Firavun ─░man─▒(1976), D├Âneme├žte (1978), Gen├žli─čim Eyvah(1979), Ya─čmur Beklerken (1981), Yaln─▒zlar (1981), Osmanc─▒k (1983)

├ľYK├ť: O─člumuz (1949), Yar─▒n Diye Bir ┼čey Yoktur (1952), ─░ki Uyku Aras─▒nda (1954), Hikayeler (1964)

FIKRA: Gen├žlik T├╝rk├╝s├╝ (1964)

DENEME: D├╝┼čman Kazanmak Sanat─▒ (1979), Politika D─▒┼č─▒ (1992)

GEZ─░ YAZISI: Gagaringrad (1962)

OYUN: ├ť├ž oyun (1979)

SONUÇ

Yazar bu eserle , y─▒llardan beri T├╝rkiye┬ĺde varolan anar┼čiyi g├Âstermektedir.Roman b├╝y├╝k ├žo─čunlukla ya┼čanm─▒┼č olaylar─▒ yans─▒tmakta fakat kitab─▒n sonlar─▒na do─čru yazar─▒n ideolojisini yaymak i├žin yazd─▒─č─▒ bir yap─▒t g├Âr├╝n├╝m├╝ kazanmaktad─▒r.Yazar anar┼čiyi ve bu harekete hizmet etmi┼č b├╝t├╝n ├ževreleri k├Ât├╝lemektedir.bu ├ževreleri ise kesin ├žizgilerle belirtmektedir.

Gen├žli─če verdi─či mesajlar a├ž─▒s─▒ndan ise yararl─▒ bir eserdir.Bu t├╝r ideoloji , din , k├╝lt├╝r s├Âm├╝r├╝c├╝leri g├╝n├╝m├╝zde de ya┼čamlar─▒n─▒ s├╝rd├╝rmektedirler. Bunlara kar┼č─▒ uyan─▒k olmas─▒ gereken gen├žlik , kendi de─čerlerini ve kendi ideolojilerini savunmal─▒ , kimsenin fikrini yaymak i├žin ├Âl├╝me gitmemelidir.Kullan─▒lm─▒┼č bir nesil olmamak i├žin direnmelidir.Gen├žlik y─▒llar─▒nda ya┼čanmas─▒ gereken g├╝zel duygular─▒ ya┼čamal─▒ ve hayat─▒n en ├Ânemli evrelerinden olan bu y─▒llar─▒ bu t├╝r kirli ama├žlara hizmet ederek harcamamal─▒d─▒r.

Yorum ekle 12 Temmuz 2007

Konu: Giri┼čimcili─či Etkileyen Fakt├Ârler Nelerdir?

Konu: Giri┼čimcili─či Etkileyen Fakt├Ârler Nelerdir?

─░lk ├Ânce bu konuda uluslar aras─▒ bir kurulu┼č olan OECD tan─▒m─▒na g├Âre giri┼čimcilik; “Ekonomik f─▒rsatlar─▒n belirlenerek de─čerlendirilmesine dayanan refah yaratma s├╝recidir”. Bu s├╝re├ž dinamik bir s├╝re├ž olup, s├╝reci etkileyen 3 ├Ânemli boyuttan s├Âz edilebilmektedir.

1. Kurumsal altyap─▒

2. B├╝rokrasi ve mevzuat

3. Destek programlar─▒

KURUMSAL ALTYAPI

E─čer giri┼čimcilik bir risk faaliyeti anlam─▒na geliyorsa, bu faaliyeti yerine getirecek olan ki┼či yani giri┼čimci bir tak─▒m riskleri ├╝st├╝ne almakla beraber i┼čletmenin kurulu┼č ve i┼čleyi┼č a┼čamas─▒nda kar┼č─▒la┼čaca─č─▒ sorunlar i├žinde mutlaka tedbirler alacakt─▒r. E─čer bu t├╝rl├╝ bir y├Ântem uygulamazsa giri┼čimci zarar edecektir. ─░┼čte bu y├╝zden giri┼čimci i├žin i┼čletmenin kurulu┼č a┼čamas─▒ndan ├Ânce i┼čletmeyi bir altyap─▒ d├╝zeyine kavu┼čturmak zorundad─▒r.

Giri┼čimci her a├ž─▒dan ilk ├Ânce kendini d├╝┼č├╝nmelidir. ─░┼čte bu y├╝zden i┼čletmede al─▒nacak ├Ânlemelerden ve tabi ki altyap─▒dan s├Âz edilebilir.

Kurusal Altyap─▒y─▒ Etkileyen Baz─▒ Fakt├Ârlerde vard─▒r. Bunlar;

E─čitim

Deneyimli i┼č g├╝c├╝

Belli bir birikim

Kar┼č─▒la┼čabilecek ola─čan sorunlar─▒n nas─▒l giderilece─či,

Evet giri┼čimci i┼čletmenin i┼čleyi┼č a┼čamas─▒nda kar┼č─▒la┼čaca─č─▒ sorunlar─▒n yan─▒t─▒n─▒ da aramal─▒d─▒r. Bundan ba┼čka ise mutlaka e─čitimli belli bir deneyimden ge├žmi┼č i┼č├žilere gerek duyulur. Bu a┼čamada ├╝retimin nas─▒l yap─▒laca─č─▒ da ve en ├Ânemlisi de bunlar─▒ pazara ├ž─▒kard─▒ktan sonra kar┼č─▒la┼č─▒lacak sorunlar d├╝┼č├╝nmelidir.

Peki; bu safhada ├╝retimi etkileyen fakt├Ârler nelerdir?

Tabiat, iklim ve yer ┼čekilleri

Emek

Sermaye

TAB─░AT, ─░KL─░M VE YER ┼×EK─░LLER─░

Tabiat denilince akla gelen ilk ┼čey ├╝zerinde ├╝retim yap─▒lan arazi, toprak ile ormanl─▒klar, do─ča zenginlikleri, akarsular, g├Âller yahut g├╝ne┼č gibi birka├ž terimdir.

Ekonomide ise tabiat ├╝retimin as─▒l unsurudur. S─▒nai ve ticari i┼čletmelerde arazi kurulu┼čun yer te┼čkili bak─▒m─▒ndan ├Ânemlidir. B├╝t├╝n i┼čletmeler belli bir adres unsuru ta┼č─▒mak zorunlulu─čundan belli bir yer te┼čkil eder. Zaten ├╝r├╝n ticareti yapmay─▒ ama├žlayan her i┼čletme mutlak suretle bir yer i┼čgal ederler.

Tabiat─▒n ekonomiye etkilerinin di─čer bir y├Ân├╝nden s├Âz edecek olursak tabiatta yer se├žimi ├žok ama ├žok fazla ├Ânemlidir. ├ç├╝nk├╝ i┼čletmenin istihdam, gelir ve i┼čg├╝c├╝ sa─člayabilmesi gerekmektedir. S├Âz konusu bir havaliman─▒ onbin (10.000) nuf├╝slu bir il├že yak─▒n─▒na yap─▒ld─▒─č─▒nda buraya seyahat edecek ki┼či say─▒s─▒ az oldu─čundan bu havaliman─▒ndan elde edilecek gelir b├╝y├╝k bir miktar olamaz. Yahut Sahra ├ž├Âl├╝n├╝n ortas─▒na be┼č y─▒ld─▒zl─▒ bir otel in┼ča etmeyi d├╝┼č├╝nen giri┼čimci mutlak suretle zarar edecektir.

EMEK

Tabiattan sonra ikinci ├Ânemli husus olan emek ve i┼čg├╝c├╝ ayn─▒ anlamdad─▒r. ├ťretimde kullan─▒lan insan g├╝c├╝ne, emek ad─▒ verilir. Emek, ├╝retimin esas unsurlar─▒ aras─▒ndad─▒r. Emek olmadan di─čer ├╝retim fakt├Ârlerinin varl─▒─č─▒ hi├žbir ├Ânem te┼čkil etmez. ├ç├╝nk├╝ istihdam sa─članamayan bir i┼čletme ├žal─▒┼čan─▒ olmad─▒─č─▒ i├žin i┼č g├Âremez duruma gelecektir.

Ekonomik anlamda emek, faydal─▒ bir mal─▒ veya hizmeti ├╝retmek amac─▒yla pl├ónl─▒ bir ┼čekilde yap─▒lan bedensel ve zihinsel bir faaliyettir. Bu tan─▒ma g├Âre topra─č─▒ kazan bir insan─▒n faaliyeti emek oldu─ču gibi ├žizim yapan bir mimar─▒n yapt─▒─č─▒ i┼č de emek olarak ├Âng├Âr├╝l├╝r. Ama bu sepebten dolay─▒ emek; vas─▒fl─▒ ve vas─▒fs─▒z olmak ├╝zere ikiye ayr─▒l─▒r.

Vas─▒fl─▒ emek; Yap─▒labilmesi i├žin emek sarf edecek ki┼činin nitelikli olmas─▒n─▒ gerektirir. Mimar─▒n ├žizim yapmas─▒ buna ├Ârnektir.

Vas─▒fs─▒z emek: Yap─▒labilmesi i├žin ki┼čide nitelik gerektirmeyecek i┼čg├╝c├╝d├╝r. Topra─č─▒ kazmak ise di─čer bir ├Ârnek olacakt─▒r.

Emek; giri┼čimci a├ž─▒s─▒ndan mutlaka ├Ân s─▒ralarda gelecek ve i┼čletmenin iktisadi kaynaklar─▒n─▒ art─▒racak bir g├╝ce sahiptir. Giri┼čimci yerine g├Âre vas─▒fl─▒, yerine g├Âre vas─▒fs─▒z eme─či i┼čletmesinin tabi kaynaklar─▒na katabilecektir.

SERMAYE

Emek ve tabiat ile birlikte ├╝retime ve dolay─▒s─▒yla iktisadi kaynaklara kat─▒lan di─čer ├Ânemli bir unsur da sermayedir. Sermaye denince halk aras─▒nda ilk akla gelen nakdi yani nakit (haz─▒r para) olmaktad─▒r. Halbuki i┼čletmenin ba┼člang─▒├ž s├╝recinde haz─▒r de─čerlerine kat─▒lan t├╝m de─čerler sermayedir. Bunlara ├Ârnek olarak ta┼č─▒t, bina, tesis, makine ve cihaz gibi bir ├žok ├Ârnek verebiliriz. Daha a├ž─▒k bir ifadeyle sermaye; daha ├Ânce haz─▒r de─čerlere kat─▒lm─▒┼č olan ve ├╝retime tahsis edildi─činde eme─čin verimini art─▒ran her ┼čeydir.

1. Kurumsal alt yap─▒ ├žer├ževesinde ele al─▒nmas─▒ gereken konular ┼čunlard─▒r:

-Kararl─▒ makro ekonomik ko┼čullar─▒n sa─članm─▒┼č olmas─▒;

Makro ekonomi OECD taraf─▒ndan ┼č├Âyle tan─▒mlan─▒r: Ulusal gelir, toplam ├╝retim, yat─▒r─▒m, enflasyon, dev├╝lasyon, istihdam, i┼čsizlik, b├╝y├╝me kalk─▒nma gibi konular─▒ inceleyen en kapsaml─▒ ekonomi birimidir.

Giri┼čimci i┼če ba┼člarken g├Âze almak zorunda oldu─ču riskler oldu─čunu belirtmi┼čtik. Ancak giri┼čimci baz─▒ riskleri ├╝stlenirken, ileriyi g├Ârebilmeli ona g├Âre hareket edebilmelidir. Karal─▒ makro ekonominin sa─članm─▒┼č olmas─▒, giri┼čimcinin ├╝stlendi─či y├╝k├╝ mutlaka ki azaltacakt─▒r. ├ç├╝nk├╝ ulusal gelirin y├╝ksek olmas─▒, ├╝lke yat─▒r─▒m─▒n─▒n geli┼čmi┼č olmas─▒, milli paran─▒n de─čer kaybetmeyece─činin bilinmesi de giri┼čimcinin ileriyi daha rahat g├Ârmesini sa─člar. ├ťlkemizde giri┼čimcili─čin geli┼čememesinin nedenlerinden biride karal─▒ makro ekonomi ko┼čullar─▒n─▒n sa─članmam─▒┼č olmas─▒d─▒r.

-Tam rekabet ortam─▒ sa─članmas─▒

Tam rekabet piyasas─▒ d─▒┼čardan herhangi bir yapt─▒r─▒m g├╝c├╝ne dayal─▒ m├╝dahalede bulunulmad─▒k├ža, ar ve talebe g├Âre fiyat─▒n olu┼čumunun serbest olarak i┼člem g├Ârd├╝─č├╝ piyasad─▒r. Tam rekabet ortam─▒n─▒n sa─članm─▒┼č olmas─▒ da giri┼čimci i├žin bir avantajd─▒r. ├ç├╝nk├╝ tam rekabet ortam─▒n─▒n sa─čland─▒─č─▒ piyasada daha ├žok al─▒c─▒ ve sat─▒c─▒ bulunacakt─▒r. Buna g├Âre piyasan─▒n toplam arz─▒, firmalar─▒n tek tek arz─▒n─▒n daha da ├╝st├╝nde olacakt─▒r.

-Fikri ve s─▒nai m├╝lkiyet haklar─▒n─▒n korunmas─▒

Giri┼čimci i┼čletmeyi kurma plan─▒na ge├žmeden ├Ânce fikri sinai m├╝lkiyet hakk─▒n─▒n korunmas─▒n─▒ da istemelidir. ├ťlkemizde giri┼čimcilik anayasam─▒z─▒n tan─▒d─▒─č─▒ ├╝├ž temel haka g├╝vece alt─▒na al─▒nm─▒┼čt─▒r. Bunlar; M├╝lkiyet Hakk─▒, Meslek Se├žme Hakk─▒, S├Âzle┼čme Yapabilme Hakk─▒d─▒r.

-Ula┼č─▒m ve ileti┼čim altyap─▒s─▒n─▒n yeterli olmas─▒

Giri┼čimci i┼čletmesinin ├Âmr├╝ boynuca yapaca─č─▒ ├žal─▒┼čmalarda ve bulunaca─č─▒ faaliyetlerde teknolojik imkanlardan da yaralan─▒r. Bu y├╝zden teknolojik geli┼čme, ula┼č─▒m ve ileti┼čim altyap─▒s─▒n─▒n yeterli olmas─▒ da giri┼čimci i├žin bir avantajd─▒r. ├ç├╝nk├╝ giri┼čimci pazarda elde edece─či pay─▒, bir y├Ân├╝yle kitle ileti┼čim ara├žlar─▒ sayesinde sa─člar. Karma pazarda, pazarlama fonksiyonlar─▒n─▒n baz─▒ unsurlar─▒ ileti┼čime, ula┼č─▒ma ve teknolojik geli┼čmeye ba─čl─▒d─▒r.

-─░┼čg├╝c├╝ piyasalar─▒nda esneklik

Tam rekabet ortam─▒n─▒n sa─čland─▒─č─▒ piyasalarda, i┼čg├╝c├╝ esnekli─či de sa─članm─▒┼č olur. ├ç├╝nk├╝ tam rekabet ortam─▒n─▒n sa─čland─▒─č─▒ piyasada geli┼čime ba─čl─▒ olarak, daha ├žok al─▒c─▒ ve sat─▒c─▒ bulunacakt─▒r. Bu da piyasada esnekli─či sa─člar. Zaten

-Sermaye piyasalar─▒n─▒n yeterli olmas─▒

-E─čitim sistemi ve k├╝lt├╝r

2. B├╝rokrasi ve mevzuattan kaynaklanan sorunlar ┼ču ┼čekilde ├Âzetlenebilir:

┼×irket kurma a┼čamas─▒ndaki g├╝├žl├╝kler

Yer temini ile ilgili i┼člemler

─░┼čletme s├╝recinde kar┼č─▒la┼č─▒lan problemler (Vergi ve di─čer y├╝k├╝ml├╝l├╝kler)

─░stihdam ve ─░┼čg├╝c├╝ ile ilgili sorunlar

3. Giri┼čimcilere ve firmalara sa─članabilecek destekler ┼čunlar olabilir:

E─čitim

Dan─▒┼čmanl─▒k

Ba┼člang─▒├ž sermayesi

Di─čer finansal destekler

Kredi garantisi

Teknoloji destekleri

Yer temini (─░nk├╝bat├Ârler vs)

Bilgi kaynaklar─▒na eri┼čim

Yorum ekle 12 Temmuz 2007

Grup Teknolojisisnin Tan─▒m─▒

GRUP TEKNOLOJ─░S─░SN─░N TANIMI

Grup teknolojisi (GT) benzer par├žalar─▒n tan─▒mlan─▒p ayn─▒ grup alt─▒nda toplanmalar─▒na dayanan bir imalat y├Ânetim sistemidir. Bu grupland─▒rma par├žalar─▒n imalat ve tasar─▒m a├ž─▒s─▒ndan benzerliklerinden yararlanmak amac─▒yla yap─▒l─▒r.

Grup teknolojisi kavram─▒n─▒n yap─▒lm─▒┼č tan─▒mlar─▒ i├žinde Rus S.M.Mitrafanov┬ĺun 1959 y─▒l─▒nda ┬ôScientific Prinsiples of Group Technology┬ö adl─▒ kitab─▒nda yapt─▒─č─▒ tan─▒m pek ├žok a├ž─▒dan GT┬ĺ yi a├ž─▒klamaktad─▒r;

┬ôGrup teknolojisi par├žalar─▒n s─▒n─▒fland─▒r─▒lmas─▒ ve grupland─▒r─▒lmas─▒ yoluyla her bir gruba benzer teknolojik operasyonlar─▒n uygulanmas─▒ ┼čeklinde yap─▒lan imalatt─▒r. Bu metodun en ├Ânemli sonucu dar ama├žl─▒ bir durumda geni┼č ama├žl─▒ bir ├╝retim ile sa─članan tasarruflar─▒n elde edilmesidir. Bu nedenle GT y─▒─č─▒n ├╝retim ve sipari┼č ├╝retimi alanlar─▒nda olduk├ža ├Ânemlidir.┬ö

Asl─▒nda grup teknolojisi y├╝zy─▒llar ├Ânce resmi olmasa da kullan─▒lmaktayd─▒. ─░malat ile ilgili kay─▒tl─▒ ilk uygulamalar F. W. Taylor taraf─▒ndan yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Taylor ├╝retkenli─či artt─▒rmaya y├Ânelik ├žal─▒┼čmalar─▒ sonucu belli i┼čler aras─▒nda benzerlikler oldu─čunu saptam─▒┼čt─▒r. B├Âylece i┼čleri benzer ├Âzelliklerine g├Âre bir araya getirmi┼čtir. Daha sonralar─▒ bir├žok i┼čletme daha resmi GT kavramlar─▒ uygulamaya ba┼člam─▒┼čt─▒r. Bu uygulamalara makinalar─▒n h├╝crelerde grupland─▒r─▒lmalar─▒ ve gruplar i├žin imalat tak─▒mlar─▒n─▒n olu┼čturulmas─▒ ├Ârnek olabilir.

GT uygulan─▒rken benzer par├žalar ┬ôpar├ža aileleri┬ö ┼čeklinde bir arya getirilir. ├ľrne─čin 10000 de─či┼čik ├že┼čitte par├ža ├╝reten bir i┼čletme bu par├žalar─▒n b├╝y├╝k ├žo─čunlu─čunu 50 veya 60 ayr─▒ aile alt─▒nda toplayabilir. Her bir aile benzer tasar─▒m ve imalat ├Âzellikleri g├Âsterecektir. B├Âylece bir ailenin her ├╝yesini i┼člem g├Ârmesi benzer ┼čekilde olacakt─▒r. Bu da imalat─▒n verimlili─či ile sonu├žlan─▒r. Bu verimlilik, azalan haz─▒rl─▒k zamanlar─▒, azalan ar stoklar, daha etkin ├žizelgeleme, geli┼čmi┼č tak─▒m kontrol├╝ ve standartla┼čm─▒┼č proses planlar─▒n─▒n kullan─▒m─▒ ┼čeklinde ortaya konulur.

GT┬ĺnin uyguland─▒─č─▒ baz─▒ i┼čletmelerde ├╝retim ekipmanlar─▒, makine gruplar─▒ veya h├╝creler ┼čeklinde yerle┼čtirilmi┼čtir. Bunun amac─▒ i┼č ak─▒┼č─▒ ve par├ža ta┼č─▒man─▒n d├╝zenlenmesidir.

├ťr├╝n tasar─▒m─▒ konusunda da par├žalar─▒n par├ža aileleri olarak d├╝zenlenmeleri baz─▒ avantajlar sa─člamaktad─▒r. ├ľrne─čin yeni bir par├žan─▒n tasar─▒m─▒ ile g├Ârevli tasar─▒m m├╝hendisi ya en ba┼čtan ba┼člayarak par├žay─▒ tasarlamal─▒ yada yeni par├žan─▒n ihtiya├žlar─▒na uygun de─či┼čiklikleri yapmak i├žin varolan ├žizimi dosyalar─▒n aras─▒ndan bulup ├ž─▒karmal─▒d─▒r. Burada as─▒l sorun benzer tasar─▒m─▒n bulunmas─▒n─▒n zor ve zaman al─▒c─▒ olmas─▒d─▒r. B├╝y├╝k bir m├╝hendislik departman─▒nda dosyalar─▒n i├žinde, belli bir sistemati─če g├Âre d├╝zenlenmemi┼č binlerce ├žizim olabilir. Bu nedenle tasar─▒mc─▒ en iyisinin sil ba┼čtan bir tasar─▒m yapmak oldu─čunu d├╝┼č├╝necektir. Bu ┼čekilde verilen kararlar tekrarland─▒k├ža i┼čletmede neredeyse iki kez yap─▒lan tasar─▒mlar ├Ânemli ├Âl├ž├╝de zaman kayb─▒na neden olacakt─▒r.

E─čer i┼čletmede etkin bir tasar─▒m geri ├ža─č─▒rma sistemi bulunursa bu kay─▒plardan kurtulmak m├╝mk├╝n olacakt─▒r. M├╝hendisler b├Âylece benzer bir par├žan─▒n olup olmad─▒─č─▒n─▒ kolayca ├Â─črenebilirler. Varolan bir tasar─▒mda yap─▒lacak bir de─či┼čiklik en ba┼čtan tasar─▒m─▒ yinelemekten ├žok daha az zaman al─▒c─▒d─▒r. Tasar─▒m geri ├ža─č─▒rma sistemi GT┬ĺnin tasar─▒m fonksiyonunda uygulanan bir prensibidir. B├Âylece bir sistemin y├╝r├╝t├╝lebilmesi i├žin belli ┼čekillerdeki par├ža aileleri ile s─▒n─▒fland─▒rma ve kodlama sistemine ihtiya├ž vard─▒r.

PARÇA AİLELERİ

Grup teknolojisi par├žalar─▒n ├Âzellikleri esas al─▒narak par├ža aileleri ┼čeklinde grupland─▒r─▒lmalar─▒ ile ba┼člar.

Par├ža ailesi geometrik ├Âzellikleri benzer olan ve/veya imalat i├žin benzer proses a┼čamalar─▒na ihtiya├ž duyan par├žalar─▒n toplanmas─▒yla olu┼čur. Ailelerin geometrik s─▒n─▒fland─▒rmas─▒ normal olarak boyut ve ┼čekil a├ž─▒s─▒ndand─▒r. ├ťretim prosesine g├Âre s─▒n─▒fland─▒rma ise operasyonlar─▒n t├╝rlerinin belirlenmesi ve operasyon say─▒s─▒na g├Âre yap─▒lmaktad─▒r. Operasyonun t├╝r├╝ ise i┼čleme metodu, par├ža tutu┼č metodu, ┼čekillendirme ve i┼čleme ko┼čullar─▒ ile belirlenir.

1. par├ža 2. Par├ža

tolerans +- 0.015 1020 CRS , Nikel plaka tolerans +-0.001 18-8 paslanmaz

Benzer par├ža ailelerinin tan─▒mlanmas─▒ ile seri ├╝retim sonucunda elde edilen avantajlar y─▒─č─▒n ├╝retimde de sa─članmaktad─▒r. Bu nedenle par├žalar─▒n ba┼čar─▒l─▒ bir ┼čekilde aileler alt─▒nda grupland─▒r─▒lmalar─▒ GT kavram─▒n─▒n uygulanmas─▒ i├žin bir anahtard─▒r.

Genelde par├ža ailelerinin olu┼čturulmas─▒nda ├╝├ž t├╝r metod kullan─▒l─▒r.

G├Ârsel manuel ara┼čt─▒rma

├ťretim ak─▒┼č analizi

Par├ža s─▒n─▒fland─▒rma ve kodlama

G├Ârsel ara┼čt─▒rma y├Ântemi GT uygulamalar─▒nda fazla kullan─▒lmamaktad─▒r. Bu y├Ântem en basit ve en ucuz olan─▒d─▒r.

Bu y├Ântemde par├žalar fiziksel olarak g├Âzlemlenmek veya foto─čraflar─▒na bak─▒lmak yoluyla grupland─▒r─▒l─▒r. Bu nedenle elde edilen sonu├žlar fazla g├╝venilir de─čildir. Grupland─▒rmay─▒ yapan ki┼čilerin bilgileri birbirinden farkl─▒ ve de─čerlendirmeleri g├Âreceli olaca─č─▒ i├žin bu y├Ântem do─čruyu en az yans─▒tan y├Ântemdir.

├ťretim ak─▒┼č analizi (├ťAA) J. L. Burbidge taraf─▒ndan geli┼čtirilmi┼č bir tekniktir. Bu y├Ântemle par├ža aileleri ve ilgili makine gruplar─▒, at├Âlyede ├╝retilen par├žalar─▒n rota kartlar─▒n─▒n analiziyle olu┼čturulur. Sonu├ž olarak bu teknik yerle┼čim i├žin de uygulanabilmektedir.

─░lk olarak bir Makine-Bile┼čen ┼čemas─▒ olu┼čturulmal─▒d─▒r. Bu, M=makine say─▒s─▒ , N=par├ža say─▒s─▒ ve X=1 ( e─čer j par├žas─▒ makinede i┼člem g├Âr├╝yorsa ) , 0 (di─čer durumda ) de─či┼čkenlerinden olu┼čan bir matristir. E─čer ┼čema k├╝├ž├╝kse par├žalar i┼člem benzerliklerine g├Âre elle grupland─▒r─▒labilirler. Ama daha iyi olan bu i┼člemi bilgisayar arc─▒l─▒─č─▒yla ger├žekle┼čtirmektir. ├ťAA┬ĺn─▒n bir dezavantaj─▒ varolan rota kartlar─▒n─▒n ge├žerli oldu─ču varsay─▒m─▒yla hareket edilmesidir. Bu y├Ântemde ba┼čar─▒l─▒ olabilmek i├žin do─čru ve etkin rota kartlar─▒n─▒n her par├ža i├žin bulunmas─▒ gereklidir. Ayr─▒ca ├ťAA bazen subjektif yarg─▒ gerektirmektedir. ├ç├╝nk├╝ baz─▒ par├žalar bir veya daha fazla ├Âzg├╝n operasyon gerektirdi─činde, aileye uymuyor gibi g├Âr├╝nmektedir. Bu nedenle analizi yapan ki┼či karar verirken ├Âznel bir yarg─▒yla hareket etmektedir.

├ťAA┬ĺn─▒n s─▒n─▒fland─▒rma ve kodlamaya g├Âre bir ├╝st├╝nl├╝─č├╝ de par├ža ailelerinin daha az u─čra┼č ile olu┼čturulabilmesidir.

├ť├ž├╝nc├╝ y├Ântem olan s─▒n─▒fland─▒rma ve kodlama en zor ve zaman al─▒c─▒ metoddur. Bu y├Ântemde par├žalar incelenir ve her par├žaya ├Âzelliklerine g├Âre kodlar atan─▒r. Bu y├Ântemde kodlar ki┼čisel yarg─▒ya gerek b─▒rakmayacak ┼čekilde olu┼čturuldu─ču i├žin ├ťAA ve g├Ârsel ara┼čt─▒rma y├Ântemlerinde g├Âr├╝len bu dezavantaj yok edilmi┼č olur.

Sonu├ž olarak bu y├Ântem tercih edilen bir yakla┼č─▒md─▒r.

PARÇA SINIFLANDIRMA VE KODLAMA

Par├ža aileleri olu┼čturmak i├žin kullan─▒lan bu metodda her par├žan─▒n bireysel tasar─▒m ve/veya imalat ├Âzellikleri incelenir. S─▒n─▒fland─▒rma, par├žalar─▒n gruplar halinde veya aileler olarak belli prensipler ve kurallar ├žer├ževesinde kategorize edilmeleri demektir. Ama├ž benzer par├žalar─▒ ayn─▒ grupta toplamak ve benzemeyen par├žalar aras─▒ndaki farkl─▒l─▒klar─▒ belirlemektir. Kodlama ise bir par├žaya semboller atma i┼člemidir. Bu semboller pa├žan─▒n ├Âzelliklerini yans─▒tan anlamlar ta┼č─▒rlar. Bu i┼člemlerin yap─▒lmas─▒ ├žok zor gibi g├Âr├╝nse de s─▒n─▒fland─▒rma ve kodlama olduk├ža komplex bir problemdir.

D├╝nyada pek ├žok s─▒n─▒fland─▒rma ve kodlama sistemi geli┼čtirilmi┼čtir ve end├╝striyel ama├žla sat─▒lan pek ├žok paket mevcuttur. Fakat bu sistemlerin hi├žbiri genel kabul g├Ârmemi┼čtir. ├ç├╝nk├╝ s─▒n─▒fland─▒rma ve kodlama sistemiyle temsil edilen bilgiler bir i┼čletmeden di─čerine farkl─▒l─▒klar g├Âsterir.

S─▒n─▒fland─▒rma ve kodlama bir i┼čletmenin b├╝t├╝n ├╝r├╝nleri i├žin yap─▒labilece─či gibi ├Ârnek bir y─▒─č─▒n ├╝zerinden de yap─▒labilir. Bu ├Ârnekleme i┼člemindeki en b├╝y├╝k sorun ├Ârneklemin t├╝m populasyonu temsil etmesi riskidir. Ama t├╝m ├╝r├╝nlerin tek tek s─▒n─▒fland─▒r─▒l─▒p kodlanmas─▒ yerine bu riskin ta┼č─▒nmas─▒ daha ak─▒ll─▒ca olacakt─▒r.

Par├ža s─▒n─▒fland─▒rma kodlama sistemi kendi i├žinde ├╝├ž genel kategoriye ayr─▒l─▒r.

Par├ža tasar─▒m ├Âzelliklerine dayal─▒ sistemler

Par├ža imalat ├Âzelliklerine dayal─▒ sistemler

Par├ža imalat ve tasar─▒m ├Âzelliklerine dayal─▒ sistemler

Birinci kategorideki sistemler tasar─▒m geri ├ža─č─▒rma ve tasar─▒m standardizasyonu i├žin kullan─▒┼čl─▒d─▒r. ─░kinci kategori ise Bilgisayar Destekli Proses Planlama, imalat tak─▒mlar─▒n─▒n tasar─▒m─▒ ve di─čer ├╝retimle ilgili fonksiyonlar i├žin kullan─▒l─▒r. ├ť├ž├╝nc├╝ kategori iki sistemin fonksiyon ve avantajlar─▒n─▒ tek bir s─▒n─▒fland─▒rma sistemi alt─▒nda birle┼čtirmeyi ama├žlar.

Par├žalar─▒n imalat ve tasar─▒ma g├Âre ├Âzellikleri ┼č├Âyle s─▒ralanabilir;

Par├ža tasar─▒m ├Âzellikleri par├ža imalat ├Âzellikleri

Temel d─▒┼č ┼čekil ┬ľ Ana i┼člem

Temel i├ž ┼čekil ┬ľ Alt operasyonlar

Uzunluk / ├žap oran─▒ ┬ľAna boyutlar

Malzeme t├╝r├╝ ┬ľ Uzunluk / ├žap oran─▒

Par├ža fonksiyonu ┬ľ Y├╝zey ├Âzellikleri

Ana boyutlar ┬ľ Tezgahlar

Alt boyutlar ┬ľ Operasyon s─▒ras─▒

Toleranslar ┬ľ ├ťretim zaman─▒

Y├╝zey ├Âzellikleri ┬ľ Y─▒─č─▒n miktar─▒

┬ľ Gerekli ekipman

┬ľ Y─▒ll─▒k ├╝retim

Kesici tak─▒mlar

Kodlama sisteminin yap─▒s─▒

Bir par├ža kodlama ┼čemas─▒ par├žan─▒n tasar─▒m ve / veya imalat ├Âzelliklerini belirleyen sembollerin s─▒ralanmas─▒ndan olu┼čur. Koddaki semboller b├╝t├╝n├╝yle n├╝merik, b├╝t├╝n├╝yle alfabetik veya her ikisinin kar─▒┼č─▒m─▒ndan olu┼čabilir. Ama en yayg─▒n s─▒n─▒fland─▒rma ve kodlama sistemleri yaln─▒zca rakamlardan olu┼čmu┼čtur.

Grup teknolojisi uygulamalar─▒ i├žin 100 den fazla s─▒n─▒fland─▒rma ve kodlama sistemi geli┼čtirilmi┼č olmas─▒na kar┼č─▒n bunlar─▒n hepsi ├╝├ž temel grupta toplanabilir.

Hiyerar┼čik kodlama ( monokod )

Zincir kodlama ( polikod )

Hibrit kodlama ( kar─▒┼č─▒k kod )

Hiyerar┼čik kodlama

B├Âl├╝m├╝n ba┼č─▒nda da belirtildi─či gibi s─▒n─▒fland─▒rma ve kodlama ├žok uzun zamand─▒r kullan─▒lmaktad─▒r. Hiyerar┼čik kodlama da bunu do─črulayan bir ├Ârnektir. Bu sistem biyolojik s─▒n─▒fland─▒rma i├žin 1700┬ĺlerde Linnaeus taraf─▒ndan geli┼čtirilmi┼čtir. Bu t├╝r kodlamada her karakterin anlam─▒ bir ├Ânceki karakterin anlam─▒na ba─čl─▒d─▒r. Bu nedenle her karakter bir ├Âncekinin verdi─či bilgiyi g├╝├žlendirir. B├Âyle bir sistem ┼čekilde g├Âsterilen bir a─ča├ž yap─▒s─▒yla ┼čekillenebilir.

Par├ža

D├Ânel par├ža ise A D├Ânel par├ža de─čilse B

Yuvarlaksa 2 kesikli yuvarlak 1 kutu ise 1

D├╝zensiz kesikli ise 2 di┼čli ise 1

D─▒┼čtan di┼č B ─░├žten di┼č A

di─čer 3 al─▒n di┼člisi 2 konik di┼čli 1

┼čekil ; bir al─▒n di┼člisi i├žin hiyerar┼čik kod yap─▒s─▒

Bir hiyerar┼čik kod olduk├ža az say─▒da rakamla b├╝y├╝k miktarda bilgi sa─člar. Bu avantaj di─čer sistemler incelendi─činde daha iyi g├Âzlenecektir. Hiyerar┼čik sistemin uygulanmas─▒ kolay olmas─▒na ra─čmen her rakam─▒n anlam─▒n─▒ tan─▒mlamak zor olabilir. A─čac─▒n en ├╝st├╝nden ba┼člayarak kodlanan par├žayla ilgili bir dizi sorunun cevapland─▒r─▒lmas─▒ gerekir. B├Âylece her bir soru cevapland─▒k├ža yap─▒lan se├žim kaydedilir ve sonu├žta uygun bir kod olu┼čturulur.

Tasar─▒m departmanlar─▒, hiyerar┼čik kodlama sistemini par├ža ├ža─č─▒rmada s─▒k├ža kullanmaktad─▒rlar ├ž├╝nk├╝ bu t├╝r bir sistem ┼čekil, malzeme ve boyut ├Âzelliklerini kapsamada ├žok etkindir. Buna kar┼č─▒l─▒k imalat departmanlar─▒, i┼člem ├Âzelliklerine ba─čl─▒ olan, farkl─▒ ihtiya├žlara sahiptir. Proseslerle ilgili bilgileri ├ža─č─▒rmak ve analiz etmek hiyerar┼čik sistemde zordur.

Zincir kodlama

Zincir kodlama ayn─▒ zamanda polikod, ├Âzellik kodlama, farkl─▒l─▒k kodlamas─▒ ve uyarlanm─▒┼č rakam kodlamas─▒ olarak da bilinir. Zincir kodlamadaki her karakterin anlam─▒ di─čer karakterlerden ba─č─▒ms─▒zd─▒r. B├Âyle bir par├žan─▒n her ├Âzelli─čine ├Âzel bir karakter atanabilir. ┼×ekilde bir zincir kodlama ├Ârne─či g├Âr├╝lmektedir.

Zincir kodlama i┼člemi sonucu par├ža ├ža─č─▒rma i┼člemi bilgisayar kullan─▒m─▒ ile basit bir i┼č haline gelir. Sonu├ž olarak bir zincir kodlama sistemi imalat departman─▒nda ├žok├ža kullan─▒lmaktad─▒r. ├ç├╝nk├╝ bu sistemle benzer ├Âzellikleri olan ve benzer i┼člemler gerektiren par├žalar─▒ tan─▒mlamak kolayd─▒r. Zincir kodlaman─▒n bir dezavantaj─▒ koddaki bir pozisyonun par├žalar─▒n herhangi bir farkl─▒ ├Âzelli─čine ayr─▒lm─▒┼č olmas─▒d─▒r. Bunun sonucunda kodun tamam─▒ ├žok uzun olabilmektedir.

Rakam

├ľzellik s─▒n─▒f─▒

D─▒┼č ┼čekil

Kesiksiz silindir

Kesikli silindir

Kutu

………

─░├ž ┼čekil

hi├žbiri

Merkez delik

Merkez delik

………

Delik say─▒s─▒

1-2

3-5

………

Delik ├že┼čidi

Aksiyal

Çapraz

Aksiyal ├žapraz

………

├çark di┼či

vida

─░├ž al─▒n

D─▒┼č al─▒n

┼×ekil ; zincir kod ├Ârne─čidir.

Hibrit kodlama

Uygulamada en ├žok tercih edilen kodlama sistemi hibrit kodlamad─▒r. ├ç├╝nk├╝ bu sistemle di─čer iki sistemin avantajlar─▒ birle┼čtirilmi┼č olur. ( ├Ârne─čin ; ilk rakam par├žan─▒n t├╝r├╝n├╝ tan─▒mlamak i├žin kullan─▒l─▒rken, ard─▒ndan gelen be┼č karakter, k─▒sa bir zincir kodlama olarak, bu t├╝r├╝n ├Âzelliklerini g├Âsterebilir.)

Hibrit kodlar k─▒sa polikodlardan olu┼čmu┼člard─▒r. Bu k─▒sa zincirler i├žindeki rakamlar ba─č─▒ms─▒zd─▒r. Ama kodu tamamlamak ├╝zere kullan─▒lan bir veya daha fazla sembol, par├ža populasyonunu gruplar halinde s─▒n─▒fland─▒rmak i├žin atanm─▒┼č olabilir.

Bu t├╝r kodlama sistemi hem tasar─▒m hem de imalat─▒n ihtiya├žlar─▒n─▒ en iyi ┼čekilde kar┼č─▒layan metoddur.

Kodlama sisteminin se├žimi

Daha ├Âncede belirtildi─či gibi s─▒n─▒fland─▒rma ve kodlama ├╝zerine 100 den fazla sistem geli┼čtirilmi┼čtir. Bu nedenle belli bir uygulama i├žin do─čru sistemin se├žimi zor ve zaman al─▒c─▒ olmaktad─▒r. Se├žim yap─▒l─▒rken Inyong Ham taraf─▒ndan belirlene ┼ču fakt├Ârler g├Âz ├Ân├╝nde bulundurulmal─▒d─▒r; ( Bedwort, Andersen, Wolfe, Computer Integrated Des─▒gn┬ĺn Manufacturing, sf.190 )

Ama├ž : Bir sistemin yerle┼čtirilme amac─▒ kullan─▒c─▒n─▒n m├╝hendis, imalat├ž─▒ ya da her ikisi birden olmas─▒na ba─čl─▒ olarak de─či┼čecektir. M├╝hendislik ile ilgili baz─▒ ama├žlar ┼čunlard─▒r;

Benzer par├žalar i├žin verimli bir geri ├ža─č─▒rma sistemi sa─člamak

Par├ža ile ilgili bilgileri standart bir formda sa─člamak

─░malat yeterlili─či i├žin verimli bir karar sistemi yaratmak

─░malat ile ilgili ama├žlar ┼č├Âyle s─▒ralanabilir;

Par├ža aileleri olu┼čturmak i├žin gerekli bilgileri sa─člamak

Proses planlar─▒n─▒n verimli bi├žimde geri ├ža─č─▒r─▒lmas─▒n─▒ sa─člamak

Par├ža ailelerine uygun makine gruplar─▒ veya h├╝creleri olu┼čturmak i├žin etkin bir sistem sa─člamak.

G├╝├žl├╝l├╝k : Se├žilen sistem i┼čletme taraf─▒ndan ├╝retilen veya ├╝retilmesi planlanan t├╝m par├žalar─▒ kapsamal─▒d─▒r. Bunu saptamak i├žin yap─▒lan analiz, planlanan grup teknolojisi uygulamalar─▒n─▒n yerle┼čtirilmesini ve gerekli par├ža ├Âzelliklerini kapsayacakt─▒r.

Geni┼čletilebilirlik: belirsiz bir zaman periyodu i├žinde, kodlama sisteminin kapsamas─▒ gerekli olan her ┼čeyi tan─▒mlamas─▒ olanaks─▒zd─▒r. Bu nedenle kodu geni┼čletebilmek ├Ânem kazan─▒r.

Farkl─▒l─▒klar─▒ g├Âsterebilirlik: Bir sistem taraf─▒ndan olu┼čturulan kodlar aras─▒ndaki farkl─▒l─▒klar ├žok ├že┼čitli olabilir. Olduk├ža ekstrem bir ├Ârnek verilirse; bir i┼čletme taraf─▒ndan imal edilmi┼č t├╝m par├žalar kodland─▒─č─▒nda hepsi tek bir ailenin i├žinde gruplanabilece─či gibi, di─čer taraftan kodlanan t├╝m par├žalar─▒n her biri ayr─▒ birer aileyi de temsil edebilir. ─░ki durumda da kodlama sistemi farkl─▒l─▒klar─▒ yeterli derecede g├Âsteremez.

Otomasyon: bug├╝n kullan─▒lan bir├žok s─▒n─▒fland─▒rma ve kodlama sistemi bilgisayar ile uygulanmaktad─▒r. Bu nedenle potansiyel bir sistem de─čerlendirilirken bu sistemin otomasyonunun sa─član─▒p sa─članamayaca─č─▒ detayl─▒ bi├žimde incelenmelidir. Bu de─čerlendirme kodlama ve s─▒n─▒fland─▒rma sistemi ile s─▒n─▒rl─▒ kalmay─▒p ilgili veri taban─▒ metodolojisi, geri ├ža─č─▒rma ve fonksiyon analizi de dikkate al─▒nmal─▒d─▒r.

Verimlilik: Kodlaman─▒n verimlili─či yani tipik bir par├ža kodlamas─▒nda kullan─▒lan rakamlar─▒n say─▒s─▒ de─čerlendirilmelidir. E─čer rakam say─▒s─▒ az ise bu say─▒n─▒n artt─▒r─▒l─▒p artt─▒r─▒lmayaca─č─▒ incelenmelidir.

Maliyet: maliyet olduk├ža kapsaml─▒ bir kavramd─▒r. Sistemin ana maliyeti, belli bir i┼čletmenin ihtiya├žlar─▒ do─črultusunda de─či┼čtirilme maliyeti, sistemin varolan bilgisayar sistemiyle b├╝t├╝nle┼čtirilme maliyeti ve i┼čletim maliyeti g├Âz ├Ân├╝nde bulundurularak uygun sistem se├žilmelidir.

Zaman: sistemin se├žimi yap─▒lmadan ├Ânce yerle┼čimine ve personelin e─čitimine ne kadar zaman ayr─▒laca─č─▒ ara┼čt─▒r─▒lmal─▒d─▒r. Ayr─▒ca sistemin yerle┼čtirilmesinden ne kadar sonra yararlar─▒n─▒n fark edilece─či de ├Ânemli bir noktad─▒r.

Basitlik: sistemin kullan─▒m─▒n─▒n kolayl─▒─č─▒ da en az di─čer fakt├Ârler kadar ├Ânemlidir. Sistemi kullanacak olan bir├žok ki┼či bilgisayara yabanc─▒ olabilir. Bu nedenle kullan─▒m─▒n─▒n basit olu┼ču sistemin kullan─▒c─▒ taraf─▒ndan kabul edilebilirli─či, e─čitim ve kullan─▒m masraflar─▒ a├ž─▒s─▒ndan ├Ânemlidir.

─░┼čletmenin kendi kodlama sistemini geli┼čtirmesi

Bir├žok i┼čletme kendi kodlama sistemini se├žmi┼čtir. Takip edilecek ad─▒mlar─▒n s─▒ras─▒n─▒ belirlemek kolay olmasa da sistemin k─▒sa bir s├╝rede geli┼čtirilmesi m├╝mk├╝nd├╝r.

├ľncelikle par├žalardan bir ├Ârneklem grubu olu┼čturmal─▒d─▒r. Bu ├Ârneklem grubunun i├žinde d─▒┼čar─▒dan sat─▒n al─▒nan par├žalarda bulunmal─▒d─▒r. ( geli┼čtirilecek kodlama sistemi i┼čletmede ├╝retilen par├žalar kadar d─▒┼čar─▒dan sat─▒n al─▒nan par├žalara da uygun olmal─▒d─▒r. ) Par├ža say─▒s─▒ genellikle t├╝m ├╝r├╝nlerin % 25 i kadard─▒r. ├ço─čunlukla bir veri taban─▒ndan 100 kadar par├ža ├Ârnek olarak al─▒nabilir. Ama veri taban─▒ geni┼čse bu rakam 1000 e hatta 5000 e kadar y├╝kselmektedir.

Sonraki ad─▒m ├Ârneklemdeki par├žalar─▒n ├žizimlerinin bir araya getirilmesidir. Bu ├žizimler her bir par├žan─▒n g├Âzlemsel muayenesi sonucunda ailelere ayr─▒labilirler ve b├Âylece benzer ├Âzellikleri olan ve benzer s├╝re├žlere gereksinim duyan par├žalar bir arada gruplanm─▒┼č olurlar. Bu prosed├╝r hangi par├ža ├Âzelli─činin y├╝ksek g├Âzlenme frekans─▒na sahip oldu─čunu belirler. Bu ad─▒m tamamland─▒ktan sonra par├žalar─▒ yapmak i├žin gerekli tezgahlar─▒n tan─▒mlanmas─▒na ve par├ža ailelerinin fabrikada bulunan makinelerle ba─člant─▒lar─▒n─▒n kurulmas─▒na s─▒ra gelmi┼čtir. D─▒┼čar─▒dan sat─▒n al─▒nan par├žalar─▒n fabrikada bulunan makinelerle ili┼čkilendirilmeleri m├╝mk├╝n olmayabilir ama bu par├žalar─▒n yap─▒m─▒ i├žin gerekli ekipman─▒n gelecekte al─▒nmas─▒ olas─▒l─▒─č─▒ da g├Âz ├Ân├╝nde bulundurulmal─▒ ve d─▒┼čar─▒dan sat─▒n al─▒nan par├žalar da d├╝┼č├╝n├╝lmelidir.

Par├ža ├Âzellikleri tan─▒mland─▒ktan sonra bu ├Âzelliklerin hiyerar┼čik bir d├╝zene oturtulmas─▒ gereklidir. Bu d├╝zen olu┼čturulurken ama├ž par├žalar─▒n kodlanmalar─▒ i├žin gerekli s├╝renin minimize edilmesidir. Kodlama yap─▒l─▒rken belli ├Âzellikleri tan─▒mlanm─▒┼č par├žalar─▒n di─čerlerinden daha k─▒sa s├╝rede kodland─▒─č─▒ g├Âr├╝lecektir. ├ľrne─čin; e─čer bir par├ža d├Ânel olarak tan─▒mlanm─▒┼čsa d├Ânel olmayan par├žalara ├Âzg├╝ t├╝m ├Âzellikler g├Âz ard─▒ edilebilir.

Bu a┼čamadan sonra yap─▒lacak i┼člem geli┼čtirilen kodlama sisteminin test edilmesidir. Bu i┼člem al─▒nacak bir ├Ârneklem par├ža grubunun kodlanmas─▒ ile yap─▒labilir. Kodlama tamamland─▒ktan sonra do─čru par├ža ailelerinde grupland─▒klar─▒ndan emin olmak i├žin sonu├žlar analiz edilmelidir. bU i┼člem kodlama sistemi tatmin edici hale gelinceye kadar pek ├žok iterasyon gerektirebilir.

Kodlama sistemi geli┼čtirme i┼člemi ├žok fazla u─čra┼č gerektirdi─či i├žin pek ├žok i┼čletme bir kodlama sistemi program paketi al─▒p kendi ├Âzel ihtiya├žlar─▒ do─črultusunda program ├╝zerinde de─či┼čiklik yapmak yoluna gitmektedir.

Kodlama sistemi ├Ârnekleri

Daha ├Âncede belirtildi─či gibi d├╝nyada bir├žok kodlama sistemi geli┼čtirilmi┼čtir. Bunun da pek ├žok nedeni vard─▒r. ├ľrne─čin var olan sistemler ├Ânemli oldu─ču d├╝┼č├╝n├╝len bilgileri i├žermemektedir, kodlaman─▒n olu┼čturulu┼č ┼čekli ge├žerlili─čini yitirmi┼čtir ya da kullan─▒m─▒ zordur.

Uyguland─▒─č─▒ yere g├Âre gerekli ├Âzellikler de─či┼čiklik g├Âsterir. Genelde uygulamalar─▒n say─▒s─▒ artt─▒k├ža gerekli ├Âzelliklerin say─▒s─▒ da artar. Sonu├žta bir kodlama sisteminin temsil edece─či bilgi miktar─▒ ├žok ├Ânemli bir ├Âzellik haline gelebilir.

GT uygulayan i┼čletmeler aras─▒nda geni┼č kullan─▒m─▒ olan 4 kodlama sistemi a┼ča─č─▒da detayl─▒ olarak anlat─▒lm─▒┼čt─▒r.

OPITZ Sistemi

MICLASS Sistemi

CODE Sistemi

DCLASS Sistemi

OPITZ S─▒n─▒fland─▒rma sistemi

Bu par├ža s─▒n─▒fland─▒rma ve kodlama sistemi H. Opitz taraf─▒ndan Bat─▒ Almanya┬Ĺdaki Aachen ├ťniversitesi┬ĺnde geli┼čtirilmi┼čtir. Bu sistem GT alan─▒ndaki ├Ânc├╝ ├žal─▒┼čmalardan birini temsil eder ve belki de bilinen en iyi kodlama sistemidir.

OPITZ kodlama sistemi ┼ču rakam s─▒ras─▒n─▒ kullan─▒r.

1234 6789 ABCD

As─▒l kod 9 rakamdan olu┼čmu┼čtur. Bu temel 9 rakam 4 rakam daha eklenerek geni┼čletilebilir. ─░lk 9 rakam hem tasar─▒m hem de imalat verilerini tan─▒mlamaya y├Âneliktir. Bu 9 rakam─▒n ilk 5┬ĺi ( 12345) ┬ô Form Kodu ┬ô olarak adland─▒r─▒l─▒r ve par├žan─▒n ana tasar─▒m ├Âzelliklerini tan─▒mlar. Takip eden 4 rakam ( 6789 ) ┬ô Tan─▒mlay─▒c─▒ Kod ┬ô u olu┼čturur. Bu kod imalat i├žin gerekli baz─▒ ├Âzellikleri belirtir. ( boyutlar, i┼č malzemesi, i┼členmemi┼č par├žalar─▒n ┼čekli, gibi…). fazladan eklenebilen 4 rakam ( ABCD ) ┬ô ─░kincil Kod ┬ô olarak bilinir ve ├╝retim i┼čleminin tipini ve s─▒ras─▒n─▒ belirtmek i├žin kullan─▒l─▒r. ─░kincil kod i┼čletme taraf─▒ndan ├Âzel ihtiya├žlar do─črultusunda olu┼čturulabilir.

Op─▒tz kodlama sistemi olduk├ža karma┼č─▒k bir yap─▒ya sahiptir. A┼ča─č─▒daki ├Ârnek bir kovan i├žin 9 rakaml─▒ Op─▒tz kodunu g├Âstermektedir.

0 0 1 1 0 1 6 1 0

tolerans s─▒n─▒f─▒

ana malzeme yap─▒s─▒

malzeme tipi ve ─▒s─▒l davran─▒┼č

d─▒┼č ├žap 0.8 den az ve 0.20 den fazla

yard─▒mc─▒ delik veya di┼č yok

deliksiz ve oluksuz y├╝zey

tek i├ž ├žap

tek d─▒┼č ├žap, di┼čsiz

L / d oran─▒ 1 / 2 den k├╝├ž├╝k ve d├╝zg├╝n

merkezli yuvarlak par├ža

┼čekil ; Bir kovan i├žin dokuz rakaml─▒ OPITZ kodudur.

MICLASS Kodlama sistemi

MICLASS ( Metal Institute classification system ) Hollanda Uygulamal─▒ Bilimsel Ara┼čt─▒rma Kurumu taraf─▒ndan geli┼čtirilmi┼čtir. MICLASS ticari sistemler i├žinde en yayg─▒n olanlardan biridir.

MICLASS sistemi bir├žok tasar─▒m, ├╝retim ve y├Ânetim fonksiyonlar─▒n─▒n otomasyonu ve standartla┼čt─▒r─▒lmas─▒ i├žin geli┼čtirilmi┼čtir. Bu t├╝r ├žal─▒┼čmalara ├Ârnekler ┼ču ┼čekilde s─▒ralanabilir.

M├╝hendislik ├žizimlerinin standartla┼čt─▒r─▒lmas─▒

S─▒n─▒fland─▒rmaya g├Âre ├žizimlerin geri ├ža─č─▒r─▒lmas─▒

S├╝re├ž rotalar─▒n─▒n standartla┼čt─▒r─▒lmas─▒

Otomatik s├╝re├ž planlama

Belli makine gruplar─▒nda i┼členecek par├žalar─▒n se├žilmesi

├ťretim ara├žlar─▒ i├žin yat─▒r─▒m analizi yap─▒lmas─▒

MICLASS kodlama sistemi iki ana b├Âl├╝mden olu┼čur. 1. B├Âl├╝m 12 rakaml─▒ bir koddur. Bu rakamlar par├žalar─▒n m├╝hendislik ve imalat karakterlerini s─▒n─▒fland─▒rmak ├╝zere kullan─▒l─▒rlar. MICLASS kodlama sisteminin yap─▒s─▒ ┼ču ┼čekildedir;

10

11

12

Malzeme kodu tolerans kodu

Yard─▒mc─▒ boyut

Boyut oran─▒

Ana boyut

┼×ekil elemanlar─▒n─▒n konumu

┼×ekil elemanlar─▒

Ana ┼čekil

┼×ekil ; MICLASS kodlama sisteminin yap─▒s─▒d─▒r.

MICLASS kodlama sistemini ikinci b├Âl├╝m├╝ tercihe ba─čl─▒ olarak kullan─▒l─▒r. Bu b├Âl├╝mde 18 e yak─▒n karakter vard─▒r. Bu karakterler i┼čletmenin belli ihtiya├žlar─▒na g├Âre olu┼čturulur. ( ├Ârne─čin ; y─▒─č─▒n miktar─▒, maliyetler, ├╝retim olanaklar─▒ gibi…)

Tan─▒mlanan ilk 12 rakam evrenseldir ve rakamlar─▒n tan─▒mlar─▒ i┼čletmeden i┼čletmeye de─či┼čiklik g├Âstermez. Bunun avantaj─▒ belli bir i┼čletme veya b├Âl├╝mden al─▒nan par├ža kodu bilgisini okuyabilmesidir. Dezavantaj e─čer gerekli bilgi 12 rakam taraf─▒ndan sa─članmazsa do─čmaktad─▒r.

30 rakaml─▒k bir MICLASS kodu kullanarak binlerce par├žan─▒n kodlanmas─▒n─▒n elle yap─▒lmas─▒ ├žok zor ve zaman al─▒c─▒ olacakt─▒r. Ayr─▒ca hata yapma olas─▒l─▒─č─▒ da y├╝ksektir. Sonu├žta MICLASS sistemi kullan─▒c─▒ya yard─▒mc─▒ olan etkile┼čimli bir bilgisayar sistemi ile kullan─▒l─▒r. ├ľrne─čin; programlardan biri kullan─▒c─▒ya kodlanacak par├ža ile ilgili sorular sorar. ┼×ekilde MICLASS sistemiyle kodlanacak bir par├ža ile ilgili, bilgisayar ve kullan─▒c─▒ aras─▒nda ge├žen bir diyalogu g├Âstermektedir.

VERS─░ON-A-

MAIN DIMENSIONS (WHEN ROTH, PART D.L AND 0) ? 2.9375 2 0

DEVIATIONS OF ROTATIO FORM ? NO

CONCENTRIC SPIRAL GROOVES ? NO

TURNING ON OUTERCONTOUR (EXCEPT END FACES) ? YES

SPECIAL GROOVES OR CONE(S) IN OUTERCONTOUR ? NO

ALL MACH. DIAM. AND FACES VISIBLE FROM ONE END (EXC. END FACES+GROOVES) ? YES

INTERNAL TURNING ? YES

INTERNAL SPECIAL GROOVES OR CONE(S) ? YES

ALL INT. DIAM. + FACES VISIBLE FROM ONE SIDE ? YES

ALL DIAM. + FACES (EXC END FACE) VISIBLE FROM ONE SIDE ? YES

ECC. HOLDING AND / OR FACING AND / OR SLOTTING ? YES

IN INNEERFORM AND / OR FACES (INC. END FACES) ? YES

IN OUTERFORM ? NO

ONLY KEYWAYING ETC. ? NO

MACHINED ONLY ONE SENSE ? YES

ONLY HOLES ON A BOLDCIRCLI AT LEAST 3 HOLES ? YES

FORM OR THREADING TOLERANCE ? NO

DIAM. ROUGHNESS LESS THAN 33 RU (MICRO-INCHES) ? YES

SMALLEST POSITIONING TOL. FIELD ? .016

SMALLEST LENGTH TOL. FIELD ? .0313

MATERIAL NAME . CC15

CLASS. NR. = 1271 3231 3144

…………………………………………………

(Bedwort. Anderson, Wolfe, Computer Int. Des─▒gn┬ĺn manufactur─▒ng, sf. 204)

┼×ekil ; MICLASS kodlama i├žin etkile┼čimli bilgisayar yaz─▒l─▒m─▒ ├Ârne─či

G├Âr├╝ld├╝─č├╝ ├╝zere sorular par├žan─▒n ┼čekil, boyut, malzeme ve tolerans gibi ├Âzellikleri ile ilgilidir. Cevaplar ; evet, hay─▒r ya da boyutlar ┼čeklindedir. Sonu├ž olarak ├žok derin bir bilgisayar bilgisine ihtiya├ž yoktur. Kullan─▒c─▒ sorular─▒ cevaplad─▒k├ža program kodlama ile ilgili bilgileri bir araya getirir. Sonra bilgisayar par├žaya bir kod atar ve bu bilgiyi MICLASS veri taban─▒da depolar. Bu prosed├╝r ile par├ža kodlama s─▒ras─▒nda yap─▒labilecek hatalar en aza indirgenmi┼č olur. Bilgiler veri taban─▒nda depoland─▒ktan sonra analiz i├žin kullan─▒labilmektedir.

Daha ├Âncede belirtildi─či gibi MICLASS sistemi, veri taban─▒nda depolanm─▒┼č olan kodlama ve s─▒n─▒fland─▒rma bilgilerinin analizine yard─▒mc─▒ olan pek ├žok program i├žermektedir. Bu programlar tasar─▒m s─▒n─▒fland─▒rmas─▒, tasar─▒m─▒n iki kez yap─▒lmas─▒n─▒n ├Ânlenmesi, imalat standartla┼čt─▒r─▒lmas─▒, malzeme ak─▒┼č h─▒z─▒ ve kontrol├╝nun geli┼čtirilmesi, tezgahlar─▒n al─▒nmas─▒ ve kullan─▒m─▒n─▒n optimizasyonu, tasar─▒m ve imalat─▒n verimlili─činin artt─▒r─▒lmas─▒ gibi ama├žlarla kullan─▒labilirler.

MICLASS programlar─▒ taraf─▒ndan ger├žekle┼čtirilen baz─▒ ├Âzel fonksiyonlar ┼čunlard─▒r;

Veri y├Ânetimi : Bu fonksiyon veri ve dosyalar─▒ i┼čler, hatalar─▒ d├╝zeltir ve verileri listeler.

Tasar─▒m geri ├ža─č─▒rma: Ayn─▒ veya benzer koda sahip tasar─▒mlar geri ├ža─č─▒r─▒labilmektedir. Burada dikkat edilmesi gereken nokta iki ayn─▒ par├ža ├ža─čr─▒labilece─či gibi benzer par├žalar─▒nda ├ža─čr─▒labilmesidir. Kodlanm─▒┼č par├žalar─▒n ├že┼čitlili─či kullan─▒c─▒ taraf─▒ndan kontrol edilmektedir.

├ťretim kar─▒┼č─▒m─▒: y├╝zlerce veya binlerce par├žan─▒n kodlanmas─▒ndan sonra veri taban─▒nda yer alan bilgilerin analizi ├žok zaman al─▒c─▒ olabilir. Bu konuda yard─▒mc─▒ programlar geli┼čtirilmi┼čtir. ├ľrne─čin; belli bir s─▒n─▒fa ait kodun veya ├Âzel bir par├žan─▒n kodunun ( kod kombinasyonunun ) g├Âzlem s─▒kl─▒─č─▒n─▒ veren grafik programlar─▒ vard─▒r.

MICLASS sisteminin ├žok ba┼čar─▒l─▒ olmas─▒n─▒n en ├Ânemli nedeni kullan─▒c─▒ya bilgisayar deste─či sa─člamas─▒d─▒r.

CODE kodlama sistemi

CODE sistemi, Ann Abor┬ĺun Michigan Veri Sistemleri A. ┼×.┬ĺi (MDSI) taraf─▒ndan geli┼čtirilmi┼čtir. Bu sistemin en yayg─▒n uygulanmas─▒ par├ža tasar─▒m verilerinin ├ža─čr─▒lmas─▒ konusunda yap─▒lmaktad─▒r. Ama sistem ayn─▒ zamanda imalat s├╝re├ž planlama, sat─▒n alma, tak─▒m tasar─▒m─▒ ve envanter kontrol├╝ gibi alanlarda da uygulanmaktad─▒r.

Kod numaras─▒n─▒n 8 rakam─▒ vard─▒r. Her bir rakam i├žin olas─▒ 16 de─čer bulunur (0 dan 9 a ve A dan F ye kadar). Bu de─čerler par├žan─▒n tasar─▒m ve imalat ├Âzelliklerini tan─▒mlamak i├žin kullan─▒l─▒r. ─░lk rakam par├žan─▒n an geometrisini belirtir ve CODE sisteminin ┬ôAna B├Âl├╝m├╝┬ö olarak adland─▒r─▒l─▒r. Bu rakam ┼čeklin silindir mi, d├╝z par├ža m─▒, blok mu yoksa di─čer t├╝rden mi oldu─čunu belirlemek ├╝zere kullan─▒l─▒r. Geri kalan ilk 7 rakam─▒n anlam─▒ ilk rakam─▒n de─čerine ba─čl─▒d─▒r ve kendi i├žlerinde zincir kod yap─▒s─▒ olu┼čtururlar. B├Âylece t├╝m kod sistemi hibrit bir yap─▒ g├Âsterir.

2. ve 3. Rakamlar par├žan─▒n temel geometrisi ve ana imalat i┼člemlerini i├žeren ek bilgi sa─člarlar. 4. 5. ve 6. rakamlar par├ža ├╝zerinde yap─▒lacak ikincil i┼člemleri tan─▒mlarlar (oluklar, di┼čler ve delikler gibi…). 7. ve 8. rakamlar ise ├žap, tornalanacak par├žan─▒n uzunlu─ču gibi b├╝t├╝n boyutlar─▒ g├Âstermek i├žin kullan─▒l─▒rlar. Par├žalar ana ve yan boyutlar a├ž─▒s─▒ndan 16boyut grubundan birisine atan─▒rlar. ┼×ekilde, temelde silindirik geometriye sahip oldu─ču belirlenmi┼č bir par├žan─▒n 2 den 8 e kadar rakamlar─▒n─▒n tan─▒m─▒ k─▒smi olarak g├Âr├╝lmektedir.

ANA

B├ľL├ťM

─░K─░NC─░

├ť├ç├ťNC├ť

D├ľRD├ťNC├ť

BE┼×─░NC─░

ALTINCI

YED─░NC─░

SEK─░Z─░NC─░

Tan─▒m

D─▒┼č ├žap

Mer. delik

Di─čer delikler

Oluk, di┼č

farkl─▒l─▒klar

Max.D.Ç.

Max. Top.boy

di─čer

Di─čer

Di─čer veya hi├žbiri

Di─čer veya hi├žbiri

Di─čer veya hi├žbiri

> < hi├žbiri

> < hi├žbiri

Silindir (tek)

Hi├žbiri

Uzunlamas─▒na

D─▒┼č oluk

Konsantrik de─či┼čimler

.10 2.54

1.00 25.40

Silindir konkav

Tek (i├žten)

Radyal yuvarlak

─░├ž oluk

├ç─▒k─▒nt─▒ ana ┼čekilde

.10 .16

1.0 1.60

Silindir konveks

Tek (k├Âr)

1 ve 2

1 ve 2

1 ve 2

.16 .27

1.6

Silindir konik

Tek (i├ž di┼čli)

Radyal yuv. De─čil

Oluk al─▒nda

Delik (ler)

.27

Silindir de─či┼čken

Tek k├Âr di┼čli

1 ve 2

Koni (tek)

├çok i├ž ├žap

Koni konkav

├çok i├ž ├žap (k├Âr)

DCLASS Kodlama sistemi

DCLASS (Des─▒gn and Classification Infomation System) kodlama sistemi Brigham Young ├ťniversitesi┬ĺnde geli┼čtirilmi┼čtir. Bu sistemin ilk kullan─▒m─▒ ├╝niversite ├ževresinde olu┼čmu┼čsa da daha sonra baz─▒ i┼čletmeler prototip geli┼čtirme ├žal─▒┼čmalar─▒nda DCLASS┬ĺ─▒ kullanm─▒┼člard─▒r.

Bu sistemin geli┼čtirilmesine y├Ânelik pek ├žok gerek├že ortaya konmu┼čtur.

Bir par├ža en iyi temel ┼čekli ve genelde en g├Âr├╝n├╝r ├Âzelli─či ile tan─▒mlanabilir.

Her temel ┼čekil delikler, di┼čler ve oluklar gibi yan ├Âzelliklere sahip olabilir.

Bir par├žan─▒n tamam─▒ temel ┼čekli ile, ├Âzellikleri ile, boyutlar─▒ ile, malzeme tipiyle, formuyla ve i┼čleme ko┼čullar─▒yla tan─▒mlanabilir.

─░nsanlar taraf─▒ndan anla┼č─▒lan ve insan kullan─▒m─▒na uygun bir par├ža s─▒n─▒f─▒ ve kodu olu┼čturmak ├╝zere pek ├žok k─▒sa kod b├Âl├╝m├╝ birbirine ba─članabilir.

Bu k─▒sa kod b├Âl├╝mlerinin her biri par├ža hakk─▒nda daha detayl─▒ bilgi sa─člayabilir.

Uzun y─▒llar s├╝ren u─čra┼člardan sonra 8 rakaml─▒ bir hibrit kod geli┼čtirilebilmi┼čtir. Bu 8 rakam 5 kod b├Âl├╝m├╝ne a┼ča─č─▒da g├Âr├╝ld├╝─č├╝ gibi ayr─▒lm─▒┼čt─▒r.

B 1 1 2 3 4 A 1

┼×ekil ; sekiz rakaml─▒ DCLASS kod yap─▒s─▒d─▒r.

├ť├ž rakamdan olu┼čan temel ┼čekli tan─▒mlamak i├žin kullan─▒l─▒r. Yap─▒ ├Âzellikleri tek rakamdan olu┼čan, bir sonraki b├Âl├╝mde g├Âsterilir. Bu b├Âl├╝m par├žan─▒n karma┼č─▒kl─▒─č─▒n─▒ belirtir. Di┼čler, delikler gibi yan i┼člemler ─▒s─▒l davran─▒┼člar ve y├╝zey ├Âzellikleri tan─▒mlanmal─▒d─▒r. Par├žan─▒n karma┼č─▒kl─▒─č─▒na, ├Âzel niteliklerinin say─▒s─▒na g├Âre karar verilir. 1 rakaml─▒k boyut kodu DCLASS┬ĺ ─▒n 3. B├Âl├╝m├╝n├╝ olu┼čturur. Bu kodun de─čerinden, par├žan─▒n genel ├ževresel boyutu anla┼č─▒lmal─▒d─▒r. 4. B├Âl├╝m bir tak─▒m tan─▒mlay─▒c─▒ bilgiler i├žerir. Son iki rakam ise 5. B├Âl├╝m├╝ olu┼čturur ve malzeme ile ilgili ├Âzellikleri tan─▒mlamak i├žin kullan─▒l─▒r.

Genelde par├žalar etkile┼čimli bir bilgisayar program─▒ndan elde edilen sorular─▒n yan─▒tlanmas─▒ ile kodlanacakt─▒r. Bu durumda koda atanacak de─čerlerin kar┼č─▒la┼čt─▒r─▒lmas─▒ i├žin ┼čekil, boyut malzeme ve di─čer ├Âzellikler hakk─▒nda yeterli bilgi bulunmal─▒d─▒r.

Brigham Young ├ťniversitesi┬ĺnde Dell Allen isimli bir ara┼čt─▒rmac─▒ s├╝re├ž s─▒n─▒fland─▒rma ve karar verme mant─▒─č─▒na y├Ânelik bir bilgisayar sistemi geli┼čtirmi┼čtir. Bu sistem bir├žok bilgisayar (mikro, mini ya da main frame) i├žin kullan─▒labilir niteliktedir.

Pek ├žok ticari ama├žl─▒ kodlama sistemi DCLASS sisteminin mant─▒─č─▒na benzer ┼čekilde geli┼čtirilmi┼čtir. Ama bu sistemlerin baz─▒lar─▒n─▒n kullan─▒m─▒ uygun kodun ne olaca─č─▒na karar verilmesi i├žin daha ├žok u─čra┼č gerektirmesi nedeniyle zordur.

Kodlama sistemlerinin herhangi biri ile par├žalar─▒n kodlanmas─▒ GT ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒n tamamlanmas─▒ i├žin yeterli de─čildir. Bu par├žalar─▒n ├╝retiminde kullan─▒lacak olan ekipman─▒n uygun ┼čekilde yerle┼čimi ├╝retimin verimlili─či ve GT┬ĺnin etkinli─či a├ž─▒s─▒ndan en ├Ânemli noktad─▒r.

GRUP TEKNOLOJ─░S─░ ─░LE ├ťRET─░M MERKEZ─░ TASARIMI

Par├žalar aileler ┼čeklinde grupland─▒ktan sonra fabrikadaki ├╝retim donan─▒m─▒n─▒n nas─▒l yerle┼čtirilece─čine karar vermek b├╝y├╝k ├Ânem ta┼č─▒r. Makinalar uygun bi├žimde yerle┼čtirilmedi─či takdirde imalat masraflar─▒ dikkate de─čer ├Âl├ž├╝de y├╝kselecektir.

Bir i┼čletmedeki makineleri yerle┼čtirmenin 3 temel y├Ântemi vard─▒r; imalat hatt─▒na g├Âre yerle┼čtirme , makinelerin fonksiyonlar─▒na g├Âre yerle┼čtirme ve ├╝r├╝n gruplar─▒na g├Âre yerle┼čtirme. ┼×ekilde bu ├╝├ž yerle┼čim ┼čekli g├Âr├╝lmektedir.

─░malat hatt─▒na g├Âre yerle┼čimde makinalar ve di─čer i┼č makinalar─▒ kullan─▒l─▒┼č s─▒ralar─▒na g├Âre jonumland─▒r─▒lm─▒┼člard─▒r. Her yerle┼čim yerindeki i┼č kapsam─▒, malzemelerin s├╝rekli ak─▒┼č─▒n─▒ sa─člayacak bi├žimde dengelenmelidir. Bu t├╝r bir yerle┼čim genellikle basit s├╝re├žlerin izlendi─či end├╝strilerde, s├╝rekli montajlarda ve b├╝y├╝k miktarlarda seri ├╝retilen bile┼čenler i├žin kullan─▒lmaktad─▒r.

Fonksiyona g├Âre yerle┼čimde ├Âzel tipteki makinalar bir arada gruplanm─▒┼čt─▒r. ├ľrne─čin; tornalama frezeleme b├Âl├╝m├╝….gibi. bu t├╝r yerle┼čim ├Ânemli miktarda malzeme ta┼č─▒ma , b├╝y├╝k miktarda stok , uzun haz─▒rl─▒k ve imalat s├╝releri ile sonu├žlanabilir. Am kimi i┼čletmelerde bu t├╝r bir yerle┼čim tam tersi bir etki yapabilecektir. ├ľrne─čim e─čer ├╝retilen par├žalar yanl─▒zca tek bir makinede i┼členme ├Âzelli─čine sahiplerse bu ┼čekilde bir yerle┼čtirme ├╝retkenli─či ve verimi olumlu y├Ânde etkilemeyebilir.

Daha ├Ânce de belirildi─či gibi ├ťretim Ak─▒┼č Analizi bir fabrikadaki par├žalar─▒ grupland─▒rmak ve makinalar─▒ yerle┼čtirmek i├žin kullan─▒lan bir metoddur. Ama ├ťAA ├Ânemli ├Âl├ž├╝de ki┼čisel yarg─▒ gerektirebilir. Sonu├ž olarak Makine-Bile┼čen ┼čemas─▒na destek olacak ek teknikler ├Âenrilmi┼čtir. Bu tekniklerden biri Tek Ba─člant─▒l─▒ Gruplama algoritmas─▒d─▒r ( Single-Linkage Clustering algorithm.)

├ťAA i├žin bir makine-bile┼čen ┼čemas─▒ kullan─▒laca─č─▒ daha ├Ânce belirtilmi┼čti. Am├ž benzer s├╝re├ž gerektiren par├žalar─▒n grupland─▒r─▒lmas─▒d─▒r. Bu ┼čemada 1┬ĺler i┼člem yapan makinalar─▒ g├Âsterir. Mc Auley makine-bile┼čen ┼čemas─▒yla gruplamaya uygun bir SLCA tan─▒mlam─▒┼čt─▒r.bu algoritma benzer i┼člem gerektiren par├žalr─▒n birlikte gruplanmas─▒ i├žin bir ┬ô benzerlik katsay─▒s─▒ kullan─▒r ┬ô kullan─▒r. Ba┼čka bir SLCA ise Sneath taraf─▒ndan geli┼čtirilmi┼čtir ve ├žok say─▒da gruplama algoritmas─▒ndan yanl─▒zca biridir.

┼×akildeki makine bile┼čen ┼čemas─▒ Mc Auley taraf─▒ndan geli┼čtirilen SLCA┬ĺ y─▒ tan─▒mlamak ├╝zere kullan─▒lacakt─▒r.

10

┼×ekil makine-bile┼čen ┼čemas─▒d─▒r.

Her bir makine ├žiftinin bu iki makinadan yaln─▒zca birine veya her ikisine birden u─črayan par├žalar a├ž─▒s─▒ndan ne kadar benzer oldu─čunu saptamak ├╝zere bir benzerlik katsay─▒s─▒ hesaplan─▒r. ├çe┼čitli alternatifler 2×2 lik bir tablo ile g├Âsterilmi┼čtir.

J makinesi

1 0

1 a b i makinesi

0 c d

┼čekil : 2×2 lik tablo

a= iki makinede de i┼člem g├Âren par├ža say─▒s─▒

b= i makinesinde i┼člem g├Âren par├ža say─▒s─▒

c= j makinesinde i┼člem g├Âren par├ža say─▒s─▒

d= iki makinede de i┼člem g├Ârmeyen par├ža say─▒s─▒

Buna g├Âre a: par├žan─▒n her iki makinede de i┼člem g├Ârd├╝─č├╝n├╝ , b ise, yaln─▒zca bir makinede i┼člendi─čini g├Âsterir. Auley benzerlik katsay─▒s─▒n─▒ ;

Sij= a

a + b + c

olarak tan─▒mlar. Burada;

Sij = i ve j makineleri aras─▒ndaki benzerlik katsay─▒s─▒

a= her iki makineye de u─črayan par├ža say─▒s─▒

b, c= i veya j makinalar─▒ndan yaln─▒zca birine u─črayan par├ža say─▒s─▒d─▒r.

T├╝m makineler aras─▒ndaki benzerlik katsay─▒s─▒ a┼ča─č─▒daki gibi bir matrisle g├Âsterilebilir.

Makineler

.80

.12

.50

.30

.80

┼×ekil : benzerlik matrisi

SLCA┬ĺ n─▒n bu i┼člemden sonraki a┼čamalar─▒ ┼čunlard─▒r;

2 Benzerlik matrisi en b├╝y├╝k benzerlik katsay─▒s─▒n─▒n bulunmas─▒ amac─▒yla taran─▒r. Bu katsay─▒ ilk birle┼čmeyi olu┼čturan iki makineyi belirtir.

Bir sonraki en b├╝y├╝k katsay─▒n─▒n bulunmas─▒ i├žin matris yeniden taran─▒r ve ilgili makineler birle┼čtirilir.

T├╝m makineler bir grup alt─▒nda toplan─▒ncaya kadar 2. ve 3. Ad─▒mla tekrarlan─▒r.

Belli bir seviyenin alt─▒nda ise sona erer. Bu seviyeye ┬ô e┼čik seviyesi ┬ô denir. E┼čik seviyesi olu┼čturulan gruplar─▒n say─▒s─▒n─▒ kontrol amac─▒ ile kullan─▒l─▒r.

Makine-bile┼čen ┼čemas─▒na SLCA uygulamas─▒n─▒n sonu├žlar─▒ a┼ča─č─▒daki ┼čekilde g├Âr├╝lebilir.

Grup Makineler benzerlik katsay─▒s─▒

1 BC 0.8

2 AE 0.8

3 BCD 0.5

4 BCD 0.33

5 BCDAE 0.12

┼×ekil : SLCA┬ĺn─▒n sonu├žlar─▒

SLCA ile elde edilen sonu├žlar bir ┬ô denogram ┬ô yard─▒m─▒ ile grafi─če d├Âk├╝lebilir.

Denogram─▒n apsisinin ├Âzel bir anlam─▒ yoktur. Benzerlik katsay─▒s─▒ aral─▒─č─▒ genellikle

0-100 aras─▒ndad─▒r ve ordinatta g├Âsterilir. Grafi─čin en alt seviyesindeki her dal bir makineyi temsil eder. Yukar─▒ya do─čru gidildik├že dallar yeni dallar olu┼čturmak ├╝zere birle┼čirler. Ve makine gruplar─▒n─▒ g├Âsterirler. Bu gruplamalar─▒n olu┼čtu─ču benzerlik katsay─▒lar─▒ dendogram─▒n solunda g├Âsterilir. A┼ča─č─▒da, uygulanan SLCA sonu├žlar─▒na g├Âre olu┼čturulan dendogram g├Âr├╝lmektedir.

0.12

0.5

0.8

B C D A E

┼×ekil; ├Ârnek diyagram

Dendogramdan da anla┼č─▒laca─č─▒ ├╝zere SLCA makineleri 4 de─či┼čik grup alt─▒nda toplar. Ama algoritma hangisinin en ideal grup oldu─čunu g├Âstermez. Bu da SLCA kullanman─▒n dezavantajlar─▒ndan biridir. Gupland─▒rman─▒n ne zaman durdurulaca─č─▒na karar vermek i├žin grup i├ži / gruplar aras─▒ hareketlerin say─▒s─▒ , makineden yararlanma , planlama ve kontrol fakt├Ârleri ve y├Ânetimsel fakt├Ârler g├Âz├Ân├╝nde bulundurulmal─▒d─▒r. Ayr─▒ca darbo─čaz yaratan bir makine gruplanaca─č─▒nda daha detayl─▒ bilgi sa─članmal─▒d─▒r. Darbo─čaz makine, farkl─▒ gruplara ait ├žok say─▒da par├ža taraf─▒ndan ihtiya├ž duyulan makinedir. Bu algoritman─▒n ba┼čka bir zay─▒f y├Ân├╝ de ├╝yelerinden ├žo─ču nispeten d├╝┼č├╝k benzerlik katsay─▒lar─▒na sahip oldu─ču halde iki veya daha ├žok grubun birle┼čtirilebilmesidir. Bu i┼čleme ┬ô zincirleme ┬ô denir.

Bu algoritman─▒n sa─člad─▒─č─▒ pek ├žok avantaj da vard─▒r. Bunlardan biri makinelerin grupland─▒rma konusunda sistematik bir yol sa─člamas─▒d─▒r: bu ├Âzellik, ├žok say─▒da makine s├Âz konusu oldu─čunda daha da belirginle┼čmektedir. Ayr─▒ca bu algoritma bilgisayar kullan─▒m─▒na da

uygundur.

S├Âz konusu dezavantajlar─▒ ortadan kald─▒rmak amac─▒yla baz─▒ y├Ântemler ├Ânerilmi┼čtir.

Bu y├Ântemlerden biri farkl─▒ bir benzerlik katsay─▒s─▒ tan─▒mlar. ─░lk tan─▒mlanan katsay─▒da a, b ve c katsay─▒lar─▒na e┼čit a─č─▒rl─▒klar verilmi┼čtir. Ama makinalar─▒n ortak yapt─▒─č─▒ i┼člemler say─▒s─▒na daha fazla a─č─▒rl─▒k verilebilir. Bu ama├žla Dice, a┼ča─č─▒daki gibi bir benzerlik katsay─▒s─▒ geli┼čtirmi┼čtir.

2a

Sij=

2a + b + c

A─č─▒rl─▒k fakt├Âr├╝ de─či┼čtirilerek, bu katsay─▒ bir├žok farkl─▒ yap─▒ya b├╝r├╝nebilir.

Daha ├Ânce belirtildi─či ├╝zere SLCA ile ilgili bir problem zincirleme yapmay─▒ gerektiren olas─▒ durumlar─▒n varl─▒─č─▒d─▒r. Bu bir Ortalama Ba─člant─▒l─▒ Grupland─▒rma Algoritmas─▒ ( Avarage-Linkage Clustering Algorithm ALCA)kullan─▒larak azalt─▒labilir. Bu algoritmada benzerlik katsay─▒s─▒ s├Âz konusu t├╝m makinalar─▒n ortalama benzerliklerini esas al─▒r.ortalama benzrlik katsay─▒s─▒n─▒n hesaplanmas─▒ i├žin ├žok say─▒da yol vard─▒r. Bunlardan birisi ┬ôa─č─▒rl─▒kland─▒r─▒lmam─▒┼č makine ├žifti┬ö metodudur. Bu metot Socal ve Michner taraf─▒ndan geli┼čtirilmi┼čtir ve i, j gruplar─▒ aras─▒ndaki benzerlik katsay─▒s─▒n─▒ ┼č├Âyle tan─▒mlar;

sij

Sij=

Ni + Nj

sij= iki grubun t├╝m ├╝yeleri ars─▒ndaki ikili benzerlik katsay─▒s─▒.

Ni ve Nj = s─▒ras─▒yla i ve j gruplar─▒ndaki makine say─▒lar─▒

Sij = i ve j gruplar─▒ aras─▒ndaki ba─člant─▒lar─▒n ortalama benzerlik katsay─▒s─▒d─▒r.

E─čer i grubu A ve B makinalar─▒ndan ve j grubu da C, D ve E makinalar─▒ndan olu┼čmu┼č ise S terimi

S A,C + S A,D + S A,E + S B,C + S B,D + S B,D

S AB,CDE =

N AB x N CDE

─░fadesiyle hesaplan─▒r.

─░ ve j gruplar─▒ aras─▒ndaki ikili benzerliklerin say─▒s─▒ Ni ve Nj nin fark─▒d─▒r. ┼×ekildeki makine-bile┼čen ┼čemas─▒ ALCA┬ĺ y─▒ tan─▒mlamak i├žin kullan─▒lacakt─▒r. ALCA a┼čamalar─▒ a┼ča─č─▒da g├Âsterilmi┼čtir.

─░kili bir benzerlik katsay─▒s─▒ her makine i├žin hesaplan─▒r.

En b├╝y├╝k benzerlik katsay─▒s─▒n─▒ bulmak i├žin benzerlik matrisi taran─▒r. Bu katsay─▒ ilk grubu olu┼čturan iki makineyi belirler.

Yeni h├╝cre ve kalan makineler aras─▒ndaki ortalama benzerlik katsay─▒s─▒ hesaplan─▒r. B├Âylece benzerlik matrisi yeni de─čerler ve yeni h├╝creler kullan─▒larak tekrar olu┼čturulur.

3. ve 4. ad─▒mlar t├╝m makineler bir grup alt─▒nda toplan─▒ncaya kadar s├╝rd├╝r├╝l├╝r.

1.ve 2. ad─▒mlar ger├žekle┼čtikten sonra B ve C┬ĺ nin ilk gruplanacak makinalar oldu─ču g├Âr├╝l├╝r. Daha sonra yap─▒lacak hesaplamalar;

S A,B + S A,C 0 x 0

S BC,A = = = 0

N BC x N A 2 x 2

S D,B + S D,C 0.5 x 0.33

S BC,D = = = 0.415

N BC x N D 2 x 2

S E,B + S E,C 0 x 0

S BC,E = = = 0

N BC x N E 2 x 1

┼čeklindedir. Bu i┼člemler sonucunda AE ve BCD ┼čeklinde iki h├╝crenin olu┼čtu─ču g├Âr├╝l├╝r.

BC

BC

0.12

0.41

0.80

AE

BC

AE

BC

0.06

0.41

AE

BCD

AE

BCD

0.01

┼×ekil ; matrisel iterasyonlar

Seifoddini bir modelde ALCA ve malzeme ta┼č─▒man─▒n h├╝creler aras─▒ / h├╝creler i├ži maliyetlerini birle┼čtirmi┼č ve makinalar─▒n en iy ┼čekilde h├╝crelerde taplanmas─▒n─▒ sa─člamaya ├žal─▒┼čm─▒┼čt─▒r. Bu modelde dar bo─čaz makinalar da g├Âz ├Ân├╝nde bulundurulmu┼č ve ekonomik olarak uygun oldu─ču ├Âl├ž├╝de gruplamaya kat─▒lm─▒┼člard─▒r.

GRUP TEKNOLOJ─░S─░N─░N YARARLARI

Gelece─čin fabrikalar─▒ i├žin en ├Ânemli prensip olmas─▒ beklenen GT, umulan kullan─▒m alan─▒na hen├╝z sahip de─čildir. Bunun pek ├žok nedeni vard─▒r. ─░lk olarak ├Ânceden belirtildi─či gibi makinelerin fabrikada GT h├╝creleri halinde yeniden yerle┼čtirilmeleri problemi vard─▒r. ─░kinci neden tesiste ├╝retilen pek ├žok bile┼čen par├žan─▒n aras─▒nda par├ža ailelerinin tan─▒mlanmas─▒ problemidir. Bu problemle il┼čkili olarak par├ža s─▒n─▒fland─▒rma ve kodlaman─▒n masraf─▒ s├Âz konusudur. Bu prosed├╝r pahal─▒ olmas─▒n─▒n yan─▒ s─▒ra ├Ânemli ├Âl├ž├╝de zaman ve personel de gerektirmektedir. Y├Âneticiler kesin olmayan yararlara sahip GT┬ĺ e ge├žmek yerine, bu kaynaklar─▒n daha farkl─▒ projelerde kullan─▒labilece─čini d├╝┼č├╝nmektedirler. Ayr─▒ca yeni bir sisteme ge├ži┼č i┼čletmenin personeli aras─▒nda da ├žo─ču kez tepkilere yol a├žmaktad─▒r.

T├╝m bu problemler ├ž├Âz├╝l├╝rse ve GT uygulan─▒rsa bir i┼čletme a┼ča─č─▒da s─▒ralanan alanlarda pek ├žok yararlar sa─člayacakt─▒r.

├ťr├╝n tasar─▒m─▒

Ba─člant─▒lar─▒n yap─▒lmas─▒ ve haz─▒rl─▒klar.

Malzeme ta┼č─▒ma

├ťretim ve envanter kontrol├╝

─░┼č├ži tatmini

S├╝re├ž planlama ve prosed├╝rleri

A┼ča─č─▒da GT┬ĺ nin getirdi─či yararlar a├ž─▒klanm─▒┼čt─▒r.

├ťr├╝n tasar─▒m─▒

├ťr├╝n tasar─▒m─▒ alan─▒ndaki geli┼čmeler ve yaralar─▒ par├ža s─▒n─▒fland─▒rma ve kodlaman─▒n bilgisayarl─▒ bir tasar─▒m geri ├ža─č─▒rma sistemi ile birlikte kullan─▒m─▒ sonucunda elde edilir.

Yeni bir par├ža tasar─▒m─▒ gerekti─činde, kodu uygun olan haz─▒r par├ža tasar─▒mlar─▒ ├ža─č─▒r─▒l─▒r. ─░├žlerinden birinin istenen fonksiyonlara uygun olup olmad─▒─č─▒ ara┼čt─▒r─▒l─▒r. Tasar─▒m dosyas─▒n─▒ ara┼čt─▒rmak i├žin birka├ž dakika harcan─▒r ve b├Âylece kodlama sisteminin deste─či ile tasar─▒mc─▒ saatler kazan─▒r. E─čer tamam─▒yla uygun bir tasar─▒m bulunamazsa haz─▒r tasar─▒m ├╝zerinde k├╝├ž├╝k de─či┼čiklikler yap─▒larak istenen hale getirilebilir. Bu geri ├ža─č─▒rmal─▒ sistemle tasar─▒m─▒n yinelenmesi ve yeni par├ža tasar─▒mlar─▒n─▒n ├žo─čalmas─▒ndan ka├ž─▒n─▒lm─▒┼č olunur.

GT┬ĺ nin tasar─▒m alan─▒ndaki di─čer yararlar─▒; maliyet tahmini prosed├╝rlerinin geli┼čtirilmesi ve tasar─▒m─▒n standartla┼čt─▒r─▒lmas─▒d─▒r. ─░├ž k├Â┼če yar─▒ ├žap─▒, toleranslar gibi tasar─▒m ├Âzellikleri GT ile daha standart bir hal almaktad─▒r. De Vries┬ĺ e g├Âre GT ile standartla┼čt─▒rma sonucu ├žizimlerin say─▒s─▒nda % 10 luk bir azalma beklenmektedir.

Ba─člant─▒lar─▒n Yap─▒lmas─▒ ve Haz─▒rl─▒klar

GT ayn─▒ zamanda imalat─▒n pek ├žok alan─▒nda da standartla┼čt─▒rmay─▒ sa─člamaktad─▒r. Bu alanlardan ikisi ba─člant─▒lar─▒n yap─▒lmas─▒ ve haz─▒rl─▒klard─▒r. Tak─▒m se├žiminde bir par├ža ailesinin her ├╝yesine uygun ba─člant─▒lar─▒n yap─▒lmas─▒ u─čra┼č gerektirir. ─░┼č par├žas─▒n─▒n ba─članmas─▒ i├žin aletler tasarlanm─▒┼čt─▒r. Bu aletlerde genel tezgahlar─▒, ├že┼čitli par├ža ailelerinin ├╝yelerini kabul edebilen tezgahlara d├Ân├╝┼čt├╝ren ├Âzel adapt├Ârler vard─▒r.

GT h├╝cresindeki tezgahlar haz─▒rl─▒k s─▒ras─▒nda ├žok k├Âkl├╝ degi┼čiklikler gerektirmezler. ├ç├╝nk├╝ bu tezgahlarda ├╝retilen i┼č par├žalar─▒ benzer ├Âzelliklere sahiptir. B├Âylece haz─▒rl─▒k zaman─▒ndan tasarruf edilir. Ayr─▒ca oar├žalar─▒ haz─▒rl─▒k zaman─▒n─▒ minimum yapacak bir s─▒ra ile i┼člemek uygun olacakt─▒r. Yap─▒lan tahminlere g├Âre GT ile haz─▒rl─▒k zamanlar─▒nda % 69 luk bir azalma g├Âzlenmektedir.

Malzeme Ta┼č─▒ma

─░malatta sa─članan di─čer bir avantajda i┼č par├žas─▒ hareketi ve beklemesindeki azalmalard─▒r. GT ├╝retim donan─▒mlar─▒ malzemelerin i┼č istasyonunda daha verimli ak─▒┼č─▒n─▒ sa─člar. Ak─▒┼č hatt─▒ h├╝cresi, klasik s├╝re├ž tipi yerle┼čimle kar┼č─▒la┼čt─▒r─▒ld─▒─č─▒nda fark daha da a├ž─▒k g├Âzlenmektedir.

├ťretim ve Envanter Kontrol├╝

GT┬ĺ nin bir sonucu olarak bir i┼čletmenin ├╝retim ve envanter kontrol├╝ fonksiyonlar─▒nda pek ├žok yarar sa─članmaktad─▒r.

GT ile ├╝retim ├žizelgeleme basitle┼čmi┼čtir. ├ç├╝nk├╝ makinelerin h├╝crelerde gruplanmalar─▒ ├žizelgelenecek ├╝retim merkezi say─▒s─▒n─▒ azaltm─▒┼čt─▒r. Par├žalar─▒n ailelere ayr─▒lmas─▒ da par├ža ├žizelgeleme probleminin boyutunu ve karma┼č─▒kl─▒─č─▒n─▒ azaltm─▒┼čt─▒r. B├Âylece hi├žbir h├╝crede i┼člem g├Ârmeye uygun olmayan i┼č par├žalar─▒n─▒n kontroluna daha ├žok dikkat edilebilir. Azalan haz─▒rl─▒k zamanlar─▒ ve verimli malzeme ta┼č─▒ma sonucunda ├╝retim zamanlar─▒, ara stoklar ve ge├ž da─č─▒t─▒mlarda azalt─▒labilmektedir. De Vries┬ĺ in tahminlerine g├Âre ├╝retim zaman─▒nda % 70, ara stoklarda % 62 ve yeti┼čtirilemeyen sipari┼člerde ise % 82 oran─▒nda azalma g├Âr├╝lebilir.

(Groover , CAD/CAM, sf. 295)

─░┼č├ži Tatmini

Makine h├╝creleri genellikle par├žalar─▒n hammaddeden, son ├╝r├╝n haline gelene kadar k├╝├ž├╝k bir i┼č├ži grubu taraf─▒ndan i┼člem g├Ârmesini sa─člarlar. ─░┼č├žiler i┼čletmeye olan katk─▒lar─▒n─▒ b├Âylece daha a├ž─▒k g├Ârebilmektedirler.bu da i┼č├ži davran─▒┼člar─▒ ve i┼č├ži tatmininin d├╝zeyini y├╝kseltmektedir.

GT┬ĺ nin i┼č├ži ile ilgili bir ba┼čka yarar─▒ da ├╝r├╝n kalitesine daha ├žok ├Ânem verilmesidir. GT┬ĺ de bir makine h├╝cresinde i┼č par├žas─▒ kalitesi kolayca y├╝kseltilebilmektedir. Sonu├žta i┼č├žiler yapt─▒klar─▒ i┼če kar┼č─▒ daha fazla sorumluk duyarlar. S├╝rece g├Âre yerle┼čime sahip i┼čletmelerde par├ža hatalar─▒n─▒n giderilmesi ├žo─ču kez zor olmakta ve bunun sonucunda kalite kontrol istenilen d├╝zeyde yap─▒lamamaktad─▒r.

S├╝re├ž Planlama ─░┼člemleri

GT ile standartla┼čt─▒rman─▒n sa─članmas─▒ sonucu s├╝re├ž planlama fonksiyonunun zaman─▒ ve maliyeti d├╝┼č├╝r├╝lebilmektedir. Yeni bir par├ža tasar─▒m─▒, belli bir par├ža ailesine ├╝ye olmas─▒n─▒ sa─člayan kod numaras─▒ ile tan─▒mland─▒─č─▒ i├žin genel s├╝re├ž rotas─▒ bilinmektedir. Bu i┼člemin mant─▒─č─▒ bir ┬ôBilgisayar Destekli S├╝re├ž Planlama┬ö sistemi olu┼čturmak ├╝zere bilgisayar yaz─▒l─▒m─▒ olarak d├╝zenlenebilir.

Yorum ekle 12 Temmuz 2007

I-) Beyanname Yaz─▒m─▒

I-) BEYANNAME YAZIMI

B├╝roda tescil edilmeyen beyannamenin g├╝mr├╝k idaresine ait bilgisayar salonunda yaz─▒m─▒ Beyanname yaz─▒m biriminin haz─▒rlam─▒┼č oldu─ču d├Âk├╝mden yararlanarak beyanname tescil edilir ve tak─▒mlar haz─▒rlanarak onay servisine b─▒rak─▒l─▒r .

II-) ( 0100) NORMAL ─░THALAT

GEREKL─░ BELGELER :

- BEYANNAME

-KIYMET B─░LD─░R─░M─░

-BANKA YAZISI (BEDELS─░Z ─░THALAT DA OLAMAZ)

-FATURA

-ATR ,EURO veya MEN┼×E ┼×EHADETNAMES─░

-S─░GORTA MAKBUZU

-NAVLUN FATURASI

-KKDF MAKBUZU (VADEL─░ AKREDET─░F VEYA MAL MUKAB─░L─░ ├ľDEMEDE)

-T.S.E. BELGES─░ (GEREK─░YORSA ) *

-K─░MYAGERL─░K BELGES─░ (GEREK─░YORSA) *

-─░┼×G├ťM(GEREK─░YORSA) *

-TAHH├ťTNAME (GEREK─░YORSA) *

NOT.1) * ─░┼×ARET─░ ─░LE G├ľSTER─░LEN belgeler tarifenin pozisyonuna g├Âre gerekli olan veya muayene memurunun iste─či do─črultusunda aranacak belgelerdir.

2) T├╝m bu belgeler bir tak─▒m─▒ olu┼čturmakta ve bu tane haz─▒rlanmal─▒d─▒r .

1.Tak─▒m : G├╝mr├╝k idaresinde kal─▒p as─▒l n├╝shalar konmal─▒d─▒r .

2.Tak─▒m : ─░statiski n├╝sha denir .(Kontrol Genel M├╝d├╝rl├╝─č├╝ne gitmektedir.

3.Tak─▒m : M├╝┼čteri n├╝shas─▒d─▒r .(Bu n├╝shaya banka yaz─▒s─▒ ,navlun faturas─▒ ve sigortan─▒n asl─▒

konulur)

4.Tak─▒m : ┼×irket b├╝nyesindeki ar┼čive kald─▒r─▒l─▒r.

3) Mal mukabili ├Âdemelerde (D.─░.─░.B. KAPSAMINDAK─░LER HAR─░├ç) KKDF

tutar─▒ yurt i├ži giderin i├žine eklenecektir.

G├ťMR├ťK ─░┼×LEM─░:

B─░LGE bilgisayar sisteminde tescil edilmi┼č olan beyanname yukar─▒da belirtilmi┼č olan tak─▒mlarla beraber ONAY servisine b─▒rak─▒l─▒r .

ONAY servisi beyannamenin m├╝kellef dosyas─▒n─▒n olup olmad─▒─č─▒na ,evraklar─▒n eksik olup olmad─▒─č─▒na ,beyanname bilgilerinin do─čru olup olmad─▒─č─▒na ,ambar bekleme s├╝resinin dolup dolmad─▒─č─▒na bakar ve bir hata yoksa g├╝mr├╝k onay─▒n─▒ verir.

G├╝mr├╝k onay─▒ verir vermez B─░LGE bilgisayar sistemi beyannameyi otomatik olarak herhangi bir muayene memuruna atar .

Bu atama beyannamenin niteli─čine g├Âre sar─▒ hat yada k─▒rm─▒z─▒ hata aktar─▒l─▒r.

Ayr─▒ca birde mavi hat vard─▒r.

Muayene memuruna gelen beyanname memur taraf─▒ndan incelenmeye ba┼člar .Belge ├╝zerinde e┼čyan─▒n beyan edilen e┼čyam─▒ oldu─ču ve g├╝mr├╝k y├Ânetmeli─činin gerektirdi─či us├╝ller i├žerisinde mi ithal edilip edilmedi─čine bakar .

Tarife pozisyonuna g├Âre gereken ba┼čka belgeler varsa onlar─▒ ister e─čer uygunsa beyannameyi kapat─▒r ve blokeyi kald─▒r─▒r.

Blokesi kald─▒r─▒lan beyanname art─▒k vergisi yat─▒r─▒lacak hale gelmi┼čtir.

Beyannamenin k─▒m─▒z─▒ n├╝shas─▒ ve ye┼čil n├╝shas─▒ vezneye verilerek vergisi yat─▒r─▒l─▒r.

Art─▒k i┼člemi yap─▒labilir.

III-) (5100) D.─░.─░.B. KAPSAMINDA ─░THALAT

Daha ├Âncebir rejime tabi tutulmam─▒┼č e┼čyan─▒n ┼čartl─▒ muafiyet sistemi kapsam─▒nda dahilde i┼čleme rejimine i┼člemine tabi tutularak yurda giri┼či.

GEREKL─░ BELGELER :

- BEYANNAME

- KIYMET B─░LD─░R─░M─░

- BANKA YAZISI (BEDELS─░Z ─░THALAT DA OLAMAZ)

- FATURA

- D.─░.─░.BELGES─░ (ASLI)

- BU BELGEYE A─░T D├ť┼×├ťM L─░STELER─░.

D 1 KAPSAMINDA OLANLAR: (Teminat mektubu gerekenler)

Muafiyetler Servisine D.─░.─░.B. g├Âsterilir ve beyanname imzalat─▒l─▒r. (Bu serviste belgenin s├╝resinin olup olmad─▒─č─▒na bak─▒l─▒r.)

Muayene memuru a┼čamas─▒na gelen beyanname uygunsa imzalat─▒l─▒r.

Vergisi yatacak hale gelen beyannamenin teminat mektubu ile i┼člemler yap─▒l─▒r.

Teminat mektubunun kontrol├╝ i├žin muhasebat servisine teminat mektubunun hangi bankadan ve ┼čubeden al─▒nd─▒─č─▒n─▒ g├Âsterir bir dilek├že yaz─▒l─▒r.(Bkz.├Ârnek 1)

─░lgili memur dilek├žeyi imzalar ve kendi kay─▒t defterine kaydeder .

M├╝d├╝r muavinine bu defter imzalat─▒l─▒r.

Sonra bankaya kay─▒t nosu ile birlikte fax ├žekilir.

Banka ise s├Âz konusu teminat mektubunun kendilerine ait oldu─čunu belirten banka bir teyit fax ─▒n─▒ g├╝mr├╝k idaresine ├žeker .

Bu gelen teyit fax┬ĺ─▒ m├╝d├╝r muavininden al─▒nan havale ile kay─▒t servisinde kayda sokulur.

Teminat mektubu ,teyit fax┬ĺ─▒ ve birer fotokopileri ile muhasebe servisine gidilir.

Bu arada saymanl─▒─ča teminat mektubunu sunmak ├╝zere bir dilek├že daha haz─▒rlan─▒r.(Bkz.├Ârnek2)

Bu dilek├že ├╝zerine kay─▒t nosu ve tarihi yaz─▒l─▒r.muhasebe servisine imzalat─▒l─▒r.

Daha sonra m├╝d├╝r muavinine imzalat─▒l─▒r.

T├╝m bu i┼člemlerin sonunda teminat mektubu teyit fax─▒┬ĺn─▒n fotokopisi ve ├╝├ž saymanl─▒k dilek├žesi ile birlikte saymanl─▒k memuruna teminat mektubu ibraz fi┼či yazd─▒r─▒lmas─▒ i├žin gidilir.

Bu yazd─▒r─▒ld─▒ktan sonra s├Âz konusu fi┼č ve teminat mektubu m├╝d├╝r ,m├╝d├╝r muavini ve saymanl─▒k memuruna imzalat─▒ld─▒ktan sonra vezneye ilgili belgeler verilir.

Vezneden al─▒nacak teminat mektubu makbuzu ile art─▒k ├ž─▒k─▒┼č i┼člemleri yap─▒labilir.

2) ( D-2 ve D-3 ) GER─░ ├ľDEME OALARAK ADLANDIRILAN MUAF─░YET S─░STEM─░

D 1 ithalat sisteminden tek fark─▒ muayene memuru a┼čamas─▒ndan sonra vergisinin direkt olarak vezneye pe┼čin olarak yat─▒r─▒lmas─▒d─▒r.

Bunun nedeni D.─░.─░.B. niteli─čindendir. ├ľncelikle vergi yat─▒r─▒l─▒r daha sonra ihra├ž i┼člemi ger├žekle┼čtikten sonra vergi miktar─▒ belge kullan─▒c─▒s─▒na geri ├Âdenir.

NOT: 1) D.─░.─░.B. kapsam─▒nda olan e┼čyan─▒n mahakkak (5100) bilgisayar rejim kodu ile girilmesi

gerekmektedir.

Ayr─▒ca B─░LGE deki muafiyetler butonundaki yerin belge kapsam─▒ ne ise ona g├Âre do─čru bi├žimde kodlanmal─▒d─▒r.

D 1 =DIR 1

D 2 - D 3 =DIR 23

3)─░thal liste s─▒ra nolar─▒n muhakkak 44 nolu haneye ka├žar adet ithal edildi ide yaz─▒lmas─▒ gerekir.

IV) YATIRIM TE┼×V─░K BELGES─░ KAPSAMINDAK─░ E┼×YANIN ─░THALATI:

GEREKL─░ BELGELER :- BEYANNAME

-KIYMET B─░LD─░R─░M─░

-BANKA YAZISI (BEDELS─░Z ─░THALAT DA OLAMAZ)

-FATURA

-ATR ,EURO veya MEN┼×E ┼×EHADETNAMES─░

-S─░GORTA MAKBUZU

-NAVLUN FATURASI

-YATIRIM TE┼×V─░K BELGES─░

Normal ithalat i┼člemleri ile birlikte ayn─▒ olmakla birlikte ,dikkat edilecek baz─▒ hususlar vard─▒r;

E─čer yat─▒r─▒m te┼čvik belgesi KDV istisnas─▒na sahipse mutlaka B─░LGE program─▒nda veya ED─░ S─░STEM─░NE ba─čl─▒ herhangi bir programda bulunan muafiyetler butonuna ilgili kod girilmelidir.

Beyanname ONAYA at─▒lmadan ├Ânce muafiyetler servisindeki memura s├Âz konusu te┼čvik belgesinin tarih ve say─▒s─▒ g├Âsterilip beyanname ├╝zerine ilgili memurun imzas─▒ al─▒nmal─▒d─▒r

(Beyanname yaz─▒l─▒rken ;e┼čya i├žin B─░LGE bilgisayar sisteminde EFNC tan─▒mlamas─▒ yap─▒ld─▒ ise mutlaka 31 nolu hanede YEN─░ VE KULLANILMAMI┼×TIR ifadesi belirtilmelidir.

V) SUPHALAN

GEREKL─░ BELGELER:

-BEYANNAME

-KIYMET B─░LD─░R─░M─░

-BANKA YAZISI (BEDELS─░Z ─░THALAT DA OLAMAZ)

-FATURA

-ATR ,EURO veya MEN┼×E ┼×EHADETNAMES─░

-S─░GORTA MAKBUZU

-NAVLUN FATURASI

-SUPHALAN ─░STEK FORMU

-ÇETELE

-MUHAFAZA DİLEKÇESİ

-TSE VEYA K─░MYAGERL─░K (GEREK─░YORSA)

G├ťMR├ťK ─░┼×LEM─░

Haz─▒rlanan beyanname ├Âncelikle ONAY servisideki memura suphalan istek formunun verilmesi ile ba┼člar .bu formda memur ilgili tarifenin suphalan listesinde olup olmad─▒─č─▒na bakarak onay─▒n─▒ verir .daha sonra bu form muavinin onay─▒na sunulur.

Daha sonra bu formla birlikte beyanname ONAY servisine at─▒l─▒r .Buradaki tescilin ard─▒ndan beyanname B─░LGE bilgisayar program─▒ taraf─▒ndan herhangi bir muayene memuruna atan─▒r .

Muayene memuru bulundu─ču konuma g├Âre (sar─▒ hat veya k─▒rm─▒z─▒ hat) evrak incelemesi yada tam muayene yaparak muayenesini tamamlar .

Bu a┼čamadan sonra muayene memuru blokeyi kald─▒r─▒r ve m├╝kellefin paray─▒ yat─▒rmas─▒n─▒ bekler .

Para yat─▒r─▒ld─▒ktan sonra makbuz muayene memuruna g├Âsterilerek ├žetele a├žt─▒r─▒l─▒r.

Daha sonra kolcular servisine gidilerek ilgili memura s├Âz konusu beyannamenin kayd─▒ yap─▒l─▒r.Bu arada makbuz ve ├žetele de kolcu memuru taraf─▒ndan kontrol edilir .

Arac─▒n ├ž─▒k─▒┼č─▒ i├žin muhafaza amirli─čine ayr─▒ bir dilek├že verilir.

Muhafaza amirinden bu dilek├žeye havale al─▒n─▒r.

Daha sonra muhafaza memuruna gidilerek s├Âz konusu dilek├že ,suphalan istek formunun bir n├╝shas─▒ verilir.

Muhafaza memuru arac─▒n ├ž─▒k─▒┼č─▒na izin verir ve ara├ž g├╝mr├╝k sahas─▒ndan ayr─▒l─▒r.

T─▒r i┼čleminin bitti─či g├╝n g├╝mr├╝k sahas─▒ndan ├ž─▒kar─▒lm─▒┼č olur. Ertesi g├╝n ise kolcular servine gidilerek havalenin oldu─ču kolcuya ├žetele kapat─▒l─▒r. Bu i┼člem daha sonra muayene memuruna gidilerek hem ├žetelenin hem de beyannamenin kapat─▒lmas─▒ ile devam eder.

├ľrnek belgeler ekte verilmi┼čtir.

VI) BEDELS─░Z ─░THALAT

GEREKL─░ BELGELER:

-DİLEKÇE

-BEYANNAME

-KIYMET B─░LD─░R─░M─░

-FATURA

-ATR ,EURO veya MEN┼×E ┼×EHADETNAMES─░

-S─░GORTA MAKBUZU

-NAVLUN FATURASI

-TSE VEYA K─░MYAGERL─░K (GEREK─░YORSA)

G├ťMR├ťK ─░┼×LEM─░

Bedelsiz ithalata ba┼člamadan ├Ânce mutlaka bu i┼č i├žin idarenin izni gerekmektedir.buda dilek├že ile olur.

Dilek├žemize m├╝d├╝r muavininden havale al─▒n─▒r.

Daha sonra dilek├že kayda sokulmak ├╝zere kay─▒t servisine sokulur.

Kayda sokulan dilek├že ile beraber beyanname onaya at─▒l─▒r.

Bundan sonraki a┼čamalar ayn─▒ normal ithalat i┼člemleri gibi olmaktad─▒r.

Not: bedelsiz ithalattaki en ├Ânemli husus faturada bu ibarenin bulunmas─▒d─▒r.

─░HRACAT (1000)

GEREKL─░ BELGELER:

-BEYANNAME

-FATURA

-ÇEKİ LİSTESİ

-ATR

G├ťMR├ťK ─░┼×LEM─░

Tescil edilmi┼č beyanname ├Âncelikle ihracat├ž─▒ birliklerine ihracat harc─▒ yat─▒r─▒lmak ├╝zere verilir.

Bu har├ž s├Âz konusu beyannamenin istatistiki k─▒ymet ├╝zerinden al─▒n─▒r.

Daha sonra muhafazadan bu beyanname i├žin t─▒r┬ĺ─▒n ihracat sahas─▒nda olup olmad─▒─č─▒n─▒ kontrol i├žin kay─▒t al─▒n─▒r.

Beyanname bu i┼člemlerden sonra ihracat ONAY servisine at─▒l─▒r.( Burada beyanname muhteviyat─▒ e┼čyan─▒n kap say─▒s─▒ ,kilosu ,adedi,k─▒ymeti evraklar─▒ ile kontrol edilip tescil edilir.)

Muayene memurunun kontrol├╝nden sonra ,bu a┼čamada ge├žilir ve beyannameye kolcu havalesi al─▒nmak ├╝zere m├╝d├╝r muavinine gidilir.

─░lgili kolcunun havalesi al─▒nd─▒ktan sonra kolcuya beyanname imzalat─▒l─▒r.

Daha sonra beyannamenin k─▒rm─▒z─▒ ve sar─▒ tak─▒mlar─▒ ile birlikte faturas─▒ (varsa paket listesi) nakliyeciye verilir.

Bu arada ilgili beyannamenin varsa ATR┬ĺsi onaylat─▒lmak ├╝zere ONAY servisindeki memura verilir.

ATR┬ĺnin orjinali nakliyeciye di─čer kalan n├╝shas─▒ ise m├╝┼čteriye g├Ânderilmek ├╝zere g├╝mr├╝k├ž├╝de kal─▒r.

G├╝mr├╝k├ž├╝de kalan ye┼čil n├╝shadan yeterince fotokopi ├žektikten sonra ONAY servisine verilir.

NOT: D.─░.─░.B. Kapsam─▒ndaki ihracatta rejim ayn─▒ olmakla birlikte sadece 44 nolu haneye hangi izin belgesi kapsam─▒nda ihracat yap─▒l─▒yorsa o izin belgesinin nosu yaz─▒lmal─▒ ve belge fotokopileri ile birlikte giri┼č beyanname fotokopileri┬ĺde ihracat beyannamesine eklenmelidir.

A) BEDELS─░Z ─░HRACAT

GEREKL─░ BELGELER:

-BEYANNAME

-BEDELS─░Z ─░HRACAT FORMU (BKNZ.├ľRNEK)

-BEDELS─░Z ─░HRACAT D─░LEK├çES─░(BKNZ.├ľRNEK)

-FATURA (PROFORMA)

-ATR

-PAKET L─░STES─░(VARSA)

G├ťMR├ťK ─░┼×LEM─░

Ayn─▒ normal ihracatta oldu─ču gibi muhafaza kayd─▒ yap─▒l─▒r.

Bedelsiz yap─▒lan her i┼člemde oldu─ču gibi dilek├žeye m├╝d├╝r muavininden havale al─▒n─▒r.

Al─▒nan havale kay─▒t servisinde kayda sokulur.

Daha sonra ihracat ONAY servisine at─▒l─▒r.

Muayene memuru a┼čamas─▒ndan sonra i┼člemler normal ihracatta oldu─ču gibi i┼čler

B) BEDELS─░Z ─░HRACAT (GE├ç─░C─░ ├çIKI┼×) MANUEL S─░STEM

GEREKL─░ BELGELER:

-GE├ç─░C─░ ├çIKI┼× BEYANNAMES─░(BKNZ.├ľRNEK)

-BEDELS─░Z ─░HRACAT FORMU

-BEDELSİZ İHRACAT DİLEKÇESİ

-FATURA (PROFORMA)

-ATR

-PAKET L─░STES─░(VARSA)

-AYN─░YAT TESP─░T TUTANA─×I(BKNZ.├ľRNEK)

G├ťMR├ťK ─░┼×LEM─░

Ge├žici ├ž─▒k─▒┼č uygun bir ┼čekilde doldurulduktan sonra (BKNZ. ├ľrnek) s├Âz konusu beyannameye muhafaza kayd─▒ yap─▒l─▒r.

Daha sonra m├╝d├╝r muavininden dilek├žeye havale al─▒nd─▒ktan sonra dilek├že kayda

sokulur.

Daha sonra beyanname ONAY servisine at─▒l─▒r. Burada ki i┼člemden sonra m├╝d├╝r muavinine gidilerek muayene memuru ve kolcu havalesi al─▒n─▒r.Muayene memuru i┼čleminden sonra kolcu beyannameyi imzalar.

Kolcunun imzas─▒ndan sonra sar─▒ ve ye┼čil n├╝sha praforma fatura ve atr ile birlikte nakliyeciye verilir.

Pembe n├╝sha ise bizde kal─▒r.

IX)ATA KARNES─░ ─░LE G─░R─░┼× -├çIKI┼×

G─░R─░┼× ─░┼×LEM─░:

GEREKEN EVRAKLAR:

-DİLEKÇE

-ATAKARNE ├ľN Y├ťZ├ť FOTOK.

-TAAH├ťTNAME

-AYN─░YAT TESP─░T TUTANA─×I

NOT: Yurda giri┼č yada ├ž─▒k─▒┼č─▒n ├Âzel nedenlere ba─čl─▒ oldu─ču durumlarda kullan─▒lan giri┼č ┬ľ ├ž─▒k─▒┼č y├Ântemidir. Bu y├Ântemde ticari ama├ž d─▒┼č─▒ bir durum s├Âz konusu oldu─ču i├žin orijinal evrak aranmamaktad─▒r.

G├ťMR├ťK ─░┼×LEM─░

Muaf bir i┼člem oldu─ču i├žin muafiyetler servisinde evraklar kontrol edilerek tescil olur.

Bu serviste ata karnesinin ne ama├žla kullan─▒ld─▒─č─▒na bak─▒l─▒r.

Tescil i┼čleminden sonra m├╝d├╝r muavininden muayene memuru ve kolcu havalesi al─▒n─▒r.

Muayene memuru s├Âz konusu e┼čyan─▒n ayniyat─▒n─▒ yaparak evrakla e┼čya aras─▒ndaki ili┼čkiyi belirler.

Bu i┼člemden sonra kolcu da imzalar ve giri┼č manifesto servisinden kapatma tutana─č─▒ d├╝zenlenerek ambar ├ž─▒k─▒┼č─▒ yap─▒labilir.

├çIKI┼× ─░┼×LEM─░:

GEREKEN EVRAKLAR:

-DİLEKÇE

-ATAKARNE ├ľN Y├ťZ├ť FOTOK.

-TAAH├ťTNAME

-AYN─░YAT TESP─░T TUTANA─×I

Tescil olan beyanname m├╝d├╝r muavini, muayene memuru ve kolcu a┼čamalar─▒ndan sonra nakliyeci vas─▒tas─▒ ile ├ž─▒k─▒┼č i┼člemi yap─▒l─▒r.

X)TRANS─░T (TRIM)

GEREKL─░ BELGELER :

- BEYANNAME(1-4-5)

-KIYMET B─░LD─░R─░M─░

-BANKA YAZISI

-FATURA

-ATR ,EURO veya MEN┼×E ┼×EHADETNAMES─░

-S─░GORTA MAKBUZU

-NAVLUN FATURASI

G├ťMR├ťK ─░┼×LEM─░

Tescil i┼člemi bu t├╝r beyannamelerde ayr─▒ bir ONAY servisinde g├Âr├╝l├╝r.buradaki tescil i┼člemi bittikten sonra muayene memuru a┼čamas─▒ da di─čer beyannamelerde oldu─ču gibi ge├žilir.

Daha sonra e─čer kolcu nezaretinde e┼čyay─▒ transfer ediyorsak kolcu havalesi al─▒n─▒r ve kolcuya imzalat─▒l─▒r.

Bu i┼člemlerden sonra transfer edilecek g├╝mr├╝─če teslim edilmek ├╝zere ONAY servisi taraf─▒ndan bir ├╝st yaz─▒ yazd─▒r─▒l─▒r.

Daha sonra beyanname ├╝zerinde bulunan teminat blokesi muhasebe memuru taraf─▒ndan kald─▒rt─▒larak

E┼čyan─▒n transferi yap─▒lmak ├╝zere ambar ├ž─▒k─▒┼č─▒ yap─▒l─▒r.

B) TREX (MAHRECE ─░ADE)

(TRANS─░T)

GEREKL─░ BELGELER :

- BEYANNAME(1-4-5)

-FATURA

-ATR

-BANKA YAZISI (D├ľV─░Z TRANSFER─░ YAPILMADI─×INA

DA─░R)

─░hracat ONAY servisine ihracattaki i┼člemler yap─▒ld─▒ktan sonra at─▒l─▒r.

Muayene i┼čleminden sonra normal ihracat i┼člemi devam eder.

G├ťMR├ťK DE─×─░┼×─░KL─░─×─░

Beyanname ├╝zerindeki herhangi bir hatadan dolay─▒ ONAY servisi taraf─▒ndan bu hatan─▒n d├╝zeltilmesi i├žin verilen de─či┼čikliktir.

Bu de─či┼čiklik ├Âncelikle hata bildirim formu (BKNZ. ├ľrnek) diye adland─▒r─▒lan bir belgenin doldurulup m├╝d├╝r muavinine imzalat─▒lmas─▒ ile onay kazan─▒r.

Daha sonra ONAY servisi taraf─▒ndan bilgisayar ├╝zerinde bu de─či┼čiklik yap─▒l─▒r.

REDRESE

Beyanname ├╝zerinde yap─▒lan hata ONAY servisinde fark edilememi┼č veya muayene memuru taraf─▒ndan bulunmu┼č ise buradaki yanl─▒┼čl─▒─č─▒ d├╝zeltmek i├žin redrese yap─▒l─▒r.

─░lk a┼čamada muayene memuru taraf─▒ndan beyanname arkas─▒na neden redrese yapt─▒─č─▒na dair yaz─▒ yazd─▒ktan sonra m├╝d├╝r muavininden olur al─▒n─▒r. Gerekli bir cezai durum varsa o miktar yat─▒r─▒ld─▒ktan sonra makbuz muayene memuruna g├Âsterilir. Daha sonra muayene memuru redrese i┼člemini kendi bilgisayar─▒ndan yaparak beyanname ├╝zerindeki yanl─▒┼čl─▒─č─▒ d├╝zeltir.Sonra yeni d├Âk├╝m m├╝kellef taraf─▒ndan yap─▒larak yeni beyanname ONAY servisine m├╝h├╝rletildikten sonra eski beyanname ile birlikte i┼člemlere devam edilir.

CEZA KARARI

Beyanname ├╝zerindeki k─▒ymet beyan─▒ndaki yani vergi eksikli─činden kaynaklanan durunlar i├žin s├Âz konusudur.

B├Âyle bir durum s├Âz konusu oldu─čunda muayene memuru m├╝kellefi ASU servisine g├Ândererek ceza karar─▒ yaz─▒s─▒ yazd─▒rmas─▒n─▒ ister . Muayene memuru daha ├Ânce beyanname arkas─▒na ceza miktar─▒n─▒ belirler.ASU serviside bu bilgi ye dayanarak ceza karar─▒n─▒ haz─▒rlar .

Haz─▒rlanan iki n├╝sha m├╝d├╝r muavinine imzalat─▒ld─▒ktan sonra bu n├╝shalar g├Âre bir tahsilat fi┼či (Bknz.├Ârnek) haz─▒rlan─▒r. Bu tahsilat fi┼čleri ise ├Ânce ASU servisindeki memura daha sonra da saymanl─▒k ┼čefine imzalat─▒ld─▒ktan sonra vezneye yat─▒r─▒l─▒r.

XIV) DO─×RUER VE SELAMO─×LUNDAN ├çIKI┼×

CMR diye adland─▒r─▒lan ta┼č─▒ma senedine gerekli ├ž─▒k─▒┼č m├╝h├╝rleri vurulduktan sonra ilgili antrepoya gidilir.

Daha sonra ardiye yat─▒r─▒larak (selamo─člunda; nedim beye) ,(do─čruerde; filiz han─▒ma) ├ž─▒k─▒┼č defterleride imzalat─▒larak ├ž─▒k─▒┼č i┼člemi yap─▒l─▒r.

Yorum ekle 12 Temmuz 2007

Alper Duran

Alper Duran

G├╝ne┼č Enerjisi

G├╝ne┼č ─▒┼č─▒─č─▒ ve yar─▒ iletken silikonun etkile┼čimi ile art─▒ ve eksi y├╝kler dolay─▒s─▒yla bir voltaj fark─▒ ortaya ├ž─▒kar. Metal ba─člant─▒larla iletilen, do─čru ak─▒m ├Âzelli─čine sahip, ├žok say─▒da g├╝ne┼č h├╝cresinin tek ├╝nite alt─▒nda bir araya getirilmesi ile %13-17 verimle 130W’a kadar enerji sa─člayabilen g├╝ne┼č panelleri ├╝retilir.

Bu paneller, ilk kez uzay ara├žlar─▒na elektrik sa─članmas─▒ amac─▒yla kullan─▒lm─▒┼č, zaman i├žinde kapasiteleri artt─▒k├ža kullan─▒m alanlar─▒ yayg─▒nla┼čm─▒┼čt─▒r. G├╝ne┼č panelleri, g├╝ne┼č ─▒┼č─▒─č─▒n─▒ direk olarak elektri─če ├ževirir. PV (Fotovoltaik) h├╝creleri, daha ├Ânce saat ve hesap makinelerinde kullan─▒lm─▒┼čt─▒.

G├╝ne┼č ─▒┼č─▒─č─▒, bu maddeler taraf─▒ndan emildi─činde, elektronlar bulundu─ču atomlardan ayr─▒larak madde i├žinde serbest kal─▒r ve b├Âylece elektrik ak─▒m─▒ olu┼čur. I┼č─▒─č─▒n (foton), elektri─če (voltaj) d├Ân├╝┼č├╝m├╝ne fotovoltaik efekt ad─▒ verilmi┼čtir. Yeni paneller, g├Âlgeli havalarda bile ├Ânemli miktarda elektrik enerjisi ├╝retebilmektedir. G├╝ne┼č enerjisi mekan ─▒s─▒tma, su ─▒s─▒tma, ar─▒tma ama├žl─▒ kullan─▒labilir.

Bir evin t├╝m elektrik ihtiyac─▒n─▒n g├╝ne┼č enerjisi ile kar┼č─▒lanabilmesi, temel olarak iki parametreye ba─čl─▒d─▒r: o b├Âlgenin g├╝ne┼č durumu ve evin g├╝nl├╝k elektrik t├╝ketimi. Teorik olarak, evin sadece g├╝ne┼č enerjisi ile enerji ihtiyac─▒n─▒ sa─člamas─▒ m├╝mk├╝n olsa bile kalorifer, ┼čofben, air-condition gibi y├╝ksek miktarda ak─▒m ├žeken cihazlar sistem maliyetini 2-3 kat artt─▒r─▒rlar. Bu nedenle, yaz─▒n g├╝ne┼č, k─▒┼č─▒n do─čalgaz kullan─▒m─▒ en ├žok ├Ânerilen alternatiftir. B├Âyle bir sistemin ortalama maliyeti 5.000-22.000 USD aras─▒nda de─či┼čmektedir.

Fotovoltaik sistemlerin bak─▒m maliyeti yoktur. Yaz─▒n uzun s├╝re ya─čmur ya─čmamas─▒ halinde yap─▒lmas─▒ gereken tek bak─▒m i┼člemi, 15-20 g├╝nde bir g├╝ne┼č panellerinin ├╝zerini silmek olabilir. S─▒cak su elde etmek i├žin g├╝ne┼č kolekt├Ârleri kullan─▒l─▒r. Kolekt├Âr├╝n yap─▒s─▒nda, ince g├╝ne┼č ─▒┼č─▒nlar─▒n─▒ so─čuran bir tabaka bulunur. So─čurulan g├╝ne┼č plakay─▒ ─▒s─▒t─▒r, plakaya ba─čl─▒ borulardan ge├žen su ─▒s─▒n─▒r.

1. G├ťNE┼× KOLLEKT├ľRLER─░ PROJELER─░

G├╝ne┼č Kollekt├Ârleri Test Stand─▒

├ťlkemizde kollekt├Âr ├╝retimini daha iyiye kanalize etmek ve standard bilincinin olu┼čmas─▒na yard─▒mc─▒ olmak amac─▒na y├Ânelik olarak E─░E Yenilenebilir Enerji Kaynaklar─▒ Ara┼čt─▒rma Park─▒na bilgisayar destekli bir g├╝ne┼č kollekt├Âr├╝ test stand─▒ tesis edilmi┼čtir. T├╝rk Standartlar─▒ Enstit├╝s├╝ ile yap─▒lan protokol ├žer├ževesinde TS - 3680 standard─▒n─▒n ─▒s─▒l performans deneyleri bu standda ger├žekle┼čtirilmektedir. Ayr─▒ca ├╝reticilerin geli┼čtirdikleri ├╝r├╝nler de bu standda ├╝cretsiz olarak test edilmektedir.

Vakumlu G├╝ne┼č Kollekt├Ârlerinin Is─▒tma ve So─čutmada Kullan─▒lmas─▒n─▒n Ara┼čt─▒r─▒lmas─▒

Vakumlu g├╝ne┼č kollekt├Ârleri d├╝zlemsel kollekt├Ârlerden farkl─▒ bir teknolojiye sahiptir. Bu tip kollekt├Ârlerde ─▒┼č─▒k enerjisinin ─▒s─▒ enerjisine d├Ân├╝┼čt├╝r├╝ld├╝─č├╝ absorban plaka, cam t├╝p i├žine al─▒nm─▒┼č ve vakumlanm─▒┼čt─▒r. Bu nedenle bu kollekt├Ârlerin toplam ─▒s─▒ kay─▒p katsay─▒lar─▒ daha d├╝┼č├╝k oldu─čundan ula┼čt─▒klar─▒ s─▒cakl─▒k ve verimleri daha y├╝ksektir. Yurtd─▒┼č─▒ndan sat─▒n al─▒nan 20 adet vakumlu t├╝p g├╝ne┼č kollekt├Âr├╝yle 2 m2 absorber alan─▒ ve 200 litre deposu olan bir su ─▒s─▒tma sistemi kurulmu┼č ve verimi incelenmektedir.

2. G├ťNE┼× P─░L─░ PROJELER─░

G├╝ne┼č Pili Ayd─▒nlatma Birimleri

G├╝n boyunca g├╝ne┼č enerjisinden ├╝retilen elektrik ile ak├╝ ┼čarj edilerek, geceleri lamba ├žal─▒┼čt─▒r─▒lmaktad─▒r. G├╝ne┼č pili ayd─▒nlatma birimi, 48 W’l─▒k 2 adet g├╝ne┼č pili mod├╝l├╝, 65 Ah-12 V kuru ak├╝ ve 20 W’l─▒k PLC lamba, 100 VA g├╝c├╝nde, 12VDC / 220VAC sin├╝s dalga invert├Âr ve ┼čarj reg├╝lat├Âr├╝ birimlerinden olu┼čmaktad─▒r. Bu birimlerden 2 tanesi Ankara AO├ç Atat├╝rk Evi ├Ân├╝nde, 2 tanesi ise Ayd─▒n Yenihisar G├╝ne┼č ve R├╝zgar Enerjisi Ara┼čt─▒rma Merkezi’nde bulunmaktad─▒r.

G├╝ne┼č Pili Su Pompaj Sistemi

K├╝├ž├╝k ├žapl─▒ sulamada kullan─▒labilecek olan bu sistemde 616 Wp g├╝c├╝nde g├╝ne┼č pili, 1400 Watt g├╝c├╝nde invert├Âr ve dalg─▒├ž pompa bulunmaktad─▒r. 7 m derinlikteki bir kuyudan y─▒lda yakla┼č─▒k 11000 m3 su pompalayabilen bu sistem ┼čebekeden uzak yerlerde dizel motopomplarla rekabet edebilmektedir.

Mobil PV Sistemi

Mobil PV sistemi, g├╝ne┼č enerjisinden yararlanarak AC elektrik ├╝reten bir sistemdir ve r├Âmork ├╝zerine yerle┼čtirilmi┼č olan g├╝ne┼č pilleri, invert├Âr ve ak├╝lerden olu┼čmaktad─▒r. Sistem, 12 adet polikristal g├╝ne┼č pili mod├╝l├╝ (toplam g├╝├ž 576 W), 1 kVA g├╝c├╝nde 48 VDC/220 VAC invert├Âr, ak├╝ ┼čarj reg├╝lat├Âr├╝, 4 adet 65 Ah-12 V kuru ak├╝den olu┼čmaktad─▒r.

G├╝ne┼č Pili Trafik ─░kaz Sistemi

Halen ┼čehirleraras─▒ yollarda yap─▒lan ├žal─▒┼čmalarda gerekli sinyalizasyon i├žin ihtiya├ž duyulan enerji, ak├╝lerden temin edilmekte olup ak├╝ler en yak─▒n ┼čebeke a─č─▒nda ┼čarj edilerek kullan─▒lmaktad─▒r. G├╝ne┼č pili ile yap─▒lan trafik ikaz sisteminin mevcut sistemden tek fark─▒, ak├╝lerin g├╝ne┼č pili ile ┼čarj edilmesidir. Bu sistem 48 W’l─▒k bir adet g├╝ne┼č pili, ak├╝, kontrol devresi ve ikaz lambas─▒ndan olu┼čmaktad─▒r. Hareketli olan sistem ihtiya├ž duyulan yere kolayl─▒kla g├Ât├╝r├╝lebilmektedir.

┼×ebeke Ba─člant─▒l─▒ PV Sistemi

G├╝ne┼č pilleri ┼čebekeden ba─č─▒ms─▒z sistemler olarak kullan─▒labilece─či gibi mevcut elektrik ┼čebekesine ba─čl─▒ olarak da kullan─▒labilirler. Enerji maliyetinin pahal─▒ olmas─▒ nedeniyle g├╝ne┼č pilleri genellikle d├╝nyada ┼čebekeden uzak yerlerdeki k├╝├ž├╝k g├╝├žlerdeki enerji talebinin kar┼č─▒lanmas─▒nda kullan─▒lm─▒┼čt─▒r. Son y─▒llarda ise ├Âzellikle geli┼čmi┼č ├╝lkelerde ┼čebekeye ba─čl─▒ g├╝ne┼č pili uygulamalar─▒ yayg─▒nla┼čmaktad─▒r. Bu kapsamda E─░E Didim G├╝ne┼č ve R├╝zgar Enerjisi Ara┼čt─▒rma Merkezi’ne 3.5 kW g├╝c├╝nde ┼čebeke ba─člant─▒l─▒ g├╝ne┼č pili sistemi kurulacak ve ┼čebeke ile uyumu, i┼čletim problemleri, ekonomik durumu ara┼čt─▒r─▒lacakt─▒r.

3. G├ťNE┼× ENERJ─░S─░ G├ľZLEM ─░STASYONU PROJES─░

Enerji ├╝retimi amac─▒na y├Ânelik olarak y├╝r├╝t├╝len fizibilite ├žal─▒┼čmalar─▒ s─▒ras─▒nda, ├ťlkemizin g├╝ne┼č enerjisi konusunda mevcut meteorolojik verilerinin yeterli olmad─▒─č─▒ tesbit edilmi┼čtir. Bu ama├žla ─░daremiz, DM─░ ile i┼čbirli─či i├žersinde bir proje ba┼člatm─▒┼čt─▒r. Bu proje kapsam─▒nda Antalya, ─░zmir, Ankara, Ayd─▒n, Adana ve Isparta’ya bilgisayar destekli g├╝ne┼č enerjisi g├Âzlem istasyonu tesis edilmi┼č ve 5 y─▒l boyunca veri toplanmas─▒ hedeflenmi┼čtir.

E─░E’nin eski DM─░ kay─▒tlar─▒n─▒ kullanarak yapt─▒─č─▒ hesaplara g├Âre ├╝lkemizin y─▒ll─▒k ortalama ─▒┼č─▒n─▒m ┼čiddeti 308 cal/cm2-g├╝n (3.6 kWh/m2-g├╝n) ve y─▒ll─▒k toplam g├╝ne┼členme s├╝resi 2640 saattir.

Alper DURAN

F/10-B 166

Yorum ekle 12 Temmuz 2007

─░leri Teknoloji, G├Âkdelen Teknolojisi, Ye┼čil Teknolojisi Frankfurt Am Main┬ĺ

─░leri teknoloji, G├Âkdelen Teknolojisi, Ye┼čil Teknolojisi Frankfurt am Main┬ĺdeki yeni Commerzbank Merkezi

Dizayn ve Yap─▒m

Norman Foster modern teknolojiye dayal─▒ mimarinin en uyumlu savunucular─▒ndan biridir. Hong Kong┬ĺdaki Hong Kong & Shanghai Banking Corp. Merkez Ofisi, Stansted┬ĺdeki ├╝├ž├╝nc├╝ Londra Hava alan─▒, Tokyo┬ĺdaki Century Tower ve Barcelona┬ĺdaki telekom├╝nikasyon kulesi gibi g├Âsteri┼čli binalar ile d├╝nya ├žap─▒nda ├╝ne kavu┼čmu┼čtur. Almanya┬ĺda bug├╝ne kadar yapt─▒─č─▒ en ├Ânemli projeler Berlin┬ĺdeki Reichstag hal binas─▒ ve Frankfurt am Main┬ĺdeki Commerzbank Merkezi┬ĺdir.

Frankfurt am Main┬ĺdeki Commerzbank Merkezi kadar daha yap─▒lmadan bile bu denli kabul g├Ârmek g├Âkdelenlerin tarihinde nadir rastlanan bir husustur. D├╝nyan─▒n en me┼čhur mimari ve genel konulu dergileri Foster┬ĺin projesi ile ilgili raporlar yay─▒nland─▒lar. Bu sadece mimar─▒n─▒n uluslararas─▒ ├Âneminden de─čil fakat ayn─▒ zamanda binan─▒n kendi ├Âzelliklerinden kaynaklanan bir husus : ┼čehir merkezindeki bu g├Âkdelen mimari a├ž─▒dan ola─čan├╝st├╝ ama statik ve enerji kullan─▒m─▒ a├ž─▒s─▒ndan da ola─čan├╝st├╝. Ayr─▒ca bina birle┼čtirilemez san─▒lan ┼čeyleri de birle┼čtirmekte : Anteni ile birlikte 300 m y├╝ksekli─čindeki bu kule, ┼čehrin yap─▒la┼čman─▒n yo─čun oldu─ču (baz─▒ binalar─▒n ya┼č─▒ 1870┬ĺli y─▒llara dayanmaktad─▒r) ve bankalar─▒n bulundu─ču kesimin ortas─▒na fevkalade bir ┼čekilde oturtulmu┼čtur; ayr─▒ca ├žok cazip ├žal─▒┼čma alanlar─▒ yaratacak geni┼č ve dikey olarak ┼ča┼č─▒rtmal─▒ bah├želer kullan─▒lm─▒┼čt─▒r.

Bu Avrupa┬ĺn─▒n bir ├žok bak─▒mdan en uzun ofis binas─▒d─▒r : ┼čehir i├žinde Kaiserplatz┬ĺdaki de─či┼čik 3500 i┼č yerindeki barka departmanlar─▒n─▒n b├╝y├╝k bir b├Âl├╝m├╝n├╝ bir araya getirtmektedir.

Bu tipteki bir bina ┼čehir manzaras─▒ndaki tamam─▒yla farkl─▒ iki ├Âl├ž├╝y├╝ hesaba katmak zorundad─▒r. Bir defa Commerzbank sadece ┼čehrin her yan─▒ndan ve t├╝m ba─člant─▒ yollar─▒ndan de─čil 15-20 km uzaktan bile dikkat ├žeken ve b├Âylece hem belediye hem de banka kimli─čine katk─▒da bulunan, Frankfurt┬ĺun dinamik ufuk hatt─▒n─▒n g├Ârsel bir mihenk ta┼č─▒n─▒ olu┼čturmaktad─▒r; bunun yan─▒s─▒ra gene Foster taraf─▒ndan tasarlanm─▒┼č kuleyi ├ževreleyen ve onu ┼čehir yap─▒s─▒na entegre eden cam tavanl─▒ bir plaza, ├žok katl─▒ garaj, d├╝kkan ve ya┼čam olanlar─▒n─▒ i├žeren bir blok ucu detay─▒na haizdir.

─░lk te┼čkilat i├ži soru┼čturmalar, arazi incelemeleri ve belediyeye y├Ânelik olarak sa─članan bin yo─čunlu─čuna uygunluk ispat─▒ndan sonra Commerzbank 1989 y─▒l─▒nda, Nene Mainzer Strabe┬ĺdeki 1970┬ĺli y─▒llardan kalma 109 m y├╝kseklikteki ve halen kulland─▒─č─▒ iki bloklu g├Âkdelenin hemen biti┼či─čindeki bir arazi ├╝zerinde ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒ yo─čunla┼čt─▒rd─▒.

Daha sonra, g├Âkdelenler i├žin 100.000 m┬▓┬ĺnin alt─▒nda bir alan─▒n tahsis edildi─či bir bina yo─čunluk incelemesi esas─▒na g├Âre 1991┬ĺde 12 kat─▒l─▒mc─▒n─▒n davet edildi─či ve Kaiserplatz ve Grobe Gaillusstrabe ile Neue Mainzer Strabe ve Kirchnerstrabe aras─▒ndaki alan─▒ kapsayan bir yar─▒┼čma a├ž─▒ld─▒.

┬ôBrifing┬ö denilen ve bankan─▒n son derece kesin ihtiya├ž ve talepleri bu yar─▒┼čma i├žin ├žok faydal─▒ bir oto-kontrol arac─▒ olu┼čturmu┼čtur. Burada, planlaman─▒n, bankan─▒n de─či┼čik b├Âl├╝mleri i├žin gereken alanlar ve bunlar─▒n ne ┼čekilde birbirleriyle ba─čl─▒ olaca─č─▒n─▒n esaslar─▒ ve ileti┼čim ve te┼čkilatland─▒rma ihtiya├žlar─▒ projeksiyonlar─▒ ├Ânceden a├ž─▒klanm─▒┼čt─▒r.

Bu brifing mimar─▒n kullan─▒c─▒lar i├žin tasar─▒m yapaca─č─▒n─▒ ve kesin ihtiya├žlar─▒ g├Âz ├Ân├╝nde bulunduraca─č─▒n─▒ anlatm─▒┼čt─▒r. Mimar, teknik, ekonomik ve ekolojik parametreleri i├žeren detayl─▒ kriterler katalo─čuna g├Âre ├žal─▒┼čabilirdi ve mimari tasar─▒m bir ├žok unsurun aras─▒ndan sadece bir tanesini olu┼čturuyordu. Burada ekoloji hayati bir fakt├Ârd├╝. Bu konu ile ilgili olarak ┼č├Âyle s├Âyleniyordu : ┬ô┼×irket felsefemizin ve Commerzbank felsefesinin bir par├žas─▒ olarak ├ževresel taahh├╝tlere verdi─čimiz k─▒ymetin ├Ânemini iyice ortaya ├ž─▒karmak ├╝zere ekolojik olarak y├Ânderilmi┼č bir g├Âkdelenin yap─▒lmas─▒ s├╝rekli ve ─▒srarl─▒ talebimizdir.┬ö

Bu brifing belgesi, j├╝ri bir karara varmadan ├Ânceki ├Ân-incelemelerde de bir de─čerlendirme ve oryantasyon ├žer├ževesi olarak kullan─▒lm─▒┼čt─▒r.

1991 Haziran sonunda i┼člevsellik unsuruna yard─▒mc─▒ olarak fikirlerin yar─▒┼čmas─▒yla ilgili bir karara var─▒ld─▒. Prof. Roland Ostertag┬ĺun (Stuttgart / Braun Schweig) Ba┼čkanl─▒k yapt─▒─č─▒ j├╝ri proje ile ilgili topyek├╝n kavrama g├Ârevlerin ortaya konu┼ču, ┼čehir geli┼čim tasar─▒m─▒ veya entegrasyonu, y├╝kseklik geli┼čimi, orant─▒lar, yarat─▒lan yol alanlar─▒, k├╝tlesel da─č─▒t─▒m ve a├ž─▒k alanlar─▒n kalitesi gibi hususlara at─▒fta bulunarak bir karara vard─▒. Ayr─▒ca baz─▒ uzmanlar─▒n dan─▒┼čmanl─▒─č─▒na m├╝racaat ederek, ye┼čil planlama ve yap─▒sal g├Âr├╝nt├╝, destek ┬ľ yap─▒sal planlama ve hizmetler, yang─▒n koruma, i┼č yeri kalitesi, dahili ve harici giri┼č kavram─▒, ger├žekle┼čtirme a┼čamas─▒ finansal gerekleri ve neticesindeki maliyet gibi a├ž─▒lardan da de─čerlendirme yapt─▒lar. Foster ilk tasar─▒m─▒nda verilen 185 m┬ĺlik rehber y├╝ksekli─če s─▒k─▒ s─▒k─▒ya ba─čl─▒ kalm─▒┼čt─▒; esas yap─▒lan y├╝ksekli─či ile bina ince uzun olmu┼č belediyenin istedi─či ve yaz─▒┼čmadan sonra dile getirdi─či isteklerine tamamen uymu┼čtur.

T├╝m bu de─čerlendirme kriterlerini de─čerlendirip mukayese ettikten sonra j├╝ri Foster Partners ─░ngiltere ve C. Ingenhoven D├╝sseldorf taraf─▒ndan verilen projelerin daha ileri d├╝zeyde geli┼čtirilmelerini istedi. 1991 eyl├╝l ay─▒nda banka y├Ânetimi birincili─či beraberce kazanan iki projeyi tart─▒┼čt─▒lar ve orijinal fikirler a├ž─▒s─▒ndan verilen j├╝ri oylar─▒n─▒ takip ederek ─░ngiliz tasar─▒mc─▒n─▒n projesinde karara vard─▒lar. Esasen, Foster┬ĺin projesi yarat─▒c─▒ ve geli┼čmeye a├ž─▒k oldu─ču kadar ┼č─▒k bir tasar─▒m olman─▒n yan─▒s─▒ra rakiplerinden ├ževre ┼čartlar─▒ a├ž─▒s─▒ndan daha yenilik├žiydi. Bundan sonra birka├ž ay s├╝ren revizyon s├╝recinde proje ekonomik, teknolojik, hukuki, ekoloji ve ┼čehir geli┼čimi konular─▒nda optimize edilmi┼čtir. Bu a┼čamada y├╝ksek ┼čaft ile onu ├ževreleyen zemin b├Âlgeleri aras─▒ndaki ├╝├ž boyutlu ili┼čkiler, teknolojik yang─▒n koruma tesisleri, m├╝stakil ofislerin y├╝ksekli─či ve yeni bina temel kavram─▒n─▒n mevcut eski g├Âkdelen binan─▒n yap─▒s─▒ ile olan ili┼čkisi gibi konular Foster ve arkada┼člar─▒n─▒ en fazla endi┼čelendiren hususlar oldu.

├çok yayg─▒n olan pop├╝ler kanaatin aksine, Commerzbank b├╝y├╝kl├╝─č├╝ndeki bir yap─▒n─▒n yetkili mimar─▒ tart─▒┼čmas─▒z yegane tar─▒mc─▒s─▒d─▒r. Her ne kadar mimar─▒n ofisinde her proje bir grup yard─▒mc─▒ ekipler aras─▒nda ki bu Foster ├Ârne─činde ├žo─ču m├╝stakil ├žal─▒┼čmaktad─▒r, gidip geliyorsa da genel olarak ve bir ├žok detay─▒n ├╝zerinde mimari anlat─▒m olarak ┼č├╝phesiz onun damgas─▒ vard─▒r. Londra ofisinde bu yard─▒mc─▒ ekibin ba┼č─▒nda ortaklardan biri olan Spencer de Grey ve John Silver gelmektedir.

Binan─▒n se├žkin esteti─činin arkas─▒ndaki en ana unsur olan geli┼čmi┼č destekli yap─▒, Foster┬ĺ─▒n daha evvel birka├ž projede de beraber ├žal─▒┼čm─▒┼č oldu─ču ve d├╝nyan─▒n en ├Ânde gelen m├╝hendislik ┼čirketlerinden biri olup Londra┬ĺda ofisi bulunan Ove Arup Ortakl─▒─č─▒┬ĺna aittir.

Pek tabi ki di─čerleri de projeyi ger├žekle┼čtiren mimar ve m├╝hendis ekibi kadar ├Ânemlidirler ┬ľ ├Ârne─čin Horst Gr├╝neis y├Ânetimindeki bankan─▒n kendi in┼čaat b├Âl├╝m├╝, NERVUS Genereal├╝b├╝rnehmer GmbH, D├╝sseldorf ve g├Âkdelen bina in┼čaatlar─▒ m├╝teahhidi olarak ├žok tecr├╝besi olan Friedrich Racky y├Ânetimindeki Hochtief AG┬ĺnin Frankfurt ┼×ubesi (ki bunlar teslim a┼čamas─▒ tamamlama s├Âzle┼čmesini kazanm─▒┼člard─▒r) ve en az bunlar kadar teknik ekipman, elektrik, sat─▒h kaplama ve asans├Âr teknolojisi, statik test ve ├Âl├ž├╝m, peyzaj, yang─▒n koruma konular─▒ndaki uzman m├╝hendisler.

Hesaba kat─▒lmas─▒ gereken di─čer bir konuda, yaz─▒┼čmayla kazan─▒lan bir tasar─▒m ile neticede ger├žekle┼čen bina aras─▒nda ─░darenin in┼čaat ba┼člamadan kesinle┼čmeyen bir ├žok optimizasyon talebi oldu─ču hususudur. Foster i┼čbirli─či yapmaya haz─▒r olmas─▒n─▒n yan─▒s─▒ra (ki bu onun yapt─▒─č─▒ i┼čin hi├ž de k├╝├ž├╝msenmeyecek bir ├Âzelli─čidir) bankan─▒n kendi in┼čaat b├Âl├╝m├╝ talep ve ihtiya├žlar─▒ i├žin olumlu bir i┼čbirli─či yapm─▒┼čt─▒r.

B├Âyle bir a├ž─▒kl─▒k, mimar─▒n kendi anlay─▒┼č ufuklar─▒ ile entegre olabilme yetene─čine ba─č─▒nt─▒l─▒ mimari ger├žekle┼čme anlay─▒┼č─▒n─▒ g├Âsteriyor.

B├╝t├╝n revizyonlardan evvelki ilk halinde dahi Foster ofisi tasar─▒m─▒ birka├ž cazip ├Âzellik ta┼č─▒yordu. Yuvarlat─▒lm─▒┼č u├žlar─▒ olan ve hafif├že konvex desteksiz kenar fa├žat─▒ 60 m y├╝kseklikteki e┼čkenar ├╝├žgenden olu┼čan bir zemin plan─▒ ├╝zerine dinamik bir bina yerle┼čtirilmi┼čtir. Fa├žat─▒n ┼ča┼č─▒rtmal─▒ k─▒s─▒mlar─▒ binan─▒n ├╝├ž k├Â┼česindeki servis ├žekirdek yap─▒s─▒ aras─▒nda ve kenarlar─▒ 17 m y├╝kseklikteki ├╝├žgen atrium etraf─▒nda spiral olarak y├╝kselmektedir. Bu atrium binan─▒n muhtemel karanl─▒k merkez k─▒sm─▒n─▒ ayd─▒nl─▒k ve parlak hale getirmektedir. ┼×aft─▒n spiral ┼čekline kar┼č─▒l─▒k kulenin ba┼č k─▒s─▒mlar─▒ geli┼čig├╝zel ve asimetrik olarak bitmektedir. Spiral intiba herbiri hemen yan─▒ndaki ile ┼ča┼č─▒rtmal─▒ olarak yerle┼čtirilen 9 caml─▒ bah├že ile yarat─▒lmaktad─▒r.

Bunlar binaya artt─▒r─▒lm─▒┼č bir d─▒┼č ritim ve transparanl─▒k verdi─či gibi, 160 m y├╝kseklikteki ve 43 kat boyunca uzanan atrium ile beraber, i├žerde sadece bir ofis kulesi olma ├Âzelli─či de ├Ânlenmi┼č olmaktad─▒r.

De─čerlendirmelerinde j├╝ri ┼č├Âyle demi┼čtir : ┬ôYar─▒┼čman─▒n karakteristik unsuru olan Kaiserplatz taraf─▒n─▒n ├╝├ž boyutlulu─ču k├Â┼čeleri ├Âne ├ž─▒kar─▒lm─▒┼č yap─▒sal elemanlarla desteklenmi┼čtir. ├ľnerilen ye┼čil seviyeler tamamen buna kar┼č─▒ ├žal─▒┼čt─▒klar─▒ndan bu dikey efekt ile do─črudan irtibatl─▒d─▒r. Bu efektin ye┼čil teraslarla sa─članmas─▒ hususu projenin ekolojik yakla┼č─▒m─▒n─▒ son derece a├ž─▒k hale getirmektedir. Di─čer bir ├Âzelli─či de binan─▒n ekoloji uyarl─▒ konseptinin uzaktan da alg─▒lanacak ┼čekilde planlanm─▒┼č olmas─▒d─▒r. ─░┼čte bu temel prensipler sayesindedir ki bu projenin ├Âzel katk─▒lar─▒ de─čerlendirilmi┼čtir.┬ö

G├╝n├╝m├╝z├╝n mevcut in┼čaat tekniklerinin bu denli ileri a┼čamada ve parlak bir ┼čekilde kullan─▒lmas─▒ ve b├╝t├╝n bunlar─▒n estetik a├ž─▒dan ├žok ba┼čar─▒l─▒ bir bina g├Âr├╝n├╝m├╝ elde etmek i├žin manipule edilmesi bu malzemelerin kullan─▒m─▒nda ve bu tip binalar─▒n planlamas─▒nda uzun y─▒llar─▒n tecr├╝besini gerektirmektedir.

Foster ilk ├╝n├╝n├╝ Londra┬ĺdaki Fred Olsen Lines operasyon merkezi (1969-1970), Ipswich┬ĺteki Villis, Faber & Dumas sigorta binas─▒ (1971-1975), ve Norwich┬ĺteki Sainsbury Centre for Visual Arts (1978) gibi b├╝y├╝k tarafs─▒z mekan tasar─▒mlar─▒ ile yapm─▒┼čt─▒r. Ancak 1979 ┬ľ 1986 y─▒llar─▒nda Hong ┬ľ Kong ger├žekle┼čtirilen Hongkong ve Shanghai Banking Corporation merkezi onun teknik gerekleri ┼č─▒k bir ┼čekilde en aza indirgemede usta oldu─čunu g├Âstermi┼čtir. Foster fonksiyonelli─či ve binan─▒n kullan─▒m amac─▒n─▒ inan─▒lmaz g├╝zellikte bir an─▒tsall─▒─ča ├ževirmektedir : ele┼čtiri yazarlar─▒n─▒ onun binalar─▒na ┬ôkapitalizmin katedralleri┬ö demesi tesad├╝fi de─čildir, zira bunlar da g├╝zelli─či, Gotik mimarisinde oldu─ču gibi, m├╝hendisin estetik kayg─▒l─▒ hesaplar─▒ndan almaktad─▒r.

Kullan─▒m ┼č─▒kl─▒─č─▒ ve pragmatik m├╝kemmellik i├žeren Foster mimari dili, bir u├ža─č─▒n g├Âzde ve ├žer├ževe ergonimisi gibidir. Ne Santiaga Aclotrava┬ĺn─▒n ki kadar a├ž─▒k ifadeli, ne de evvelki orta─č─▒ Richard Rogers┬ĺinki kadar kemiksi ne de Jean Nouvel┬ĺinki kadar cam gibi u├žucudur. Foster t├╝m bu i┼č arkada┼člar─▒ndan daha sab─▒rl─▒ ve daha pragmatiktir ancak, bu onun eserlerinin, rasyonel ve estetik bir hesaplama ile her zaman takviye edilmi┼č, ┼čiirsellikten yoksun oldu─ču anlam─▒na gelmez.

Bilgisayardan ├ž─▒kma hesaplarla olabilece─čin s─▒n─▒r─▒na kadar kullan─▒lan lisan─▒ i├žin bir ├Âl├ž├╝de sanayi ┬ľ sonras─▒ denebilir. Bunda etkili bir kalitenin do─čalm─▒┼č gibi kabul├╝ ve k─▒s─▒tl─▒ anlamda olmayan bir tarz yarat─▒c─▒l─▒─č─▒ ve sa─člam bir zevk vard─▒r. Fonksiyonel gerekler ve kullan─▒c─▒ talepleri, ne kadar zor ve komplike olursa olsun, Foster i├žin bir tasar─▒m fikrinin tamamlanmas─▒ndan ziyade bir ba┼člang─▒├žt─▒r; ├Âyle bir ba┼člang─▒├ž ki ┼čekil, form ve ruh bundan sonra yarat─▒lacakt─▒r. ┼×├╝phesiz Paxton┬ĺun Crystal Palace arazisindeki bu denli etkili m├╝kemmelli─čin b├Âylesi bir yakla┼č─▒mla temin edilmesi bir tesad├╝f de─čildir; b├╝y├╝k bir mimari b├╝ronun psikolojik altyap─▒s─▒n─▒n da buna katk─▒da bulundu─ču s├Âylenebilir. Bu b├╝roda bir ├žok proje birbirleriyle ba─čl─▒ ama bunun yan─▒s─▒ra rakip olan ba─č─▒ms─▒z ekipler taraf─▒ndan ayn─▒ s├╝re├žte ├╝retilmektedir.

Burada i┼č s─▒ras─▒, planlama i┼člemi ve fikir teatisi bir saat titizli─či ile y├╝r├╝t├╝l├╝r. B├Âylece, sadece fantastik zihinsel labirentlere sanat i├žin sanat ┬ôstil ├žal─▒┼čmalar─▒┬ö ile ekonomik ve lojistik s─▒n─▒rlar konulmaktad─▒r, ki bunlar─▒n ge├žerli kanunlar─▒ da muhtemelen, binan─▒n ekonomik dengesi ile ekonomik optimizasyonun birbirine h├╝kmetmesi yerine e┼čit de─čerde al─▒nd─▒─č─▒ dizayn ├Âzelliklerine toslamaktad─▒r. Commerzbank konusunda soruldu─čunda, Foster her ┼čeyi daha a├ž─▒k olarak ┼č├Âyle ifade ediyor : ┬ô Binan─▒n formu enerji kayg─▒s─▒ndan ├žok etkilenmi┼čtir. Kompakt olan formu ve tabi havaland─▒rmadan yararlan─▒lmas─▒ ile beraber y├╝ksek performansl─▒ d─▒┼č duvarlar─▒ Banka i├žin ├žok elveri┼čli bir enerji denklemi yaratmaktad─▒r ….. ├ťretken bir ┼čehrin merkezindeki arazi her zaman en k─▒ymetli aland─▒r. Bu da zaten y├╝ksek arazi de─čerlerinden bellidir. Dolay─▒s─▒yla b├Âylesi k─▒ymetli bir alandan en fazla verimi alma bask─▒s─▒ her zaman olmu┼čtur. Bu da insan─▒ do─čal olarak y├╝ksekli─če y├Âneltiyor. Niyet Avrupa┬ĺdaki en y├╝ksek binay─▒ yaratmak de─čildi ve bunu ancak sonradan fark etti─čimizi de itiraf etmeyelim┬ö.

Tabi projenin ba┼člamas─▒nda hemen sonra Foster Ofisi Frankfurt┬ĺda bir ┼čube a├žt─▒. Burada Foster proje mimar─▒ Uwe Niensted bina projesinin mimari k─▒sm─▒n─▒ denetledi. Proje s├╝recinde ortaya ├ž─▒kan binlerce problemin sabit program i├žinde NERVUS Hachtief’┬ĺe beraber ├ž├Âz├╝mlenmesi i├žin bu ka├ž─▒n─▒lmazd─▒.

Neticede bu br├╝t 120.000 m┬▓ alan─▒ ve br├╝t 540.000 m┬│ hacmi olan ve sadece 36 ayda tamamlanmas─▒ gereken bir binayd─▒ ve neticede i┼čin pik zaman─▒nda ┼čantiyede ayn─▒ zamanda ├žal─▒┼čan 1000┬ĺden fazla insan vard─▒.

Bir ├žok karar, ├Ârne─čin baz─▒ sat─▒hlar─▒n g├Âr├╝nt├╝ kalitesi veya ayd─▒nlatma sistemleri gibi, ancak bire bir uygulama ile d├╝zg├╝n ve tatminkar bir bi├žimde verilebiliyordu. Ayr─▒ca bir ├žok ├žal─▒┼čma detay─▒n─▒n etkisini, ileride olu┼čaca─č─▒ boyutta g├Âzlendi─činde ancak de─čerlendirmek m├╝mk├╝n oluyordu. Bu husus genel ve teknik yap─▒sal detay ve ofis mefru┼čat─▒ i├žin de ge├žerlidir. ─░┼čte bu sebeplerden dolay─▒ 1995 bahar─▒nda Commerzbank, Frankfurt┬ĺun bir banliy├Âsinde bo┼č bir fabrika binas─▒ olarak burada 300 m┬▓ bir alanda asans├Âr k─▒sm─▒n─▒ da i├žine alan standart bir kat─▒n bir b├Âl├╝m├╝n├╝ in┼ča etmi┼čtir; esasen bir kat─▒n sadece yar─▒s─▒n─▒ in┼ča etmi┼č ancak bir aynayla onu iki kat─▒na ├ž─▒kararak 60 m┬ĺlik tam ebat hakk─▒nda yeterli fikir edinmi┼člerdir. Buraya ofis b├Âlmeleri, i├ž mimari detaylar─▒ malzemesi, muhtelif ayd─▒nlatma elemanlar─▒ ve Danimarkal─▒ tasar─▒mc─▒ Per Arnoldi┬ĺnin sinyal sistemi bire bir yerle┼čtirilmi┼čtir. Ayr─▒ca wc alanlar─▒, k├╝├ž├╝k bir mutfak, acil merdivenlerin bir k─▒sm─▒ da yap─▒lm─▒┼čt─▒r.

Tamamlanm─▒┼č Bina

Uzaktan kule ├žok bariz bir ┼čekilde g├Âr├╝nmekteyse de, yakla┼čt─▒k├ža geli┼č ge├ženlerin g├Ârd├╝─č├╝ ├╝├ž boyutlu durumlar daha k├╝├ž├╝lmekte ve hemen civar─▒ndaki ┼čehir yap─▒s─▒na hassan bir ┼čekilde adapte olmaktad─▒r. Blok sonundaki k─▒s─▒m, kompleksin i├žindeki caddeyi tamamen yeniden ├žer├ževeliyor ve y├╝kseklik olarak da 19. as─▒rdan kalma biti┼čik kom┼čular─▒n─▒n sa├žak y├╝ksekli─čine tekab├╝l ediyor. Burada toplam alan─▒ 4500 m┬▓ olan 27 ev, bir banka, ma─čazalar, ofisler ve 300 otomobil, 200 bisiklet i├žin ├žok katl─▒ bir garaj yer al─▒yor. Blo─čun d─▒┼č cephelerinde ┼č─▒k bir ┼čekilde verilmi┼č farkedilmeme, ehemmiyetsizlik havas─▒ hakimdir. Konveks cam tu─člal─▒ merdivenler binaya sken ediliyor havas─▒ vererek bilin├žli olarak 20. asr─▒n mimari formlar─▒n─▒ an─▒msat─▒yor. Chicago stilindeki yatay pencereler, bilgisayarl─▒ tasar─▒mdan ├ž─▒km─▒┼č gibi g├Âr├╝nen geli┼či g├╝zel ─▒zgaral─▒ pencere fa├žat─▒ ile alternatif olu┼čturuyor. Bu tarihi caddedeki blo─ču ├žer├ževeleyen t├╝m bu fa├žatlarla verilen topyek├╝n intiba m├╝tevaz─▒ ve klasik modernizmi aksettirmektedir.

B├Âylece, Kaiserplatz┬ĺdan g├Âkdelenin zemin kat─▒na giri┼č ├žok daha ├žarp─▒c─▒ hale gelmektedir. Yayvan bir kat merdiven ile g├╝ne d─▒┼č y├╝zeydeki olu┼čuma a├ž─▒k, cam ├žat─▒l─▒ plaza ┼čeklinde geni┼č bir alana eri┼čilmektedir. Bu, ├Âzel olarak finanse edilerek halka tahsis edilmi┼č, bir ├Âl├ž├╝de ┬ôcivitas┬ö fikrinin g├╝n├╝m├╝zdeki ├Ârne─či denebilirde, geni┼č alan kavram─▒n─▒n etkileyici bir sergilemesini te┼čkil ediyor.

Amerikan g├Âkdelenlerindeki ┬ôavlu plaza┬ö hayranl─▒─č─▒ ile ili┼čkili bu ├žat─▒l─▒ a├ž─▒k alan gene de kendisine ait bir atmosfer olu┼čturuyor ve duygusal tasar─▒m lisan─▒ olarak son y─▒llarda katedral mimarisine hi├ž de k├╝├ž├╝msenmeyecek katk─▒larda bulunan Barselona┬ĺl─▒ mimar Alfreda Arribas┬ĺ─▒ ├ža─čr─▒┼čt─▒r─▒yor.

Burada yiyip i├žebilirsiniz, sanat eserlerini izleyebilir veya sadece gezinebilirsiniz. Personel kantini ile halka a├ž─▒k bir restoran fonksiyonlar─▒n─▒n kasten birle┼čtirildi─či, 1800 m┬▓ bir alanda 1200 ki┼čilik ├Â─člen yeme─či servisi temin edilmi┼čtir. Misafirlere d├Ârt de─či┼čik oturma se├žene─či sunuluyor : bar taburesi, iskemle, sabit banklar ve koltuklar. Bir self-servis alan─▒ birde lokanta k─▒sm─▒ bulunuyor. Y├╝ksek binan─▒n s├╝tunlar─▒ aras─▒ndaki hafif bombali ve delikli metal perdeler servis alanlar─▒n─▒ gizlemek i├žin mente┼čeler ├╝zerine tak─▒labiliyor. ─░skemle ve cam masalar neredeyse g├Âr├╝nmez oldu─čundan Foster┬ĺ─▒n alan ├Âzelli─čini hemen hemen hi├ž g├Âlgelemiyorlar. Ergonomik olarak ┼čekillendirilmesi lamine tahtalardan yap─▒lm─▒┼č banklardan olu┼čan bir amip gibi k─▒vr─▒k ve heykelimsi bir hava veren sadece bu ah┼čap platform ciddi bir tasar─▒m etkisi yarat─▒yor. ─░lave misafirler i├žin al─▒┼č─▒lmad─▒k yap─▒lar─▒yla ├žarp─▒c─▒ transparan ┼č─▒k masalar b├Âlmelerin aras─▒ndan ├žekilebiliyor. Kapat─▒ld─▒─č─▒nda bu platform bir minimalist sanat eseri gibi duruyor ve plazan─▒n sanat g├Âsterileri i├žin kullan─▒lmas─▒ gibi ilave amac─▒n─▒ da cevap verebiliyor.

G├Âkdelenin aya─č─▒ndaki bu caml─▒ alan sadece Kaiserstrabe┬ĺye de─čil tam geni┼člik olarak Grobe Gallustrabe┬ĺye de a├ž─▒l─▒yor. Dolay─▒s─▒yla ├Âzel ama├žla kullan─▒lan bir blok┬ĺa ┼čehirle┼čmenin geli┼čimi a├ž─▒s─▒ndan ├Ânem ta┼č─▒yan ├╝├ž boyutlu bir ┼čeffafl─▒k verebilme gere─či, ┼čehre ba─člant─▒l─▒ olan Stutgart┬ĺdaki James Stirling┬ĺin Neue Starats galerie ile mukayese edilebilecek ├Âl├ž├╝de ├žarp─▒c─▒ bir ┼čekilde kar┼č─▒lanm─▒┼čt─▒r.

G├Âkdelenin giri┼č hol├╝ne girdi─činizde, her 12 katta bir cereyana kar┼č─▒ korunmak ├╝zere cam ├žer├ževe ile b├Âl├╝nm├╝┼č de olsa bina boyunca uzanan ├╝├žgen atriyum hemen dikkatinizi ├žekiyor ve e┼čsiz bir ├╝├ž boyutluluk hissi veriyor. ─░├ž k─▒s─▒mda olan ofislere bile g├╝n ─▒┼č─▒─č─▒ sa─čl─▒yor. Esas─▒nda g├╝n ─▒┼č─▒─č─▒ bollu─ču Commerzbank┬ĺ─▒n sadece giri┼činde de─čil t├╝m katlar─▒nda beklenmedik ┼čekilde y├╝ksek. Burada Foster, Hongkong┬ĺdaki banka binas─▒nda g├╝n ─▒┼č─▒─č─▒n─▒ zemin kat─▒n─▒ i├žine aksettirmek i├žin devasa aynalar─▒n kullan─▒ld─▒─č─▒ ve ┬ôg├╝ne┼č kep├žesi┬ö diye imislendirdi─či tecr├╝besine ba┼č vurmu┼č.

Giri┼č hol├╝ndeki en belirgin eleman Thomas Emde┬ĺnin b├╝y├╝k ┬ôMotivvilies┬öidir (motif filosu). Bu ├žal─▒┼čma milyonlarca renkli toplu i─čneden olu┼čan ve yaz g├╝n├╝ g├Âky├╝z├╝ kopyas─▒n─▒ temsil etmektedir.

Bunlar─▒n aras─▒ndaki y├╝zeyler, kat ebad─▒ndaki cam kaplamalar ile i┼čin felsefesiyle de taahh├╝t edilen ┼čeffafl─▒─č─▒, ki burada di─čer ├žo─ču g├Âkdelenin aksine hi├ž olmazsa i├žerde temin edilmi┼čtir, d─▒┼č d├╝nyaya vadeden bir hava yaratmaktad─▒r. Atriyum taraf─▒ndan camla kapl─▒ olan 12 m derinlikteki ofis alanlar─▒nda, en i├žte ├žal─▒┼čanlara dahi kar┼č─▒ atriyumdan g├Âr├╝┼č sa─člad─▒─č─▒ i├žin d─▒┼č d├╝nya ile ba─č─▒l olduklar─▒ hissi vermektedir. Bu g├Âr├╝┼č, neredeyse her zaman d─▒┼č─▒ camla kapl─▒ kule bah├želerinden birini ilaveten i├žine ald─▒─č─▒ndan daha da cazip hale gelmektedir. Her biri 450 m┬▓ ve 15 m y├╝kseklikteki 9 bah├že bakt─▒klar─▒ y├╝ze g├Âre de─či┼čik bi├žimde bitkilerle s├╝slenmi┼čtir. Do─čuya bakan bah├želere bambu, japon elmas─▒, manolya, a├želya, kartanesi a─ča├žlar─▒, rodadendron gibi a─ča├ž ve bitkilerle oryantal bir hava verilmi┼čtir. G├╝neye bakan bah├želere zeytin a─ča├žlar─▒, lavanta, keki, nar vs. gibi a─ča├ž ve bitkilerle Akdeniz havas─▒ yarat─▒lm─▒┼čt─▒r.

G├Âr├╝nt├╝s├╝ ve renkleri, tam a┼ča─č─▒daki bir monokrom sat─▒ha yapt─▒─č─▒ etkilerle, bakan ki┼činin duru┼č noktas─▒na g├Âre de─či┼čmektedir. Frankfurt┬ĺlu bir sanat├žo olan Emde K─▒s─▒tl─▒ bir uluslar aras─▒ yar─▒┼čmay─▒ kazanm─▒┼čt─▒r. Banka┬ĺn─▒n yerel de─čerlere ve sanat eserlerine verdi─či de─čer b├Âylece ortaya ├ž─▒km─▒┼čt─▒r. Giri┼č hol├╝nden Per Arnoldi┬ĺnin hafif├že konvex ┼čekliyle bina y├╝zeyinin yumu┼čak e─čimlerini alan ve binan─▒n her yan─▒na uzanm─▒┼č renkli i┼čaretleme sistemi ile mahirane bir bi├žimde y├Ânlendirilerek kulenin k├Â┼čelerinde tertiplenen ├╝├ž asans├Âr alan─▒ndan birine ula┼č─▒yorsunuz. D─▒┼č asans├Ârler, d─▒┼č y├╝zeylerin camla kapl─▒ olmas─▒ nedeniyle ┼čimdiye kadar sadece l├╝ks Amerikan otellerinde g├Âr├╝len ve kullan─▒c─▒ya dinamik dikey bir ├╝├ž boyutluluk hissi veren bir tecr├╝be ya┼čatmaktad─▒r. Bu arada ├╝├žgenin, asans├Âr tesisat─▒ ve ikmal tesislerinin yan─▒s─▒ra merdivenleri de bar─▒nd─▒ran u├ž k─▒s─▒mlar─▒ duvarlar─▒ ile binan─▒n tespit ├žekirdekleri gibi durmaktad─▒r.

Bat─▒ cepheli bah├želere de Kuzey Amerika┬ĺy─▒ ├ža─čr─▒┼čt─▒ran k─▒rm─▒z─▒ ├ži├žekler, aka─ča├ž, sekoyalar ile s├╝slenmi┼čtir. Bitkiler Kas─▒m 96┬ĺdan Mart 97┬ĺye kadar 18 ay boyunca Frankfurt┬ĺa yak─▒n seralarda hava ┼čartlar─▒na al─▒┼čt─▒r─▒lm─▒┼č ve daha sonra haz─▒rlanan yerlerine dikilmi┼čtir. Hepsi iyice b├╝y├╝m├╝┼č olup- baz─▒s─▒ 9 m o tarihte tamamen kaplanmam─▒┼č sat─▒htan ge├žirilerek yerlerine yerle┼čtirilmi┼čtir. Personel i┼č aralar─▒nda bah├želerde dinlenmekte ve ayn─▒ zamanda tabi havaland─▒rma olarak da kullan─▒lmaktad─▒r. Dokuzdan sadece 2 bah├žede yemek servisi olup di─čerlerinde kahvalt─▒ makinalar─▒ vard─▒r.

Al├╝minyum perde duvar en yukar─▒ya kadar tabi havaland─▒rma temin etmektedir. ├çift caml─▒, entegre g├╝ne┼č korumal─▒ ve hem binan─▒n kontrol merkezi taraf─▒ndan hem de ki┼čisel olarak ├žal─▒┼čanlar taraf─▒ndan kontrol edilebilmektedir.

Radar ─▒┼č─▒nlar─▒n─▒n kontrol edilemeyen yans─▒mas─▒ nedeniyle hava trafi─činin tehlikeye girmesini ├Ânlemek amac─▒ ile buzlu camla kaplam─▒┼č olan bah├že fa├žatlar─▒ndaki a├ž─▒lma panelleri, atriyumun i├žinde d─▒┼čardan gelen havan─▒n dola┼čmas─▒n─▒ sa─člamakta ve dolay─▒s─▒yla i├ž k─▒s─▒mlardaki ofis alanlar─▒na tabi havaland─▒rma temin etmektedir.

─░├ž yerle┼čim olarak bankada a├ž─▒k plan ofisleri, ekip ofisleri ve kombine ofisler olarak farkl─▒l─▒klar g├Âstermektedir. ┼×u andaki a┼čamada ├žo─ču ofis kombine ofisler olarak aralar─▒ cam duvarlarla b├Âl├╝nd├╝─č├╝nden gene de g├Âr├╝nt├╝l├╝ olarak birbirine ba─čl─▒d─▒r. Ayr─▒ca bankan─▒n iste─či ├╝zerine mimarlar d─▒┼čardan gelen ─▒┼č─▒─č─▒ i├žeri sokmak amac─▒ ile ve binada geni┼č a├ž─▒l─▒ bir perspektif yaratmak i├žin koridor duvarlar─▒n─▒ da camdan yapm─▒┼člard─▒r; ki bu d├╝zen yang─▒ndan koruma tedbirleri y├Ân├╝nden de avantaj sa─člam─▒┼čt─▒r.

Ofisteki asma tavanlar, e┼čsiz rafine fa├žat teknolojisiyle beraber eri┼čilmeyi m├╝mk├╝n k─▒lan ve ┬ôak─▒ll─▒ bina┬ö diye bahsedilmeyi sa─člayan son derece komplike usul ve elemanlarla tespit edilmi┼čtir. Hem merkezi hem de ki┼čisel olarak kontrol edilebilen tavandaki havaland─▒rma ve ─▒┼č─▒k sistemlerinin yan─▒s─▒ra, ilerideki muhtemel tesisat i├žin tabanda b─▒rak─▒lan yo─čun bo┼č kablo a─č─▒ binay─▒ bir bilgi makinas─▒ haline sokuyor. Fa├žat─▒n ├Âzellikleri i├ž k─▒s─▒mda radyat├Ârlerin yerle┼čtirilebilmesi i├žin derin ve al├žak parapetler gerektiriyor ki bunlar i├žeriden dolap yeri olarak da kullan─▒l─▒yor. Duvar dolaplar─▒, a├ž─▒k dosyalama kabinleri ve masalar standart ofis ├╝retimi olarak haz─▒rlanm─▒┼čt─▒r. Ayd─▒nlatma ki┼čilerin olu┼čuna g├Âre hareket etmekte; odadan herkes ├ž─▒kt─▒ktan sonra belli bir s├╝re i├žinde elektrikler kendili─činden s├Ânmektedir. Uzun vadede bu b├╝y├╝k tasarruf sa─člayacakt─▒r.

Haberle┼čmeye dayal─▒ bir ├žal─▒┼čma d├╝nyas─▒nda ┼čeffafl─▒k en az─▒ndan zihinsel a├ž─▒kl─▒k a├ž─▒s─▒ndan ├Ân ├Ânde gelen bir prensiptir. Mimar bu hususu hesaba katarak t├╝m ofisleri g├Âr├╝nt├╝de a├ž─▒k olarak tertiplemi┼č. ┬ôKontrolun artmas─▒┬ö gibi bir ┼č├╝phe yarat─▒yorsa da bu asl─▒nda yarat─▒c─▒ insanlar─▒n ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒n ├Âzelli─či olan bir de─či┼čik g├╝ven atmosferi olu┼čturmaktad─▒r; bankac─▒l─▒k hi├ž olmad─▒─č─▒ kadar yarat─▒c─▒l─▒k isteyen bir meslek haline gelmektedir.

┼×unu unutmamal─▒y─▒z : Mimar bir psikolog, psikoterapist veya sosyolog de─čildir. Ba┼čar─▒ veya ba┼čar─▒s─▒zl─▒─č─▒ neticede getiren husus, geli┼čmeleri i├žine alabilen ve her ┼čeye ra─čmen t├╝m bunlar─▒ ger├žekle┼čtirebilmek i├žin hi├ž durmadan inat├ž─▒ de─čil ama ─▒srarc─▒ bir bi├žimde ├žaba g├Âstermesini sa─člayan mimari ve estetik hayal g├╝c├╝ kuvvetidir.

─░┼čin ger├žekle┼čtirilmesi a┼čamas─▒nda bir tasar─▒m─▒n yarat─▒c─▒l─▒─č─▒n─▒ mahvetmek veya tasar─▒m─▒ tan─▒nmaz hale getirecek kadar ├žarp─▒tmak ├žok m├╝mk├╝nd├╝r.

Yeni Commerzbank merkez binas─▒nda bunun ya┼čanmas─▒ sadece mimar─▒n ─▒srarlar─▒yla de─čil ayn─▒ zamanda ├žok uyum g├Âsteren banka in┼čaat departman─▒ ve y├Ânetim kurulunun ikna edilmeye g├Âsterdi─či yatk─▒nl─▒k sayesinde m├╝mk├╝n olmu┼čtur. Teknik olarak neyin m├╝mk├╝n olabilece─či ile ekolojik sorumluluk mant─▒─č─▒, kendini temsil etme ve topluma kar┼č─▒ olan g├Ârevler aras─▒ndaki gerilim alan─▒nda gelecek as─▒ra i┼čaret etme talebine, kenti y├Ântemleri ve sundu─ču b├╝t├╝n imkanlarla, adil ├ž├Âz├╝mler sunan bir bina yarat─▒lm─▒┼čt─▒r.

Binan─▒n Teknolojisi

Y─▒k─▒m ve Kald─▒rma

Frankfurt ┼čehri yeni g├Âkdelenler konusunda son derece kat─▒ ┼čartlar belirlemi┼čtir. ─░n┼čaat faaliyetleri halka ait alanlara m├╝mk├╝n oldu─ču kadar az yay─▒lmal─▒ ve banka in┼čaat─▒n hemen biti┼či─čindeki normal alan─▒nda ├žal─▒┼čmay─▒ s├╝rd├╝rebilmelidir.

Gallusstrabe ve Kurchnerstrabe┬ĺdeki mevcut binalar tamamen y─▒k─▒lm─▒┼čt─▒r. Mevcut y├╝ksek binaya ait i├ž sahadaki yer alt─▒ garaj─▒ ve devam─▒ndaki b├╝y├╝k konferans salonu tamamen kald─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r. Banka ├žal─▒┼čmas─▒n─▒n devam ettirilebilmesi i├žin y─▒k─▒lacak binalardaki baz─▒ teknik ekipman─▒n y─▒k─▒m ba┼člamadan ├Ânce civardaki di─čer g├Âkdelenlere ta┼č─▒nmas─▒ gerekli olmu┼čtur.

Eski binan─▒n y─▒k─▒m─▒ iki a┼čamada yap─▒lm─▒┼čt─▒r :

─░lk a┼čamada; binalar zemin seviyesine kadar kald─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r. Beton bina 1500 ton┬ĺa kadar dayanabilen ve bankada devam eden ├žal─▒┼čmalar ve kom┼čular─▒ d├╝┼č├╝nerek b├╝y├╝k bir k─▒sm─▒ vibrasyonsuz hidrolik kerpetenlerle y─▒k─▒lm─▒┼čt─▒r.

─░kinci a┼čamadaki zemin seviyesi alt─▒ndaki y─▒k─▒mlar ┬ľ yap─▒sal olarak uygun oldu─čundan ┬ľ in┼čaat s├Âzle┼čmesinin bir b├Âl├╝m├╝n├╝ te┼čkil etmi┼čtir. ─░┼čin s─▒ras─▒, yeni bina i├žin destekleme sistemi dahil temel kaz─▒s─▒ hesaba kat─▒larak iyi bir planlama ile y├╝r├╝t├╝lm├╝┼čt├╝r. Almanya┬ĺda bu ├Âl├ž├╝de ilk kez ger├žekle┼čtirilen pahal─▒ y─▒k─▒m usul ve sistemi, yeni binan─▒n olduk├ža hayretle kar┼č─▒land─▒─č─▒ s─▒rada bankan─▒n takdir toplamas─▒n─▒ sa─člad─▒.

Temel ve Destekleme Yap─▒lar─▒

Bina temelinin yap─▒lmas─▒ s─▒ras─▒ndaki ana prensip kendi i├žindeki oturmalar─▒ ve buna ba─čl─▒ olarak biti┼čikte bulunan ve halen ├žal─▒┼čmakta olan eski banka binas─▒nda meydana gelecek oturmalar─▒ en aza indirmekti Bu maksatla yeni bina 111 geni┼č d├Âkme kaz─▒k ├╝zerine oturtulmu┼čtur. Bunlar, Frankfurt kalkerinin zeminden a┼ča─č─▒ uzand─▒─č─▒ 40 m derinli─če kadar inmektedir. Mevcut binan─▒n radye temelinden daha a┼ča─č─▒ kademeler kadar kaz─▒ gerektirecek olan d├Ârt katl─▒ yer alt─▒ garaj─▒ yap─▒m─▒n─▒ i├žeren orijinal plandan teknik ve ekonomik olarak uygun bir ├ž├Âz├╝m olmad─▒─č─▒ i├žin vazge├žilmi┼čtir.

Yeni binan─▒n ana destek sistemi, d─▒┼čtan tespitli kesintili ├želik t├╝p sistemidir. Bu sistem, 34 m a├ž─▒kl─▒kl─▒ sekiz katl─▒k virendeel kiri┼člerle ba─članan, ├ževresel kiri┼čli 3 atriyum kolonu ve bina k├Â┼čelerindeki kompasit yap─▒daki 6 mega kolondan ibarettir. 16.5 m a├ž─▒kl─▒kl─▒ ve 13 cm┬ĺlik hafif a─č─▒rl─▒kl─▒ beton d├Â┼čemeli ara katlar 3 m aral─▒kl─▒ ├želik kiri┼člerle desteklenmi┼čtir. Bunlar 5 ve 10 KN/m┬▓ y├╝k├╝ ta┼č─▒yacak ┼čekilde dizayn edilmi┼čtir.

Kalite, zaman ve maliyet sebepleriyle, mod├╝ler sistemi kullanmak suretiyle seri imalat yap─▒lan bir fabrikan─▒n prefabrik elemanlar─▒ b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de kullan─▒lm─▒┼čt─▒r. Bunlar hem destekleme hem de i├ž k─▒s─▒mlardaki dolgu duvar ve beton merdivenler i├žinde kullan─▒lm─▒┼čt─▒r.

Destekleme sisteminin montaj─▒ ve her┼čeyden ├Ânce prefabrike dikey kiri┼člerin i├žeri al─▒nmas─▒ i├žin belirli kiri┼člere kaynaklanm─▒┼č ├žal─▒┼čma sepetlerinden montaj─▒n yap─▒ld─▒─č─▒ bir teknik geli┼čtirilmi┼čtir.

Teknik Te├žhizat

Havaland─▒rma

D─▒┼č tarafa yak─▒n olan ofis alanlar─▒ do─črudan d─▒┼čardan havaland─▒r─▒l─▒r yani tabi olarak Atriyum taraf─▒ndaki ofisler, bah├že fa├žatlar─▒n─▒n 14 m y├╝kseklikteki cam duvarlar─▒n─▒n havaland─▒rma delikleri kan─▒la ile indirekt olarak havay─▒ ├žeker. Mekanik havaland─▒rma ve hava tahliyesi sadece d─▒┼č hava s─▒cakl─▒─č─▒n─▒n ├žok a┼č─▒r─▒ oldu─ču zamanlar i├žin tavsiye edilir.

Bina - Kontrol Teknolojisi

┬ôAk─▒ll─▒┬ö bina kontrol teknolojisi binada enerji kullan─▒m─▒n─▒ azaltmak gibi temel bir katk─▒da bulunuyor, ├Ârne─čin a┼ča─č─▒dakiler sayesinde :

i├žeri veya d─▒┼čar─▒ pompalanan hava miktar─▒n─▒ azaltarak;

i┼čgal edilmeyen alanlar─▒n ikmalini kesere,

d─▒┼čar─▒dan g├╝ne┼č g├Âlgelemesi ile,

pencerelerin a├ž─▒lma a├ž─▒lar─▒n─▒ de─či┼čtirerek,

kontrol ve regulat├Ârleri a├ž─▒p kapayarak (pencere, g├╝ne┼č g├Âlgelemesi vs.)

Binan─▒n kullan─▒lmad─▒─č─▒ gece saatlerinde veya tatillerde, ├Ârne─čin tabi havaland─▒rma kullanarak ve binadaki baz─▒ depolama etkilerini kullanarak yaz─▒n so─čutmay─▒ azaltma gibi maksatlar i├žin bina kontrol sistemi ├žal─▒┼čt─▒r─▒labilir.

Is─▒tma ve So─čutma

Bina, pencerelerin yan taraf─▒na tespit edilmi┼č klasik rady├Âterlerle ─▒s─▒nmaktad─▒r. S─▒cak yaz g├╝nlerinde so─čutma, dahili ─▒s─▒ seviyelerine kar┼č─▒ duyarl─▒ olan ve tavan panellerine yerle┼čtirilmi┼č statik su ┬ľ dolu so─čutma sistemi ile sa─članmaktad─▒r. So─čutma i├žin gereken so─čuk su pompalamas─▒, belediye buhar ┼čebekesine ba─čl─▒ ├ževre dostu emme tipindeki so─čutma makinelerinden elde edilir.

Is─▒tma ve so─čutma sistemleri, konvansiyonel klima sistemlerinde oldu─ču gibi ┬ôsadece hava sistemiyle┬ö kontrol edilmedikleri i├žin hava de─či┼čim mertebesi gereken minimum seviyeye kadar d├╝┼č├╝r├╝lebilir ve yeniden sirk├╝le edilen havay─▒ hi├ž kullanmadan d─▒┼č hava rahat├ža kullan─▒labilir.

Fa├žat ve camlar─▒n y├╝ksek kaliteli ─▒s─▒ izolasyonu geli┼čtirilmi┼č ├Âl├žme, kontrol ve y├Ânetimle birle┼čtirildi─činde binan─▒n enerji dengesi ├╝zerinde daha da ileri pozitif bir etki yapmaktad─▒r. ├ľrne─čin benzeri konvansiyonel binalara oranla % 25-30 daha az enerji t├╝ketilmektedir. Daha bina ba┼člamadan ├Ânce gereken fiili enerji miktar─▒ ara┼čt─▒rlm─▒┼č ve teknik ekipman buna g├Âre geli┼čtirilmi┼čtir. Normal durumlardaki % 100 enerji ihtiyac─▒ esas─▒na g├Âre ├žal─▒┼čma usul├╝n├╝n tersine belirli bir de─čer verilmi┼č ve bu de─čer ┬ôt├╝ketim normu┬ö olarak kullan─▒lm─▒┼čt─▒r.

S─▒hhi Tesisat

S─▒hhi tesisat modern ofis binalar─▒ standartlar─▒na uygundur. Mali ve ekolojik nedenlerle tuvaletlerdeki lavabolarda s─▒cak su yoktur.

Su tasarrufu sa─člamak i├žin, so─čutma kulelerinin suyu tuvaletlerde sifonlarda kullan─▒lm─▒┼čt─▒r. Kullanma suyunun ileride artabilecek sarfiyat─▒n─▒ emniyete almak i├žin u├žlar─▒ bina b├Âl├╝mlerine uzat─▒lm─▒┼č ilave tesisat yerle┼čtirilmi┼čtir.

Su p├╝sk├╝rtme ve duman sav─▒c─▒lar binada komple bir su p├╝sk├╝rtme ve duman alarm sistemi ve dumandan kurtulmay─▒ etkili bir bi├žimde sa─člayan ve yang─▒n ├Ânleme tedbirlerini yerine getiren bir duman havaland─▒rma ekipman─▒ vard─▒r. Laboratuvardaki geni┼č ├Âl├žekli ve 1:1 deneyler pencere duman savma (ofis, bah├že ve atriyum) ve mekanik duman savman─▒n (kombin alanlar) ektinli─čini ispatlam─▒┼čt─▒r.

Asans├Ârler

Herbiri 1600 kg veya 21 ki┼či kapasiteli 16 adete asans├Âr mevcuttur :

kuzey ├žekirdekte 5 adet h─▒z─▒ 4 m/san olan k─▒sa mesafe grubu

bat─▒ ├žekirdekte 5a adet h─▒z─▒ 5 m/san olan orta mesafe grubu

g├╝ney ├žekirdekte 6 adet h─▒z─▒ 6 m/san olan ekspres grubu

2000 ve 3000 kg kapasiteli ve h─▒z─▒ 3 m/san olan 2 ayr─▒ asans├Âr de itfaiye tak─▒m─▒ ve a─č─▒r y├╝k nakliyesi i├žin mevcuttur. B├╝t├╝n asans├Ârler kablolu, frekans d├╝zenli, 3 faz elektrikli ve trafi─čin s├╝rekli kontrol edilip m├╝mk├╝n mertebe en k─▒sa s├╝rede cevap verilebilecek bir kontrolun sa─čland─▒─č─▒ elektronik mikro proses├╝rlerle donat─▒lm─▒┼čt─▒r.

Ana asans├Ârlere ilaveten komplexte 12 ayr─▒ asans├Âr mevcuttur : seri belge nakliye asans├Âr├╝, fa├žat temizlik ve bak─▒mlar─▒ i├žin gereken fa├žat asans├Ârleri gibi.

Elektrik

Elektrik enerjisi belediyenin orta voltaj trafosundan sa─članmaktad─▒r. Kesintisiz enerji temin te├žhizat─▒ enerji kesilmeleri ve voltaj inip ├ž─▒kmalar─▒na kar┼č─▒ acil ├╝niteler devreye girmeden ├Ânce 10 dakika devrede kal─▒r. Ofis katlar─▒ndaki ├žift tabanl─▒ d├Â┼čemeler kablo ve te├žhizat yerle┼čtirilmesi i├žin fleksible bir alan yarat─▒r. 5000 m civar─▒ndaki uzunlukta kablo sistemi ile ofis katlar─▒ d├Â┼čemeleri te├žhiz edilmi┼čtir.

Ayd─▒nlatma

Ofisler fa├žatlara paralel olarak ├žal─▒┼čacak ┼čekilde d├╝zenlenmi┼č g├╝n ─▒┼č─▒─č─▒ ayarl─▒ fl├Âresant t├╝plerle ayd─▒nlat─▒lmaktad─▒r. I┼č─▒k sens├Ârleri ayarlanm─▒┼č de─čerlere g├Âre seviye de─či┼čiklikleri tespit edilir ve ─▒┼č─▒─č─▒ azaltan ├žo─čaltan elektronik balast ├╝nitesiyle ayarlama ger├žekle┼čtirilir.

Ofis ve koridorlarda s├╝rekli yanan ─▒┼č─▒klar hareket detekt├Ârleri ile otomatik olarak s├Ânmektedir.

Yang─▒n alarm─▒ ve g├╝venlik teknolojisi yang─▒n alarm─▒ i├žin m├╝stakil olarak d├Â┼čenen hatlar yang─▒n alarm merkezine ba─čl─▒d─▒r. Kontrol ┼čebekesi dijital arama sistemine g├Âre ayarl─▒d─▒r. Hava trafi─či kontrol ─▒┼č─▒klar─▒ ve di─čer g├╝venlik ├Ânlemleri teknik y├Ânetmeliklere g├Âredir.

Tesis Y├Ânetim

Bir binan─▒n maliyet-etkinli─či sadece yap─▒m maliyeti de─čil fakat ayn─▒ ├Âl├ž├╝de y├Ânetim masraflar─▒ ile de ├Âl├ž├╝lmektedir. Dolay─▒s─▒yla bug├╝n binan─▒n orta ve uzun vadeli ├Âm├╝r-devrini hesaba katarak bir de─čerlendirme yapmak durumunday─▒z. ├ľzellikle b├╝y├╝k binalarda ├žo─ču kez kullan─▒ma ┬ľ ba─čl─▒ ve de─čer katan bina bak─▒m─▒ yani ┬ôbina y├Ânetimi┬ö d─▒┼čardan birilerini verilmektedir. Commerzbank binas─▒ olay─▒nda ise bankan─▒n iki yan kurulu┼ču olan MERVUS ve Cobra bu ├žok y├Ânl├╝ proje ve m├╝lk y├Ânetiminden sorumlu olacaklard─▒r.

Bir binan─▒n kullan kavramlar─▒ ve i┼čleyi┼či tam olarak bilindi─činde enerji ve lojistik a├ž─▒s─▒ndan en verimli sonu├žlar al─▒nabilir.

Tabi ki bu da sadece bina teknik te├žhizat─▒n─▒n kullan─▒m─▒, ├žal─▒┼čma d├╝zeninin kontrolu, ofis organizasyonu ve bina temizli─čini etkilemekle kalm─▒yor, binan─▒n ihtiya├žlara g├Âre gelecekteki kullan─▒m─▒n─▒ ve bu banka da halka a├ž─▒k alanlar─▒n y├Ânetimini de etkilemektedir. Bu yeni binan─▒n ekolojik ve ekonomik ihtiya├žlar─▒ sadece tesis y├Ânetimi ile tam olarak kar┼č─▒lanabilmektedir. Yeni Commerzbank binas─▒ kadar b├╝y├╝k bir binalar ayn─▒ ya┼čayan organizmalar gibi dinamiktir ve en iyi performanslar─▒ bir tak─▒m dalgalanmalara u─črayabilir. Bu a├ž─▒dan bak─▒ld─▒─č─▒nda bir binan─▒n kullan─▒m yoluyla tecr├╝beye dayal─▒ olarak optimize edilmesi demek bu suni yap─▒y─▒ ┬ôn├Âtr├Âlize┬ö etmekten ├Âte bir mana ta┼č─▒maz.

Binalar─▒n ge├žli─či, olgun devri ve ya┼čl─▒l─▒─č─▒ vard─▒r. ─░nsanlar gibi binalarda da y├╝z gerdirme yap─▒labilir. Bunun Commerzbank binas─▒na gelecek 50-60 y─▒lda yap─▒lmas─▒ pek ihtimal dahilinde de─čildir. ├ľyle tasarlan─▒┼čt─▒r ki ┼ču anda akla gelebilecek her t├╝rl├╝ teknik ve kullan─▒c─▒ lojistik problemini d├╝┼č├╝nseniz dahi, kendi g├Ârevini tamamen yerine getirebilecektir.

Yorum ekle 12 Temmuz 2007

Kitab─▒n Ad─▒:hamlet

Kitab─▒n ad─▒:Hamlet

Yazan: William Shakespeare

Kitab─▒n t├╝r├╝: Tiyatro

Kitab─▒n konusu: Trajik-Komedi

Sayfa say─▒s─▒: 228

Yer: Danimarka Elsinore kenti, Kronberg kalesi surlan

Danimarka Saray─▒

Polonil─▒s’un evi

Sarayda bir salon

Danimarka ‘ da bir ova

Bir kilise avlusu

Zaman : Kraliyet Danimarkas─▒

Dil-anlat─▒m: ┼×iirsel anlat─▒m

Ki┼či-ki┼čiler:

Hamlet- ├ľlen Kral Hamlet’in ve Krali├že Gertrude’nin o─člu. ┼×imdiki kral Claudius’un

ye─čeni. Hamlet karakteri Shakespeare oyunlann─▒n en zor oynanan karakterlerinden

biridir. Tutars─▒zd─▒r kral Hamlet ve onu bir kal─▒ba koymak imkans─▒zd─▒r. Kendi kendine

.sorular soran, beklenmedik tepkiler veren, hem ac─▒ ├žeken hem de ├žektiren ve ac─▒y─▒

engellemeyen bir yarad─▒l─▒┼č─▒ vard─▒r. Tan─▒rnlanmakta bu kadar zorlanan bir karakteri

oynamak da bir o kadar zordur. ├ľyle ki , Hamlet’i ├╝├ž veya d├Ârt akt├Âr├╝n oynamas─▒

gerekti─čini s├Âyleyenler bile olmu┼čtur .Hatta Hamlet oyununda Hamlet karak;terini

oynayan kad─▒n oyuncular da olmu┼čtur. Bu y├╝zden Hamlet’in fiziksel ├Âzelliklerinin

tan─▒rnlamas─▒ da pek m├╝mk├╝n de─čildir .

Hayalet- ├ľnceki Danimarka Kral─▒ Hamlet’in hayaleti. Kendisini ├Âld├╝ren kral

Claudius’tan Hamlet’in intikam almas─▒n─▒ isteyecek kadar sava┼č├ž─▒, yeni kralla evlenen

kans─▒ Gertrude’ye bir ┼čey yapmamas─▒n─▒ ernredecek kadar romantik bir yap─▒ya sahip.

Kral-Claudius. ├ľlen Kral’─▒n karde┼či. ┼×imdiki Danimarka Kral’─▒. H─▒rsl─▒ ve d├╝zenbaz

bir yap─▒ya sahip. Hatta bu h─▒rs ve d├╝zenbazl─▒k karde┼čini ├Âld├╝rtecek kadar ruhunu

sahiplenrni┼čtir. Oyundaki k├Ât├╝ karakteri temsil ediyor.

Krali├že-Gertrude. Danimarka krali├žesi. ├ľlen Kral’─▒n dul e┼či. ┼×imdiki Kral Claudius’un

kar─▒s─▒. Kral’─▒n s├Âzlerine kanacak kadar saf ancak o─člunu ├žok sevmesiyle izleyicinin de

sevgisini kazanan bir anne.

Polonius- Kral’─▒n dan─▒┼čman─▒. Tam bir dalkavuk ve g├╝├ž h─▒rs─▒yla yan─▒p kavrulan bir k├Ât├╝

adam.

Laertes- Polonius’un o─člu. Kendini bir kahraman zanneden ve bu ├Âzelli─čini g├Âstermeye

├žal─▒┼čan bir insan. ├çok ├╝st├╝n bir k─▒l─▒├ž sava┼č├ž─▒s─▒, Harn1et’in karde┼čine yapt─▒klar─▒ndan ve

babas─▒m ├Âld├╝rmesinden dolay─▒ ondan nefret ediyor .Krala bile ba┼č kald─▒racak bir ├ž─▒lg─▒n.

Sonunda Hamlet’le yapt─▒─č─▒ d├╝ello sonucu ├Âl├╝r.

Ophelia- Polonius’un k─▒z─▒. Gen├ž ve g├╝zel Ophelia asl─▒nda Harn1et’i seviyor ancak onu

iyile┼čtirmek i├žin oyun i├žindeki oyunun fark─▒nda olrnadan Kral ‘ ─▒n yan─▒nda g├Âr├╝n├╝yor .

Reynaldo- Polonius’un hizmetkar─▒.Her c├╝rn1esinin sonunda ‘’evet,say─▒n lordum'’ diyen bir ya─čc─▒.

Horatio- Prens Harn1et’in yak─▒n arkada┼č─▒. Oyundaki en iyi ikinci karakter olarak g├Âze

├žarpan Horatio hep Harn1et’in yan─▒nda yer al─▒yor. Harn1et’in yak─▒n arkada┼č─▒ ve s─▒rda┼č─▒.

Ancak o da Harn1et’in oynad─▒─č─▒ oyunun pek fark─▒nda de─č─░1.

Sarayl─▒lar- Voltemand, Cornelius, Rosencrantz, Guildenstem, Osrick, Lord, Soylular,

Kral’─▒n adam1ar─▒= Tipik sarayl─▒ karakterleri. ├ç─▒karlar─▒ i├žin her ┼čeyi yapan ,kurnaz

g├Âr├╝nen , basit insanlar .

Askerler- Francisco, Barnardo, Marcel1us= Ham1et’i seven ve ona hayaleti g├Âsteren, ┼ča┼čk─▒n, biraz saf ama iyi niyetli askerler .

─░ki haberci- Karakterleri ├Ânem1i olmayan, s─▒radan habercilik yapan g├Ârevliler .

Gemici- S─▒radan denizci, Horatio’ya mektup veriyor

─░ki soytan- Hayatla ve Shakespear’in hep yapt─▒─č─▒ gibi feodal d├╝zenle alay eden

karakterler .Oyunda g├Ârevleri mezarc─▒l─▒k.

Rahip- Dininin kurallar─▒m uygulayan, ancak bunu Kral ‘ dan ald─▒─č─▒ emirlerle

de─či┼čtirebilecek kadar uyum1u! Bir rahip. ├ça─č─▒mn rahipleriyle uygunluk g├Âsteriyor. .

Fortinbras-Norve├ž Prensi. Tam bir sava┼č├ž─▒ ve centilmen. Sava┼č i├žinde bulunduklar─▒

durumda bile oyunun sonunda ├Âlenlere ├╝z├╝l├╝yor .

y├╝zba┼č─▒- Prensin sad─▒k eri.

─░ngiliz el├žileri- ─░ngiliz asaletine sahip g├Ârevliler .

Olay:

Tahtta bulunan Danimarka Kral─▒ Claudius, tahta karde┼či Kral Hamlet’ i ├Âld├╝rerek ├ž─▒kar.

Hamlet babas─▒mn ├Âl├╝m├╝ne ├žok ├╝z├╝lm├╝┼čt├╝r ve bunun yamnda annesi Krali├že

Gertrude’nin de Kral Claudius ile evlenmesi olay─▒n tuzu biberi olmu┼čtur. Hamlet bunu

fark─▒nda de─čildir ancak askerlere g├Âr├╝nen bir hayalet ortaya ├ž─▒kar. Bu hayalet Hamlet’in

babas─▒ olan ├Âl├╝ Kral Hamlet’ tir. O─čluna , ba┼č─▒na gelen olay─▒ anlat─▒r ve bu cinayetin faili

olan ┼čimdiki Kral Claudius’ dan intikam─▒m almas─▒m ister .Hamlet ilk ba┼čta normal

olarak ├žok ┼ča┼č─▒r─▒r .Ancak bir oyun kurar ve plamm uygulamak i├žin deli rol├╝ yapar .Bu

arada g├╝├ž h─▒rs─▒na b├╝r├╝nen ve bu y├╝zden Kral’ a yalakal─▒k yapan Polonius da k─▒z─▒

Ophelia ‘ ya Hamlet ile evlendirmek istemektedir .Hamlet bir an hayaletin kendis─░n─░

kand─▒rm─▒┼č olabilece─čini d├╝┼č├╝n├╝r. Zaman zaman Hayalet’ in s├Âzlerinden ┼č├╝phe eder.

Bunun i├žin bir ispat ister hayaletten. Hayalet de ona Kral Claudius’ un kendisini nas─▒l

├Âld├╝rd├╝─č├╝n├╝ anlat─▒r .Hamlet kentteki bir tiyatro kumpanyas─▒ oyuncular─▒ndan yazd─▒─č─▒ bir

senaryoyu oynamalar─▒m ister .Hamlet bu senaryoda babas─▒mn ├Âl├╝m├╝n├╝ canland─▒rm─▒┼čt─▒r .

Bu oyunu Kral Claudius’ un ├Ân├╝nde oynad─▒klar─▒nda; Kral yerinden kalkar ve ├žok

heyecanlamr. Bu kadar ├žok etkilendi─čini fark eden Hamlet’de art─▒k em─░n olmu┼čtur. Bu

arada Poloriius, Hamlet’ in deli oldu─čunu ispatlamak i├žin oyunlar yapmakta ve onu

gizlice dinlemektedir. Yine b├Âyle olurken: Hamlet annesiyle konu┼čtu─ču bir s─▒rada, Kral

Claudius’un perdenin arkas─▒nda gizlendi─čini sanarak perdeye bir k─▒l─▒├ž darbesi vurur .

Fakat perdenin arkas─▒ndaki Kral Claudius de─čil Polonius’ tur. Kral bu cinayeti

kul1anarak Hamlet’i ─░ngiltere’ ye g├Ânderir. Bir mektup yazar ve Norve├ž Kral─▒

Fortinbras’tan onu ├Âld├╝rmesini ister. Fakat Hamlet mektubun fark─▒na var─▒r ve geri

d├Âner .Bunlar olurken Ophelia ├ž─▒ld─▒rm─▒┼č ve bir nehirde bo─čularak ├Âlm├╝┼čt├╝r ve Laertes

Paris’ten gelir. Babas─▒m Hamlet ├Âld├╝rm├╝┼č ve k─▒z karde┼či de Hamlet’ in kar┼č─▒l─▒k

vermedi─či sevgisi y├╝z├╝nden ├Âlm├╝┼čt├╝r ona g├Âre. ─░ntikam almaya karar verir .Kral

Claudius; Laertes ve Hamlet i├žin bir d├╝ello haz─▒rlar.Laertes ├žok iyi bir silah┼č├Âr

olmas─▒na ra─čmen yine bir hile ile Laertes’in kul1anaca─č─▒ k─▒l─▒ca zehir s├╝rer. Yapt─▒─č─▒ i┼či

┼čansa b─▒rakmamak i├žin ayr─▒ca zehirli bir i├žecek haz─▒rlayarak bunu Hamlet’e ikram eder .

D├╝el1o s─▒ras─▒nda ancak bu i├žkiyi yanl─▒┼čl─▒kla Krali├že Gertrude i├žer ve ├Âl├╝r. D├╝el1o

s─▒ras─▒nda Leartes Hamlet’i zehirli k─▒l─▒├žla yaralar. Hamlet d├Âv├╝┼č├╝n k─▒z─▒┼čt─▒─č─▒ bir anda

zehirli k─▒l─▒c─▒ kapar ve hem Kral Claudius’ u hem de Laertes’i ├Âld├╝r├╝r. Fakat Hamlet de

zehirlenmi┼čtir ve o da ├Âl├╝r. Dostu ve s─▒rda┼č─▒ Horatio geride kalanlara olan biten olaylar─▒ anlat─▒r. Norve├ž Prensi Fortinbras Danimarka’ ya gelir ve tahta ├ž─▒karak ├╝lkeye d├╝zen

getirme g├Ârevini ├╝stlenir.

Yazar -William SHAKESPEARE

─░ngiliz tiyatro yazar─▒ ve ┼čairi. Bir t├╝ccar─▒n o─člu olan William Shakespeare, on sekiz

va┼č─▒ndayken, Anne Hathaway’ le evlenip, bir s├╝re sonra Londra ‘ ya ~tti: ├Ânce tiyatro oyunculu─ču yap─▒p, daha sonra ├╝nl├╝ ‘’Globe'’ ve ‘’Blackfriars'’ tiyatrolar─▒na ortak oldu. Ba┼čkalar─▒n─▒n yazd─▒─č─▒ oyunlar─▒ id├╝zelterek oyun yazarl─▒─č─▒na ilk ad─▒rn─▒m at─▒p, k─▒sa s├╝re sonra kendi oyunlar─▒m yazmaya ba┼člad─▒, V eba hastal─▒─č─▒ ├ž─▒k─▒nca Londra ‘ dan Iayr─▒ld─▒ysa da, 1954′ te d├Ânerek, 1613′ e kadar Londra’ da ya┼čad─▒,

I1k uzun ┼čiiri Ven├╝s ile Adonis (1593), Lucretia’mn Ka├ž─▒r─▒l─▒┼č─▒

(1594) ve ├žok b├╝y├╝k bir yarat─▒c─▒ anlat─▒m ├Âzellikleri ta┼č─▒yan, sanat ve ya┼čama ili┼čkin felsefesinin, duygular─▒mn, ku┼čkular─▒mn ve insan olarak tutkular─▒mn anla┼č─▒lmas─▒nda anahtar g├Ârevi yapan 154 sone yazrn─▒┼č olan William Shakespeare, gelmi┼č ge├žmi┼č en b├╝y├╝k tiyatro yazarlar─▒ndan biri say─▒l─▒r; b├╝y├╝leyici, zengin ve y├╝ce dili nedeniyle oyunlar─▒m ‘,:┼čiirsel drarn1ar'’ diye nitelendirenler bile olmu┼čtur , Baz─▒ oyunlar─▒, yalmz ┼čiirsel bi├žirnleriyle de─čil, b├╝t├╝n ├Â─čelerindeki derin ve geni┼č insan yap─▒s─▒ anlay─▒┼č─▒yla da b├╝y├╝leyicidir , William Shakespeare, a┼ča─č─▒l─▒k ┼čeyleri ve soylu ┼čeyleri, masurnlu─ču ve vah┼čili─či, komik olaylar─▒ ve ├žok ciddi olaylar─▒ g├Âzler ├Ân├╝ne sermeyi, g├╝nl├╝k olaylardan al─▒┼č─▒lmarn─▒┼č olaylara rahat├ža ge├žmeyi bilmi┼č, halktan olsun, soylu s─▒n─▒ftan olsun, b├╝t├╝n insan ve toplum tiplerini g├Âzler ├Ân├╝ne sermeyi ba┼čarm─▒┼č, hem bireysel, hem toplumsal d├╝zeydeki ahlak sorunlar─▒yla ilgilenmi┼čtir , Her ├že┼čit insan ├ž─▒lg─▒nl─▒─č─▒mn ve giri┼čiminin anlat─▒lmas─▒ ve betimlenmesinden ├žo~- ya┼č_am─▒n yarat─▒ClSl olan do─čay─▒ sergilemeye ├žal─▒┼črn─▒┼čt─▒r .Bazen insan d├╝nyas─▒m daha karanl─▒k, ac─▒mas─▒z ya da g├╝l├╝n├ž yanlar─▒yla anlatrn─▒┼čsa da, temelde, ya┼čarn─▒ b├╝t├╝n g├Âr├╝n├╝rnleriyle y├╝celtmi┼čtir .

Wi11iam Shakespeare’ in yap─▒tlar─▒ ├╝├ž g├Âbekte toplanabilir: Tarihsel drarn1ar, komediler, trajediler, ─░lk yap─▒tlar─▒ Henry IV (1590,1592), Richard rn Facias─▒ (1596) ve Henry V’ te (1598) siyasal temalar─▒ i┼čleyerek iktidar─▒n halk yarar─▒na kral taraf─▒ndan ku11amlmas─▒ sorununu ele alrn─▒┼čt─▒r ,

Bir Yaz Gecesi R├╝yas─▒ (1595), Kuru G├╝r├╝lt├╝ (1598), Be─čendi─činiz gibi (1599), On ikinci Gece (1600-1601), ─░yi Biten Her ┼×ey ─░yidir (1602) gibi komedilerinde, hem ola─čan├╝st├╝ bir mizah duygusu ortaya koyn─▒u┼čtur, hem de insanlann kusurlanm g├Âzler ├Ân├╝ne sermi┼čtir, Basit bir ├žizgi ├ževresinde geli┼čen ve mutlu sonla biten bu komediler, insanlar─▒n ├ž─▒lg─▒nl─▒klar─▒m alayl─▒ bir ├žer├ževe i├žinde vurgulamay─▒ bilen ele┼čtirici bir zekamn ├╝r├╝n├╝d├╝r, Venedik Taciri (1596) ve k─▒sasa k─▒sas (1604) gibi komedilerindeyse, ac─▒kl─▒ olaylara da rastlamr ,

Ama ├Âze11ikle, trajedileriyle ├╝nl├╝d├╝r: Romeo ile J├╝lyet (1594-1595), J├╝l, Sezar (1599), Harn1et (1600), Othe110 (1604), Macbeth (1605), Kral Lear (1606), Coriolanus (1607), vb,

Shakespeare’ e g├Âre, dayamlmaz tutkular insanlan korkun├ž olaylara s├╝r├╝kler; ne var ki tutkular─▒n yola ├ž─▒kt─▒─č─▒ olaylar─▒n sonucuna yalmzca birey de─čil, toplumda katlamr: Ba┼č kahramar─▒─▒n aya─č─▒ s├╝r├ž├╝nce, toplum da s├╝r├žer; onun k├Ât├╝l├╝─č├╝, ya┼čad─▒─č─▒ ├ževrenin de k├Ât├╝l├╝─č├╝ olur, Temelde iyi olan do─čada da insanda da bir k├Ât├╝l├╝k g├Âze ├žarpar; bu kusurlar kahrarnamn ki┼čili─č1ni kemiiir ve y─▒k─▒1mas─▒na neden olur , XotUluKter kurtulmak, yeniden sa─čl─▒kl─▒ o1mak i├žin do─ča en soylu ve en y├╝ce ├Â─čeleri feda etmelidir Traiedi de budur ,

Yorum ekle 12 Temmuz 2007

Hz. Muhammed┬ĺin Hayat─▒

Hz. Muhammed┬ĺin Hayat─▒

Hz.Peygamber (s.a) kay─▒ts─▒z ┼čarts─▒z yery├╝z├╝ halk─▒n─▒n neseb y├Ân├╝nden en hay─▒rl─▒s─▒d─▒r. Nesebinin ┼čerefi en y├╝ksek doruk noktas─▒ndad─▒r.Buna d├╝┼čmanlar─▒ bile ┼čahitlik ederlerdi.Bu yuzden d├╝┼čman─▒ olan Ebu Sufyan, Bizans h├╝k├╝mdar─▒n─▒n huzurunda bu ┼čekilde tan─▒kl─▒kta bulunmu┼čtu. En ┼čerefli kavim onun kavmi, en ┼čerefli kabile onun kabilesi ve en ┼čerefli aile onun ailesidir. Habibullah (sav), Mekke’de,Rebi’├╝l-evvel ay─▒n─▒n onkinci Pazartesi gecesi sabaha kar┼č─▒ d├╝nyaya gelmi┼čtir (M.570). B├Âylece, Hz.Adem’den beri devam edegelen peygamberlik nuru sahibini bulmu┼č oldu. Babas─▒ Abdullah, Peygamberin do─čumun dan iki ay ├Ânce vefat etmi┼čtir. Annesi Vehb k─▒z─▒ Amine, do─čumunda di─čer kad─▒nlar gibi eziyet ├žekmemi┼č,hatta a─č─▒rl─▒k bile hissetmemi┼čtir.Hamileyken, bir gece r├╝yas─▒nda tan─▒mad─▒─č─▒ bir kimse gelip;” Sen alemlerin hay─▒rl─▒s─▒na hamilesin;do─čdu─čunda ad─▒n─▒ Muhammed koy”, diye ikaz bulunmu┼č;do─čum an─▒nda da heybetli bir ses duyarak irkilmi┼čtir.Ne zaman ki Muhammed v├╝cuda geldi ;bakt─▒m, m├╝barek┬á ba┼č─▒n─▒ secdeye koydu;ellerini kald─▒rd─▒, duada bulundu”, ┼čeklinde anlat─▒yor.Hz. Muhammed (s.a.v) s├╝nnetli do─čmu┼čtur.Do─čdu─čunda s─▒rt─▒nda ve omuzunda peygamberlik m├╝hr├╝ vard─▒.

┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á DO─×UMUNA ARZ ┼×AHADET ETM─░┼×T─░R.

* Resulullah (s.a.v) do─čdu─ču gece, yery├╝z├╝nde bir ├žok put d├╝┼č├╝p k─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r.

* ─░ran h├╝k├╝m├╝dar─▒ Kisrai kemerli bir saray yapt─▒rm─▒┼čt─▒.On d├Ârt kulesi vard─▒.O gece kulelerin b├╝t├╝n ┼čerefeleri y─▒k─▒lm─▒┼čt─▒r.

┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á O zaman Araplar aras─▒nda adet oldu─ču ├╝zere,├žocu─čun s├╝t anneye verilmesi kararla┼čt─▒r─▒ld─▒.Ancak hi├žbir s├╝tanne, yetim bir ├žocu─ču almak istemiyordu.Bu arada amcas─▒ Ebu Leheb’in cariyesi S├╝veybe, ├žocu─ču bir m├╝ddet emzirdi. Karde┼činin o─člunun do─čumuna sevinen Ebu Leheb’in, onun ┼čerefine S├╝veybe’yi azad etti─čini ve bu y├╝zden Efendimizin do─čdu─ču g├╝n olan her pazartesi g├╝n├╝ azab─▒n─▒n biraz hafifletildi─čini kaynaklar bize bildirmektedir.

┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á Sonunda Beni Sa’d kabilesinden Halime binti Ebi Z├╝eyb,Hz.Muhammed’i kabul etti.O s─▒rada Beni Sa’d yurdunda k─▒tl─▒k vard─▒.Hz. Hailme bebe─čin geli┼či ile ineklerin s├╝t├╝n├╝n art─▒─č─▒n─▒,├žad─▒r─▒mn etraf─▒n─▒n ye┼čilliklerle doldu─čunu,evine bereketin geldi─čini ifade ediyor.Resulullah (s.a.v) ,bu g├Â├žebe s├╝t anne’nin yan─▒ndaolduk├ža sade bir hayat ge├žirmi┼čtir.G├╝nd├╝z otlakta s├╝r├╝lere bak─▒yor,aileye yard─▒m ediyordu.├ço─ču zaman ,yaln─▒zca hurma ve s├╝t ile yetiniyorlard─▒. Hz.Muhammed (s.a.v), s├╝t karde┼čleri ile k─▒rlarda oynuyor,koyun g├╝d├╝yordu.Bir defas─▒nda,s├╝t karde┼či ┼×eyma’n─▒n omuzunu bilinmeyen bir sebeple o kadar kuvvetli ─▒s─▒rm─▒┼čt─▒ki, ├Âm├╝r boyu izi silinmedi. Y─▒llar sonra bir sava┼čta esir d├╝┼čen ┼×eyma’y─▒ ,Resulullah(s.a.v) bu yara izinden tan─▒m─▒┼č g├Âzleri ya┼čarm─▒┼čt─▒. Hz.Halime, Hz.Muhammed’i(s.av) kendi ├žocuklar─▒ndan fazla seviyordu.Daha ilk g├╝nden ondaki farkl─▒l─▒─č─▒ hisseden Halime,O’nu g├Âz├╝ gibi koruyordu.Resulullah, s├╝t annesinin sa─č g├Â─čs├╝nden emer,sol g├Â─čs├╝n├╝ karde┼člerine b─▒rak─▒rd─▒.Ondaki bu ├╝st├╝n hallerden ve mucizelerden ├╝rken Hz.Halime ├žocu─ču annesine teslim etti.K─▒sa bir s├╝re sonra annesi,zencicariye ├ťmm├╝ Eymen ve bir hizmet├ži ile Medine’ye hareket ettiler.Neccaro─čular─▒ kabilesinden birinin evinde ikamet edildi.Resulullah’─▒n babas─▒n─▒n kabrini de ziyaret etmi┼člerdi.Hz.Amine,d├Ân├╝┼č yolu ├╝zerinde Ebva denilen yerde vefat etti ve oraya g├Âm├╝ld├╝.Resullah (sav) o s─▒rada alt─▒ ya┼č─▒nda bulunuyordu.Zenci cariye ├ťmm├╝ Eymen ileMekke’ye d├Ânen Hz.Muhammed(sav), epeyce ya┼čl─▒ olan dedesi ‘e teslim edildi.┼×efkatli bir insan olan Abdulmuttalib’in, ├Âks├╝z ve yetim torununa g├Âsterdi─či sevgi pek b├╝y├╝kt├╝.Dedesi vefat edince Hz.Muhammed (sav) di─čer d├Ârt amcas─▒na tercihen, Ebu Talib’ emanet edildi. ├ç├╝nk├╝ g├╝venilir,zeki,c├Âmert ve iyi kalpli biriydi. Di─čer amcas─▒ Ebu Leheb kendisini i├žkiye kolay hayata vermi┼č bir ahlaks─▒zd─▒.Esasen daha ├žocukluk┬á devresinden itibaren Peygamberimiz ile Ebu Leheb’in aras─▒n─▒n a├ž─▒k oldu─ču g├Âr├╝l├╝r Resululla (sav) pek zengin olmayan fakat c├Âmertli─či ile tan─▒nan amas─▒n─▒n yan─▒nda pek rahat ┬á i├žinde ya┼čam─▒yordu.Ancak Ebu Talib ve zevcesi, ona kendi ├žocuklar─▒ndan daha iyi bak─▒yorlar,di─čer ├žocuklar┬á gibi sofra kurulur kurulmaz saldr─▒mad─▒─č─▒ndan ona ayr─▒ yemek ├ž─▒kar─▒yolard─▒.Resulullah’─▒n yengesine olan sevgisi bir anne sevgisinden farks─▒zd─▒.Ebu Talib Suriye’ye bir kervan g├Ât├╝rmel ├╝zere yola ├ž─▒kt─▒─č─▒nda Resulullah dokuz bir rivayete g├Âre de on iki ya┼č─▒nda idi. ┼×am ile Kudus aras─▒nda Busra denilen bir yerde kervan konaklad─▒.Buraso Bizans topra─č─▒ oldu─čundan yak─▒nda bir manast─▒r bulunuyordu. Bu manst─▒rda bulunan rahip Bahira,Hristlanl─▒─č─▒ bilen,incil’i derinlemesine incelemi┼č biriydi.Son peygamaberin gelmesinin yak─▒n ┬á oldu─čunu biliyordu.Ebu Talib’e ├žocu─čun kim odu─čunu sordu.”o─člum” cevab─▒n─▒ al─▒nca,”O senin o─člun olamaz” Bu ├žocu─čun ababs─▒ ├Âlm├╝┼č olmal─▒ “,dedi. Ebu Talib amcas─▒ oldu─čunu s├Âyleyince, ├žocu─ču hemen geri g├Ât├╝rmesini tavsiye etti. Ebu Talib’te Mekke’ye d├Ânmekte acele etti.

├çOCUKLU─×U VE GEN├çL─░─×─░ B─░R H─░KMET YUMA─×IYDI

Bir insan─▒n hayat─▒nda anne babas─▒n─▒n yer┼č tart─▒┼č─▒lmaz.Bu her insan i├žin ayn─▒d─▒r.Daha do─čmadan babas─▒n─▒ ├žok k├╝├ž├╝k ya┼čta da annesini kaybeden Hz.Muhammed’in (sav) b├╝t├╝n sevgisinin odak noktas─▒n─▒ Rabbi te┼čkil ediyordu.Anne ve babas─▒ndan sonra ├žok sevdi─či dedesi ve amcas─▒n─▒ da kaybeden Hz. Muhammed’i(sav), Allah (cc)┬á adeta kimse ile payla┼čam─▒yor,Habibi’nin sevgisinin yaln─▒z kendisine ait olmas─▒n─▒ istiyordu.

Hz. HAT─░CE ─░LE EVL─░L─░─×─░.

Resulullah’─▒n (sav) ve ailesinin,tar─▒m ve ziraatle u─čra┼čt─▒─č─▒na dair hi├žbir bilgi mevcut de─čildir.Hz.─░brahim(a.s) ┼ču duas─▒nda da zikretti─či gibi “Ey Rabbimiz,Namaz─▒ dosdo─čru k─▒lmalar─▒ i├žin ben;├žocuklar─▒mdan bir k─▒sm─▒n─▒ senin Beyt-i Harem’inin (Kabe) yan─▒nda, eksiksiz bir vadiye yerle┼čtirdim.. “(─░brahim:37). Mekke vadisinde zirat yoktur.Geriye yaln─▒z ticaret kal─▒yor.Bu ticaret de daha ├žok; kuma┼č , yiyecekikuru yemi┼č ve g├╝zellik malzemeleri ├╝zerine idi.Habibullah (sav) gen├žlik d├Ânemmine girmesiyle beraber ticaretle u─čr┼čmaya ba┼člam─▒┼čt─▒r.Mekkeli t├╝ccar,Kays b. es-Saib ─░slam’dan ├Ânce O’nunla ticari┬á m├╝nasebetleri oldu─čunu ve ondan daha iyi bir orta─ča rastlamad─▒─č─▒n─▒ anlat─▒r. Mekke’liler tacire ( kad─▒n t├╝ccar) ve tahire ( temiz kad─▒n ) ad─▒n─▒ verdikleri Hz.Hatice, Mekke’li zengin bir dul kad─▒n idi. ─░ki kez evlenmi┼č,iki e┼čini de kaybetmi┼čti ( ilk e┼či, Atik el-Aziz et-Tamime; ikinci e┼či, Hind b.Z├╝rare’dir her iki e┼činden de birer ├žocu─ču olmu┼čtur.

┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á Birka├ž sene k─▒tl─▒─č─▒n a─č─▒r basmas─▒┬á ├╝zerine Ebu Talib, Ye─čenini i┼č istemesi i├žin Hz. Hatice’ye g├Ânderdi Hz. Hatice’de,ahlak─▒n─▒n g├╝zelli─čini ve ├╝n├╝n├╝ s─▒k s─▒k duydu─ču Hz. Muhammed’e memnuniyetle kervan─▒n─▒ teslim etti ve onu ,k├Âlesi Meysere’yi de yan─▒na katarak Kud├╝s yak─▒nlar─▒ndaki Busra denilen yere g├Ânderdi. Hz.Muhammed(sav) burada Netura isimli ke┼či┼čle kar┼č─▒la┼čt─▒─č─▒ tarih├žiler taraf─▒ndan anlat─▒l─▒r.Her an onun ba┼č─▒n─▒n ├╝zerinde dola┼čan bulut ke┼či┼čin dikkat─▒n─▒ ├žekmi┼č ve kendisi ile tan─▒┼čmak istemi┼čtir. Evvelce tan─▒┼čm─▒┼č oldu─ču Meysere’yi yan─▒na ├ža─č─▒rarak Hz.Muhammed hakk─▒nda baz─▒ sorular sordu.Ald─▒─č─▒ cevaplar kar┼č─▒s─▒nda irkilen ke┼či┼č; “O Peygamber’dir, hemde Peygamberlerin sonuncusudur” ,demekten kendisini alamam─▒┼čt─▒r. Hz.Muhammed (sav) al─▒┼čveri┼člerini tamamlad─▒ktan sonra Mekke’ye d├Ând├╝ler. Meysere yolculuk boyunca t├╝m olanlar─▒ Hz. Hatice’ye bir bir anlat─▒r. Hz.Hatice’nin Peygamberimize┬á kar┼č─▒ sayg─▒s─▒ ve sevgisi bir┬á kat daha artm─▒┼čt─▒r. Hz.Hatice i┼č bahanesi ile Hz . Muhammed’i (sav)┬á s─▒k┬á s─▒k ┬á evine┬á davet┬á etti┬á ve hediyeler g├Ânderdi. Allah Resulu ile evlenmeyi istiyordu.Sonunda meseleyi dostu N├╝feyse’ye a├žt─▒.Onun arac─▒l─▒─č─▒yla Muhammed(sav) ile Hz. Hatice evlendiler (miladi 595) O s─▒rada Hz.Muhammed (sav) 25, Hz.Hatice ise 40 ya┼č─▒nda bulunuyordu. Peygamber efendimiz daha sonra Hz.Mariye’den olan o─člu ─░brahim hari├ž di─čer ├žocuklar─▒ Hz. Hatice ‘ dendi.┬á Bunlar─▒n isimlei: Kas─▒m,Rukiyye,Fat─▒ma,├ťmm├╝ G├ťls├╝m ve Abdullah idi. Kas─▒m ve Abdullah k├╝├ž├╝k ya┼čta vefat etmi┼člerdir.

┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á Hz.Peygamber her sahada oldu─ču gibi aile hayat─▒nda da ├Ârnek ev reisi olmu┼č; han─▒m─▒na ve ├žocuklar─▒na kar┼č─▒ her hal├╝karda m├╝┼čfik davranm─▒┼člard─▒r.

Yorum ekle 12 Temmuz 2007

Sonraki ├ľnceki


Kategorilere G├Âre

Rasgele...


Destekliyoruz arkada■ - arkadas - partner - partner - arkada■ - proxy - yemek tarifi - powermta - powermta administrator - Proxy