‘do─ a’ Arama Sonu├žlar─▒

Atat├╝rk┬ĺten ├ľzl├╝ S├Âzler

ATAT├ťRK┬ĺTEN ├ľZL├ť S├ľZLER

AHLÂK, ERDEM, AKIL VE MANTIK

Ulusal ahlak─▒m─▒z,ulusal ilkelerle ve ├Âzg├╝r d├╝┼č├╝ncelerle beslenmeli ve g├╝├žlenmelidir.

├ľzellikle dikkatinizi ├žekerim,korkutma temeline dayanan ahlak,bir erdem olmad─▒ktan ba┼čka,g├╝vene de lay─▒k de─čildir.

Memleket i┼člerinde,ulus i┼člerinde,ger├žek i┼člerde hat─▒ra ve dostlu─ča bak─▒lmaz.

Manevi kuvvet,bilhassa bilim ve inan├žla y├╝ksek bir bi├žimde geli┼čir.

─░├žtenli─čin dili yoktur.─░├žtenlik a├ž─▒klanamaz.O,g├Âzlerden ve al─▒nlardan anla┼č─▒labilir.

─░nsaf ve merhamet dilemekle ulus i┼čleri, devlet i┼čleri g├Âr├╝lmez.─░nsaf ve merhamet dilemek gibi bir prensip yoktur. T├╝rkiye┬ĺnin gelecekteki ├žocuklar─▒ bunu bir an hat─▒rdan ├ž─▒karmamal─▒d─▒r.

Her ne bi├žimde olursa olsun ,hizmet edenler ulustan,b├╝y├╝k ├Âd├╝ller beklerse do─čru bir davran─▒┼čta bulunmu┼č olmazlar.Ulustan, ├žok ┼čey istemeliyiz.Ona hizmet edenler,

g├Ârevlerinden ba┼čka bir ┼čey yapmam─▒┼člard─▒r.

Bir tak─▒m ku┼č beyinli kimselere kendinizi be─čendirmek iste─čine kap─▒lmay─▒n─▒z.Bunun hi├ž bir de─čeri ve ├Ânemi yoktur.

Sayg─▒s─▒zl─▒─č─▒n,sald─▒rganl─▒─č─▒n b├╝y├╝─č├╝,k├╝├ž├╝─č├╝ yoktur.

BA┼×ARI

─░nsan ba┼člang─▒├žta iken sonuca vard─▒─č─▒n─▒ ileri s├╝rerse d├╝nyan─▒n en derin a├žmazl─▒klar─▒ i├žinde kendisini bocalar g├Âr├╝r.

Ba┼čar─▒y─▒ kolayla┼čt─▒rmak i├žin b├╝t├╝n ├žarelerin ba┼č─▒nda ulusun ayd─▒nlat─▒lmas─▒ ve uyar─▒lmas─▒ gerekir.

G├╝c├╝n├╝ herhangi bir yere veren ,onu kullanamayan bir kimse,fel├žli bir organd─▒r.

Bir ulusun ba┼čar─▒s─▒ ,mutlaka b├╝t├╝n ulusal g├╝├žlerin bir y├Âne y├Ânelmesiyle m├╝mk├╝nd├╝r.

Bug├╝ne kadar elde etti─čimiz ba┼čar─▒lar ,bize ancak ilerleme ve uygula┼čmaya do─čru bir yol a├žm─▒┼čt─▒r.Bize ve torunlar─▒m─▒za d├╝┼čen ├Âdev, bu yol ├╝zerinde bocalamadan ilerlemektir.

Zafer ┬ôzafer benimdir┬ö diyebilenin;ba┼čar─▒┬öba┼čar─▒ya ula┼čaca─č─▒m┬ö diyebilenindir.

Bir ulus ,bir toplum,yaln─▒z bir ki┼činin ├žabas─▒ ile bir ad─▒m bile batmaz.

CUMHUR─░YET

Cumhuriyet;fikirce,bilimce,bedence g├╝├žl├╝ ve y├╝ksek karakterli koruyucular ister.

Ey y├╝kselen yeni nesil!…Gelecek sizsiniz.Cumhuriyeti biz kurduk,onu y├╝kseltecek ve ya┼čatacak sizsiniz.

Benim i├žin bir tarafl─▒k vard─▒r.Bir taraf─▒m:O da cumhuriyet taraftarl─▒─č─▒,d├╝┼č├╝nsel ve toplumsal devrim taraftarl─▒─č─▒.

Cumhuriyet,ahl├ók ├╝st├╝nl├╝─č├╝ne dayanan bir ├╝lk├╝d├╝r.Cumhuriyet erdemdir.

Cumhuriyet,sizden”fikri hür,vicdanı hür,irfanı hür”nesiller ister.

T├╝rk ulusunun yarat─▒l─▒┼č─▒ ve al─▒┼čkanl─▒klar─▒na en uygun y├Ânetim cumhuriyet y├Ânetimidir.

Cumhuriyeti,onun gereklerini y├╝ksek sesle anlat─▒n─▒z.Bunu y├╝reklere yerle┼čtirmek i├žin elveri┼čli olan hi├žbir durumu ka├ž─▒rmay─▒n─▒z.

Cumhuriyet d├╝┼č├╝nce ├Âzg├╝rl├╝─č├╝nden yanad─▒r.─░├žten geldik├že ve do─čru yolda bulunduk├ža her d├╝┼č├╝nceye sayg─▒

duyar─▒z.B├╝t├╝n inan├žlar bizce sayg─▒ de─čer .Yaln─▒z,ba┼č─▒m─▒zdakilerin de insafl─▒ olmas─▒ gerekmektedir.

Benim na├žiz v├╝cudum bir g├╝n elbet toprak olacakt─▒r.Fakat T├╝rkiye Cumhuriyeti sonsuza kadar ya┼čayacakt─▒r.

B─░L─░M VE ├çALI┼×MA

B├╝y├╝k i┼čler,├Ânemli giri┼čimler ancak ortak ├žal─▒┼čma ile sa─članabilir.

E─čer vatan denilen ┼čey,kupkuru da─člardan,ta┼člardan,ekilmemi┼č alanlardan,├ž─▒plak ovalardan,kentler ve k├Âylerden olu┼čmu┼č olsayd─▒,onun zindandan hi├ž bir ayr─▒l─▒─č─▒ olmazd─▒.

Ya┼čamak demek, ├žal─▒┼čmak demektir.

├ťlkemizin en bak─▒ml─▒,en ┼čirin,en g├╝zel yerlerini ├╝├ž bu├žuk y─▒l kirli ayaklar─▒yla ├ži─čneyen d├╝┼čman─▒ yenen zaferin s─▒rr─▒ nerdedir,bilir misin?Ordular─▒n y├Ânetiminde bilim ve teknik ilkelerini ├Ânder edinmektedir.

Ya┼čamak i├žin sava┼čmak ┼čartt─▒r.

Gere─čine inand─▒─č─▒m─▒z bir i┼či ├žabucak yapmal─▒y─▒z.

Maddi ve ├Âzellikle manevi ├ž├Âk├╝nt├╝,korku ile g├╝├žs├╝zl├╝kle ba┼člar.

DEMOKRAS─░

Bizim ulusumuz k├Âkten demokratt─▒r.K├╝lt├╝r├╝n├╝n,geleneklerinin en derin ge├žmi┼če ├Âzg├╝ evreleri bunu peki┼čtirir.

Bizim esin kayna─č─▒m─▒z,do─črudan do─čruya b├╝y├╝k T├╝rk ulusunun vicdan─▒ olmu┼č ve

hep b├Âyle olacakt─▒r.

Girdi─čimiz b├╝y├╝k i┼člerde ulusumuzun y├╝ksek yetene─či ve y├╝ce sa─čduyusu ba┼čl─▒ca uyar─▒c─▒m─▒z ve ba┼čar─▒ kayna─č─▒m─▒z olmu┼čtur.

H├╝k├╝met ulustur ve ulus h├╝k├╝mettir.

Memleket y├Ânetiminde sak─▒nmadan ileri s├╝rd├╝kleri karma┼č─▒k d├╝┼č├╝ncelerle ne yapmak istediklerini bilmeyenlere,halk─▒n sa─čduyusuna ba┼čvurmay─▒ tavsiye etmelidir.

DEVR─░M

Bizim evren g├Âz├╝nde en b├╝y├╝k g├╝├ž ve ere─čimiz,yeni bi├žim ve niteli─čimizdir.

┼×unu da belirteyim ki,T├╝rk ulusunun son y─▒llarda g├Âsterdi─či ola─čan├╝st├╝ i┼člerin,yapt─▒─č─▒ siyasal ve toplumsal devrelerin ger├žek sahibi kendisidir.Sizsiniz.Ulusumuzda bu yetenek ve geli┼čme g├╝c├╝ var olmasayd─▒ onu yaratmaya hi├žbir g├╝├ž yetmezdi.

Devrimimiz,T├╝rkiye┬ĺnin y├╝zy─▒llar boyunca mutlulu─čunu sa─člayacakt─▒r.Bize d├╝┼čen,onu anlamak ve de─čerini bilerek ├žal─▒┼čmakt─▒r.

Ger├žek devrimler onlard─▒r ki,yenile┼čmeye g├Ât├╝rmek istedikleri insanlar─▒n ruh ve vicdanlar─▒ndaki ger├žek e─čilimi solumas─▒n─▒ bilirler.

D─░L

Dilin ulusal ve zengin olmas─▒,ulusal duygunun geli┼čmesinde ba┼čl─▒ca etkendir.T├╝rk dili, dillerin en zenginlerindendir.Yeter ki bu dil bilin├žle i┼člensin.

Kesin olarak bilinmelidir ki T├╝rk ulusunun,ulusal dili ve ulusal benli─či b├╝t├╝n hayat─▒nda egemen ve temel olacakt─▒r.

T├╝rk harflerinin T├╝rk diline ne kadar uygun oldu─čunu kentte ve k├Âyde,ya┼č─▒ ilerlemi┼č T├╝rk evlatlar─▒ ne kadar kolay okuyup yazd─▒klar─▒n─▒ g├╝ne┼č gibi meydana ├ž─▒karm─▒┼čt─▒r.

T├╝rk demek ,dil demektir.

┬öT├╝rk ulusundan─▒m┬ö,diyen insanlar her ┼čeyden ├Ânce ve hep T├╝rk├že konu┼čmal─▒d─▒rlar.

├ťlkesini,y├╝ksek ba─č─▒ms─▒zl─▒─č─▒n─▒ korumas─▒n─▒ bilen T├╝rk ulusu,dilini de yabanc─▒ diller boyunduru─čundan kurtarmal─▒d─▒r.

Dil devriminin amac─▒,T├╝rk dilinin k─▒s─▒rla┼čt─▒r─▒lmas─▒ de─čil,yenile┼čtirilmesidir.

Bizim uyumlu,zengin dilimiz yeni T├╝rk harfleri ile kendini g├Âsterecektir.

EGEMENL─░K VE ├ľZG├ťRL├ťK

Yurtta bar─▒┼č, d├╝nyada bar─▒┼č.

Egemenlik ,verilmez al─▒n─▒r.

├ľzg├╝rl├╝─č├╝n de ,e┼čitli─čin de ,adaletin de dayanak noktas─▒ ulusal egemenliktir.

├ľzg├╝rl├╝─č├╝ elinden al─▒nan bir ulus ne kadar zengin ve bolluk i├žinde olursa olsun,uygar insanl─▒k g├Âz├╝nde bir u┼čaktan daha iyi davran─▒┼ča l├óy─▒k de─čildir.

Sonsuz bir ├Âzg├╝rl├╝k d├╝┼č├╝n├╝lemez.Haklar─▒n en b├╝y├╝─č├╝ olan ya┼čamak hakk─▒ bile salt de─čildir.

Bas─▒n ├Âzg├╝rl├╝─č├╝nden do─čan sak─▒ncalar─▒ giderecek ara├ž,yine do─črudan do─čruya bas─▒n ├Âzg├╝rl├╝─č├╝d├╝r.

Biz T├╝rkler b├╝t├╝n tarihimiz boyunca ├Âzg├╝rl├╝─če ve ba─č─▒ms─▒zl─▒─ča ├Ârnek olmu┼č bir ulusuz.

Ulusal egemenlik ├Âyle bir nurdur ki ,onun kar┼č─▒s─▒nda zincirler erir,taht ve ta├žlar yanar,h├╝k├╝mdarlar mahvolur.Uluslar─▒n tutsakl─▒─č─▒ ├╝zerinde kurulmu┼č kurumlar her tarafta y─▒k─▒lmaya mahk├╗mdurlar.

E─×─░T─░M VE ├ľ─×RET─░M

Bir ulus, irfan ordusuna sahip olmad─▒k├ža sava┼č meydanlar─▒nda ne kadar parlak zaferler elde ederse etsin ,o zaferlerin ya┼čayacak sonu├žlar vermesi ancak irfan ordusuna ba─čl─▒d─▒r.

Bizim izleyece─čimiz ulusal egemenlik politikas─▒n─▒n temeli ├Ânce ,cahilli─či ortadan kald─▒rmakt─▒r.B├╝t├╝n k├Âyl├╝ye okumay─▒ ,yazmay─▒ ├Â─čretmek ,ulusunu,vatan─▒n─▒, dinini,d├╝nyas─▒n─▒ tan─▒yacak kadar co─črafya ,tarih ve ahl├ók bilgileri vermek ve hesap ├Â─čretmek ulusal e─čitim program─▒m─▒z─▒n ilk amac─▒d─▒r.

Hayat─▒n her ├žal─▒┼čma alan─▒nda oldu─ču gibi ├Âzellikle ├Â─čretim hayat─▒nda da disiplin, ba┼čar─▒n─▒n temelidir.

├ľ─čretmenler,yeni ku┼ča─č─▒,cumhuriyetin ├Â─čretmen ve e─čiticileri,sizler yeti┼čtireceksiniz.Eserin de─čeri ,sizin ustal─▒─č─▒n─▒z ve ├Âzveriniz derecesiyle orant─▒l─▒ bulunacakt─▒r.

Uluslar─▒ kurtaranlar,yaln─▒z ve ancak ├Â─čretmenlerdir.├ľ─čretmenden e─čiticiden yoksun bir ulus hen├╝z ulus ad─▒n─▒ alma g├╝c├╝n├╝ kazanmam─▒┼čt─▒r.Ona rast gele bir topluluk denir,ulus denmez.

Okul sayesinde ,okulun verece─či bilim ve fen sayesindedir ki,T├╝rk ulusu,T├╝rk sanat─▒,T├╝rk ekonomisi,T├╝rk ┼čiiri ve edebiyat─▒ b├╝t├╝n g├╝zellikleriyle geli┼čecektir.

Okul , gen├ž dima─člara , insanl─▒─ča sayg─▒y─▒ , ulus ve memleket sevgisini , ├Âzg├╝rl├╝k onurunu ├Â─čretir.

E─čitim ve ├Â─čretimde uygulanacak y├Ântem , bilgiyi ; insan i├žin fazla bir s├╝s , bir ├╝st├╝nl├╝k arac─▒ yahut uygar bir zevkten ├žok , maddi hayatta ba┼čar─▒ sa─člayan pratik ve kullan─▒labilir bir ara├ž durumuna getirmektir.

Ordular─▒m─▒z─▒n kazand─▒─č─▒ zafer , ├Â─čretmen ordusunun zaferi i├žin yaln─▒z ortam haz─▒rlad─▒ . Ger├žek zaferi siz kazanacak ve s├╝rd├╝receksiniz . Ve ne olursa olsun ba┼čaracaks─▒n─▒z.

E─čitimdir ki bir ulusu ├Âzg├╝r , ba─č─▒ms─▒z , ┼čanl─▒ , y├╝ksek bir toplum olarak ya┼čat─▒r veya bir ulusu tutsakl─▒─ča ve d├╝┼čk├╝nl├╝─če s├╝r├╝kler.

D├╝nyan─▒n her yan─▒nda ├Â─čretmenler , toplumun en ├Âzverili ve sayg─▒ de─čer ├Â─čeleridir.

Biz cahil dedi─čimiz vakit , okulda okumam─▒┼č olanlar─▒ kastetmiyoruz . Kastetti─čimiz bilim , ger├že─či bilmektir . Yoksa , okumu┼č olanlardan en b├╝y├╝k cahiller ├ž─▒kt─▒─č─▒ gibi hi├ž okuma bilmeyenlerden de ger├že─či g├Âren ger├žek bilginler ├ž─▒kar .

H├╝k├╝metin en verimli ve en ├Ânemli g├Ârevi milli e─čitim i┼čleridir .

EKONOM─░

Askeri zaferlerimize b├Âb├╝rlenmeyelim . Yeni bilim ve ekonomi zaferlerine haz─▒rlanal─▒m .

Tutumlu olmak ulusal bilincimiz olmal─▒d─▒r .

Bence halk ├ža─č─▒ , ekonomi ├ža─č─▒ kavram─▒ ile anlat─▒labilir .

Ba─č─▒ms─▒zl─▒─č─▒n b├╝t├╝nl├╝─č├╝ ancak ekonomik ba─č─▒ms─▒zl─▒kla m├╝mk├╝nd├╝r .

Ekonomi demek her ┼čey demektir . Ya┼čamak i├žin mutlu olmak i├žin , insanl─▒k varl─▒─č─▒ i├žin ne gerekirse hepsi demektir.

Hi├žbir uygar devlet yoktur ki , ordu ve donanmas─▒ndan ├Ânce ekonomisin d├╝┼č├╝nm├╝┼č olmas─▒n

K├Âyl├╝n├╝n ├žal─▒┼čma meyvelerini ve sonu├žlar─▒n─▒ kendi yarar─▒ i├žin en y├╝ksek noktaya ├ž─▒karmak ekonomik politikam─▒z─▒n ruhudur .

Siyasal , askeri zaferler ne kadar b├╝y├╝k olursa olsunlar ekonomik zaferlerle g├╝├žlendirilemezlerse kazan─▒lan zaferler ├Âm├╝rl├╝ olmaz .

GENÇLİK

Sa─člam bir gen├žlik T├╝rkiye┬ĺnin mayas─▒d─▒r .

T├╝rkiye┬ĺnin gen├ž ├žocuklar─▒ , yorulsan─▒z da beni izleyeceksiniz . Dinlenmemek ├╝zere y├╝r├╝meye karar verenler hi├ž bir zaman yorulmazlar .

Gen├ž d├╝┼č├╝nceli demek , ger├žek d├╝┼č├╝nceli demektir .

Her t├╝rl├╝ spor ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒ T├╝rk gen├žli─činin ulusal e─čitiminin ana ├Â─čelerinden saymak gerekir .

Biz kendi benli─čimiz i├žinde ve kendi karakter ve yarad─▒l─▒┼č─▒m─▒zla geli┼čiyoruz , geli┼čece─čiz .

Bu ulus utanmak i├žin yarat─▒lm─▒┼č bir ulus de─čildir . ├ľv├╝nmek i├žin yarat─▒lm─▒┼č tarihini ├Âv├╝n├žlerle doldurulmu┼č bir ulustur .

D├╝nyada sevgisi benim i├žin tek c├Âmert olan ┼čey , Mehmet┬ĺin , T├╝rk k├Âyl├╝s├╝n├╝n soylulu─čundan gelen ┼čeydir . Onun sevgisine inanm─▒┼č ve kanm─▒┼č olanlar en mutlu kimselerdir .

─░ki Mustafa Kemal vard─▒r : Biri ; ben ├Âl├╝ml├╝ Mustafa Kemal . Di─čeri ; ulusun daima i├žinde ya┼čatt─▒─č─▒ Mustafa Kemaller . Ben ikincisini temsil ediyorum .

Halk , k├Âyl├╝ler bana her yerde i┼č program─▒n─▒ ┼ču iki s├Âzc├╝k ile dile getirdiler : Yol ve okul .

B├╝y├╝k ┼čeyleri yaln─▒z b├╝y├╝k uluslar yapar .

T├╝rkiye┬ĺnin sahibi ve efendisi ger├žek ├╝retici olan k├Âyl├╝d├╝r .

Ulusal efendilik yoktur , hizmet etmek vard─▒r . Bu ulusa hizmet eden onun efendisi olur .

Bizim halk─▒m─▒z ├žok temiz kalpli,├žok iyi ruhlu ,ilerlemeye ├žok yetenekli bir halkt─▒r.Bu halk,bir kez kar┼č─▒s─▒ndakilerin i├žtenlikle kendisine hizmet edeceklerine inan─▒rsa her t├╝rl├╝ hareketi ├žabucak benimsemeye haz─▒rd─▒r.Bunun i├žin gen├žlerin her ┼čeyden ├Ânce ulusa g├╝ven vermesi gerekir.

Benim i├žin d├╝nyada en b├╝y├╝k ├Âd├╝l, ulusumun en ufak bir de─čerbilirli─či ve g├╝ler y├╝zl├╝l├╝─č├╝d├╝r.

Halka yana┼čmak ve halkla kayna┼čmak,daha ├žok ayd─▒nlara d├╝┼čen bir ├Âdevdir.Gen├žlerimiz ,ayd─▒nlar─▒m─▒z ne d├╝┼č├╝nd├╝klerini ve ne yapacaklar─▒n─▒ iyice kestirmeli ve onlar─▒ halk taraf─▒ndan iyice sindirilip benimsenebilir bir duruma getirmeli ve ancak ondan sonra ortaya atmal─▒d─▒r.

* * *

KADIN VE A─░LE

Kad─▒nlar─▒m─▒z e─čer ulusun ger├žek anas─▒ olmak istiyorlarsa erkeklerimizden ├žok ayd─▒n ve erdemli olmaya ├žal─▒┼čmal─▒d─▒rlar.

Ey kahraman T├╝rk kad─▒n─▒ ! Sen yerde s├╝r├╝nmeye de─čil ,omuzlar ├╝zerinde g├Âklere y├╝kselmeye l├óy─▒ks─▒n.

Erkeklerimizin meydana getirdi─či ordunun hayat kaynaklar─▒n─▒ kad─▒nlar─▒m─▒z i┼člemi┼čtir.Memleketin varl─▒k nedenlerini haz─▒rlayan kad─▒nlar─▒m─▒z olmu┼čtur.Kimse ink├ór edemez ki bu sava┼čta ve ondan ├Ânceki sava┼člarda ulusun ya┼čama yetene─čini tutan hep kad─▒nlar─▒m─▒zd─▒r.

Toplum hayat─▒n─▒n kayna─č─▒,├ža─čda┼č aile hayat─▒d─▒r.

B├╝y├╝k ba┼čar─▒lar,de─čerli analar─▒n yeti┼čtirdikleri se├žkin evlatlar sayesinde olmu┼čtur.

D├╝nya ├╝zerinde g├Ârd├╝─č├╝m├╝z her ┼čey kad─▒n─▒n eseridir.

Bir toplum bir ulus erkek ve kad─▒n denen iki t├╝rl├╝ insandan kuruludur.Olabilir mi ki,bir toplulu─čun bir b├Âl├╝m├╝n├╝ geli┼čtirelim ,├Âtekine ald─▒r─▒┼č etmeyelim de toplulu─čun b├╝t├╝n├╝ birden geli┼čme g├Âsterebilsin?

TOPLUM VE K├ťLT├ťR

As─▒l u─čra┼čmaya zorunlu oldu─čumuz ┼čey ,y├╝ksek k├╝lt├╝rde ve y├╝ksek erdemde d├╝nya birincili─čini tutmakt─▒r.

Bir ulusun k├╝lt├╝r d├╝zeyi:├╝├ž alanda;devlet,d├╝┼č├╝n ve ekonomi alanlar─▒ndaki ├žal─▒┼čma ve ba┼čar─▒ sonu├žlar─▒n─▒n ├Âz├╝ ile ├Âl├ž├╝l├╝r.

D├╝┼č├╝nceler bask─▒ ve zorlamalarla,top ve t├╝fekle asla ├Âld├╝r├╝lemez.

k├╝lt├╝r dedi─čimiz zaman bir toplumun devlet hayat─▒nda,d├╝┼č├╝nce hayat─▒nda ,ekonomi hayat─▒nda yapabilecekleri ┼čeylerin toplam─▒n─▒ s├Âylemek istiyoruz ki uygarl─▒kta bundan ba┼čka bir ┼čey de─čildir.

Bir ulusun yeni de─či┼čikli─činde ├Âl├ž├╝,m├╝zikte de─či┼čikli─či alabilmesi,kavrayabilmesidir.

Sanat├ž─▒,toplumda uzun ├žaba ve u─čra┼člardan sonra aln─▒nda ─▒┼č─▒─č─▒ ilk hisseden insand─▒r.

Sanats─▒z kalan bir milletin hayat damarlar─▒ndan biri kopmu┼č demektir.

Bir ulus sanattan ve sanat├ž─▒dan yoksunsa tam bir hayata sahip olamaz.

Sanat─▒n en ufa─č─▒ en ┼čereflisidir.

Efendiler hepiniz milletvekili hatta cumhurba┼čkan─▒ olabilirsiniz ama sanatk├ór olamazs─▒n─▒z.

MUTLULUK VE UYGARLIK

Bizim g├╝c├╝m├╝z ulusun g├╝venidir.

Ger├žekten ulusun ba─čr─▒nda ba─č─▒ms─▒z bir ki┼či olmak kadar d├╝nyada mutluluk yoktur.

K─▒l─▒├ž ve sapan :Bu iki fatihten birincisi,ikincisine yenilmi┼čtir.

Ulusal sava┼člara ki┼čisel tutku de─čil ,ulusal onur neden olmu┼čtur.

Bilelim ki ,ulusal benliklerini bilmeyen uluslar,ba┼čka uluslara av olurlar.

Ulus sevgisi kadar b├╝y├╝k ├Âd├╝l yoktur.

Biz uygarl─▒k,bilim ve fenden g├╝├ž al─▒yoruz.Da─člar─▒ delen ,g├Âklere u├žan ,g├Âzle g├Âr├╝lmeyen y─▒ld─▒zlara kadar her ┼čeyi g├Âren ,ayd─▒nlatan ,inceleyen uygarl─▒─č─▒n g├╝c├╝ ve y├╝ce ─▒┼č─▒─č─▒ kar┼č─▒s─▒nda orta├ža─čl─▒k anlay─▒┼člarla ve ilkel inan─▒┼člarla y├╝r├╝meye ├žal─▒┼čan uluslar yok olmaya veya hi├ž olmazsa tutsakl─▒─ča ve al├žalmaya s├╝r├╝klenirler.

┬öUygar─▒m┬ö diyen T├╝rkiye halk─▒,aile k─▒l─▒─č─▒ ile ,ya┼čay─▒┼č bi├žimi ile uygar oldu─čunu g├Âstermek zorundad─▒r.

Uygarl─▒k yolunda ba┼čar─▒ ,yenile┼čmeye ba─čl─▒d─▒r.

Uygarl─▒─č─▒n buyurdu─čunu,istedi─čini yapmak ,insan olmak i├žin yeterlidir.

Uygar olmayan insanlar ,uygar olanlar─▒n ayaklar─▒ alt─▒nda kalmaya mahk├╗mdurlar.

Uygarl─▒k ├Âyle g├╝├žl├╝ bir ─▒┼č─▒kt─▒r ki,ona ald─▒rmayanlar─▒ yakar yok eder .

T├╝rk ulusunun yetenekli ve kesin karar─▒ ,uygarl─▒k yolunda durmadan ,y─▒k─▒lmadan ilerlemektir.

├ťlkeler de─či┼čiktir fakat uygarl─▒k tektir ve bir ulusun geli┼čmesi i├žin bu biricik uygarl─▒─ča kat─▒lmas─▒ gereklidir.

Uygar eser meydana getirmek yetene─činden yoksun olan uluslar ├Âzg├╝rl├╝k ve ba─č─▒ms─▒zl─▒klar─▒ndan uzakla┼čmaya mahk├╗mdurlar.

D├╝nyada her ┼čey i├žin ,madd├« ┼čeyler i├žin,manev├« ┼čeyler i├žin ,hayat i├žin ,ba┼čar─▒ i├žin en ger├žek en uyar─▒c─▒ yol g├Âsterici bilimdir,fendir.

Hayatta en hakiki m├╝r┼čit ilimdir.

En hakiki tarikat ,medeniyet tarikat─▒d─▒r.

Medeniyet yolu, insanl─▒k yoludur.

─░nk─▒l├ób─▒m─▒z─▒n ana prensibi ,medeniyetin nimetlerine kavu┼čmakt─▒r.

Ben bu vatana,bu ulusa bor├žlu oldu─čum ├Âdevi yerine getirdim.├ľb├╝r vatanda┼člar─▒mdan fazla bir ┼čey yapm─▒┼č de─čilim.

Milletin tutsakl─▒─č─▒ ├╝zerine kurulmu┼č m├╝esseseler y─▒k─▒lmaya mahk├╗mdur.

Bu ulus evlatlar─▒n─▒n ├Âzverileri ,kahramanl─▒klar─▒ i├žin ├Âl├ž├╝ bulunamaz.

Medeniyetin kar┼č─▒s─▒na orta├ža─č kafas─▒ ile ├ž─▒k─▒lmaz.

Sonraki Sayfa>>>>>>

Ana Sayfa

Yorum ekle 12 Temmuz 2007

Atilla┬á├žetin

Atilla Çetin

1942 y─▒l─▒nda ─░stanbul Beykoz’da do─čdu.Bursa Erkek Lisesi, ─░stanbul ├ťniversitesi Tarih B├Âl├╝m├╝ ve ├çapa Y├╝ksek ├ľ─čretmen Okulu’nu bitirdi (1966).Bir s├╝re Kars Alparslan Lisesi’nde tarih ├Â─čretmenli─či yapan ├çetin, vatani hizmetinden sonra, Ba┼čbakanl─▒k Ar┼čiv genel M├╝d├╝rl├╝─č├╝’nde Eski Metinler Telhiscisi, ar┼čivist, ┼čef,uzman, ┼čube m├╝d├╝rl├╝─č├╝, genel m├╝d├╝r yard─▒mc─▒l─▒─č─▒ g├Ârevlerinde bulundu (1970-1981).Fransa’da ar┼čivcilik ihtisas─▒ yapt─▒ (1972-1973).D├╝nya ve Terc├╝man gazetelerinde ├žal─▒┼čt─▒.1987 y─▒l─▒nda ─░.├ť. Edebiyat Fak├╝ltesi’nde ‘tarih Doktor’ ├╝nvan─▒n─▒ alan Atilla ├çetin, 1988′de Yak─▒n├ža─č Tarihi Do├ženti, 1996 y─▒l─▒nda profes├Âr oldu.

ESERLER─░:Ar┼čiv Notlar─▒ Ankara 1976, Sultan II.Abd├╝lhamid Devlet ve memeleket G├Âr├╝┼člerim ─░stanbul 1976, Ar┼čiv Belgelerinin Restorasyonu Ankara 1977 K├╝lt├╝r Bakanl─▒─č─▒ Y., Ba┼čbakanl─▒k Ar┼čivi K─▒lavuzu ─░stanbul 1979 Enderun Kitabevi Y., II.Me┼črutiyet D├Âneminde Ar┼čivlerimize Ait Belgeler ─░stanbul 1985, Guida Degli Archivi Dell’Impero Ottomano Conservati Nell’Archivio Della Presidanza Del Consiglio Dei Ministri Della Turohia Roma 1985, Tunuslu Hayreddin Pa┼ča Ankara 1980 K├╝lt├╝r Bakanl─▒─č─▒ Y., Kavalal─▒ Mehmed Ali Pa┼ča’n─▒n M─▒s─▒r Valili─či ─░stanbul 1988.

KAYNAK: Kavalal─▒ Mehmed Ali Pa┼ča’n─▒n M─▒s─▒r Valili─či (─░stanbul 1988) kitap arkas─▒.

Yorum ekle 12 Temmuz 2007

Aytun├ž┬áalt─▒ndal

Aytun├ž┬áAlt─▒ndal

1945 do─čumlu. 12 Eyl├╝l ├Âncesinde S├╝re├ž dergisini ├ž─▒kard─▒, Havas Yay─▒nlar─▒n─▒ y├Ânetti.Bu d├Ânemde ├Âzg├╝n bir marksist ├žizgi izledi.┼×iirlerini Partizan, Dinmeyen, An─▒lan kitaplar─▒nda toplad─▒.Di─čer kitaplar─▒ Uyu┼čturucu Maddeler Sorunu, T├╝rkiye┬ĺde Kad─▒n, Ha┼čha┼č ve Emperyalizm, Siyasal K├╝lt├╝r ve Y├Ântem. ├çeviriler yapt─▒. Birka├ž─▒ ┼č├Âyle Sava┼č ve ─░┼č├žiler (Lenin), Ermi┼č (Halil Cibran).12 Eyl├╝l┬ĺden sonra uzun s├╝re yurt d─▒┼č─▒nda kald─▒.├ť├ž ─░sa adl─▒ eseriyle bat─▒da ad─▒n─▒ duyurdu.Yurda d├Ânerek hr─▒stiyanl─▒k (├Âzellikle ortodoksluk) ve yahudilik hakk─▒nda ├žal─▒┼čmalarda bulundu.

Yorum ekle 12 Temmuz 2007

Bahaeddin yediyıldız

Bahaeddin Yediyıldız

Prof. Dr. Bahaeddin YED─░YILDIZ

1945 Ordu Kabata┼č do─čumlu olan Yediy─▒ld─▒z, ilk ve ortaokulu G├Âlk├Ây ‘de (1952-1959) tamamlad─▒ktan sonra, Elbey k├Ây├╝nde (Kabata┼č) bir y─▒l ├Â─čretmen vekilli─či yapt─▒. Tekrar ├Â─črenime ba┼člayan Yediy─▒ld─▒z, 1963 y─▒l─▒nda Ordu Lisesi’nden mezun oldu ve lisans ├Â─črenimini Ankara ├ťniversitesi’nde tamamlad─▒ (1963-1967). ├ťniversite ├Â─črencili─či s─▒ras─▒nda M.E.B. T├╝rk Ansiklopedisi ┼×ubesi’nde ├žal─▒┼čt─▒.

1968 y─▒l─▒nda Fransa’ya giden ve Paris’te Ecoles Pratiques des Hautes Etudes en Sciences Sociales ve Universit├ę de Paris IV (Sorbonne)’da tarih ├Â─črenimine ve ara┼čt─▒rmalar─▒na devam eden Yediy─▒ld─▒z, 1975 y─▒l─▒nda sosyal tarih alan─▒nda doktoras─▒n─▒ tamamlayarak yurda d├Ând├╝.

Askerlik g├Ârevini ifa ettikten sonra (1975 Temmuz-Ekim) bir y─▒l─▒ a┼čk─▒n bir s├╝re (3 Aral─▒k 1975-26 Ocak 1977) M.E.B. Talim ve Terbiye D├óiresi’nde g├Ârev yapan Yediy─▒ld─▒z, 26 Ocak 1977′de Hacettepe ├ťniversitesi Sosyal ve ─░d├ór├« Bilimler Fak├╝ltesi Tarih B├Âl├╝m├╝’ne ├Â─čretim g├Ârevlisi olarak tayin edildi. 14 Ekim 1982′de yard─▒mc─▒ do├žent, 14 Nisan 1983′te do├žent, 1988′de ise profes├Âr oldu.

1982-1983 ├Â─čretim y─▒l─▒nda Sel├žuk ├ťniversitesi Fen-Edebiyat Fak├╝ltesi’nde misafir ├Â─čretim ├╝yesi olarak ├žal─▒┼čan Yediy─▒ld─▒z, Hacettepe ve Sel├žuk ├ťniversitelerinden ba┼čka, Gazi ├ťniversitesi ─░ktisad├« ve ─░dar├« Bilimler Fak├╝ltesi, Kara Harp Okulu, Gazi ├ťniversitesi Sosyal Bilimler Enstit├╝s├╝ ile Ankara ├ťniversitesi T├╝rk ─░nk─▒l├óp Tarihi Enstit├╝s├╝’nde lisans, bilim uzmanl─▒─č─▒ ve doktora seviyesinde dersler okuttu ve tez y├Âneticili─či g├Ârevlerinde bulundu.

1983 y─▒l─▒nda T├╝rk Tarih Kurumu asl├« ├╝yeli─čine se├žilen Yediy─▒ld─▒z, 2547 say─▒l─▒ Kanun’un 38. maddesi uyar─▒nca bu Kurum’da 1983′ten itibaren ├╝├ž y─▒l “Bilimsel Yard─▒mc─▒” olarak ├žal─▒┼čt─▒. 6 Mart 1987′de ayn─▒ Kurum’un Y├╝r├╝tme Kurulu ├╝yeli─čine se├žildi. ├ť├ž y─▒lda bir yenilenen bu ├╝yeli─če, Yediy─▒ld─▒z, sonraki ├╝├ž d├Ânemde tekrar se├žilmi┼čtir ve bu g├Ârevi h├ólen devam etmektedir.

T├╝rk K├╝lt├╝r├╝n├╝ Ara┼čt─▒rma Enstit├╝s├╝’n├╝n, 1984′te muhabir, 1986′da da asl├« ├╝yeli─čine se├žilen Yediy─▒ld─▒z, bu Kurumun 1987-1989 y─▒llar─▒nda Y├Ânetim Kurulu ├╝yeli─či g├Ârevinde de bulundu.

1986-1989 y─▒llar─▒ aras─▒nda K├╝lt├╝r ve Turizm Bakanl─▒─č─▒ Yay─▒n Dan─▒┼čma Kurulu ├ťyeli─či g├Ârevinde bulunan Yediy─▒ld─▒z, 3 Ocak 1985′ten beri Vak─▒flar Genel M├╝d├╝rl├╝─č├╝ Yay─▒n Dan─▒┼čma Kurulu ├ťyeli─či g├Ârevini de y├╝r├╝tmektedir. Yediy─▒ld─▒z ayr─▒ca 1990 y─▒l─▒nda M.E.B. Talim ve Terbiye D├óiresi’nde kurulan Lise Tarih Kitaplar─▒ M├╝fredat Program─▒ Haz─▒rlama Komisyonu’nda g├Ârev ald─▒ ve Tarih I ve Tarih II programlar─▒n─▒n ger├žekle┼čmesine katk─▒da bulundu.

Yediy─▒ld─▒z, Eyl├╝l 1991 tarihinden itibaren ├╝├ž y─▒l H. ├ť. Edebiyat Fak├╝ltesi Y├Ânetim Kurulu ├ťyeli─či ve ayn─▒ d├Ânemde s├Âzkonusu Fak├╝lte’nin Dekan Yard─▒mc─▒l─▒─č─▒ g├Ârevlerini if├ó etti ve 27 Kas─▒m 1995′te ise bu Fak├╝lte’nin Tarih B├Âl├╝m├╝ Ba┼čkanl─▒─č─▒’na atand─▒.

Yediy─▒ld─▒z, 1 Mart 1988′de H. ├ť. Atat├╝rk ─░lkeleri ve ─░nk─▒l├óp Tarihi Enstit├╝s├╝ Y├Ânetim Kurulu ├ťyeli─či’ne se├žildi, bu g├Ârevi devam ederken, 10 Ocak 1996′da bu Enstit├╝’n├╝n M├╝d├╝rl├╝─č├╝ne tayin edildi. Yediy─▒ld─▒z’─▒n bu g├Ârevi, 10 Ocak 1999′da ikinci ├╝├ž y─▒ll─▒k d├Ânem i├žin yenilendi.

Yediy─▒ld─▒z, 30 Aral─▒k 1995-30Aral─▒k 1997 tarihleri aras─▒nda T├╝rkiye ─░lim ve Edebiyat Sahipleri Meslek Birli─či (─░LESAM) Y├Ânetim Kurulu Ba┼čkanl─▒─č─▒ g├Ârevinde bulundu. 1996 y─▒l─▒nda ise merkezi Paris’te bulunan Comit├ę International des Sciences Historiques (Tarih Bilimleri Uluslarasar─▒ Komitesi) adl─▒ uluslararas─▒ kurulu┼čun T├╝rk Mill├« Komitesi ba┼čkanl─▒─č─▒na se├žildi.

Sosyal Tarih alan─▒ndaki ├žal─▒┼čmalar─▒ndan dolay─▒ Yediy─▒ld─▒z’a, 1987 y─▒l─▒nda, T├╝rk Oca─č─▒ “Ziya G├Âkalp Bilim Te┼čvik Arma─čan─▒” verildi (28 Mart 1987).

T├╝rkiye’de ve yurt d─▒┼č─▒nda mill├« ve milletleraras─▒ ilm├« toplant─▒larda tebli─čler sunan Yediy─▒ld─▒z, Sel├žuklulardan g├╝n├╝m├╝ze T├╝rk vak─▒flar─▒ adl─▒ be┼č b├Âl├╝ml├╝k belgesel TV program─▒ ile T├╝rkiye’nin Sesi Radyosu’nda bir ├žok dilde yay─▒mlanan Do─ču’dan Bat─▒’ya adl─▒ elli iki b├Âl├╝ml├╝k radyo program─▒n─▒n metin yazarl─▒─č─▒n─▒ yapt─▒, muhtelif radyo ve TV programlar─▒na bizzat kat─▒ld─▒.

1998′deVak─▒f ve K├╝lt├╝r Dergisi Yaz─▒ Kurulu ├ťyeli─čine, ayr─▒ca Vak─▒flar Genel M├╝d├╝rl├╝─č├╝ Vak─▒f Ara┼čt─▒rmalar─▒ Merkezi Dan─▒┼čma Kurulu ├ťyeli─čine se├žildi.

Kitaplar :

1.Mill├« K├╝lt├╝rler ve Medeniyet (M.A.Lahbab├«’den ├ževiri), Tur Yay─▒nlar─▒, ─░stanbul, 1980, 200 s.

2.Institution du vaqf au XVIII├Ę si├Ęcle en Turquie -├ętude socio-historique , Ankara , 1985, 409 s. (Paris’te bulunan Centre National de la Recherche Scientifique adl─▒ kurulu┼čun deste─čiyle bas─▒lm─▒┼čt─▒r).

Yorum ekle 12 Temmuz 2007

Bakunin 

Bakunin 

Hakk─▒nda yaz─▒lanlar

1.Bakunin Sam Dolgoff Kaos Yay─▒nlar─▒

Tarihin en ├žalkant─▒l─▒ d├Ânemlerinden biri olan 19. y├╝zy─▒lda ya┼čayan Mihail Bakunin, eylemi ve kuram─▒yla en ├žok tan─▒nan, en derin iz b─▒rakan anar┼čist ┼čahsiyetlerin ba┼č─▒nda gelir. ├ľzg├╝rl├╝k ile otorite aras─▒ndaki amans─▒z m├╝cadeleye koca bir ├Âm├╝r adayan Bakunin, y─▒llarca ayaklanmadan ayaklanmaya, barikattan barikata ko┼čturup durdu. ├ľte yandan, asi ki┼čili─či ve eylemci prati─či hakl─▒ olarak onu bir d├╝┼č├╝n├╝rden ├žok bir eylem adam─▒ kimli─čiyle ├Âne ├ž─▒kard─▒─č─▒ndan, devrimci m├╝cadeleye kazand─▒rd─▒─č─▒ teorik derinlik zamanla geri planda kalm─▒┼čt─▒r. Oysa Bakunin, felsefi ve teorik kavray─▒┼čl─▒l─▒─č─▒, isabetli ├Âng├Âr├╝leri ve son derece yerinde saptamalar─▒yla d├╝┼č├╝nce ve eylemi b├╝t├╝nle┼čtirerek anar┼čist hareketin geli┼čiminde kilit bir rol ├╝stlenmi┼čtir. ─░┼čte bu y├╝zden, dostlar─▒ da d├╝┼čmanlar─▒ da, onun anar┼čizmin ├Ânde gelen bir kuramc─▒s─▒ ve eylemcisi oldu─ču noktas─▒nda hemfikirdiler. Bakunin’in teorik g├╝c├╝, devleti ve otoriteyi ustaca ve en ince ayr─▒nt─▒s─▒na kadar de┼čife etmi┼č olmas─▒ndan kaynaklan─▒r. Y├╝z elli y─▒l ├Ânce, Marx taraf─▒ndan temsil edilen bilimsel sosyalistlerle s├╝rd├╝rd├╝─č├╝ tart─▒┼čmalarda, her t├╝rl├╝ devlet d├╝┼č├╝ncesinin k├Âlelikten ba┼čkabir ┼čeye yol a├žmayaca─č─▒n─▒ ─▒srarla vurgularken g├╝n├╝m├╝zde olup bitenleri parlak bir zihin berrakl─▒─č─▒yla ├Âng├Ârm├╝┼čt├╝r. Bu ├žal─▒┼čmada da g├Âr├╝lece─či gibi Bakunin, bug├╝n cebelle┼čmekte oldu─čumuz temel toplumsal sorunlar─▒ daha o g├╝nlerde g├╝ndeme getirmi┼č ve anar┼čizmi, insanl─▒─č─▒ evrensel ├Âzg├╝rl├╝─če g├Ât├╝recek yollardan biri olarak ├Ânermi┼čtir. ├ť├ž devlet taraf─▒ndan ayr─▒ ayr─▒ ├Âl├╝m cezas─▒na ├žarpt─▒r─▒lm─▒┼č, do─čduyu yer olan Rusya’da 13 y─▒ll─▒k hapis ve s├╝rg├╝n ya┼čam─▒ndan sonra Sibirya’dan ka├žarak Avrupa barikatlar─▒ndaki m├╝cadelesine devam etmi┼čtir. Bu ├žal─▒┼čma, Mihail Bakunin’in anar┼čizmini ana hatlar─▒yla ortaya koyan en kapsaml─▒ ├žal─▒┼čmalardan biridir. Kitab─▒n sayfalar─▒n─▒ aralamaya ba┼člad─▒─č─▒n─▒zda, Bakunin’in bu f─▒rt─▒nal─▒ ya┼čam─▒ndan s├╝z├╝l├╝p gelen ├žarp─▒c─▒ d├╝┼č├╝nceleri, gecikmi┼č bir burukluk e┼čli─činde benli─činizi saracakt─▒r…

Yorum ekle 12 Temmuz 2007

Basiret├ži Ali┬á

Basiret├ži Ali┬á

1845 do─čdu.Enderundan yeti┼čti─či halde sarayda g├Ârev almad─▒.1869-1878 y─▒llar─▒ aras─▒nda Basiret gazetesini (2376 say─▒) ├ž─▒kard─▒.Bu nedenle “Basiret├ži” ad─▒ ile tan─▒nd─▒.1870 y─▒l─▒nda Almanya-Fransa sava┼č─▒nda Almanlar─▒ tutan yaz─▒lar yazd─▒─č─▒ i├žin sava┼čtan sonra 1871 y─▒l─▒nda Bismarck taraf─▒ndan Berlin’e davet edildi.Berlin’den para ve matbaa makinas─▒ ile ─░stanbul’a d├Ând├╝.1878 y─▒l─▒nda Ali Suavi’nin bir yaz─▒s─▒ndan dolay─▒ Basiret gazetesi kapat─▒larak Ali Efendi s├╝rg├╝ne g├Ânderildi.1878-1908 y─▒llar─▒ aras─▒nda Suriye il├želerinde 30 y─▒l kaymakaml─▒k yapt─▒.1908 y─▒l─▒nda II.Me┼črutiyet’in ilan─▒ ├╝zerineizinsiz olarak ─░stanbul’a d├Ând├╝.Basiret gazetesini tekrar ├ž─▒kard─▒ ise de gazete ├žok k─▒sa ├Âm├╝rl├╝ oldu.1910 y─▒l─▒nda 65 ya┼č─▒nda iken ─░stanbul’da vefat etti.

Kaynak :Osmanl─▒ Tarihi Yazarlar─▒ M.Orhan Bayrak ─░stanbul 1982 sf.62-63

ESERLER─░

1.─░stanbul’da Yar─▒m As─▒rl─▒k Vekayi-i M├╝himme

Basiret├ži Ali Efendi

Kitabevi Yay─▒nlar─▒

Hat─▒ralar, tarihi hadiseleri oldu─ču gibi nakleden eserler de─čildir ancak T├╝rk siyasi tarihini muhakeme ederken hadiselerin m├╝mk├╝n oldu─ču kadar vuzuha kavu┼čabilmesi, b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de onlar─▒n ┼čehadetine ba─čl─▒d─▒r. Bununla beraber T├╝rk edebiyat─▒ a├ž─▒s─▒ndan da vazge├žilmez birer kaynak olan hat─▒ralar, edebiyat├ž─▒lar─▒n yeti┼čti─či ortamlar─▒n siyasi, sosyal ve k├╝lt├╝rel zeminini b├╝t├╝n cepheleriyle tesbit edebilmek ve onlar─▒n meydana getirdi─či edebi eserlere ve ak─▒mlara tam manas─▒yla vak─▒f olabilmek bak─▒m─▒ndan da b├╝y├╝k bir ├Âneme sahiptir. Bu d├╝┼č├╝nceden hareketle, 1866′dan ba┼člayarak 1908′e kadar devam eden yakla┼č─▒k yar─▒m as─▒rl─▒k bir devreye, zaman zaman hissi de olsa ─▒┼č─▒k tutan ve XIX. asr─▒n ikinci yar─▒s─▒nda devrin en tesirli yay─▒n organ─▒ olan Basiret gazetesinin sahibi Ali Efendi’nin kaleme ald─▒─č─▒ bu eseri, ├╝zerinde biraz ├žal─▒┼čarak hem orijinal dili ve ├╝slubuyla hem de sadele┼čtirerek g├╝n├╝m├╝z okuyucusuna

kazand─▒rmaya ├žal─▒┼čt─▒k. Ali Efendi’nin bizzat ya┼čad─▒─č─▒ veya ┼čahit oldu─ču hadiseleri ak─▒c─▒ ve sade bir ├╝slupla anlatan bu eser, ger├žekte, Sultan Abd├╝laziz, V. Murat ve II. Abd├╝lhamid devrinde meydana gelen ve Osmanl─▒ Devleti’ni alabora eden siyasi ve sosyal ├žalkant─▒lar─▒n ac─▒ bir hikayesidir.

Yorum ekle 12 Temmuz 2007

T├╝rk Bayra─č─▒ T├╝z├╝─č├╝

T├ťRK BAYRA─×I T├ťZ├ť─×├ť

Bakanlar Kurulu Karar─▒n─▒n Tarihi : 25.1.1985, No : 85/9034

Dayand─▒─č─▒ Kanunun Tarihi : 22.9.1983, No : 2893

Yay─▒mland─▒─č─▒ R. Gazetesinin Tarihi : 17.3.1985, No : 18697

Yay─▒mland─▒─č─▒ D├╝sturun Tertibi : 5, Cildi : 24,S. 2095

B─░R─░NC─░ B├ľL├ťM

Kapsam ve Deyimler

Kapsam

Madde 1- T├╝rk Bayra─č─▒n─▒n ve ├Âzel bayraklar─▒n standartlar─▒, Bayra─č─▒n hangi kuma┼člardan yap─▒laca─č─▒, hangi kapal─▒ yerlere konulaca─č─▒, nerelere fon olarak tak─▒laca─č─▒ veya as─▒laca─č─▒, kamu kurum ve kurulu┼člar─▒nda ve bunlar d─▒┼č─▒ndaki yerlerde ne zaman ve nas─▒l ├žekilece─či, Bayrak ├žekilirken ve indirilirken yap─▒lacak t├Ârene dair hususlar, kimlerin tabutlar─▒na Bayrak ├Ârt├╝lebilece─či, ulusal geleneklere g├Âre Bayra─č─▒n di─čer kullan─▒lma ┼čekil ve yerleri ve T├╝rk Bayra─č─▒ Kanununun uygulanmas─▒na dair di─čer esaslar bu T├╝z├╝kte g├Âsterilmi┼čtir.

Deyimler

Madde 2- Bu T├╝z├╝kte ge├žen deyimlerden;

Bayrak, T├╝rk Bayra─č─▒

U├žkurluk, Bayra─č─▒n, ipin ge├žece─či, beyaz kuma┼čtan, Bayrak enince yap─▒lm─▒┼č b├Âl├╝m├╝,

U├žum kenar─▒, Bayra─č─▒n u├žkurluk kar┼č─▒s─▒na gelen kenar─▒,

├ťst kenar, ├žekildi─či zaman Bayra─č─▒n ├╝ste gelen kenar─▒,

Alt kenar, ├žekildi─či zaman Bayra─č─▒n alta gelen kenar─▒,

U├žkurluk d─▒┼č kenar─▒, u├žkurlu─čun dire─če gelen kenar─▒,

U├žkurluk i├ž kenar─▒,u├žkurlu─čun kuma┼ča dikilen kenar─▒,

En Bayra─č─▒n ├╝st ve alt kenarlar─▒ aras─▒ndaki uzakl─▒k,

Boy, u├žkurluk d─▒┼č kenar─▒yla u├žum kenar─▒ aras─▒ndaki uzakl─▒k,

Bayrak merkezi, Bayrak dikd├Ârtgeninin k├Â┼čegenlerinin kesi┼čti─či nokta,

Bayrak ekseni,Bayrak merkezinden ├╝st ve alt kenarlar─▒na paralel olarak ge├žti─či farzedilen ├žizgi, anlam─▒na gelir.

─░K─░NC─░ B├ľL├ťM

Bayra─č─▒n Kuma┼č─▒, Standartlar─▒ ve Dire─či

Bayra─č─▒n kuma┼č─▒

Madde 3- ( De─či┼čik : 17/7/1995-95/7075 K.)

Bayrak, 4.├╝nc├╝ maddede belirtilen standartlarda, al zemin ├╝zerine beyaz ay y─▒ld─▒z konmak suretiyle a┼ča─č─▒da g├Âsterilen kuma┼člardan yap─▒l─▒r.

T├ťZ├ťKLER, KASIM 1995

1- % 100 naylon

2- % 100 poliyester

3- % 50 ipek + % 50 y├╝n

4- % 50 ipek + % 50naylon veya poliyester,

3 veya 4 numaralarda belirtilen kuma┼člardan yap─▒lan bayraklar ├Âzel hallere m├╝nhas─▒rd─▒r.

B) Al ve beyaz renklerin kodlar─▒ a┼ča─č─▒da g├Âsterilmi┼čtir.

1) Al rengin koordinatlar─▒;

Parlakl─▒k (ayd─▒nl─▒k) = 27,5

K─▒rm─▒z─▒l─▒k - ye┼čillik = 44,8

Sar─▒l─▒k - mavilik = 15,6

olarak ve en ├žok 3 NBS renk fark─▒ kabul edilir.

2)Ay y─▒ld─▒z─▒n beyazl─▒─č─▒ 460 naonmetre dalga boyundaki yas─▒ma y├╝zdesinin iki kat─▒yla 620 nanometre dalga boyundaki yas─▒ma y├╝zdesinin fark─▒ ipek ve sentetik kar─▒┼č─▒m─▒ kuma┼člarda en az % 15, di─čerlerinden az % 60 olmal─▒d─▒r.

Bayra─č─▒n yap─▒m─▒nda kullan─▒lacak kuma┼č ve maddelerle ilgili ayr─▒nt─▒lar mecburi T├╝rk Standard─▒nda g├Âsterilir.

Bayrak ├╝reten i┼čleteler T.S.E. belgesi almak zorundad─▒r.

Bayra─č─▒n standartlar─▒

Madde 4- Bayrak,a┼ča─č─▒da g├Âsterilen standartlara g├Âre yap─▒l─▒r : (Ek : 1)

A) Bayra─č─▒n boyu eninin bir bu├žuk kat─▒d─▒r,

B) Ay ve y─▒ld─▒z─▒n meydana getirilmesi i├žin ├žizilen ├žemberin merkezleri eksen ├╝zerinde bulunur,

C) Ay, ve d─▒┼č ├žemberlerinin birbirinin kesmesinden meydana gelir,

D) Ay─▒n d─▒┼č ├žemberinin ├žap─▒, Bayrak eninin yar─▒s─▒na e┼čittir, merkezi, u├žkurlu─čunun i├ž kenar─▒ndan Bayrak eninin yar─▒s─▒na e┼čit uzakl─▒ktad─▒r,

E) Ay─▒n i├ž ├žemberinin ├žap─▒, Bayrak eninin onda d├Ârd├╝ne do─čru bayrak eninin 0,0625 kat─▒ uzakl─▒ktad─▒r,

F) Ay─▒n a─čz─▒ u├žum y├Ân├╝ne bakar,

G) Y─▒ld─▒z, ├žap─▒ bayrak eninin d├Ârtte birine e┼čit olan ve be┼č e┼čit par├žaya b├Âl├╝nd├╝─č├╝ farzedilen bir ├žemberin b├Âl├╝┼čme noktalar─▒ birer atlanarak meydana getirilir,y─▒ld─▒z─▒n u├žlar─▒ndan biri, Bayrak ekseniyle ay─▒n iki ucundan ge├žti─či farzedilen ├žizginin kesi┼čtikleri nokta aras─▒ndaki uzakl─▒k, Bayrak eninin ├╝├žte birine e┼čittir,

H) U├žkurlu─čun geni┼čli─či, Bayrak eninin otuzda biridir.

Bayra─č─▒n ebad─▒

Madde 5- Bayra─č─▒n eni, 50 santimetre veya katlar─▒d─▒r.

Eni, 750 santimetreye kadar olan Bayraklar─▒n standartlar─▒, T├╝z├╝─č├╝ ekli ├žizelgede g├Âsterilmi┼čtir.

Binek ta┼č─▒tlar─▒na ├žekilecek Bayra─č─▒n ebad─▒ 20 x 30 santimetre.

Bayra─č─▒n b├╝y├╝kl├╝─č├╝, ├žekilece─či binalar─▒n ve deniz ta┼č─▒tlar─▒n─▒n b├╝y├╝kl├╝─č├╝yle m├╝tenasip olacakt─▒r. ┼×iddetli r├╝zgarl─▒ ve ya─čmurlu g├╝nlerde daha k├╝├ž├╝k ebatta Bayrak ├žekilebilir.

Bayrak dire─či

Madde 6- Bayrak,a─ča├ž veya madenden yap─▒lm─▒┼č, yuvarlak bir dire─če ├žekilir.

Dire─čin ├╝st ucunda, i├žinde Bayrak ipinin ge├žmesine yarayan bir makara olan, yass─▒, yuvarlak ve dire─čin kal─▒nl─▒─č─▒yla orant─▒l─▒ bir tepelik bulunur.

Direk, ├žekilecek Bayrak eninin en az iki kat─▒ boyunda ve en setr havalarda k─▒r─▒lmayacak ve b├╝k├╝lmeyecek sa─člaml─▒kta olacakt─▒r.

Yere dikilecek dire─čin y├╝ksekli─či, en az ├╝├ž metre olacak ve Bayrak u├žum alt ucunun yere s├╝r├╝nmesine imkan vermeyecektir.

A─ča├žtan yap─▒lm─▒┼č direkler, kendi renginde cilal─▒ veya beyaz yahut cevizi renkte boyal─▒,madenden yap─▒lm─▒┼č direkler, beyaz yahut bronz renkte veya a─ča├ž rengine boyal─▒ yahut galvanize edilmi┼č olacakt─▒r.

Bayrak dire─činin konulmas─▒

Madde 7- Bayrak dire─činin nerelere ve nas─▒l konulaca─č─▒ ve Bayra─č─▒n bunlara nas─▒l ├žekilece─či a┼ča─č─▒da g├Âsterilmi┼čtir:

A- Binalarda, en y├╝ksek yere veya binan─▒n ├Ân y├╝z├╝n├╝n veya bu y├╝zdeki balkonun yahut benzer ├ž─▒k─▒nt─▒l─▒ yerin tam ortas─▒na dikey olarak konulacak dire─če, bu m├╝mk├╝n de─čilse, alt ucu yoldan ge├ženlere dokunmayacak y├╝kseklikte, ├Ân y├╝z├╝n ortas─▒na veya binan─▒n en g├Âsteri┼čli yerene, bina y├╝z├╝yle direk aras─▒nda en ├žok 45 derecelik a├ž─▒ yapacak ┼čekilde e─čik olarak konulacak dire─če, bu da m├╝mk├╝n de─čilse, binan─▒n giri┼č ├Ân├╝nde veya t├Âren alan─▒nda 6 nc─▒ maddenin ├╝├ž├╝nc├╝ f─▒kras─▒na uygun olarak yap─▒lm─▒┼č dire─če,

B- Deniz ara├žlar─▒n─▒n, limanda, varsa arka direklerine, seyirde, denizcilikteki usullere g├Âre, Bayrak ├žekilmesi gereken direklerine ba─čl─▒ gize veya dire─če, yelkenli gemilerin randa yelkeninin ├ž├Ârdek yakalar─▒na,

C- Binek ta┼č─▒tlar─▒nda, sa─č ├Ân tarafa dikey olarak konulacak k├╝├ž├╝k dire─če,

├ť├ç├ťNC├ť B├ľL├ťM

Bayra─č─▒n ├çekilmesine ve ─░ndirilmesine dair Esaslar

Çekilme ve İndirilme zamanı

Madde 8- Bayrak saat 08.00┬ĺde g├╝n├╝n bu saatte a─čarmad─▒─č─▒ hallerde g├╝n a─čard─▒─č─▒nda ├žekilir, g├╝n bat─▒m─▒n da indirilir.

( De─či┼čik . 2/3/1995 ┬ľ 95/6649 K. ) Bayrak, milli bayram, genel tatil ve hafta tatili g├╝nlerinde tatilin ba┼člad─▒─č─▒ saatte, g├╝n├╝ bu saatten evvel kararmas─▒ halinde ise g├╝n bat─▒m─▒n da ├žekilir, tatil s├╝resince ├žekil b─▒rak─▒l─▒r, tatil sonunda g├╝n bat─▒m─▒n da indirilir.

Bayrak y─▒rt─▒lmas─▒na, ipinin veya makaras─▒n─▒n kopmas─▒na sebep olabilecek r├╝zgarl─▒ havalarda indirilebilir.

S├╝rekli bayrak ├žekilecek yerler

Madde 9- A┼ča─č─▒da yaz─▒l─▒ resmi daire ve kurulu┼člar─▒n bayraklar─▒ s├╝rekli ├žekili kal─▒r:

A) T├╝rkiye B├╝y├╝k Millet Meclisi

B) An─▒tkabir

C) Polis, jandarma, hudut g├╝mr├╝k muhafaza, karayollar─▒yla, hudut kap─▒lar─▒.

Her g├╝n Bayrak ├žekilecek yerler

Madde 10- A┼ča─č─▒da yaz─▒l─▒ resmi daire ve kurulu┼člarla deniz ara├žlar─▒na her g├╝n Bayrak ├žekilir :

A) Cumhurba┼čkanl─▒─č─▒,

B) H├╝k├╝met konaklar─▒,

C) Limanda, demirli veya seyir halinde bulunan makineli b├╝y├╝k ve k├╝├ž├╝k her ├že┼čit deniz ara├žlar─▒yla Devlet i┼člerinde kullan─▒lan makinesiz deniz ara├žlar─▒

Seyir halinde bulanan gemiler, geceleri Bayraklar─▒n─▒ ├žekili b─▒rakabilirler.

T├ťZ├ťKLER, MAYIS 1995

Milli Bayram, genel tatil ve hafta tatilinde Bayrak ├žekilecek yerler

Madde 11- Milli Bayrak, genel tatil ve hafta tatili g├╝nlerinde Bayrak ├žekilecek yerler a┼ča─č─▒da g├Âsterilmi┼čtir:

Resmi daireler,

Ba─č─▒ms─▒z b├Âl├╝kler ve daha ├╝st askeri karargahlar,

Kamu kurum ve kurulu┼člar─▒yla kamu kurumu niteli─čindeki meslek kurulu┼člar─▒, siyasal partiler, fabrikalar, i┼čletmeler, Milli kurulu┼člar.

M├╝saade ile Bayrak ├žekilmesi veya konulmas─▒

Madde 12- 11 inci madde de say─▒lan g├╝nler, kurtulu┼č ve Atat├╝rk┬ĺ├╝ anma g├╝nleri d─▒┼č─▒nda, Bayrak ├žekilmesi veya konulmas─▒ mahalli m├╝lki amirinin m├╝saadesine ba─čl─▒d─▒r.

Ancak, milli spor kar┼č─▒la┼čmalar─▒nda ve milli gelenekler gerektiriyorsa t├Ârenlerde ve d├╝─č├╝nlerde Bayrak kullan─▒labilir.

Yabanc─▒ ├╝lkelerde ki resmi ve milli binalara Bayrak ├žekilmesi

Madde 13 ┬ľ T├╝rkiye Cumhuriyetinin yabanc─▒ ├╝lkelerde bulunan resmi ve milli binalar─▒na Bayrak ├žekilip indirilmesinde, mahalli geleneklerle milletleraras─▒ tatbikat g├Âz ├Ân├╝nde bulundurularak bu T├╝z├╝k h├╝k├╝mlerine uyulur.

Hava ara├žlar─▒

Madde 14 ┬ľ Hava ara├žlar─▒na Bayrak ├žekilmez. Sivil hava ara├žlar─▒na ,y├Ân d├╝meninin her iki yan─▒na boyayla al zemin ├╝zerine Bayraktaki oranlara uygun, beyaz renkte ay y─▒ld─▒z resmolunur.

Tek Bayrak ├žekilmesi

Madde 15- Birden ├žok resmi dairenin bulundu─ču binaya tek Bayrak ├žekilir.

Birden ├žok binaya yerle┼čmi┼č resmi dairelerin ayr─▒ binalara Bayrak ├žekilmesi, dairenin en b├╝y├╝k amirinin taktirine ba─čl─▒d─▒r.

Bayra─č─▒n yabanc─▒ devletlerle birlikte ├žekilmesi

Madde 16- Milletleraras─▒ toplant─▒larda, fuarlarda ve yabanc─▒ turistlerin konaklad─▒─č─▒ yerlerde, yabanc─▒ devlet bayraklar─▒, ancak bayrakla birlikte ├žekilebilir. Bu taktirde 12 nci maddenin birinci f─▒kras─▒ h├╝km├╝ uygulanmaz.

Bu durumlarda Bayrak, bina ├Ân y├╝z├╝ne g├Âre sa─čdaki ilk dire─če ├žekilir.

Yabanc─▒ devlet bayraklar─▒n─▒n ebad─▒, Bayrak ebad─▒ndan b├╝y├╝k, direkleri Bayrak dire─činden y├╝ksek olamaz.

Yabanc─▒lar─▒n kar┼č─▒l─▒kl─▒ olmak ┼čart─▒yla uyru─čunda bulunduklar─▒ devletin bayra─č─▒n─▒ konut veya ticaret hanelerine ├žekmelerinde birinci, ikinci, ├╝├ž├╝nc├╝ f─▒kralar h├╝k├╝mleri uygulan─▒r.

─░kiden ├žok yabanc─▒ devlet bayra─č─▒n─▒n Bayrakla birlikte ├žekilmesi halinde, di─čer devletlerin bayraklar─▒ Bayra─č─▒n soluna alfabetik s─▒raya g├Âre ├žekilir.

Yabanc─▒ diplomatik misyonlarda yukar─▒daki h├╝k├╝mle uygulanmaz.

Konut ve i┼č yerlerine Bayrak as─▒lmas─▒

Madde 17- ─░┼čyeri konut vb. ├Âzel yerlere, Milli Bayramda, resmi bayramlarda, kurtulu┼č ve Atat├╝rk┬ĺ├╝ anma g├╝nlerinde 7 nci maddenin A bendi h├╝k├╝mlerine ba─čl─▒ olmaks─▒z─▒n Bayrak as─▒labilir.

D├ľRD├ťNC├ť B├ľL├ťM

BAYRA─×IN KONULAB─░LECE─×─░ VE ├ľRT├ťLEB─░LECE─×─░ YERLER

Bayrak Konulacak Makam Odalar─▒:

Cumhurba┼čkan─▒, T├╝rkiye B├╝y├╝k Millet Meclisi Ba┼čkan─▒, Cumhurba┼čkanl─▒─č─▒ Konseyi ├ťyeleri, Ba┼čbakan, Anayasa Mahkemesi, Yarg─▒tay ve Dan─▒┼čtay Ba┼čkanlar─▒, Bakanlar, Y├╝ksek├Â─čretim Kurulu Ba┼čkan─▒, Say─▒┼čtay Ba┼čkan─▒, Yarg─▒tay Cumhuriyet Ba┼čsavc─▒s─▒, Dan─▒┼čtay Ba┼čsavc─▒s─▒, Yarg─▒tay ve Dan─▒┼čtay ba┼čkan vekilleri ve daire ba┼čkanlar─▒, Uyu┼čmazl─▒k Mahkemesi Ba┼čkan─▒, Y├╝ksek Se├žim Kurulu Ba┼čkan─▒, Say─▒┼čtay daire ba┼čkanlar─▒, Cumhurba┼čkanl─▒─č─▒ Genel Sekreteri, Devlet Denetleme Kurulu Ba┼čkan─▒, Atat├╝rk K├╝lt├╝r, Dil ve Tarih Y├╝ksek Kurumu Ba┼čkan─▒, ├╝niversite rekt├Ârleri, m├╝ste┼čarlar, valiler, b├╝y├╝kel├žiler, Y├╝ksek Denetleme Kurulu Ba┼čkan─▒, m├╝ste┼čar yard─▒mc─▒lar─▒, genel m├╝d├╝rler ve bu d├╝zeydeki ba┼čkanl─▒klar, b├Âlge idare mahkemesi ba┼čkanlar─▒, Cumhuriyet savc─▒lar─▒, adalet komisyonu ba┼čkanlar─▒, fak├╝lte dekanlar─▒, kaymakamlar, ba┼čkonsoloslar, bucak m├╝d├╝rleri, belediye ba┼čkanlar─▒, b├Âlge ba┼čm├╝d├╝rleri ve b├Âlge m├╝d├╝rleriyle bakanl─▒klar─▒n il kurulu┼člar─▒n─▒n ba┼č─▒nda bulunanlar─▒n ve resmi hastane ba┼čtabiplerinin makam odalar─▒na Bayrak konur.

T├╝rk Silahl─▒ Kuvvetlerinde Bayrak konulacak birlik, karargah, kurum, komutan ve amir odalar─▒ a┼ča─č─▒da g├Âsterilmi┼čtir:

Tabur komutanlar─▒ ve daha ├╝st birlik komutanlar─▒yla komutan yard─▒mc─▒lar─▒ (y├╝zer birlikler hari├ž olmak ├╝zere deniz ve havada e┼čiti).

Y├╝ksek Askeri ┼×ura ├╝yeleri,

Genelkurmay ─░kinci Ba┼čkan─▒,

Milli Savunma Bakanl─▒─č─▒ M├╝ste┼čar─▒ ve m├╝ste┼čar yard─▒mc─▒lar─▒,

Milli G├╝venlik Kurulu Genel Sekreteri ve Yard─▒mc─▒s─▒,

Harp Akademileri Komutan─▒ ve Yard─▒mc─▒s─▒, Kuvvet Harp Akademileri komutanlar─▒, Milli G├╝venlik ve Silahl─▒ Kuvvetler Akademisi Komutan─▒,

Okul komutanlar─▒ ve yard─▒mc─▒lar─▒,

Kurmay ba┼čkanlar─▒, kurmay yar-ba┼čkanlar─▒ ve erkan ba┼čkanlar─▒,

Milli Savunma Bakanl─▒─č─▒, Genelkurmay Ba┼čkanl─▒─č─▒, Kuvvet Komutanlar─▒ ve Jandarma Genel Komutanl─▒─č─▒ karargahlar─▒ndaki ba┼čkan ve daire ba┼čkanlar─▒,

G├╝lhane Askeri T─▒p Akademisi Komutan─▒,

Yukar─▒da say─▒lanlar d─▒┼č─▒nda, birlik ve kurumlara komuta etmeyen, karargahlarda g├Ârevli general ve amiraller,

General ve amiral kadrolar─▒nda g├Ârev yapan subaylar,

Askeri Yarg─▒tay Ba┼čkan─▒, ─░kinci Ba┼čkan─▒, Ba┼čsavc─▒s─▒, daire ba┼čkanlar─▒yla Askeri Y├╝ksek ─░dare Mahkemesi Ba┼čkan─▒, ba┼čsavc─▒s─▒ ve daire ba┼čkanlar─▒,

Askeri hastane ba┼čtabipleri,

Askerlik daire ve ┼čube ba┼čkanlar─▒,

Askeri savc─▒lar ve askeri mahkeme k─▒demli hakimleri,

Emniyet te┼čkilat─▒nda Bayrak konulacak makam odalar─▒ a┼ča─č─▒da g├Âsterilmi┼čtir.

Emniyet Genel M├╝d├╝r├╝,

Polis Akademisi Ba┼čkan─▒,

─░l Emniyet M├╝d├╝r├╝,

Polis Koleji ve Polis Okulu M├╝d├╝rleri,

Bayrak, tepesinde ay y─▒ld─▒z bulunan dire─če ├žekili bulunur, makam masas─▒n─▒n sa─č gerisinde uygun bir yere konur. B├╝y├╝kl├╝─č├╝n├╝n odan─▒n b├╝y├╝kl├╝─č├╝ne uygun olmas─▒na ve u├žlar─▒n─▒n yerden en az 25 santimetre yukar─▒da bulunmas─▒na itina g├Âsterilir.

Bayrak ├žekilecek binek ta┼č─▒tlar─▒

Madde 19- Cumhurba┼čkan─▒n─▒n, illerinde valilerin, g├Ârevli bulunduklar─▒ d─▒┼č ├╝lkelerde b├╝y├╝kel├žilerin binek ta┼č─▒tlar─▒na, tepesinde ay y─▒ld─▒z bulunan kromajl─▒ k├╝├ž├╝k direklere Bayrak ├žekilir.

T├ťZ├ťKLER, A─×USTOS 1993

Kaymakamlar─▒n binek ta┼č─▒tlar─▒na, Milli ve resmi bayram g├╝nlerinde ve hudut g├Âr├╝┼čmelerinde Bayrak ├žekilir.

Cumhurba┼čkan─▒n─▒n bulundu─ču kortejde, s─▒fat─▒ ne olursa olsun, kimsenin binek ta┼č─▒t─▒na Bayrak veya fors ├žekilemez.

Bayrak konulacak di─čer yerler

Atat├╝rk k├Â┼čelerine, T├╝rkiye B├╝y├╝k Millet Meclisi toplant─▒ salonunda ba┼čkanl─▒k divan─▒n─▒n sa─č─▒na ve soluna, Bakanlar Kurulu toplant─▒ salonunda Ba┼čbakan─▒n oturdu─ču yerin sa─č arkas─▒na, Anayasa Mahkemesi toplant─▒ salonuna, Yarg─▒tay, Dan─▒┼čtay, Say─▒┼čtay genel kurullar─▒ ve Dan─▒┼čtay ─░dari ─░┼čler Kurulu salonlar─▒na, Uyu┼čmazl─▒k Mahkemesi toplant─▒ salonuna, bakanl─▒klar─▒n, Y├╝ksek ├ľ─čretim Kurulu ve y├╝ksek ├Â─čretim kurumlar─▒n─▒n ve valiliklerin toplant─▒, brifing, ┼čeref salonlar─▒yla duru┼čma salonlar─▒na Bayrak konur.

T├╝rk Silahl─▒ Kuvvetlerinde hudut protokol odalar─▒yla a┼ča─č─▒da belirtilen birlik, karargah ne kurumlar─▒n toplant─▒, brifing ve ┼čeref salonlar─▒na Bayrak konur:

Tugay ve daha ├╝st komutanl─▒klar ( deniz ve havada e┼čiti),

Y├╝ksek Askeri ┼×ura,

Milli Savunma Bakanl─▒─č─▒,

Milli G├╝venlik Kurulu,

Harp Akademileri Komutanl─▒─č─▒,

Okul Komutanl─▒klar─▒,

G├╝lhane Askeri T─▒p Akademisi Komutanl─▒─č─▒,

800 yatakl─▒ askeri hastaneler.

Bayrak ├Ârt├╝lebilecek yerler

Bayrak, a├ž─▒l─▒┼č t├Ârenlerinde Atat├╝rk heykellerine, yemin t├Ârenlerinde masalara ├Ârt├╝lebilir.

Cumhurba┼čkanl─▒─č─▒ yapm─▒┼č ki┼čilerin, ┼čehitlerin, T├╝rk Silahl─▒ Kuvvetlerinin sivil personel d─▒┼č─▒ndaki mensuplar─▒n─▒n, bunlar─▒n emeklilerinin, 18 inci madde h├╝km├╝ne g├Âre makam odalar─▒nda Bayrak bulunan kamu g├Ârevlilerinin, bu g├Ârevleri daha ├Ânce yapm─▒┼č olanlarla a┼ča─č─▒da yaz─▒l─▒ kimselerin cenaze t├Ârenlerinde tabutlar─▒na Bayrak ├Ârt├╝lebilir:

Milletvekilleri ve milletvekilli─či yapm─▒┼č olanlar,

Temsilciler Meclisi, Dan─▒┼čma Meclisi ve Cumhuriyet Senatosu ├╝yeli─či yapm─▒┼č olanlar,

Milli Birlik Komitesi ├╝yeli─či yapm─▒┼č olanlar,

Gaziler,

Y├╝ksek yarg─▒ organlar─▒ ├╝yeleri ve emeklileri,

Say─▒┼čtay ├╝yeleri ve emeklileri,

Hakim ve savc─▒larla emeklileri,

Y├╝ksek ├Â─čretim kurumlar─▒ ├Â─čretim ├╝yeleri ve emeklileri,

Atat├╝rk K├╝lt├╝r, Dil ve Tarih Y├╝ksek Kurumu Y├╝ksek Kurul ├╝yeleriyle bu g├Ârevi yapm─▒┼č olanlar,

Devlet sanat├ž─▒lar─▒,

Devlet madalyas─▒ sahipleri,

K─▒z─▒lay, T├╝rk Hava Kurumu genel ba┼čkanlar─▒ ve bu g├Ârevi yapm─▒┼č olanlar,

Emniyet mensuplar─▒ ve emeklileri,

D├╝nya, Olimpiyat ve Avrupa ┼čampiyonlu─ču kazanm─▒┼č olmalar─▒ dolay─▒s─▒yla 2913 say─▒l─▒ Kanuna g├Âre ayl─▒k ba─članm─▒┼č sporcular,

Resmi okul m├╝d├╝rleri,

Bas─▒n ┼čeref kart─▒ sahipleri,

R. ─░┼č├ži ve i┼čveren sendikalar─▒ konfederasyon ba┼čkanlar─▒ ve bu g├Ârevi yapm─▒┼č olanlar,

Kamu kurumu niteli─čindeki meslek kurulu┼člar─▒n─▒n en ├╝st kurulu┼čunun ba┼čkanlar─▒ ve bu g├Ârevi yapm─▒┼č olanlar,

Bilimsel, sanatsal, K├╝lt├╝rel, sportif ve sosyal alanlarda ├╝st├╝n hizmet verdi─či m├╝lki amirlerince kabul edilen di─čer T├╝rk vatanda┼člar─▒.

Ancak, Devlet aleyhine veya y├╝z k─▒zart─▒c─▒ mahiyette bir su├ž i┼člemekten h├╝k├╝m giymi┼č olanlar─▒n tabutlar─▒na, affedilmi┼č olsalar bile, Bayrak ├Ârt├╝lemez.

BE┼×─░NC─░ B├ľL├ťM

BAYRAK T├ľREN─░, BAYRA─×A SAYGI VE YASAKLAR

Bayrak T├Âreni

Bayrak, a┼ča─č─▒da yaz─▒l─▒ t├Ârenle ├žekilir ve indirilir:

T├╝rk Silahl─▒ Kuvvetlerindeki Bayrak t├Ârenlerinde, bir subay ve astsubay komutas─▒nda t├╝fekli bir k─▒ta, Bayra─č─▒n ├žekilece─či veya ├žekili bulundu─ču dire─čin kar┼č─▒s─▒nda veya yak─▒n─▒nda, bando veya boru yahut silistre ├žalacak askerlerle birlikte cephe al─▒r. Gere─čine g├Âre, bir veya iki er, Bayra─č─▒n dire─če ├žekili┼č veya indirili┼či i├žin haz─▒r bulunur ve ├žekilmesinden sonra veya indirilmesinden ├Ânce Bayra─č─▒ selamlar. Bando istiklal Mar┼č─▒n─▒, boru veya silistre sayg─▒ mar┼č─▒n─▒ ├žalmaya ba┼člad─▒─č─▒ anda, subay veya astsubay elle, k─▒ta t├╝fekle selam durur. Bu durum, Bayrak ├žekilinceye veya indirilinceye kadar s├╝rer.

K├╝├ž├╝k sava┼č gemileriyle yard─▒mc─▒ gemilerde Bayrak, silistre ├žal─▒narak ├žekilir ve indirilir. Bu t├Ârende asker ├ž─▒kar─▒lmaz. K├╝├ž├╝k askeri birliklerin bulundu─ču yerlerde ise, Bayrak, bir k─▒ta taraf─▒ndan selamlanarak ├žekilir ve indirilir.

Emrinde polis, jandarma gibi ├╝niformal─▒ kuvvet bulunan dairelerde ve bu kuvvetlerin bulunduklar─▒ karakollarda, t├Âren, T├╝rk Silahl─▒ Kuvvetlerindeki gibi yap─▒l─▒r.

Emrinde ├╝niformal─▒ kuvvet bulunmayan kurumlardaki ve yabanc─▒ ├╝lkelerde bulunan resmi ve mill├« binalardaki t├Ârenlerde, Bayra─č─▒ ├žeken veya indiren kimse, ba┼č─▒ a├ž─▒k olarak bulunur, ├žektikten sonra veya indirmeden ├Ânce Bayra─č─▒ selamlar.

Okullardaki Bayrak t├Âreni, ( C) bendinde yaz─▒l─▒ oldu─ču gibi yap─▒l─▒r. ├ľ─črenciler t├Ârene sayg─▒ durumu alarak kat─▒l─▒rlar, su s─▒rada, varsa, bando e┼čli─činde, yoksa, boru veya komutla ─░stiklal Mar┼č─▒ s├Âylenir.

T├╝rk bandral─▒ ticaret gemilerinde t├Âren, ├╝├ž ki┼čilik bir m├╝rettebat ├ž─▒kar─▒lmak ve ├╝niformal─▒ olup olmad─▒klar─▒na g├Âre, (B) ve (C) bentlerinde, k├╝├ž├╝k ara├žlarda ise, (C) bendinde yaz─▒l─▒ esaslara g├Âre yap─▒l─▒r.

├ľzel yerlerde ve konutlarda t├Âren, Bayra─č─▒ ├žekecek ve indirecek kimsenin, ├╝niformal─▒ olup olmad─▒─č─▒na g├Âre, Bayra─č─▒ selamlamas─▒ suretiyle yap─▒l─▒r.

Bayra─ča sayg─▒

Madde 23-Bayrak, ├žabuk ├žabuk ├žekilir ve yava┼č yava┼č indirilir.

Bayrak ├žekilmeden ├Ânce veya indirildikten sonra ├Âzel bir sayg─▒yla ta┼č─▒n─▒r.

T├╝rk silahli kuvvetlerine ait gemilere girip ├ž─▒kanlar, direkte bulunan Bayra─č─▒ y├╝zlerini d├Ânerek selamlarlar.

Bayra─č─▒n yar─▒ya ├žekilmesi

Madde 24-Bayrak, 10 Kas─▒mda T├╝rkiye’de ve T├╝rkiye Cumhuriyetinin d─▒┼č temsilciliklerinde, resmi ve milli binalar─▒nda yar─▒ya ├žekilir.

Bayra─č─▒n yar─▒ya ├žekilece─či di─čer haller ve zamanlar D─▒┼či┼čleri Bakanl─▒─č─▒n─▒n g├Âr├╝┼č├╝ al─▒narak Ba┼čbakanl─▒k├ža tesbit ve ilan edilir.

Bu hallerde Bayrak, ├Ânce tepeye kadar ├žekilir, sonra yar─▒ya indirilir.

S├╝rekli Bayrak ├žekilen yerlerde de, Bayrak yava┼č yava┼č yar─▒ya indirilir.

TBMM binas─▒n─▒n ├Ân├╝ndeki Bayrak hi├žbir zaman, An─▒tkabirdeki Bayrak 10 Kas─▒m d─▒┼č─▒nda yar─▒ya indirilemez.

Bayrak ├žekilmeyecek ve konulmayacak yerler

Madde25-Y─▒k─▒k, terkedilmi┼č, yap─▒m─▒ tamamlanmam─▒┼č binalara, mutfak, tavla vb. yerlere, liman, g├Âl ve nehirlerde ├žal─▒┼čan 18 tonilatodan k├╝├ž├╝k yat ve salapuryalara, ├žamur, ├ž├Âp dubas─▒ vb. teknelere, 19 uncu maddede belirtilen binek ta┼č─▒tlar─▒ d─▒┼č─▒ndaki kara ta┼č─▒tlar─▒na Bayrak ├žekilemez ve konulamaz.

Yasaklar

Madde 26-Bayrak, y─▒rt─▒k, s├Âk├╝k, yamal─▒, delik, kirli, soluk, buru┼čuk olarak veya ta┼č─▒d─▒─č─▒ manevi de─čeri zedeleyecek bi├žimde kullan─▒lamaz; 21 inci madde h├╝k├╝mleri d─▒┼č─▒nda, ne maksatla olursa olsun, ├Ârt├╝ olarak serilemez; oturulan veya ayakla bas─▒lan yerlere konulamaz; elbise ve ├╝niforma olarak giyilemez. Bu yerlere, masalara, k├╝rs├╝lere vb. e┼čya ├╝zerine Bayra─č─▒n ┼čekli yap─▒lamaz.

Hi├ž bir siyasi parti, kurulu┼č, dernek, vak─▒f taraf─▒ndan amblem, flama, sembol ve benzerlerinin ├Ân ve arka y├╝z├╝nde, Bayrak , esas ve fon olarak kullan─▒lamaz.

Bayra─ča s├Âzle, yaz─▒yla veya hareketle veya herhangi bir ┼čekilde hakaret edilemez, sayg─▒s─▒zl─▒kta bulunulamaz. Bayrak y─▒rt─▒lamaz, yak─▒lamaz, yere at─▒lamaz, gerekli itina g├Âsterilmeden kullan─▒lamaz.

ALTINCI B├ľL├ťM

├ľzel Bayraklar

├ľzel bayraklar

Madde 27-Tan─▒t─▒c─▒ bayraklar d─▒┼č─▒ndaki ├Âzel bayraklar al zemin ├╝zerine ay y─▒ld─▒z resmolunarak yap─▒l─▒r. ├ľzel bayraklarla tan─▒t─▒c─▒ bayrak a┼ča─č─▒da g├Âsterilmi┼čtir.

Cumhurba┼čkanl─▒─č─▒ forsu,

Flandra,

Sembolik bayraklar,

├ľzel i┼čaretli bayraklar,

Kare bayraklar,

Gidon bayraklar,

Eksiz bayraklar,

Flamalar,

Tan─▒t─▒c─▒ bayraklar,

Cumhurba┼čkanl─▒─č─▒ forsu

Madde 28-Cumhurba┼čkanl─▒─č─▒ forsu, ekte g├Âsterilen ├Âl├ž├╝lere uygun olarak yap─▒l─▒r. Forsun sol ├╝st k├Â┼česinde yer alan g├╝ne┼č ve y─▒ld─▒zlar sar─▒ renktedir. Cumhurba┼čkan─▒n─▒n ikametg├óh─▒nda, ziyareti s├╝resince bulundu─ču yerde, bayrak dire─čine ├žekilir, gece ve g├╝nd├╝z ├žekili kal─▒r, makam odas─▒nda ├žal─▒┼čma masas─▒n─▒n sol gerisine konur, i├žinde bulundu─ču araban─▒n sol ├Ân├╝nde, tepesinde ay y─▒ld─▒z bulunan kromajl─▒ dire─če ├žekilir.

Flandra

Madde 29-Flandra, boyu eninin 18 kat─▒ olan bayrakt─▒r. Bu bayraklar, sava┼č gemileriyle yard─▒mc─▒ gemilerde, tan─▒tma i┼čareti olmak ├╝zere , yaln─▒z denizde kullan─▒l─▒r.

Sembolik bayraklar

Madde 30-Sembolik bayraklar, k├╝├ž├╝lt├╝lerek kuma┼č veya ba┼čka maddeler ├╝zerine yap─▒lan bayraklard─▒r.

├ľzel i┼čaretli bayraklar

Madde 31-├ľzel i┼čaretli bayraklardan;

Kare bayraklar, eni boyuna e┼čit olarak,

Gidon bayraklar, boyu eninin birbu├žuk kat─▒ olan Bayra─č─▒n, u├žum y├Ân├╝nde eklenen ve kenarlar─▒ Bayrak enine e┼čit olan karenin k├Â┼čegenlerinin kesi┼čti─či noktayla u├žum kenar─▒n─▒n iki ucu aras─▒nda kalan ├╝├žgenin oyulmas─▒yla

Eksiz bayraklar, eni bir metre, boyu ├╝├ž metre olan bayra─ča y├╝ksekli─či bir metre olan ikizkenar ├╝├žgen eklenmesiyle,

yap─▒l─▒r.

Flamalar

Madde 32-Flamalar, boyu eninin birbu├žuk kat─▒ olan ve u├žum y├Ân├╝nde birle┼čen kenarlar─▒ birbirine e┼čit bulunan ├╝├žgen ┼čeklindeki bayraklard─▒r.

Tan─▒t─▒c─▒ bayraklar

Madde 33-Tan─▒t─▒c─▒ bayraklar, boyu eninin birbu├žuk kat─▒ olan ve ├╝zerlerine, resmi ya da ├Âzel kurum ve kurulu┼člar─▒n tescil edilmi┼č amblemleri resmolunan bayraklard─▒r.

├ľzel bayraklar─▒n kullan─▒lmas─▒na dair di─čer esaslar

Madde 34-Sembolik bayraklar, ├Âzel i┼čaretli bayraklar ve flamalar mill├« ve resmi bayramlarda, kurtulu┼č ve Atat├╝rk┬ĺ├╝ anma g├╝nlerinde, yabanc─▒ devlet b├╝y├╝klerinin ├ťlkemize yapacaklar─▒ ziyaretlerde kullan─▒l─▒r.

Sembolik bayraklar, ayr─▒ca, okullar─▒n s├╝slenmesinde kullan─▒labilece─či gibi, birinci f─▒krada say─▒lan g├╝nlerde, temel atma ve a├ž─▒l─▒┼č t├Ârenleri, Devlet b├╝y├╝klerinin yapacaklar─▒ Yurt gezileri vb. durumlarda, tabi├« renkte veya k─▒rm─▒z─▒ beyaz renklere boyanm─▒┼č yahut ucuna bayrak uzunlu─čunda k─▒rm─▒z─▒ beyaz kurdele ve ┼čeritler ba─članm─▒┼č ├žubuklara tak─▒larak elde ta┼č─▒nabilir; iplere tek tek veya dizi halinde tak─▒larak veya do─črudan sark─▒t─▒larak donanma amac─▒yla kullan─▒labilir.

Sembolik bayraklar─▒n bu durumlar d─▒┼č─▒nda kullan─▒lmas─▒, mahall├« m├╝lk├« amirinin m├╝saadesine ba─čl─▒d─▒r.

Tan─▒t─▒c─▒ bayraklar, sadece, ait olduklar─▒ kurum ve kurulu┼člar─▒n binalar─▒ ├Ân├╝ne ├žekilebilir, bunlar─▒n d├╝zenledikleri t├Âren ve toplant─▒larda kullan─▒labilir. Ayr─▒ca, bunlar─▒n ├╝st g├Ârevlilerinin makam odalar─▒nda, ├žal─▒┼čma masalar─▒n─▒n sol gerisine konulabilir. Bu bayraklar─▒n ├žekildi─či direklerin tepesine ay y─▒ld─▒z konulamaz.

T├╝rkiye K─▒z─▒lay Derne─činin tan─▒t─▒c─▒ bayra─č─▒, sa─čl─▒k kurulu┼člar─▒n─▒n direklerine ├žekilebilir.

Bayra─č─▒n tan─▒t─▒c─▒ bayraklarla birlikte ├žekilmesi

Madde 35-Tan─▒t─▒c─▒ bayrak ├žeken kurulu┼člarda en az iki direk bulunur. Bina ├Ân y├╝z├╝ne g├Âre sa─čdaki dire─če Bayrak, soldaki dire─če tan─▒t─▒c─▒ bayrak ├žekilir.

Bu durumlarda , tan─▒t─▒c─▒ bayraklar─▒n ebad─▒ Bayrak ebad─▒ndan b├╝y├╝k, direkleri Bayrak dire─činden y├╝ksek olamaz.

Bu gibi yerlere, ancak, Mill├« Bayram, genel tatil, hafta tatili, kurtulu┼č ve Atat├╝rk┬ĺ├╝ anma g├╝nlerinde Bayrak ├žekilebilir.

├ť├ž direk bulunan yerlerde Bayrak, ortadaki dire─če, ├╝├žten ├žok direk varsa bina ├Ân y├╝z├╝ne g├Âre sa─čdaki dire─če ├žekilir.

Bu direklerin hepsine Bayrak ├žekilmesi halinde, bayraklar─▒n ebad─▒ e┼čit olmal─▒d─▒r.

T├ťZ├ťKLER, KASIM 1995

YED─░NC─░ B├ľL├ťM

Tescil ve M├╝saade ─░┼člemleri

Tescile yetkili makamlar

Mdde 36-Tan─▒t─▒c─▒ bayraklar ve forslar ┼čekil, ├Âl├ž├╝, renk vb. ├Âzellikleri y├Ân├╝nden incelenip tescil edilmedik├že kullan─▒lamaz.

Tescile;

T├╝rk Silahl─▒ Kuvvetlerine ait olanlar i├žin, Genelkurmay Ba┼čkanl─▒─č─▒,

E─čitim kurumlar─▒, spor kul├╝pleri, izci ve yavrukurt kurulu┼člar─▒ vb. kurulu┼člara ait olanlar i├žin, Milli E─čitim Gen├žlik ve Spor Bakanl─▒─č─▒,

Bunlar d─▒┼č─▒nda kalanlar i├žin, ─░├ži┼čleri Bakanl─▒─č─▒,

yetkilidir.

T├╝rk Silahl─▒ Kuvvetlerine ait olanlar d─▒┼č─▒nda kalan tan─▒t─▒c─▒ bayraklar─▒n tescil ve m├╝saade i┼člemlerinin nas─▒l yap─▒laca─č─▒ ilgili bakanl─▒klar ve kurulu┼člar─▒n g├Âr├╝┼čleri al─▒narak ─░├ži┼čleri ve Milli E─čitim Gen├žlik ve Spor Bakanl─▒klar─▒nca y├╝r├╝rl├╝─če konulacak y├Ânetmeliklerde g├Âsterilir.

1615 say─▒l─▒ G├╝mr├╝k Kanununun 163 ├╝nc├╝ maddesinde yer alan g├╝mr├╝k bayra─č─▒ bu madde h├╝k├╝mlerinin d─▒┼č─▒ndad─▒r.

SEK─░Z─░NC─░ B├ľL├ťM

├çe┼čitli ve Son H├╝k├╝mler

Donanma maksatl─▒ s├╝sler

Madde 37-Donanma maksad─▒yla yap─▒lan ├že┼čitli renk ve ┼čekildeki s├╝sler, bu T├╝z├╝k h├╝k├╝mlerine ba─čl─▒ de─čildir.

Eskimi┼č bayraklar─▒n yok edilmesi

Madde 38-Eskimi┼č, solmu┼č, y─▒rt─▒lm─▒┼č ve kullan─▒lmayacak duruma gelmi┼č bayraklar, yok edilmek ├╝zere S├╝merbank kurulu┼člar─▒na teslim edilir.

Kanuna ve T├╝z├╝─če ayk─▒r─▒ fiillerin ├Ânlenmesi

Madde 39-T├╝rk Bayra─č─▒ Kanununa ve bu T├╝z├╝─če ayk─▒r─▒ filler, yetkili makamlarca derhal ├Ânlenir.

Y├╝r├╝rl├╝k

Madde 40-22/9/1983 g├╝nl├╝ ve 2893 say─▒l─▒ T├╝rk Bayra─č─▒ Kanununun 2,3,6 ve 9 uncu maddelerine dayan─▒larak haz─▒rlanm─▒┼č ve Dan─▒┼čtayca incelenmi┼č olan bu T├╝z├╝k h├╝k├╝mleri Resm├« Gazetede yay─▒m─▒ g├╝n├╝nde y├╝r├╝rl├╝─če girer.

Y├╝r├╝tme

Madde 41-Bu T├╝z├╝k h├╝k├╝mlerini Bakanlar Kurulu y├╝r├╝t├╝r.

25/1/1985 TAR─░HL─░ VE 85/9034 SAYILI ANA T├ťZ├ť─×E ─░┼×LENEMEYEN H├ťK├ťMLER :

17/7/1995 tarihli ve 95/7075 say─▒l─▒ T├╝z├╝─č├╝n ge├žici maddesi:

Ge├žici Madde - Mevcut bayraklar─▒n kullan─▒mlar─▒na eskiyinceye kadar devam olunabilir.

NUMARALI ÇİZELGE

EN

M.cm

BOY

M.cm

AYIN DI┼× ├çEMBER─░N─░N U├çKURLU─×A UZAKLI─×I

M.cm

AYIN DI┼× ├çEMBER─░N─░N ├çAPI

M.cm

AYIN DI┼× VE ─░├ç ├çEMBERLER─░N─░N MERKEZLER─░ ARASINDAK─░ UZAKLIK

M.cm

AYIN İÇ ÇEMBERİNİN ÇAPI

M.cm

YILDIZ ÇEMBERİNİN ÇAPI

M.cm

U├çKURLUK GEN─░┼×L─░─×─░

M.cm

0.50

0.75

0.25

0.25

0.3

0.20

0.12.5

0.1..6

0.75

1.12.5

0.37.5

0.37.5

0.4.6

0.30

0.18.7

0.2.5

1.00

1.50

0.50

0.50

0.6.2

0.40

0.25

0.3.3

1.50

2.25

0.75

0.75

0.9.3

0.60

0.37.5

0.5

2.00

3.00

1.00

1.00

0.12.5

0.80

0.50

0.6.6

2.50

3.75

1.25

1.25

0.15.6

1.00

0.62.5

0.8.3

3.00

4.50

1.50

1.50

0.18.7

1.20

0.75

0.10

3.50

5.25

1.75

1.75

0.21.8

1.40

0.87.5

0.11.6

4.00

6.00

2.00

2.00

0.25

1.60

1.00

0.13.3

4.50

6.75

2.25

2.25

0.28.1

1.80

1.12.5

0.15

5.00

7.50

2.50

2.50

0.31.2

2.00

1.25

0.16.6

5.50

8.25

2.75

2.75

0.34.3

2.20

1.37.5

0.18.3

6.00

9.00

3.00

3.00

0.37.4

2.40

1.50

0.20

6.50

9.75

3.25

3.25

0.40.5

2.60

1.62.5

0.21.6

7.00

10.50

3.50

3.50

0.43.6

2.80

1..75

0.23.3

7.50

11.25

3.75

3.75

0.46.7

3.00

1.87.5

0.25

1- ├çizelgedeki say─▒lar a┼ča─č─▒daki emsallere g├Âre hesap edilmi┼čtir.

Ay─▒n d─▒┼č ├žemberinin u├žkurlu─ča uzakl─▒─č─▒ ┬Ż Geni┼člik

Ay─▒n d─▒┼č ├žemberinin ├žap─▒ ┬Ż Geni┼člik

Ay─▒n i├ž ve d─▒┼č ├žemberlerinin merkezleri

Aras─▒ndaki uzakl─▒k 0.0625 Geni┼člik

Ay─▒n i├ž ├žemberinin ├žap─▒ 0.4 Geni┼člik

2- ├çizelgedeki ├Âng├Âr├╝lenlerden daha b├╝y├╝k ve daha k├╝├ž├╝k bayrak yap─▒ld─▒─č─▒

takdirde bu oranlar g├Âz├Ân├╝nde tutulacakt─▒r.

25/1/1985 TAR─░H VE 85/9034 SAYILI BAKANLAR KURULU KARARI ─░LE

Y├ťR├ťRL├ť─×E KONULAN T├ťZ├ť─×E EK VE DE─×─░┼×─░KL─░K GET─░REN

T├ťZ├ť─×├ťN Y├ťR├ťRL├ť─×E G─░R─░┼× TAR─░HLER─░N─░

G├ľSTEREN ├ç─░ZELGE

Ek ve De─či┼čiklik Getiren T├╝z├╝─č├╝

Y├╝r├╝rl├╝─če Koyan Kararnamenin

Tarihi

Numaras─▒

Farkl─▒ Tarihte

Y├╝r├╝rl├╝─če Giren

Maddeleri

Y├╝r├╝rl├╝─če

Giri┼č Tarihi

3/4/1993

2/3/1995

17/7/1995

93/4295

95/6649

95/7075

2/5/1993

31/3/1995

Yay─▒m─▒ tarihi olan

29/7/1995 tarihinden

3 ay sonra

T├ťZ├ťKLER, KASIM 1995

Yorum ekle 12 Temmuz 2007

Birinci D├╝nya Sava┼č─▒nda

Birinci D├╝nya Sava┼č─▒nda

m├╝tarekename

Do─ču ─░lleri Ulusal Haklar─▒ Savunma Haklar─▒

Haklar─▒ Savunma

Trabzon ve ├çevresini Ba─č─▒ms─▒zla┼čt─▒rma Derne─či

Katmay─▒ ├ľnleme

miting

Yurt

Olaylar

muht─▒ra

K├╝rtleri Y├╝kseltme Derne─či

M├╝sl├╝manlar─▒ Y├╝kseltme Derne─či

Uzla┼čma ve ├ľzg├╝rl├╝k, Bar─▒┼č ve Esenlik Dernekleri

─░ngiliz Dostlar Derne─či

─░├ži┼čleri Bakan─▒

Amerikan Mandas─▒n─▒

talimat─▒,

Milli Savunma Bakan─▒,

─░ngilizlerin himayesini

deliller

Osmanl─▒ hanedan ve saltanat─▒n─▒

merkezi Samsun olan o zamanki sanca─č─▒n ad─▒

┼čifre telgrafnamemde,

sancak; il ile il├že aras─▒nda bir y├Ânetim birli─či

─░stanbul H├╝k├╝metine

m├╝ltecilerinin

Padi┼čahl─▒k Dan─▒┼čma Kurulu

esrarengiz

yaz─▒y─▒ ┼čifreye ├ževiren

ahvali maneviyesini

Bay─▒nd─▒rl─▒k Bakan─▒

Bar─▒┼č ve Esenlik Partisi

Osmanl─▒ Devletinin uyru─ču olan herkese

kuvvei maneviyeyi

├Â─čleden sonra

feyz ve kudret memba─▒ndan

ilham ve kuvvet alarak

azim

├ľteki Selahattin Beydir.

zavall─▒lardan

hataya

Sadrazaml─▒k makam─▒na

Karakol Derne─činin Genek Kurulu┼č T├╝z├╝─č├╝

Karakol Derne─činin Genel G├Ârev Y├Ânetmeli─či

zat─▒ fehametpenah├╝lerine

me┼čru

SAMSUN’A ├çIKTI─×IM G├ťN GENEL DURUM VE G├ľR├ťN├ť┼×

1919 y─▒l─▒ may─▒s─▒n─▒n l9 uncu g├╝n├╝ Samsuna ├ž─▒kt─▒m. Genel durum ve g├Âr├╝n├╝┼č:

Osmanl─▒ Devletinin i├žinde bulundu─ču topluluk, Genel Sava┼čta1 yenilmi┼č, Osmanl─▒ ordusu her yanda zedelenmi┼č, ko┼čullar─▒ a─č─▒r bir ┬źAte┼čkes Anla┼čmas─▒2 ┬╗ imzalanm─▒┼č. B├╝y├╝k Sava┼č─▒n uzun y─▒llar─▒ boyunca, ulus yorgun ve yoksul bir durumda. Ulusu ve yurdu Genel Sava┼ča s├╝r├╝kleyenler, kendi ba┼člar─▒n─▒n kayg─▒s─▒na d├╝┼čerek, yurttan ka├žm─▒┼člar. Padi┼čah ve Halife olan Vahdettin, soysuzla┼čm─▒┼č, kendini ve yaln─▒z taht─▒n─▒ koruyabilece─čini umdu─ču al├žak├ža yollar ara┼čt─▒rmakta. Damat Ferit Pa┼čan─▒n ba┼čkanl─▒─č─▒ndaki H├╝k├╝met, g├╝├žs├╝z, onursuz, korkak, yaln─▒z padi┼čah─▒n isteklerine uymu┼č ve onunla birlikte kendilerini koruyabilecek herhangi bir duruma boyun e─čmi┼č.

Ordunun elinden sil├óhlar─▒ ve cepanesi al─▒nm─▒┼č ve al─▒nmakta…

─░til├óf devletleri, Ate┼čkes Anla┼čmas─▒ h├╝k├╝mlerine uymay─▒ gerekli g├Ârm├╝yorlar. Birer uydurma nedenle, ─░til├óf donanmalar─▒ ve askerleri ─░stanbulda. Adana iline Frans─▒zlar; Urfa, Mara┼č, Antebe ─░ngilizler girmi┼čler. Antalya ile Konyada ─░talyan birlikleri, Merzifonla Samsunda ─░ngiliz askerleri bulunuyor. Her yanda yabanc─▒ devletlerin subay ve memurlar─▒ ve ├Âzel adamlar─▒ ├žal─▒┼čmakta. Daha sonra, s├Âz├╝m├╝ze ba┼člang─▒├ž olarak ald─▒─č─▒m─▒z tarihten d├Ârt g├╝n ├Ânce, 15 may─▒s l9l9 da ─░til├óf devletlerinin uygun bulmas─▒yla Yunan ordusu ─░zmire ├ž─▒kar─▒l─▒yor.

Bundan ba┼čka, yurdun d├Ârt bir buca─č─▒nda H─▒ristiyan az─▒nl─▒klar, gizli, a├ž─▒k, ├Âzel istek ve ama├žlar─▒n─▒n elde edilmesine, devletin bir an ├Ânce ├ž├Âkmesine ├žal─▒┼č─▒yorlar.

Sonradan elde edilen g├╝venilir bilgi ve belgeler, ─░stanbul Rum Patrikli─činde kurulan Mavri Mira Kurulu’nun (belge: 1) illerde ├žeteler kurmak ve y├Ânetmekle, g├Âsteri toplant─▒lar─▒ ve propagandalar yapt─▒rmakla u─čra┼čt─▒─č─▒n─▒ do─črulad─▒. Yunan K─▒z─▒lha├ž─▒, Resm├« G├Â├žmenler Komisyonu, Mavri Mira Kurulu’nun ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒ kolayla┼čt─▒rmaya yard─▒m ediyor. Mavri Mira Kurulu’nca y├Ânetilen Rum okullar─▒n─▒n izci ├Ârg├╝tleri, yirmi ya┼č─▒n─▒ a┼čm─▒┼č gen├žler de kat─▒larak, her yerde geli┼čtiriliyor.

Ermeni Patri─či Zaven Efendi de, Mavri Mira Kurulu ile d├╝┼č├╝nce birli─či ederek ├žal─▒┼č─▒yor. Ermeni haz─▒rl─▒─č─▒ da tam Rum haz─▒rl─▒─č─▒ gibi ilerliyor.

Trabzon, Samsun ve b├╝t├╝n Karadeniz k─▒y─▒lar─▒nda kurulan ve ─░stanbuldaki merkeze ba─čl─▒ Pontus Cemiyeti kolayl─▒kla ve ba┼čar─▒yla ├žal─▒┼č─▒yor (belge: 2) .

D├ť┼×├ťN├ťLEN KURTULU┼× YOLLARI

Durumun korkun├žlu─ču ve a─č─▒rl─▒─č─▒ kar┼č─▒s─▒nda, her yerde, her b├Âlgede birtak─▒m ki┼čilerce kurtulu┼č yollar─▒ d├╝┼č├╝n├╝lmeye ba┼članm─▒┼čt─▒. Bu d├╝┼č├╝nceyle giri┼čilen ├žal─▒┼čmalar, birtak─▒m ├Ârg├╝tler do─čurdu. ├ľrne─čin: Edirne ve ├ževresinde Trakya-Pa┼čaeli adl─▒ bir dernek vard─▒. Do─čuda (belge: 3), Erzurumda ve Elaz─▒─čda (belge: 4), genel merkezi ─░stanbulda olmak ├╝zere Vil├óyat─▒ ┼×arkiye M├╝dafaai Hukuku Milliye Cemiyeti3 kurulmu┼čtu. Trabzon’da Muhafazai Hukuk4 adl─▒ bir dernek bulundu─ču gibi ─░stanbulda da, Trabzon ve Havalisi Ademi Merkeziyet Cemiyeti5 vard─▒. Bu dernek merkezinin g├Ânderdi─či delegeler, Of ve Rize ├ževresinde ┼čubeler a├žm─▒┼člard─▒ (belge: 5, 6).

Yunanl─▒lar─▒n ─░zmire girece─činin a├ž─▒k belirtilerini May─▒s─▒n on ├╝├ž├╝nden beri g├Âren, ─░zmirde birtak─▒m gen├ž yurtseverler, ay─▒n 14/15 inci gecesi, bu ac─▒kl─▒ durumu aralar─▒nda g├Âr├╝┼čm├╝┼čler; bir olupbittiye geldi─či ku┼čku g├Ât├╝rmeyen bu giri┼čin, katma (ilhak) ile sonu├žlanmas─▒n─▒ ├Ânlemek d├╝┼č├╝ncesinde birle┼čmi┼čler ve Reddi ─░lhak6 ilkesini ortaya atm─▒┼člard─▒r. Bu ilkenin yay─▒lmas─▒ i├žin ayn─▒ gece ─░zmirde Yahudi Ma┼čatl─▒─č─▒na toplanabilen halk├ža bir g├Âsteri toplant─▒s─▒7 yap─▒lm─▒┼čsa da ertesi g├╝n sabahleyin Yunan askerlerinin r─▒ht─▒mda g├Âr├╝lmesiyle bu toplant─▒dan umuldu─ču ├Âl├ž├╝de sonu├ž al─▒namam─▒┼čt─▒r.

ULUSAL KURULU┼×LAR, S─░YASAL AMA├çLARI

Bu derneklerin kurulu┼č ama├žlar─▒ ve siyasal erekleri ├╝zerine k─▒saca bilgi vermek uygun olur d├╝┼č├╝ncesindeyim.

Trakya-Pa┼čaeli Cemiyeti’nin ileri gelenlerinden kimisiyle daha ─░stanbulda iken g├Âr├╝┼čm├╝┼čt├╝m. Osmanl─▒ Devletinin ├ž├Âkece─čini kesinli─če yak─▒n bir olabilirlik i├žinde g├Âr├╝yorlard─▒. Osmanl─▒ Yurdunun par├žalanaca─č─▒ korkusu kar┼č─▒s─▒nda Trakyay─▒, olabilirse Bat─▒ Trakya ile birlikte, ─░sl├óm ve T├╝rk toplulu─ču olarak b├╝t├╝n├╝yle kurtarmay─▒ d├╝┼č├╝n├╝yorlard─▒. Bu amaca ula┼čmak i├žin o zaman ak─▒llar─▒na gelen tek ├ž─▒kar yol, ─░ngilterenin, olmazsa Fransan─▒n yard─▒m─▒n─▒ sa─člamakt─▒. Bu d├╝┼č├╝nceyle kimi yabanc─▒ devlet adamlar─▒yla ili┼čki kurmak ve konu┼čmak yollar─▒n─▒ da aram─▒┼člard─▒. Ama├žlar─▒n─▒n bir Trakya Cumhuriyeti kurmak oldu─ču anla┼č─▒l─▒yordu.

Vil├óyat─▒ ┼×arkiye M├╝dafaai Hukuku Milliye Cemiyeti’nin kurulu┼č amac─▒ da (t├╝z├╝klerinin ikinci maddesi), do─ču illerindeki b├╝t├╝n halk─▒n dinsel ve siyasal haklar─▒n─▒n ├Âzg├╝rce geli┼čimini sa─člayacak yasa ve t├Âre i├ži yollara ba┼čvurmak; ad─▒ ge├žen illerdeki m├╝sl├╝man halk─▒n tarihsel ve ulusal haklar─▒n─▒, gerekti─činde, uygar toplumlar ├Ân├╝nde savunmak; do─ču illerinde yap─▒lan zul├╝m ve cinayetlerin nedenleriyle etmenleri ve bunlar─▒ yapanlar ve yapt─▒ranlarla ilgili tarafs─▒zca soru┼čturma a├žarak su├žlular─▒n tez g├╝nde cezaland─▒r─▒lmalar─▒n─▒ istemek; T├╝rklerle az─▒nl─▒klar aras─▒ndaki anla┼čmazl─▒klar─▒n giderilmesine ve eskisi gibi iyi ba─člar─▒n peki┼čtirilmesine ├žaba g├Âstermek; do─ču illerindeki, sava┼čtan do─čma y─▒k─▒m ve yoksullu─ču, h├╝k├╝met kat─▒nda giri┼čimlerde bulunarak elden geldi─čince giderme yollar─▒n─▒ aramakt─▒.

─░stanbuldaki y├Ânetim merkezlerinden verilmi┼č olan bu y├Ânerge gere─čince, Erzurum ┼čubesi, do─ču illerinde T├╝rklerin haklar─▒n─▒ korumakla birlikte, Ermenilerin g├Â├ž├╝ s─▒ras─▒nda yap─▒lan k├Ât├╝ i┼člerle halk─▒n hi├ž ilgisi bulunmad─▒─č─▒n─▒ ve Ermeni mallar─▒n─▒n, buralara Ruslar girinceye dek korundu─čunu; buna kar┼č─▒l─▒k, m├╝sl├╝manlara ├žok k─▒yas─▒ya davran─▒ld─▒─č─▒n─▒ ve dahas─▒, buyruk d─▒┼č─▒ olarak g├Â├žten al─▒konulan kimi Ermenilerin, koruyucular─▒na yapt─▒klar─▒ k├Ât├╝l├╝kleri, kan─▒tlanm─▒┼č belgelerle uygarl─▒k d├╝nyas─▒na sunmaya ve bildirmeye ve do─ču illerine dikilen tutkulu bak─▒┼člar─▒ s├Ând├╝rmek i├žin ├žal─▒┼čmaya karar veriyor (Erzurum ┼×ubesinin Bildirisi).

Vil├óyat─▒ ┼×arkiye M├╝dafaai Hukuku Milliye Cemiyeti’nin ilk Erzurum ┼×ubesini kuran ki┼čiler, do─ču illerinde yap─▒lan propagandalar─▒ ve bunlar─▒n ereklerini, T├╝rkl├╝k - K├╝rtl├╝k - Ermenilik sorunlar─▒n─▒, bilim, teknik ve tarih bak─▒m─▒ndan inceleyip ara┼čt─▒rd─▒ktan sonra, gelecekteki ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒ ┼ču ├╝├ž noktada topluyorlar (Erzurum ┼×ubesi’nin bas─▒l─▒ raporu):

1 - Hi├ž g├Â├ž etmemek;

2 - Hemen bilim, iktisat, din ├Ârg├╝tleri kurmak;

3 -Sald─▒r─▒ya u─črayacak do─ču illerinin herhangi bir buca─č─▒n─▒ birlikte savunmak.

Vil├óyat─▒ ┼×arkiye M├╝dafaai Hukuku Milliye Cemiyeti’nin ─░stanbuldaki y├Ânetim merkezinin, bilim ve uygarl─▒k y├Ântemleriyle amaca ula┼čabilece─či konusunda ├žok├ža iyimser oldu─ču anla┼č─▒l─▒yor. Ger├žekten bu yolda ├žaba g├Âstermekten geri durmuyor. Do─ču illerinde M├╝sl├╝man halk─▒n haklar─▒n─▒ savunmak i├žin L├Âpeyi (Le Pays8) ad─▒nda Frans─▒zca bir gazete yay─▒ml─▒yor. H├ódisat9 gazetesinin sahipli─čini ├╝zerine al─▒yor. Bir yandan da ─░til├óf devletleri ba┼čbakanlar─▒na ve ─░stanbuldaki temsilcilerine birer and─▒r─▒10 veriyor. Avrupaya bir kurul yollamaya giri┼čiyor (belge: 7) .

Bu a├ž─▒klamalardan kolayl─▒kla anla┼č─▒laca─č─▒n─▒ san─▒r─▒m ki, Vil├óyat─▒ ┼×arkiye M├╝dafaai Hukuku Milliye Cemiyeti’nin kurulmas─▒na yol a├žan ├Ânemli kayg─▒ ve nedenler, do─ču illerinin Ermenistana verilece─či san─▒s─▒na dayan─▒yor. Bu san─▒n─▒n da, Do─ču illeri n├╝fusunda Ermenileri ├žo─čunlukta g├Âstermeye ve tarihsel haklar bak─▒m─▒ndan ├Âncelikli sayd─▒rmaya ├žal─▒┼čanlar─▒n, bilimsel ve tarihsel belgelerle d├╝nya kamuoyunu aldatmay─▒ ba┼čarmalar─▒; bir de M├╝sl├╝man halk─▒n Ermenileri toptan ├Âld├╝ren y─▒rt─▒c─▒lar oldu─ču iftiras─▒n─▒ do─čruymu┼č gibi kabul ettirmeleri ile ger├žek olabilece─či inanc─▒ ├╝st├╝n geliyor. Bundan dolay─▒ dernek, ayn─▒ gerek├že ve ara├žlarla donanm─▒┼č olarak tarihsel ve ulusal haklar─▒ savunmaya ├žal─▒┼č─▒yor.

Karadeniz k─▒y─▒lar─▒ndaki b├Âlgelerde de, bir Rum Pontus h├╝k├╝meti kurulaca─č─▒ korkusu vard─▒. M├╝sl├╝man halk─▒ Rumlar─▒n boyunduru─ču alt─▒nda b─▒rakmay─▒p ya┼čama haklar─▒n─▒ ve varl─▒klar─▒n─▒ koruma amac─▒yla, Trabzonda da birtak─▒m ki┼čiler ayr─▒ca bir dernek kurmu┼člard─▒.

Merkezi ─░stanbulda olan Trabzon ve Havalisi Ademi Merkeziyet Cemiyeti’nin siyasal erek ve amac─▒, ad─▒ndan anla┼č─▒lmaktad─▒r. Her halde merkezden ayr─▒lmak amac─▒n─▒ g├╝d├╝yor.

YURT ─░├ç─░NDE VE ─░STANBULDA ULUSAL VARLI─×A D├ť┼×MAN KURULU┼×LAR

Kurulmaya ba┼člayan bu ├Ârg├╝tlerden ba┼čka, yurt i├žinde daha birtak─▒m kurulu┼člar ve giri┼čimler de ortaya ├ž─▒km─▒┼čt─▒. ├ľzellikle Diyarbak─▒r (belge: 8, 9), Bitlis, Elaz─▒─č illerinde, ─░stanbuldan y├Ânetilen K├╝rt Teali Cemiyeti11 vard─▒. Bu derne─čin amac─▒, yabanc─▒ devletlerin kanad─▒ alt─▒nda, bir K├╝rt h├╝k├╝meti kurmakt─▒.

Konya ve dolaylar─▒nda, ─░stanbuldan y├Ânetilen Tealii ─░sl├óm Cemiyeti12 kurulmas─▒na ├žal─▒┼č─▒l─▒yordu. Yurdun hemen her yan─▒nda ─░til├óf ve H├╝rriyet, Sulh ve Sel├ómet Cemiyetleri13 de vard─▒.

─░NG─░L─░Z MUH─░PLER CEM─░YET─░

─░stanbulda ├že┼čitli ama├žlarla gizli ve a├ž─▒k olmak ├╝zere de, birtak─▒m parti ya da dernek ad─▒ alt─▒nda kurulu┼člar vard─▒.

─░stanbulda ├Ânemli say─▒lacak kurulu┼člardan biri ─░ngiliz Muhipler Cemiyeti14 idi. Bu addan ─░ngilizleri sevenlerin kurduklar─▒ bir dernek anla┼č─▒lmas─▒n. Bence, bu derne─či kuranlar, kendi varl─▒klar─▒n─▒ ve ├ž─▒karlar─▒n─▒ sevenler ve kendi varl─▒klar─▒yla ├ž─▒karlar─▒n─▒n dokunulmazl─▒k ├žaresini Loyd Cor├ž (Lloyd George) H├╝k├╝meti arac─▒l─▒─č─▒yla ─░ngiliz deste─čini sa─člamakta arayanlard─▒r. Bu mutsuzlar─▒n, ─░ngiltere Devletinin, b├╝t├╝n├╝yle, bir Osmanl─▒ Devleti b─▒rakmak ve korumak iste─činde olup olamayaca─č─▒n─▒ bir kez d├╝┼č├╝n├╝p d├╝┼č├╝nmedikleri ├╝zerinde durmak gerekir.

Bu derne─če girenlerin ba┼č─▒nda Osmanl─▒ Padi┼čah─▒ ve yery├╝z├╝ Halifesi san─▒n─▒ ta┼č─▒yan Vahdettin, Damat Ferit Pa┼ča, Dahiliye Naz─▒r─▒15 olan Ali Kemal, ├édil ve Mehmet Ali beyler ve Sait Molla bulunuyordu. Dernekte ─░ngiliz ulusundan kimi ser├╝venciler de vard─▒. ├ľrne─čin: Rahip Fru (Frew) gibi. Yap─▒lan i┼člerden ve i┼člemlerden anla┼č─▒ld─▒─č─▒na g├Âre, derne─čin ba┼čkan─▒ Rahip Fru idi.

Bu derne─čin iki g├Âr├╝n├╝┼č├╝ ve niteli─či vard─▒. Biri d─▒┼č g├Âr├╝n├╝┼č├╝ ve uygarca giri┼čimlerle ─░ngiliz deste─čini isteme─če ve sa─člama─ča y├Ânelen niteli─či idi. ├ľtekisi, gizli y├Ân├╝ idi. As─▒l ├žal─▒┼čma bu y├Ândeydi. Yurt i├žinde ├Ârg├╝tler kurarak ayaklanma ve ba┼čkald─▒rmalara yola├žmak, ulusal bilinci i┼člemez k─▒lmak, yabanc─▒ devletlerin i┼če kar─▒┼čmalar─▒n─▒ kolayla┼čt─▒rmak gibi hay─▒nca giri┼čimler, derne─čin bu gizli kolunca y├Ânetilmekteydi. Sait Mollan─▒n, derne─čin a├ž─▒k giri┼čimlerinde oldu─ču gibi gizli i┼člerinde de ondan daha ├žok rol oynad─▒─č─▒ g├Âr├╝lecektir. Bu dernek i├žin s├Âylediklerim, s─▒ras─▒ geldik├že yapaca─č─▒m a├ž─▒klamalar ve gerekti─činde g├Âsterece─čim belgelerle daha iyi anla┼č─▒lacakt─▒r.

AMER─░KANIN G├ťD├ťM├ťN├ť ─░STEYENLER

─░stanbuldaki kad─▒n erkek birtak─▒m ileri gelen ki┼čiler de, ger├žek kurtulu┼ču Amerikan─▒n g├╝d├╝m├╝n├╝16 istemek ve sa─člamakta g├Âr├╝yorlard─▒. Bu kan─▒da olanlar, d├╝┼č├╝ncelerinde ├žok direndiler; tam uygun i┼čin, kendi g├Âr├╝┼člerinin desteklenmesi oldu─čunu tan─▒tlamaya ├žok ├žal─▒┼čt─▒lar. Bu konuda da, s─▒ras─▒ gelince baz─▒ a├ž─▒klamalar yapaca─č─▒m.

ORDUMUZUN DURUMU

Genel durumu belirtmek i├žin ordu birliklerinin nerelerde ve ne durumda olduklar─▒n─▒ a├ž─▒klamak isterim. Anadoluda, ba┼čl─▒ca iki ordu m├╝fetti┼čli─či kurulmu┼čtu. Ate┼čkes Anla┼čmas─▒ yap─▒l─▒r yap─▒lmaz birliklerin sava┼č├ž─▒ erleri koyverilmi┼č, sil├óh ve cepanesi elinden al─▒nm─▒┼č; bu birlikler, sava┼č g├╝c├╝nden yoksun birtak─▒m kadrolar durumuna getirilmi┼čti.

Merkezi Konyada bulunan ikinci Ordu M├╝fetti┼čli─čine ba─čl─▒ birliklerin durumu ┼č├Âyle idi:

Bir t├╝meni (41. T├╝men) Konyada ve bir t├╝meni (23. T├╝men) Afyonkarahisar─▒nda bulunan 12. Kolordu, kararg├óh─▒yla Konyada bulunuyordu. ─░zmirde d├╝┼čman eline d├╝┼čen 17. Kolordunun, Denizlide bulunan 57. T├╝meni de bu kolorduya ba─članm─▒┼čt─▒.

Bir t├╝meni (24. T├╝men) Ankarada ve bir t├╝meni (11. T├╝men) Ni─čdede bulunan 20. Kolordu, kararg├óh─▒yla Ankarada idi.

─░zmitte bulunan 1. T├╝men, ─░stanbuldaki 25. Kolorduya ba─članm─▒┼čt─▒. ─░stanbul’da da 10. Kafkas T├╝meni vard─▒.

Bal─▒kesir ve Bursa b├Âlgesinde bulunan 61. ve 56. T├╝menler, kararg├óh─▒ Band─▒rmada bulunan ─░stanbula ba─čl─▒ 14. Kolorduyu meydana getiriyorlard─▒. Bu kolordunun komutan─▒, Meclisin a├ž─▒l─▒┼č─▒na dek, rahmetli Yusuf ─░zzet Pa┼ča idi.

├ť├ž├╝nc├╝ Ordu M├╝fetti┼čli─či, ki m├╝fetti┼či bendim, kararg├óh─▒mla Samsuna ├ž─▒km─▒┼č bulunuyorum. Do─črudan do─čruya buyru─čum alt─▒nda iki kolordu bulunacakt─▒. Biri, merkezi S─▒vasta bulunan 3. Kolordu. Komutan─▒, yan─▒mda getirdi─čim Albay Refet Bey. Bu kolorduya ba─čl─▒ bir t├╝menin (5. Kafkas T├╝meni) merkezi Amasyada, ├Âteki t├╝meninin (15. T├╝men) merkezi Samsunda idi. ├ľb├╝r├╝, merkezi Erzurum’da bulunan 15. Kolordu idi. Komutan─▒ K├óz─▒m Karabekir Pa┼ča idi. T├╝menlerinden birinin (9. T├╝men) merkezi Erzurumda, komutan─▒ R├╝┼čt├╝ Bey; ├Âtekisinin (3. T├╝men) merkezi Trabzon’da idi, komutan─▒ Yarbay Halit Bey idi. Halit bey, ─░stanbula ├ža─čr─▒lm─▒┼č oldu─čundan komutanl─▒ktan ├žekilerek Bayburtta saklanm─▒┼č; t├╝men, vekillikle y├Ânetiliyor; kolordunun ├Âb├╝r iki t├╝meninden 12. T├╝men, Hasankale do─čusunda s─▒n─▒rda, 11. T├╝men Bayaz─▒tta bulunuyordu.

Diyarbak─▒r b├Âlgesinde bulunan iki t├╝menli 13. Kolordu ba─č─▒ms─▒zd─▒, ─░stanbula ba─čl─▒yd─▒. Bir t├╝meni (2. T├╝men) Siirtte, ├Âb├╝r t├╝meni (5. T├╝men) Mardinde idi.

M├ťFETT─░┼×L─░K G├ľREV─░M─░N GEN─░┼× YETK─░LER─░

Benim yetkim, bu iki kolorduyu do─črudan do─čruya buyru─čum ve komutam alt─▒nda bulundurmaktan daha geni┼čti. M├╝fetti┼člik b├Âlgeme yak─▒n birliklere de bildirim yapabilecektim. Bu arada b├Âlgemde bulunan ve b├Âlgeme yak─▒n olan valiliklere de bildirimde bulunabilecektim.

Bu yetkiye g├Âre Ankarada bulunan 20. Kolordu ve bunun ba─čl─▒ oldu─ču m├╝fetti┼člik ile ve Diyarbak─▒rdaki kolordu ile ve hemen b├╝t├╝n Anadoluda sivil ├Ârg├╝tlerin ba┼č─▒nda bulunan y├Âneticilerle yaz─▒┼čabilecek ve ili┼čkiler kurabilecektim.

Bu geni┼č yetkiyi, beni ─░stanbuldan s├╝rmek ve uzakla┼čt─▒rmak amac─▒yla Anadoluya g├Ânderenlerin bana nas─▒l verdiklerine ┼ča┼čabilirsiniz. Hemen s├Âylemeliyim ki, bana bu yetkiyi onlar bilerek ve anlayarak vermediler. Her ne olursa olsun benim ─░stanbuldan uzakla┼čmam─▒ isteyenlerin bulduklar─▒ gerek├že, ┬źSamsun ve b├Âlgesindeki g├╝vensizli─či yerinde g├Âr├╝p ├Ânlemek i├žin Samsuna de─čin gitmek┬╗ idi. Ben, bu i┼čin ba┼čar─▒lmas─▒n─▒n, ├╝st├╝n yetkili bir g├Ârev verilmesine ba─čl─▒ oldu─čunu ileri s├╝rd├╝m. Bunda hi├žbir sak─▒nca g├Ârmediler. O g├╝nlerde Genelkurmayda bulunan ve benim amac─▒m─▒ bir dereceye kadar sezinleyen ki┼čilerle g├Âr├╝┼čt├╝m. M├╝fetti┼člik g├Ârevini buldular ve yetkiyle ilgili y├Ânergeyi17 de ben kendim yazd─▒rd─▒m. Dahas─▒, Harbiye Naz─▒r─▒18 olan ┼×akir Pa┼ča bu y├Ânergeyi okuduktan sonra imzalamaktan ├žekinmi┼č, m├╝hr├╝n├╝, anla┼č─▒l─▒r anla┼č─▒lmaz bir bi├žimde basm─▒┼čt─▒r.

GENEL DURUMA DAR B─░R ├çER├çEVEDEN BAKI┼×

Bu a├ž─▒klamadan sonra genel durumu, daha dar bir ├žer├ževe i├žine alarak, ├žabucak ve kolayca, hep birlikte g├Âzden ge├žirelim:

D├╝┼čman devletler Osmanl─▒ Devletine ve ├╝lkesine maddesel ve tinsel bak─▒mdan sald─▒rm─▒┼člar; yoketmeye ve payla┼čmaya karar vermi┼čler. Padi┼čah ve Halife olan ki┼či, hayat ve rahat─▒n─▒ kurtarabilecek ├žareden ba┼čka bir ┼čey d├╝┼č├╝nm├╝yor. H├╝k├╝meti de ayn─▒ durumda. Fark─▒nda olmad─▒─č─▒ halde ba┼čs─▒z kalm─▒┼č olan ulus, karanl─▒k ve belirsizlik i├žinde, olup bitecekleri bekliyor. Felaketin korkun├žlu─čunu ve a─č─▒rl─▒─č─▒n─▒ anlamaya ba┼člayanlar, bulunduklar─▒ ├ževreye ve olaylardan etkilenebilme g├╝├žlerine g├Âre kurtulu┼č ├žaresi sayd─▒klar─▒ yollara ba┼čvuruyorlar… Ordu, ad─▒ var, kendi yok bir durumda. Komutanlar ve subaylar, Genel Sava┼č─▒n bunca s─▒k─▒nt─▒ ve g├╝├žl├╝kleriyle yorgun, yurdun par├žalanmakta oldu─čunu g├Ârmekle y├╝rekleri kan a─čl─▒yor; g├Âzleri ├Ân├╝nde derinle┼čen karanl─▒k fel├óket u├žurumunun k─▒y─▒s─▒nda kafalar─▒, ├ž─▒kar yol, kurtulu┼č yolu aramakta…

Burada, pek ├Ânemli olan bir noktay─▒ da belirtmeli ve a├ž─▒klamal─▒y─▒m. Ulus ve ordu, Padi┼čah ve Halifenin hay─▒nl─▒─č─▒ndan haberli olmad─▒─č─▒ gibi, o makama ve o makamda bulunana kar┼č─▒ y├╝zy─▒llar─▒n k├Âkle┼čtirdi─či din ve gelenek ba─člar─▒yla i├žten ba─čl─▒ ve uysal. Ulus ve ordu, kurtulu┼č yolu d├╝┼č├╝n├╝rken bu atadan gelen al─▒┼čkanl─▒k dolay─▒s─▒yla kendinden ├Ânce y├╝ce halifeli─čin ve padi┼čahl─▒─č─▒n kurtulu┼čunu ve dokunulmazl─▒─č─▒n─▒ d├╝┼č├╝n├╝yor. Halifesiz ve padi┼čahs─▒z kurtulu┼čun anlam─▒n─▒ kavramaya yetenekli de─čil… Bu inan├žla ba─čda┼čmaz g├Âr├╝┼č ve d├╝┼č├╝ncelerini a├ž─▒─ča vuracaklar─▒n vay haline! Hemen dinsiz, vatans─▒z, hay─▒n, istenmez olur.

Bir ba┼čka ├Ânemli noktay─▒ da s├Âylemek gerekir. Kurtulu┼č yolu ararken, ─░ngiltere, Fransa, ─░talya gibi b├╝y├╝k devletleri g├╝cendirmemek, temel ilke gibi g├Âr├╝lmekteydi. Bu devletlerden yaln─▒z biriyle bile ba┼ča ├ž─▒k─▒lamayaca─č─▒ kuruntusu, hemen b├╝t├╝n kafalarda yer etmi┼čti. Osmanl─▒ Devleti’nin yan─▒nda, koskoca Almanya, Avusturya-Macaristan varken hepsini birden yenen, yerlere seren itil├óf kuvvetleri kar┼č─▒s─▒nda, yeniden onlarla d├╝┼čmanl─▒─ča varabilecek durumlara girmekten daha b├╝y├╝k mant─▒ks─▒zl─▒k ve ak─▒ls─▒zl─▒k olamazd─▒.

Bu anlay─▒┼čta olan yaln─▒z halk de─čildi; ├Âzellikle, se├žkin denilen insanlar bile b├Âyle d├╝┼č├╝n├╝yordu.

├ľyleyse, kurtulu┼č yolu ararken iki ┼čey s├Âz konusu olmayacakt─▒. ─░lkin, ─░til├óf devletlerine kar┼č─▒ d├╝┼čmanl─▒k durumuna girilmeyecekti; sonra da, Padi┼čah ve Halifeye canla ba┼čla ba─čl─▒ kalmak temel ko┼čul olacakt─▒.

D├ť┼×├ťN├ťLEN KURTULU┼× YOLLARI

┼×imdi baylar, izin verirseniz size bir soru soray─▒m: Bu durum ve ko┼čullar kar┼č─▒s─▒nda kurtulu┼č i├žin, nas─▒l bir karar d├╝┼č├╝n├╝lebilirdi?

A├ž─▒klad─▒─č─▒m bilgilere ve g├Âzlem sonu├žlar─▒na g├Âre ├╝├ž t├╝rl├╝ karar ortaya at─▒lm─▒┼čt─▒:

Birincisi, ─░ngilterenin koruyuculu─čunu19 istemek;

─░kincisi, Amerikan─▒n g├╝d├╝m├╝n├╝ istemek.

Bu iki t├╝rl├╝ karara varm─▒┼č olanlar, Osmanl─▒ Devletinin bir b├╝t├╝n olarak kalmas─▒n─▒ d├╝┼č├╝nenlerdir. Osmanl─▒ ├╝lkesinin ├že┼čitli devletler aras─▒nda payla┼č─▒lmas─▒ndan ise, bu ├╝lkeyi b├╝t├╝n olarak bir devletin kanad─▒ alt─▒nda bulundurmay─▒ ye─čleyenlerdir.

├ť├ž├╝nc├╝ karar, b├Âlgesel kurtulu┼č yollar─▒yla ilgilidir. ├ľrne─čin: Baz─▒ b├Âlgeler, kendilerinin Osmanl─▒ Devletinden kopar─▒laca─č─▒ g├Âr├╝┼č├╝ne kar┼č─▒ ondan ayr─▒lmamak yollar─▒na ba┼čvuruyor. Baz─▒ b├Âlgeler de, Osmanl─▒ Devletinin ortadan kald─▒r─▒laca─č─▒na, Osmanl─▒ ├╝lkesinin payla┼č─▒laca─č─▒na olupbitti g├Âz├╝yle bakarak kendi ba┼člar─▒n─▒ kurtarmaya ├žal─▒┼č─▒yorlar.

Bu ├╝├ž t├╝rl├╝ karar─▒n gerek├žesi, yapm─▒┼č oldu─čum a├ž─▒klamalar aras─▒nda vard─▒r.

BEN─░M KARARIM

Baylar, ben bu kararlar─▒n hi├žbirini yerinde bulmad─▒m. ├ç├╝nk├╝ bu kararlar─▒n dayand─▒─č─▒ b├╝t├╝n kan─▒tlar20 ve mant─▒klar ├ž├╝r├╝kt├╝, temelsizdi. Ger├žekte, i├žinde bulundu─čumuz o g├╝nlerde, Osmanl─▒ Devletinin temelleri ├ž├Âkm├╝┼č, ├Âmr├╝ t├╝kenmi┼čti. Osmanl─▒ ├╝lkesi b├╝t├╝n b├╝t├╝ne par├žalanm─▒┼čt─▒. Ortada bir avu├ž T├╝rk├╝n bar─▒nd─▒─č─▒ bir ata yurdu kalm─▒┼čt─▒. Son olarak, bunun da payla┼č─▒lmas─▒n─▒ sa─člamak i├žin u─čra┼č─▒lmaktayd─▒. Osmanl─▒ Devleti, onun ba─č─▒ms─▒zl─▒─č─▒, padi┼čah, halife, h├╝k├╝met, bunlar─▒n hepsi kavram─▒ kalmam─▒┼č birtak─▒m anlams─▒z s├Âzlerdi.

Neyin ve kimin dokunulmazl─▒─č─▒ i├žin kimden ve ne gibi yard─▒m istemek d├╝┼č├╝n├╝l├╝yordu ?

O halde sa─člam ve ger├žek karar ne olabilirdi?

Baylar, bu durum kar┼č─▒s─▒nda bir tek karar vard─▒. O da ulus egemenli─čine dayanan, k─▒s─▒nt─▒s─▒z, ko┼čulsuz, ba─č─▒ms─▒z yeni bir T├╝rk Devleti kurmak.

─░┼čte, daha ─░stanbuldan ├ž─▒kmadan ├Ânce d├╝┼č├╝nd├╝─č├╝m├╝z ve Samsunda Anadolu topraklar─▒na ayak basar basmaz uygulamaya ba┼člad─▒─č─▒m─▒z karar, bu karar olmu┼čtur.

YA BA─×IMSIZLIK YA ├ľL├ťM

Bu karar─▒n dayand─▒─č─▒ en sa─člam d├╝┼č├╝n├╝┼č ve mant─▒k ┼ču idi:

Temel ilke, T├╝rk ulusunun onurlu ve ┼čerefli bir ulus olarak ya┼čamas─▒d─▒r. Bu, ancak tam ba─č─▒ms─▒z olmakla sa─članabilir. Ne denli zengin ve g├Ânen├žli olursa olsun, ba─č─▒ms─▒zl─▒ktan yoksun bir ulus, uygar insanl─▒k kar┼č─▒s─▒nda u┼čak durumunda kalmaktan kendini kurtaramaz.

Yabanc─▒ bir devletin koruyuculu─čunu istemek insanl─▒k niteliklerinden yoksunlu─ču, g├╝├žs├╝zl├╝─č├╝ ve beceriksizli─či a├ž─▒─ča vurmaktan ba┼čka bir ┼čey de─čildir. Ger├žekten bu a┼ča─č─▒l─▒k duruma d├╝┼čmemi┼č olanlar─▒n, isteyerek ba┼člar─▒na yabanc─▒ bir y├Ânetici getirmeleri hi├ž d├╝┼č├╝n├╝lemez.

Oysa, T├╝rk├╝n onuru ve yetenekleri ├žok y├╝ksek ve b├╝y├╝kt├╝r. B├Âyle bir ulus, tutsak ya┼čamaktansa yokolsun, daha iyidir.

├ľyleyse, ya ba─č─▒ms─▒zl─▒k, ya ├Âl├╝m!

─░┼čte ger├žek kurtulu┼ču isteyenlerin parolas─▒ bu olacakt─▒.

Bir an i├žin, bu karar─▒n uygulanmas─▒nda ba┼čar─▒s─▒zl─▒─ča u─čran─▒laca─č─▒n─▒ d├╝┼č├╝nelim. Ne olacakt─▒? Tutsakl─▒k.

Peki efendim, ├Âteki kararlara uymakla da sonu├ž bu olmayacak m─▒yd─▒?

┼×u ayr─▒mla ki, ba─č─▒ms─▒zl─▒─č─▒ i├žin ├Âl├╝m├╝ g├Âze alan ulus, insanl─▒k onur ve ┼čerefinin gere─či olan her ├Âzveriye ba┼čvurdu─čunu d├╝┼č├╝nerek avunur ve elbette, tutsakl─▒k zincirini kendi eliyle boynuna ge├žiren uyu┼čuk, onursuz bir ulusla kar┼č─▒la┼čt─▒r─▒l─▒nca, dost ve d├╝┼čman g├Âz├╝ndeki yeri ├žok ba┼čka olur.

Sonra, Osmanl─▒ soyunu ve devletini21 s├╝rd├╝rme─če ├žal─▒┼čmak, elbette T├╝rk ulusuna kar┼č─▒ en b├╝y├╝k k├Ât├╝l├╝─č├╝ yapmakt─▒. ├ç├╝nk├╝ ulus, her t├╝rl├╝ ├Âzveriye ba┼čvurarak ba─č─▒ms─▒zl─▒─č─▒n─▒ sa─člasa da, padi┼čahl─▒k s├╝r├╝p giderse, bu ba─č─▒ms─▒zl─▒k g├╝venli say─▒lamazd─▒. Art─▒k yurtla, ulusla hi├žbir vicdan ve d├╝┼č├╝nce ba─č─▒ kalmam─▒┼č bir s├╝r├╝ delinin, devlet ve ulus ba─č─▒ms─▒zl─▒─č─▒n─▒n ve onurunun koruyucusu durumunda bulundurulmas─▒ nas─▒l uygun g├Âr├╝lebilirdi?

Halifeli─če gelince, bunun bilim ve tekni─čin ─▒┼č─▒─ča bo─čdu─ču ger├žek uygarl─▒k d├╝nyas─▒nda g├╝l├╝n├ž say─▒lmaktan ba┼čka bir durumu kalm─▒┼č m─▒yd─▒?

G├Âr├╝l├╝yor ki, verdi─čimiz karar─▒n uygulanmas─▒n─▒ sa─člamak i├žin ulusun daha al─▒┼čmad─▒─č─▒ sorunlara el atmak gerekiyordu. Kamunun diline d├╝┼čmesinde b├╝y├╝k sak─▒ncalar bulunaca─č─▒ d├╝┼č├╝n├╝len noktalar─▒n s├Âz konusu edilmesinde kesin zorunluk vard─▒.

Osmanl─▒ H├╝k├╝metine, Osmanl─▒ Padi┼čah─▒na ve M├╝sl├╝manlar─▒n halifesine ba┼č kald─▒rmak ve b├╝t├╝n ulusu ve orduyu ayakland─▒rmak gerekiyordu.

UYGULAMAYI EVRELERE AYIRMAK VE ADIM ADIM ─░LERLEYEREK AMACA VARMAK

T├╝rk ata yurduna ve T├╝rk├╝n ba─č─▒ms─▒zl─▒─č─▒na sald─▒ranlar kimler olursa olsun, onlara b├╝t├╝n ulus├ža sil├óhl─▒ olarak kar┼č─▒ ├ž─▒kmak ve onlarla sava┼čmak gerekiyordu. Bu ├Ânemli karar─▒n b├╝t├╝n gereklerini ve isterlerini ilk g├╝n├╝nde a├ž─▒klamak ve s├Âylemek, elbette yerinde olamazd─▒. Uygulamay─▒ birtak─▒m evrelere ay─▒rmak ve olaylardan yararlanarak ulusun duygu ve d├╝┼č├╝nceleri ├╝zerinde i┼člemek ve ad─▒m ad─▒m ilerleyerek amaca ula┼čmaya ├žal─▒┼čmak gerekiyordu. Netekim ├Âyle olmu┼čtur. Ancak dokuz y─▒lda yapt─▒klar─▒m─▒z bir mant─▒k├ž─▒ g├Âz├╝yle d├╝┼č├╝n├╝l├╝rse, ilk g├╝nden bug├╝ne dek izledi─čimiz genel gidi┼čin, ilk karar─▒n ├žizdi─či ├žizgiden ve y├Âneldi─či ama├žtan hi├ž ayr─▒lmam─▒┼č oldu─ču kendili─činden anla┼č─▒l─▒r.

Burada, kafalarda yer tutabilecek baz─▒ duraksama d├╝─č├╝mlerinin ├ž├Âz├╝lmesini kolayla┼čt─▒rmak i├žin bir ger├že─či hep birlikte g├Âzden ge├žirmeliyiz.

Beliren ulusal sava┼č─▒n tek amac─▒, yurdu d─▒┼č sald─▒r─▒dan kurtarmak oldu─ču halde bu sava┼č─▒n, ba┼čar─▒ya ula┼čt─▒k├ža, ulus iradesine dayanan y├Ânetimin b├╝t├╝n ilkelerini ve ┼čekillerini evre evre bug├╝nk├╝ d├Âneme de─čin ger├žekle┼čtirmesi ola─čan ve ka├ž─▒n─▒lmaz bir tarih ak─▒┼č─▒ idi. Bu ka├ž─▒n─▒lmaz tarih ak─▒┼č─▒n─▒, gelenekten gelen al─▒┼čkanl─▒─č─▒ ile, hemen sezinleyen padi┼čah soyu, ilk andan ba┼člayarak ulusal sava┼č─▒n amans─▒z bir d├╝┼čman─▒ oldu. Bu ka├ž─▒n─▒lmaz tarih ak─▒┼č─▒n─▒, ilk anda ben de g├Ârd├╝m ve sezinledim. Ama, ba┼čtan sona, b├╝t├╝n evreleri kapsayan sezgilerimizi ilk anda b├╝t├╝n├╝yle a├ž─▒─ča vurmad─▒k ve s├Âylemedik. ─░leride olabilecekler ├╝zerine ├žok konu┼čmak, giri┼čti─čimiz ger├žek ve maddesel sava┼ča bo┼č kuruntular niteli─či verebilirdi; d─▒┼č tehlikenin yak─▒n etkileri kar┼č─▒s─▒nda ├╝z├╝nt├╝ duyanlar aras─▒nda ise, geleneklerine, d├╝┼č├╝nme yeteneklerine, ruhsal durumlar─▒na uymayan olabilir de─či┼čikliklerden ├╝rkeceklerin ilk anda direnmelerine yol a├žabilirdi. Ba┼čar─▒ i├žin pratik ve g├╝venilir yol, her evreyi vakti geldik├že uygulamakt─▒. Ulusun geli┼čmesi ve y├╝kselmesi i├žin esenlik yolu bu idi. Ben de b├Âyle yapt─▒m. Ancak tuttu─čum bu pratik ve g├╝venilir ba┼čar─▒ yolu; yak─▒n ├žal─▒┼čma arkada┼č─▒m olarak tan─▒nm─▒┼č ki┼čilerden kimileriyle aram─▒zda, zaman zaman g├Âr├╝┼člerde, davran─▒┼člarda, yap─▒lan i┼člerde beliren temelli ve ikinci derecede anla┼čmazl─▒klar─▒n, k─▒rg─▒nl─▒klar─▒n ve s─▒ras─▒nda ayr─▒l─▒klar─▒n da nedeni ve a├ž─▒klamas─▒ olmu┼čtur. Ulusal sava┼ča birlikte ba┼člayan yolculardan kimileri, ulusal hayat─▒n bug├╝nk├╝ Cumhuriyete ve Cumhuriyet yasalar─▒na kadar uzayan geli┼čmelerinde, kendi d├╝┼č├╝nme ve ruh yeteneklerinin kavrama s─▒n─▒r─▒ bittik├že, bana direnmeye ve kar┼č─▒ ├ž─▒kmaya ba┼člam─▒┼člard─▒r. Bu noktalar─▒, ayd─▒nlanman─▒z i├žin, kamuoyunun ayd─▒nlanmas─▒na yararl─▒ olmak i├žin, s─▒ras─▒ geldik├že, birer birer g├Âstermeye ├žal─▒┼čaca─č─▒m.

ULUSAL SIR

Bu son s├Âzlerimi ├Âzetlemek gerekirse diyebilirim ki ben, ulusun vicdan─▒nda ve gelece─činde sezdi─čim b├╝y├╝k geli┼čme yetene─čini, bir ulusal s─▒r gibi vicdan─▒mda ta┼č─▒yarak yava┼č yava┼č b├╝t├╝n toplumumuza uygulatmak zorunday─▒m.

ORDU ─░LE ─░L─░┼×K─░

┼×imdi baylar, ilk i┼č olmak ├╝zere b├╝t├╝n orduyla ili┼čki kurmak gerekli idi.

Erzurumda On Be┼činci Kolordu Komutan─▒na 21 may─▒s 1919 da yazd─▒─č─▒m bir kapal─▒ telde: ┬źgenel durumumuzun almakta oldu─ču korkun├ž ┼čekilden pek ├╝zg├╝n oldu─čumu; ulusa ve yurda bor├žlu oldu─čumuz en son vicdan ├Âdevini yak─▒ndan, birle┼čik ├žal─▒┼čmayla, en iyi yapabilece─čimiz kan─▒s─▒yla bu son g├Ârevi kabul etti─čimi; bir an ├Ânce Erzuruma gitmek iste─činde bulundu─čumu ama Samsun ve y├Âresinin durumu, g├╝vensizlik y├╝z├╝nden k├Ât├╝ bir sonuca varma niteli─činde bulundu─čundan, buralarda ister istemez birka├ž g├╝n kalmak gerekece─čini┬╗ bildirdikten sonra, ┬źbeni ┼čimdiden ayd─▒nlatmaya yarayacak bir ┼čey varsa bildirilmesini┬╗ rica ettim (belge: 10).

Ger├žekten, Samsun ve y├Âresinde Rum ├žetelerinin M├╝sl├╝man halka sald─▒rmas─▒ ve ├Âtedenberi ara├žs─▒z b─▒rak─▒lm─▒┼č olan bu b├Âlge y├Âneticilerinin yabanc─▒ devletlerin i┼če kar─▒┼čmalar─▒ y├╝z├╝nden hi├žbir tedbir alamamas─▒, durumu g├╝├žle┼čtirmi┼čti.

Tan─▒d─▒─č─▒m─▒z ve kendisinden b├╝y├╝k ├žaba umdu─čumuz bir ki┼činin Samsuna mutasarr─▒f olarak atanmas─▒n─▒ sa─člamaya giri┼čmekle birlikte, ├ť├ž├╝nc├╝ Kolordu Komutan─▒n─▒ ge├žici olarak Canik22 mutasarr─▒fl─▒─č─▒na atad─▒m. Elden gelen b├Âlgesel tedbirlerin al─▒nmas─▒na ve ├Âzellikle halk─▒n ger├žek durum ├╝zerinde ayd─▒nlat─▒lmas─▒na ve orada bulunan yabanc─▒ birlik ve subaylardan ├žekinmeye yer olmad─▒─č─▒n─▒n anlat─▒lmas─▒na ├Ânem verildi ve hemen o b├Âlgede ulusal ├Ârg├╝tler kurmaya giri┼čildi.

23 may─▒s 1919 da Ankara’da bulunan Yirminci Kolordu Komutan─▒na: ┬źSamsuna geldi─čimi ve kendisiyle daha s─▒k─▒ ili┼čki kurmak istedi─čimi ve ─░zmir b├Âlgesinden daha kolayl─▒kla alabilece─či bilgileri ├Â─črenmek istedi─čimi┬╗ bildirdim.

Bu Kolordunun durumu ile daha ─░stanbulda iken ilgilenmi┼čtim. G├╝neyden Ankara b├Âlgesine trenle ta┼č─▒nmas─▒ s├Âz konusu idi. Bu yer de─či┼čtirmenin engellendi─čini anlam─▒┼č oldu─čumdan, ─░stanbuldan ayr─▒l─▒┼č─▒m g├╝nlerinde Genelkurmay Ba┼čkan─▒ olan Cevat Pa┼čadan, kolordunun trenle ta┼č─▒nmas─▒ gecikirse karadan y├╝r├╝yerek Ankaraya g├Ânderilmesini rica etmi┼čtim. Bundan dolay─▒, s├Âz konusu kapal─▒ telyaz─▒mda23: ┬źYirminci Kolordunun b├╝t├╝n birliklerinin Ankaraya gelmeyi ba┼čar─▒p ba┼čaramayacaklar─▒n─▒┬╗ sordum. ┬źCanik sanca─č─▒24 ├╝zerine bilgi verdikten sonra bir iki g├╝ne de─čin Samsundan kararg├óh─▒mla, bir s├╝re i├žin Havzaya gidece─čimi ve herhalde Samsundan ayr─▒lmadan ├Ânce beni ayd─▒nlatacak bilgileri bekledi─čimi┬╗ yazd─▒m.

Yirminci Kolordu Komutan─▒ndan, ├╝├ž g├╝n sonra, 26 may─▒s 1919 da ald─▒─č─▒m kar┼č─▒l─▒kta: ┬ź─░zmirden d├╝zenli bilgi alamad─▒klar─▒n─▒, d├╝┼čman─▒n Manisaya giri┼čini de telgraf├ž─▒lar─▒n haber verdi─čini, kolordunun Ere─člide bulunan birliklerinin hepsi trenle ta┼č─▒namad─▒─č─▒ndan, karadan y├╝r├╝y├╝┼če ba┼člad─▒klar─▒n─▒, ancak, yerin uzakl─▒─č─▒ dolay─▒s─▒yla Ankaraya ne zaman ula┼čacaklar─▒n─▒n belli olmad─▒─č─▒n─▒┬╗ bildiriyordu.

Kolordu Komutan─▒ yine bu telyaz─▒s─▒nda: ┬źAfyonkarahisar─▒nda bulunan 23. T├╝menin, er say─▒s─▒n─▒n pek az oldu─čundan ve orada ellerine ge├žen erleri bu t├╝mene g├Ândermekte olduklar─▒ndan s├Âz a├žt─▒ktan sonra, Kastamonu ve Kayseri b├Âlgelerindeki g├╝venli─či bozan birtak─▒m olaylar ├╝zerine haberler gelmeye ba┼člad─▒─č─▒n─▒┬╗ bildiriyor ve zaman zaman bilgi verece─čini yaz─▒yordu (belge: 11).

27 may─▒s 1919 g├╝n├╝nde Havzadan, hem Yirminci Kolordu Komutan─▒ndan hem de bu kolordunun ba─čl─▒ oldu─ču Konyadaki ordu m├╝fetti┼čli─činden: ┬źAfyonkarahisar─▒ndaki t├╝menin g├╝├žlendirilmesi i├žin hangi kaynaklardan yararlan─▒ld─▒─č─▒n─▒ ve g├╝c├╝n├╝n art─▒r─▒l─▒p art─▒r─▒lamayaca─č─▒n─▒ ve bug├╝nk├╝ durumumuza g├Âre, bu t├╝mene nas─▒l bir g├Ârev verilmesinin d├╝┼č├╝n├╝ld├╝─č├╝n├╝┬╗ sordum (belge: 12, 13).

Kolordu Komutan─▒, 28 may─▒s 1919 da sordu─čum i┼čler ├╝zerine bilgi veriyor ve: ┬źD├╝┼čman buralara girmeye kalk─▒┼č─▒rsa 23. T├╝men, bulundu─ču yeri b─▒rakmayacak ve sald─▒r─▒ya u─črarsa, halktan alaca─č─▒ yard─▒mla, kesimini savunacakt─▒r┬╗ diyordu (belge: 14).

Ordu M├╝fetti┼či de, 30 may─▒s 1919 da verdi─či kar┼č─▒l─▒kta: ┬ź23. T├╝men, Karahisar─▒n g├╝venli─čini korumakla birlikte, d├╝┼čman─▒n her t├╝rl├╝ ilerleyi┼čine, her t├╝rl├╝ ara├žla kar┼č─▒ koyacakt─▒r┬╗ diyordu. Bu ara├žlar─▒n haz─▒rlanmakta oldu─čunu ve Konyada orduyu destekleyebilecek bir kuvvet haz─▒rlamaya ├žal─▒┼č─▒ld─▒─č─▒n─▒; ancak, buna daha ad ve san konmad─▒─č─▒n─▒ bildiriyordu.

Ben, m├╝fetti┼čli─če yazd─▒─č─▒m telde: ┬źKonyada bir vatan ordusu kurulmakta oldu─ču ├╝zerine baz─▒ haberler yay─▒lm─▒┼čt─▒r; bunun i├žy├╝z├╝ ve ├Ârg├╝t├╝ nedir?┬╗ demi┼čtim. B├Âyle bir soru sormaktaki d├╝┼č├╝ncem, biraz da onlar─▒ ├Âzendirmek ve uyarmak idi. M├╝fetti┼čli─čin verdi─či son bilgi, bunun ├╝zerinedir (belge: 15).

Kolordu Komutan─▒ bu soruma: ┬źKonyada vatan ordusunun kurulu┼čundan haberim yok┬╗ diye kar┼č─▒l─▒k vermi┼čti.

Yirminci Kolordu ve Konyadaki Ordu M├╝fetti┼čli─či ile ili┼čki kurmam ├╝zerine ald─▒─č─▒m haberlerden uyan─▒kl─▒─č─▒ gerektiren noktalar─▒ 1 haziran 1919 da Erzurumda On Be┼činci Kolordu ve Samsunda ├ť├ž├╝nc├╝ Kolordu ve Diyarbak─▒rda On ├ť├ž├╝nc├╝ Kolordu Komutanlar─▒na bildirdim (belge: 16).

Trakyada bulunan kuvvetleri ve komutanlar─▒n─▒ bilmiyordum. O b├Âlge ile de ili┼čki kurmak gerekti. Bu d├╝┼č├╝nceyle, ─░stanbulda, Genelkurmay Ba┼čkan─▒ Cevat Pa┼čadan 16 haziran 1919 da ├Âzel ┼čifre ile (Cevat Pa┼ča ile ayr─▒l─▒┼č─▒m g├╝n├╝ gizli bir ┼čifre kararla┼čt─▒rm─▒┼čt─▒k) Edirnede Kolordu komutan─▒n─▒n kim oldu─čunu ve Cafer Tayyar Beyin nerede bulundu─čunu sordum (belge: 17). Cevat Pa┼ča 17 haziranda kar┼č─▒l─▒k verdi. ┬źCafer Tayyar Beyin Birinci Kolordu Komutan─▒ olarak Edirnede bulundu─čunu┬╗ ├Âgrendim (belge: 18).

Amasyadan 18 haziran 1919 g├╝n├╝, Edirnede Birinci Kolordu Komutan─▒ Cafer Tayyar Beye kapal─▒ telle verdi─čim y├Ânergede ba┼čl─▒ca ┼čunlar─▒ bildirdim: ┬źUlusal ba─č─▒ms─▒zl─▒─č─▒m─▒z─▒ bo─čan ve yurdun b├Âl├╝nmesi tehlikelerini haz─▒rlayan ─░til├óf devletlerinin yapt─▒klar─▒n─▒ ve ─░stanbul H├╝k├╝metinin tutsak ve g├╝├žs├╝z durumunu biliyorsunuz.┬╗

┬źUlusun kaderini b├Âyle bir h├╝k├╝metin eline b─▒rakmak, da─č─▒lmaya boyun e─čmektir.┬╗

┬źTrakya ve Anadoludaki ulusal ├Ârg├╝tleri birle┼čtirmeye ve ulusun sesini b├╝t├╝n g├╝rl├╝─č├╝yle d├╝nyaya duyuracak g├╝venilir bir yer olan S─▒vasta birle┼čik ve g├╝├žl├╝ bir kurul toplamaya karar verilmi┼čtir.┬╗

┬źTrakya-Pa┼čaeli Cemiyeti, yetkili olmamak ├╝zere ─░stanbulda bir kurul bulundurabilir.┬╗

┬źBen ─░stanbulda iken Trakya Cemiyeti ├╝yelerinden kimileriyle g├Âr├╝┼čm├╝┼čt├╝m. ┼×imdi zaman─▒ geldi. Gerekenlerle gizlice g├Âr├╝┼čerek hemen ├Ârg├╝tler kurunuz ve benim yan─▒ma da delege olarak de─čerli bir iki ki┼či g├Ânderiniz. Onlar gelinceye de─čin, Edirne ili haklar─▒n─▒n savunucusu olmak ├╝zere, beni vekil ettiklerini belirten, imzal─▒ bir belgeyi kendi imzan─▒zla ve kapal─▒ telle bildiriniz.┬╗

┬źBa─č─▒ms─▒zl─▒─ča ula┼č─▒ncaya de─čin, b├╝t├╝n ulusla birlikte, ├Âzveriyle ├žal─▒┼čaca─č─▒ma kutsal inan├žlar─▒m ad─▒na andi├žtim. Art─▒k ben Anadoludan hi├žbir yere gidemem.┬╗

Trakyan─▒n direnme g├╝c├╝n├╝ art─▒rmak amac─▒yla bu y├Ânergeye ┼ču bilgileri de ekledim: ┬źAnadolu halk─▒ ba┼čtan a┼ča─č─▒ b├Âl├╝nmez bir b├╝t├╝n haline getirildi. B├╝t├╝n kararlar, b├╝t├╝n komutanlar ve arkada┼člar─▒m─▒zla birlikte al─▒n─▒yor. Vali ve mutassarr─▒flar─▒n hemen hepsi bizden yanad─▒r. Anadoludaki ulusal ├Ârg├╝tler il├že ve bucaklara dek geni┼čledi. ─░ngiliz koruyuculu─ču alt─▒nda bir ba─č─▒ms─▒z K├╝rdistan kurulmas─▒ ile ilgili propaganda ortadan kald─▒r─▒ld─▒ ve bu amac─▒ g├╝denler yola getirildi. K├╝rtler, T├╝rklerle birle┼čti┬╗ (belge:19).

YUNAN ORDUSUNUN MAN─░SA VE AYDIN ├çEVRES─░NE G─░R─░┼×─░

Bu tarihe de─čin Yunan ordusunun Manisa ve Ayd─▒n ├ževrelerine de girdi─čini ├Â─črendim. Ama ─░zmirde ve Ayd─▒nda bulunduklar─▒n─▒ bildi─čim kuvvetlerin ne durumda olduklar─▒n─▒ g├Âsterir a├ž─▒k bir bilgiyi daha hi├ž bir yerden elde edemiyordum. Do─črudan do─čruya bu kuvvetlerin komutanlar─▒na da baz─▒ emirler yazm─▒┼čt─▒m. Bunun ├╝zerine, 29 haziranda, 56. T├╝men Komutan─▒ Bekir Sami Beyin, iki g├╝n ├Ânceki tarihi ta┼č─▒yan, bir kapal─▒ telini ald─▒m.

56. T├╝mene ─░zmirde Hurrem Bey ad─▒nda bir ki┼či komuta ediyormu┼č. Bu komutan ve ─░zmirdeki iki alay─▒n k─▒l─▒├ž art─▒klar─▒, subaylar─▒yla birlikte, hemen hepsi tutsak olmu┼člar. Yunanl─▒lar bunlar─▒ gemilerle Mudanyaya g├Ât├╝rm├╝┼čler. Bekir Sami Bey bu k─▒l─▒├ž art─▒klar─▒n─▒n komutas─▒n─▒ ├╝zerine almak i├žin g├Ânderilmi┼č.

Bekir Sami Bey 27 haziran 1919 g├╝nl├╝ telinde, 22 haziran 1919 g├╝nl├╝ iki buyru─čumu ancak 27 haziranda Bursaya vard─▒─č─▒nda alabildi─čini s├Âyl├╝yor ve verdi─či bilgiler ve yapt─▒─č─▒ a├ž─▒klamalarda: ┬źUlusal ama├žlar─▒ ger├žekle┼čtirecek yeter ara├žlar─▒ bulamad─▒─č─▒mdan, t├╝menimi d├╝zene sokmay─▒ ba┼čar─▒rsam daha iyi hizmetler yap─▒labilece─či kan─▒s─▒nda oldu─čumdan, 21 haziran sabah─▒ Kuladan Bursaya do─čru yola ├ž─▒kmak zorunda kald─▒m. Bununla birlikte, bir├žok engeller oldu─ču halde, ulusal ayaklanman─▒n yurdun kurtar─▒lmas─▒ i├žin ├žok gerekli oldu─ču d├╝┼č├╝ncesini her yana yaymay─▒ ba┼čard─▒m.┬╗ diyor. D├╝┼č├╝nd├╝klerimin ve yapt─▒klar─▒m─▒n do─črulu─čuna sa─člam inanc─▒ oldu─čunu bildiriyor ve bu konuda hemen i┼če giri┼čti─čini; ├çinede bulunan 57. T├╝mene de buyruk vermekli─čimi ve kendisine de buyruk vermeyi s├╝rd├╝rmemi istiyordu (belge: 20).

ULUSAL ├ľRG├ťTLER KURULMASI VE ULUSUN UYARILMASI

Bir hafta kadar Samsunda ve 25 may─▒stan 12 hazirana dek Havzada kald─▒ktan sonra Amasyaya gittim. Bu s├╝re i├žinde b├╝t├╝n yurtta ulusal ├Ârg├╝tler kurulmas─▒ gerekli─čini bir genelge ile b├╝t├╝n komutanlara ve sivil ├Ârg├╝tlerin ba┼č y├Âneticilerine bildirdim.

Dikkate de─čer ki, ─░zmire ve daha sonra Manisaya ve Ayd─▒na d├╝┼čman─▒n giri┼či ve yap─▒lan her t├╝rl├╝ sald─▒r─▒ ve zul├╝m hakk─▒nda ulus daha ayd─▒nlanmam─▒┼č ve ulusal varl─▒─č─▒na vurulan bu korkun├ž darbeye kar┼č─▒ a├ž─▒k├ža hi├žbir ├╝z├╝nt├╝ ve s─▒z─▒lt─▒ g├Âstermemi┼čti. Ulusun bu haks─▒z darbe kar┼č─▒s─▒nda sessiz ve durgun kalmas─▒, elbette ulus i├žin iyiye yorumlanamazd─▒. Bundan dolay─▒, ulusu uyar─▒p harekete getirmek gerekli idi. Bu ama├žla 28 may─▒s 1919 g├╝n├╝, valilere ve ba─č─▒ms─▒z mutasarr─▒fl─▒klara, Erzurumda On Be┼činci Kolordu, Ankarada Yirminci Kolordu ve Diyarbak─▒rda On ├ť├ž├╝nc├╝ Kolordu Komutanl─▒klar─▒na, Konyada Ordu M├╝fetti┼čli─čine genelge ile ┼ču yolda bildirimde bulundum:

─░zmire ve daha sonra ne yaz─▒k ki Manisaya ve Ayd─▒na d├╝┼čman─▒n giri┼či, gelecek tehlikeyi daha a├ž─▒k olarak sezdirmi┼čtir. Yurt b├╝t├╝nl├╝─č├╝m├╝z├╝n korunmas─▒ i├žin, ulusal tepkilerin daha canl─▒ olarak g├Âsterilmesi ve s├╝rd├╝r├╝lmesi gereklidir. Ulusal ya┼čay─▒┼č─▒ ve ba─č─▒ms─▒zl─▒─č─▒ bozan d├╝┼čman─▒n yurda giri┼či ve yurt par├žalar─▒n─▒ kopar─▒p almas─▒ gibi olaylar b├╝t├╝n ulusa kan a─člatmaktad─▒r. ├ťz├╝nt├╝ler dindirilemiyor. Ulusun katlanamayaca─č─▒ ve dayanamayaca─č─▒ bu olaylar─▒n hemen ├Ânlenmesi, b├╝t├╝n uygar uluslarla, b├╝y├╝k devletlerin adaletinden ve etkisinden sab─▒rs─▒zl─▒kla beklendi─či yolunda, ├Ân├╝m├╝zdeki hafta i├žinde ve ├že┼čitli illere g├Âre, pazartesi ba┼člay─▒p ├žar┼čamba g├╝n├╝ne dek gerekli i┼člemlerin arkas─▒ al─▒narak, yap─▒lacak b├╝y├╝k ve co┼čkun toplant─▒larla ulusal g├Âsterilerde bulunulmas─▒ ve bunun k├Âylere var─▒ncaya dek her yerde yap─▒lmas─▒ ve b├╝t├╝n b├╝y├╝k devletlerin temsilcileriyle Bab─▒aliye25 etkili telgraflar ├žekilmesi ve yabanc─▒lar─▒n bulundu─ču yerlerde bunlara da etki yapmakla birlikte, ulusal g├Âsterilerde d├╝zenin son derece korunmas─▒ ve H─▒ristiyan halka kar┼č─▒ bir sald─▒r─▒ya ve d├╝┼čmanl─▒k g├Âsterisine benzer davran─▒┼člardan sak─▒n─▒lmas─▒ ├žok gereklidir. Sizler bu konularda duyarl─▒ ve etkili bulundu─čunuzdan, i┼čin iyi y├Ânetilece─čine ve ba┼čar─▒laca─č─▒na tam g├╝venim vard─▒r. Sonucun bildirilmesini rica eylerim.

ULUSAL G├ľSTER─░ TOPLANTILARI

Verdi─čim bu y├Ânerge ├╝zerine her yerde g├Âsteri toplant─▒lar─▒ yap─▒lmaya ba┼čland─▒.

Yaln─▒z say─▒l─▒ yerlerde, baz─▒ kuruntular y├╝z├╝nden, duraksamalar oldu─ču anla┼č─▒lm─▒┼čt─▒r. ├ľrne─čin: On Be┼činci Kolordu Komutan─▒n─▒n Trabzon ile ilgili olarak g├Ânderdi─či 9 haziran 1919 g├╝nl├╝ kapal─▒ telden (belge: 21): ┬źG├Âsteri toplant─▒s─▒ s─▒ras─▒nda Rumlar─▒n uygunsuz davran─▒┼člarda bulunabilecekleri ve hi├ž yoktan k├Ât├╝ bir olay ├ž─▒kabilece─či d├╝┼č├╝n├╝lerek, g├Âsteri toplant─▒s─▒na karar verilmi┼č iken bu karar─▒n uygulanmad─▒─č─▒…. g├Âsteriyi d├╝zenleyen kurulun toplant─▒s─▒nda ─░strati ve Polidisin de bulundu─ču┬╗ anla┼č─▒l─▒yordu.

Trabzon, Karadeniz k─▒y─▒s─▒nda ├Ânemli bir merkez oldu─čundan, orada ulusal giri┼čimler ve ├žal─▒┼čmalarda karars─▒zca davran─▒┼č ve Yunanl─▒lara kar┼č─▒ yap─▒lacak ulusal g├Âsterilerle ilgili g├Âr├╝┼čmelerde ─░strati ve Polidis Efendileri bulundurmak gibi, giri┼čimin ciddi olmad─▒─č─▒n─▒ g├Âsterecek gev┼čeklikler, elbette ─░stanbul ve d├╝┼čmanlar i├žin pek de─čerli say─▒lacak belirtilerdir.

Verdi─čim y├Ânergedeki temel d├╝┼č├╝nceyi k├Ât├╝ye kullanacak kadar ustal─▒k g├Âsterenler de oldu. ├ľrne─čin: Sinopa yeni atanan bir mutasarr─▒f, orada yap─▒lan g├Âsterileri kendisi y├Ânetiyor ve g├Âsteri kararlar─▒n─▒ kendisi yaz─▒p halka imza ettirdi─čini s├Âyl├╝yor ve bize de bir ├Ârne─čini g├Ânderiyor. Bu adam─▒n zavall─▒ halka g├╝r├╝lt├╝ pat─▒rt─▒ arasinda imza ettirdi─či uzun yaz─▒lar i├žinde ┼ču sat─▒rlar gizleniyordu: ┬źT├╝rkler ilerleyip geli┼čemediyse ve Avrupan─▒n uygarl─▒k ilkelerini kabul edip sindiremediyse bu, ┼čimdiye de─čin iyi bir y├Ânetime kavu┼čamad─▒─č─▒ndan ileri gelmi┼čtir. T├╝rk ulusu, ancak kendi padi┼čah─▒n─▒n buyru─ču ve egemenli─či alt─▒nda olmak ko┼čuluyla Avrupan─▒n g├Âzetim ve denetiminde kurulacak bir y├Ânetim ├Ârg├╝t├╝ ile ya┼čayabilir.┬╗

Baylar, Sinop halk─▒ ad─▒na ─░til├óf devletleri temsilcilerine verilen 3 haziran 1919 g├╝nl├╝ bu and─▒r─▒n─▒n alt─▒ndaki imzalara g├Âz gezdirirken m├╝ft├╝ vekili efendinin imzas─▒n─▒n yan─▒nda g├Ârd├╝─č├╝m imza, bilginize sundu─čum sat─▒rlar─▒ yazan ve yazd─▒ran ruhu bulup ├ž─▒karmama yarad─▒. 0 imza, H├╝rriyet ve ─░til├óf F─▒rkas─▒ ikinci ba┼čkan─▒ olan ki┼činin imzas─▒ idi.

ULUSAL G├ľSTER─░LER─░N YANKILARI

Her yerde g├Âsteriler yap─▒lmas─▒ i├žin bildirimler yapt─▒─č─▒m g├╝nden ├╝├ž g├╝n sonra, Harbiye Naz─▒r─▒n─▒n 31 may─▒s 1919 g├╝nl├╝ ┼ču telini ald─▒m:

─░ngiltere Ola─čan├╝st├╝ Komserli─činden Bab─▒├óliye bildirilip Harbiye Naz─▒rl─▒─č─▒na g├Ânderilen nota ├Ârne─či a┼ča─č─▒ya ├ž─▒kar─▒lm─▒┼čt─▒r:

Bug├╝ne de─čin gelen raporlardan ├ť├ž├╝nc├╝ Kolordu b├Âlgesinde her zaman g├Âr├╝lebilecek haydutluk olaylar─▒ndan ba┼čka bir ┼čey olmad─▒─č─▒ bilinmekle birlikte, son notada ileri s├╝r├╝len olaylar ├╝zerine ├Âzel soru┼čturma yap─▒larak sonucunun ivedilikle bildirilmesini rica ederim.

31.5.1919 Harbiye Naz─▒r─▒

┼×evket

├ľrnek

1 - S─▒vas─▒n bug├╝nk├╝ durumu ve ad─▒ ge├žen ┼čehirde ya da bu ┼čehrin yak─▒n─▒nda ├žok say─▒da toplanmakta bulunan Ermeni s─▒─č─▒n─▒klar─▒n─▒n26 esenli─či ├╝zerine en son olarak olduk├ža kayg─▒ verici haberler ald─▒─č─▒m─▒ y├╝ksek kat─▒n─▒za bildirmekle ├╝n duyar─▒m.

2 - Bundan dolay─▒, askeri komutan─▒n g├Ârev b├Âlgesi i├žinde bulunan Ermenilerin iyi korunmas─▒ ve g├Âzetilmesi icin elden gelen b├╝t├╝n tedbirlerin al─▒nmas─▒n─▒ kesin olarak belirten ve herhangi bir ┼čekilde ├Âld├╝rme ya da k├Ât├╝ davran─▒┼č olursa kendisinin do─črudan do─čruya sorumlu tutulaca─č─▒n─▒ bildiren bir telin Y├╝ksek Harbiye Naz─▒rl─▒─č─▒nca ad─▒ ge├žen komutana ivedilikle ├žekilmesi yolunda buyruk verilmesini y├╝ksek kat─▒n─▒zdan rica ederim.

3 - Bu y├Ânergeye benzer y├Ânergelerin ilgili sivil y├Âneticilere de ayr─▒ca g├Ânderilmesini rica ederim.

4 - Yurt i├žindeki d├╝zensizlik ├╝zerine y├╝ksek kat─▒n─▒z─▒n hakl─▒ olarak ne kadar kayg─▒l─▒ bulundu─čunu bildi─čim i├žin y├╝ksek kat─▒n─▒za ayr─▒ca i┼čbu (……….) uyulaca─č─▒ kan─▒s─▒nday─▒m.

5 - S├Âz konusu olan y├Ânergenin g├Ânderilme tarihi ├╝zerine verilecek bilginin beni pek ├žok sevindirece─čini bildiririm.

S─▒vas vali vekilli─činden ald─▒─č─▒m 2 Haziran 1919 g├╝nl├╝ bir telyaz─▒da da: ┬źBug├╝n Albay D├Âmanj (Demange) imzas─▒yla al─▒nan telde (─░zmire Yunanl─▒lar─▒n giri┼či ├╝zerine Aziziyede Hristiyanlar─▒n ├Âl├╝mle korkutuldu─ču ├Â─črenilmi┼čtir. Bu ise uygun de─čildir. Size haber veriyorum ki bu durumlar, m├╝ttefik askerlerinin ilinize girmesine sebep olur.) anlam─▒nda bildirim yap─▒lmaktad─▒r … ┬╗ denilmekte idi.

Ger├žekte, ne S─▒vasta kayg─▒ verici bir durum vard─▒, ne de Hristiyanlar ├Âl├╝mle korkutulmu┼čtu. Bunu, ulus├ža yap─▒lmaya ba┼član─▒lan g├Âsteri toplant─▒lar─▒ndan kayg─▒lanan ve bunu ama├žlar─▒n─▒n ger├žekle┼čmesine engel sayan Hristiyan az─▒nl─▒klar─▒n, yabanc─▒lar─▒n dikkatini ├žekmek i├žin bile bile yayd─▒klar─▒ uydurma haberler olarak kabul etmek gerektir (belge: 22, 23, 24). Harbiye Naz─▒rl─▒─č─▒n─▒n nota ├Ârne─čini i├žine alan teline verdi─čim kar┼č─▒l─▒─č─▒ oldu─ču gibi bilginize sunaca─č─▒m.

─░stihbarat 3 Haziran 1919

Çok ivedidir.

sayi 58

Harbiye Naz─▒rl─▒─č─▒ Y├╝ksek Kat─▒na

K: 2 Haziran 1919 ┼čifre:

S─▒vas ve ├ževresinde eskiden beri bulunan Ermenileri ve daha sonra s─▒─č─▒nanlar─▒ korkutacak hi├žbir olay ge├žmemi┼čtir. Ne S─▒vasta, ne de ├ževresinde kayg─▒ verecek hi├žbir durum yoktur. Herkes sessizce kendi i┼č ve g├╝├žleriyle u─čra┼čmaktad─▒r. Bunu kesin olarak ilginize sunar ve inanman─▒z─▒ dilerim. ┼×u duruma g├Âre, ─░ngiliz notas─▒ndaki haberlerin nereden ├ž─▒kt─▒─č─▒n─▒ benim bilmem gerekir. D├╝┼čman─▒n ─░zmir ve Manisaya giri┼čiyle ilgili ac─▒ haber ├╝zerine M├╝sl├╝man halk─▒n yapt─▒─č─▒ ve H─▒ristiyan az─▒nl─▒klara kar┼č─▒ hi├žbir d├╝┼čmanl─▒k duygusu g├╝tmeyen toplant─▒lardan kimi ki┼čilerin ├╝rkm├╝┼č olmalar─▒ d├╝┼č├╝n├╝lebilir. ─░til├óf devletleri, ulusumuzun haklar─▒na ve ba─č─▒ms─▒zl─▒─č─▒na sayg─▒l─▒ kald─▒k├ža ulus da yurt dokunulmazl─▒─č─▒n─▒n kesinli─čine g├╝vendik├že M├╝sl├╝man olmayan halk─▒n korkuya d├╝┼čmesine hi├žbir sebep yoktur. Bu konuda devlete kar┼č─▒ her t├╝rl├╝ sorumlulu─ču y├╝klenir ve buna tam olarak g├╝venilmesini dilerim. Ama, ba─č─▒ms─▒zl─▒─č─▒ ve ulusal varl─▒─č─▒ yok eden ve ulusun hayat─▒n─▒ tehlikeye d├╝┼č├╝ren d├╝┼čman─▒n yurda giri┼či, cana k─▒ymas─▒ ve her t├╝rl├╝ sald─▒r─▒lar─▒ gibi, ─░zmir y├Âresinde g├Âr├╝legelen olaylar─▒n ve benzerlerinin ba┼č g├Âstermesine kar┼č─▒ ne ulusun co┼čkusunu ve i├ž ac─▒s─▒n─▒, ne de bundan do─čan ulusal g├Âsterileri engelleyip durdurmak i├žin kendimde ve hi├ž kimsede hi├žbir g├╝├ž g├Âremeyece─čim gibi bu y├╝zden ortaya ├ž─▒kacak olaylar─▒n kar┼č─▒s─▒nda da sorumluluk y├╝klenebilecek ne komutan, ne sivil y├Ânetici, ne de h├╝k├╝met d├╝┼č├╝n├╝r├╝m.

Mustafa Kemal

Bu nota ├Ârne─čiyle verdi─čim kar┼č─▒l─▒─č─▒n ├Ârne─či b├╝t├╝n komutanlara, vali ve mutasarr─▒flara genelge ile bildirildi.

O g├╝nlerde ─░ngiliz Muhipler Cemiyetiyle birlik olarak b├╝t├╝n ulus├ža ─░ngiltereden yard─▒m istenmesinin, bu dernek ad─▒na, Sait Molla imzas─▒yla b├╝t├╝n belediye ba┼čkanl─▒klar─▒na bir telle bildirildi─čini ve bu teli etkisiz b─▒rakmak i├žin, ulusu gere─či gibi ayd─▒nlatmakla birlikte, h├╝k├╝met kat─▒na ba┼čvurmaktan geri kalmad─▒─č─▒m─▒ da ├Â─črenmi┼čsinizdir (belge:25). Bundan ba┼čka, 27 may─▒s 1919 g├╝n├╝ ┬źT├╝rkiye Havas - Royter┬╗ ad─▒ndaki ajans─▒n, toplanan Saltanat ┼×uras─▒27 ile ilgili olarak verdi─či haberler aras─▒nda: ┬źB├╝t├╝n ├╝yelerin d├╝┼č├╝ncesi, T├╝rkiyenin b├╝y├╝k devletlerden birinin yard─▒m─▒n─▒ sa─člamak ├╝zerinde toplanm─▒┼čt─▒r┬╗ haberini yaymas─▒ ├╝zerine Sadrazama: ┬źUlusun, ba─č─▒ms─▒zl─▒─č─▒n─▒ korumaya kararl─▒ oldu─čunu ve b├╝t├╝n k├Ât├╝ sonu├žlara kar┼č─▒ her t├╝rl├╝ ├Âzveriyi g├Âze ald─▒─č─▒n─▒ ve ulusal vicdan─▒ yans─▒tmayan haberlerin kayg─▒ verici tepkiler do─čurdu─čunu┬╗ yazmakla birlikte, b├╝t├╝n ulusa da bu durumu nas─▒l bildirdi─čimi ba┼čka bir a├ž─▒klama s─▒ras─▒nda s├Âylemi┼čtim.

Sadrazam Ferit Pa┼čan─▒n Parise, bilinen ├ža─čr─▒l─▒┼č─▒ ├╝zerine, Birinci T├╝rkiye B├╝y├╝k Millet Meclisinin ilk toplant─▒ g├╝nlerinde baz─▒ deme├žler vermi┼čtim. Bu konuda d├╝┼č├╝nce ve davran─▒┼č─▒m─▒n ne oldu─čunu a├ž─▒klamak amac─▒yla ┼ču belgeyi oldu─ču gibi bilginize sunaca─č─▒m:

┼×ifre Havza

─░vedidir 3.6.1919

Ki┼čiye ├Âzel

Samsunda ├ť├ž├╝nc├╝ Kolordu Komutan─▒ Refet Beyefendiye

Erzurumda On Be┼činci Kolordu Komutan─▒ K├óz─▒m Pa┼ča Hazretlerine

Canik Mutasarr─▒f─▒ Hamit Beyefendiye

Erzurum Valisi M├╝nir Beyefendiye

Sıvas Vali Vekili Hâkim Hasbi Efendi Hazretlerine

Kastamonu Valisi ─░brahim Beyefendiye

Ankarada Yirminci Kolordu Komutan─▒ Ali Fuat Pa┼ča Hazretlerine

Konyada Y─▒ld─▒r─▒m Birlikleri M├╝fetti┼či Cemal Pa┼ča Hazretlerine

Diyarbak─▒rda On ├ť├ž├╝nc├╝ Kolordu Komutan Vekili Cevdet Beyefendiye

Van Valisi Haydar Beyefendiye

Fransa siyasal temsilcisi Bay D├Âfrans’─▒n (Defrance) sadrazaml─▒k y├╝ksek kat─▒na gelerek Osmanl─▒ Devletinin haklar─▒n─▒ konferansta savunmak i├žin Parise gidebileceklerini bildirdi─či, Dahiliye Naz─▒rl─▒─č─▒n─▒n resmi bildirimlerinden ve ajans yay─▒nlar─▒ndan anla┼č─▒lm─▒┼čt─▒r. Ulusumuzun ─░zmir olay─▒ ├╝zerine g├Âsterdi─či ulusal tepki ve b├Âylece ba─č─▒ms─▒zl─▒─č─▒ koruma konusunda beliren kesin direni┼činin sonucu olan bu ┼čerefli durum ├Âv├╝lme─če de─čer. Ama, b├Âyle oldu─ču halde Yunanl─▒lar ─░zmir iline girmekten al─▒konulmu┼č de─čildir. Her halde ulusun, haklar─▒n─▒ bilir ve onu ├ži─čnetmemek i├žin par├žalanmaz bir b├╝t├╝n olarak ├Âlesiye sava┼ča haz─▒r oldu─čunu ─░til├óf devletlerine kar┼č─▒ g├Âstermeye ve tan─▒tlamaya devam edildik├že ad─▒ ge├žen devletlerin ulusumuzu sayar ve haklar─▒n─▒ tan─▒r olacaklar─▒na ku┼čku yoktur.

Sadrazam Pa┼ča Hazretlerinin konferansta Osmanl─▒ Devletinin haklar─▒n─▒ savunmak i├žin b├╝y├╝k ├žaba g├Âsterecekleri tabiidir. Ancak, ulus├ža kesin olarak savunulmas─▒ istenilen ve gerekli g├Âr├╝len haklar ├Âzellikle iki noktada ├Ânem kazan─▒r. Birincisi, kesin olarak devlet ve ulusun tam ba─č─▒ms─▒zl─▒─č─▒. ─░kincisi de yurtta ├žo─čunlu─čun az─▒nl─▒klara feda edilmemesidir.

Bu konuda, Parise gitmeye haz─▒rlanan kurulun g├Âr├╝┼č├╝ ile ulusal vicdan─▒n kesin iste─či aras─▒nda tam bir uygunluk gerekir. B├Âyle olmazsa ulus, ├žok g├╝├ž durumda ve d├╝zeltilemez olupbittiler kar┼č─▒s─▒nda kalabilir. Bu kayg─▒y─▒ do─čuran nedenler ┼čunlard─▒r: Sadrazam Pa┼ča Hazretleri, duydu─čumuz demecinde Ermeni ├Âzerkli─či ilkesini kabul etmi┼č oldu─čunu bildirdi. Bunun s─▒n─▒r─▒n─▒ bildirmedi. Bundan, do─ču illeri halk─▒ elbette ├╝z├╝nt├╝ duydu ve durumun a├ž─▒klanmas─▒n─▒ istemek zorunda kald─▒. Toplanm─▒┼č olan Saltanat ┼×uras─▒nda da, hemen b├╝t├╝n ├╝yeler, ulusal ba─č─▒ms─▒zl─▒─č─▒n korunmas─▒n─▒ ve ulus al─▒nyaz─▒s─▒n─▒n bir ulusal kurultay eline b─▒rak─▒lmas─▒n─▒ istedikleri halde, yaln─▒z H├╝k├╝metin dayand─▒─č─▒ ─░til├óf ve H├╝rriyet F─▒rkas─▒ ad─▒na, ba┼čkan Sad─▒k Bey ─░ngilterenin koruyuculu─čunu istemeyi yaz─▒l─▒ olarak ├Ânerdi. Geni┼č bir Ermenistan ├Âzerkli─či ve Devletin bir yabanc─▒ devlet koruyuculu─čunun kabul├╝ konular─▒nda ulusal istekle bug├╝nk├╝ h├╝k├╝metin g├Âr├╝┼č├╝ aras─▒nda uygunluk olmad─▒─č─▒ g├Âr├╝l├╝yor. Sadrazam Pa┼ča Hazretleriyle yan─▒nda gidecek kurulun, ulus haklar─▒n─▒ savunmada uyacaklar─▒ ilkeler ve program ulus├ža bilinmedik├že, yukar─▒da bilgilerine sunulan noktalarda kayg─▒lanmaktan geri durulamaz. Bundan dolay─▒, illerdeki ve illere ba─čl─▒ yerlerdeki M├╝dafaai Hukuku Milliye ve Reddi ─░lhak derneklerinin temsilci kurullar─▒nca ve bu derneklerin kurulu┼člar─▒ tamamlanamayan yerlerde de Belediye Kurullar─▒nca Sadrazam Pa┼ča Hazretlerine ve do─črudan do─čruya Padi┼čah Hazretlerine telyaz─▒lar─▒yla ba┼čvurularak ulusal ba─č─▒ms─▒zl─▒─č─▒n tam dokunulmazl─▒─č─▒ ve ulus ├žo─čunlu─ču haklar─▒n─▒n korunmas─▒ ilkesinin ulusun temel ko┼čulu oldu─ču bildirilmeli ve gidecek kurulun buna g├Âre savunma ilkelerini ulusa resmi olarak ve a├ž─▒k├ža duyurmas─▒ istenmelidir. Ulusun davran─▒┼č─▒ ├╝zerine, gidecek kurulun savunmaya ├žal─▒┼čaca─č─▒ ilkelerin ger├žekten ulusun iste─či oldu─ču ─░tilaf devletlerince bilinecek ve elbette daha ├žok ├Ânemle g├Âz ├Ân├╝nde tutulaca─č─▒ i├žin, kurulun g├Ârevi kolayla┼čacakt─▒r. Bu d├╝┼č├╝ncelerin gerekenlere tezelden ula┼čt─▒r─▒lmas─▒n─▒ ve bildirilmesini, yurdumuzun al─▒nyaz─▒s─▒ ad─▒na y├╝ce ve yurtsever ki┼čili─činizden ├Ânemle rica ederim. Bu telin al─▒nd─▒─č─▒ zaman─▒n bildirilmesini de rica ederim.

Mustafa Kemal

─░STANBULA GERi ├çA─×RILI┼×IM

Bu tarihten be┼č g├╝n sonra, yani 8 haziran 1919 da Harbiye Naz─▒r─▒n─▒n beni ─░stanbula ├ža─č─▒rd─▒─č─▒n─▒ ve gizli olarak sormam ├╝zerine kimlerin iste─čiyle ve ni├žin ├ža─čr─▒ld─▒─č─▒m─▒, devlet b├╝y├╝klerinden bir ki┼činin bildirdi─čini daha ├Ânce yapt─▒─č─▒m bir a├ž─▒klama s─▒ras─▒nda s├Âylemi┼čtim. Bu bilgiyi veren devlet b├╝y├╝─č├╝, Genelkurmay Ba┼čkanl─▒─č─▒ g├Ârevinde bulunan Cevat Pa┼ča idi. Bunun ├╝zerine, ─░stanbul ile yap─▒lm─▒┼č yaz─▒┼čmalar─▒n bir k─▒sm─▒ herkes├že ├Â─črenilmi┼čtir. Bu yaz─▒┼čmalar, Erzurumda g├Ârevimden ├žekildi─čim g├╝ne de─čin de─či┼čik Harbiye Naz─▒rlar─▒yla ve do─črudan do─čruya saray ile s├╝regelmi┼čtir.

Anadoluya geleli bir ay olmu┼čtu. Bu s├╝re i├žinde b├╝t├╝n ordular─▒n birlikleriyle ili┼čki ve ba─člant─▒ sa─članm─▒┼č ve halk elden geldi─čince ayd─▒nlat─▒larak uyar─▒lm─▒┼č, ulus├ža ├Ârg├╝tle┼čme d├╝┼č├╝ncesi yay─▒lmaya ba┼člam─▒┼čt─▒. ─░┼čler, art─▒k bir komutan kimli─či ile y├╝r├╝t├╝l├╝p y├Ânetilemeyecekti. Yap─▒lan ├ža─čr─▒ya uymamak ve gitmemekle birlikte, ulusal ├Ârg├╝tler kurmaya ve ulusal ayaklanmay─▒ y├Ânetmeyi s├╝rd├╝rd├╝─č├╝me g├Âre, ba┼č kald─▒r─▒r duruma girdi─čim ku┼čku g├Ât├╝rmezdi. Bundan ba┼čka ve ├Âzellikle uygulamaya karar verdi─čim giri┼čim ve y├╝r├╝t├╝mlerin k├Âkl├╝ ve sert olaca─č─▒n─▒ tasarlamak g├╝├ž de─čildi. Bundan dolay─▒ giri┼čim ve y├╝r├╝t├╝mlerin bir an ├Ânce ki┼čisel olmak niteli─činden ├ž─▒kar─▒lmas─▒ ve b├╝t├╝n ulusun birlik ve dayan─▒┼čmas─▒n─▒ sa─člayacak ve yans─▒tacak bir kurul ad─▒na yap─▒lmas─▒ ├žok gerekli idi.

SIVASTA GENEL B─░R ULUSAL KONGRE TOPLAMA KARARI

Bunun i├žin, 18 haziran 1919 g├╝n├╝ Trakyaya verdi─čim y├Ânergede i┼čaret etti─čim bir noktan─▒n uygulanmas─▒n─▒n zaman─▒ gelmi┼č bulunuyordu. Hat─▒r─▒n─▒zdad─▒r ki o nokta, Anadolu ve Rumeli ulusal ├Ârg├╝tlerini birle┼čtirecek, bunlar─▒ bir merkezden y├Ânetmek ve adlar─▒na i┼č g├Ârmek ├╝zere, S─▒vasta genel bir ulusal kurultay toplamakt─▒. Bu ama├žla emir subay─▒m Cevat AbbasBeye 21/22 haziran 1919 gecesi Amasyada s├Âyleyip yazd─▒rd─▒─č─▒m genelgenin ba┼čl─▒ca noktalar─▒ ┼čunlard─▒:

1 - Yurdun b├╝t├╝nl├╝─č├╝, ulusun ba─č─▒ms─▒zl─▒─č─▒ tehlikededir.

2 - ─░stanbuldaki h├╝k├╝met, ├╝zerine ald─▒─č─▒ sorumlulu─čun gereklerini yerine getirememektedir. Bu durum ulusumuzu yok olmu┼č gibi g├Âsteriyor.

3 - Ulusun ba─č─▒ms─▒zl─▒─č─▒n─▒ yine ulusun kesin karar─▒ ve direni┼či kurtaracakt─▒r.

4 - Ulusun durumunu ve davran─▒┼č─▒n─▒ g├Âz ├Ân├╝nde tutmak ve haklar─▒n─▒ dile getirip b├╝t├╝n d├╝nyaya duyurmak i├žin her t├╝rl├╝ etkiden ve denetimden kurtulmu┼č ulusal bir kurulun varl─▒─č─▒ ├žok gereklidir.

5 - Anadolunun her y├Ânden en g├╝venli yeri olan S─▒vasta ulusal bir kongrenin tezelden toplanmas─▒ kararla┼čt─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r.

6 - Bunun i├žin b├╝t├╝n illerin her sanca─č─▒ndan, halk─▒n g├╝venini kazanm─▒┼č ├╝├ž delegenin olabildi─čince ├žabuk yeti┼čmek ├╝zere hemen yola ├ž─▒kar─▒lmas─▒ gerekmektedir.

7 - Herhangi bir k├Ât├╝ durumla kar┼č─▒la┼č─▒labilece─či d├╝┼č├╝n├╝lerek bu i┼č, ulusal bir s─▒r gibi tutulmal─▒ ve delegeler gereken yerlere kimliklerini gizleyerek gelmelidirler.

8 - Do─ču illeri ad─▒na 10 temmuzda Erzurumda bir kurultay toplanacakt─▒r. O g├╝ne de─čin ├Âteki il delegeleri de S─▒vasa ula┼čabilirlerse Erzurum kongresinin ├╝yeleri de S─▒vasta yap─▒lacak genel toplant─▒ya kat─▒lmak ├╝zere yola ├ž─▒karlar (belge: 26).

G├Âr├╝yorsunuz ki bu yazd─▒rd─▒klar─▒m, ├žoktan vermi┼č ve d├Ârt g├╝n ├Ânce Trakyaya bildirmi┼č oldu─čum bir karar─▒n Anadoluya da genelge ile bildirilmesinden ba┼čka bir ┼čey de─čildir. Bu karar─▒n 21/22 haziran 1919 gecesi, karanl─▒k bir odada al─▒nm─▒┼č korkun├ž ve gizemli28 yeni bir karar olmad─▒─č─▒ kolayl─▒kla anla┼č─▒l─▒r san─▒r─▒m.

Bu noktan─▒n ayd─▒nlanmas─▒ i├žin isterseniz k├╝├ž├╝k bir a├ž─▒klamada bulunay─▒m.

Baylar, o m├╝svedde i┼čte ┼ču ka─č─▒tlard─▒r, d├Ârt maddeliktir, i├žindekileri s├Âyledim. Alt─▒nda benim imzam vard─▒r. Bir de, g├Ârevi dolay─▒s─▒yla, kurmay ba┼čkan─▒m bulunan Albay K├óz─▒m Beyin (┼čimdi ─░zmir valisi K├óz─▒m Pa┼ča), kurmaylar─▒mdan bildirim i┼čleriyle g├Ârevli H├╝srev Beyin (┼čimdi el├ži), asker├« makamlara ┼čifre eden29 emir subay─▒m Muzaffer Beyin ve sivil orunlara ┼čifre eden bir sivil g├Ârevlinin imzalar─▒ vard─▒r. Bundan ba┼čka daha baz─▒ imzalar vard─▒r.

Bu imzalar─▒n, bu m├╝sveddeye konmas─▒ g├╝zel bir talih ve raslant─▒d─▒r.

ADINI SAKLAYAN B─░R TANIDI─×IN AMASYAYA GELMES─░

Daha Havzada bulundu─čum s─▒rada, Ankarada bulunan Yirminci Kolordu Komutan─▒ Ali Fuat Pa┼čadan bir kapal─▒ tel ald─▒m. Bu tel: ┬źTan─▒d─▒─č─▒n─▒z bir ki┼či kimi arkada┼člarla ─░stanbuldan buraya gelmi┼čtir. Ne yapmalar─▒n─▒ buyuruyorsunuz?┬╗ anlam─▒nda idi. Sanki bir bilmeceyi and─▒ran bu tel, beni hem pek ├žok ilgilendirdi hem de ┼ča┼č─▒rtt─▒. S├Âz konusu ki┼čiyi tan─▒yorum. Benden ne yapaca─č─▒n─▒ soruyor. Ankaradan arkada┼č─▒m olan g├╝venilir bir komutan─▒n yan─▒nda. Tel de kapal─▒ teldir. O halde neden ad─▒n─▒ kapal─▒ olarak bile yazd─▒rmaktan ├žekiniyor? Epeyce d├╝┼č├╝nd├╝m. Anlar gibi oldum. Kestirilebilir ki bilmece ├ž├Âzmekle u─čra┼čacak zaman─▒m yoktu. Ama, Fuat Pa┼čay─▒ yak─▒ndan g├Ârmek; b├Âlgeleri, ├ževreleri, d├╝┼č├╝nceleri ├╝zerinde g├Âr├╝┼čmek bence ├žok istenilir bir ┼čeydi. Bu bilmeceli telin uyand─▒rd─▒─č─▒ d├╝┼č├╝nceyle kendisine ┼ču ricada bulundum: ┬źAnkaradan ayr─▒ld─▒─č─▒m─▒z─▒ belli etmeyecek bi├žimde gereken d├╝zenlemeleri yapt─▒ktan sonra ad ve k─▒l─▒k de─či┼čtirerek birka├ž g├╝n i├žin ivedilikle yan─▒ma geliniz. ─░stanbuldan gelen arkada┼člar─▒ da birlikte getiriniz.┬╗

Ger├žekten, Fuat Pa┼ča dedi─čim gibi Havzaya do─čru yola ├ž─▒kar. Ama, baz─▒ zorlay─▒c─▒ nedenlerden dolay─▒, hemen Havzadan ayr─▒l─▒p Amasyaya gitmem gerekmi┼čti. Fuat Pa┼ča, Havza yolunda durumu anlar ve Amasyaya y├Ânelir. ─░┼čte b├Âylece 21/22 de Amasyada yan─▒mda bulunuyor. Ad─▒, kapal─▒ telde bildirilmeyen ki┼či de Rauf Bey idi.

─░stanbuldan ayr─▒lmak ├╝zere, evimden otomobile binece─čim s─▒rada Rauf Bey oraya gelmi┼čti. Binece─čim vapurun izlenece─čini ve ─░stanbulda iken yakalamad─▒klar─▒na g├Âre, belki de Karadenizde bat─▒r─▒laca─č─▒m─▒ g├╝venilir kimselerden i┼čitmi┼č, onu bildirdi. Ben ─░stanbulda kal─▒p tutuklanmaktansa bat─▒p bo─čulmay─▒ ye─čledim ve yola ├ž─▒kt─▒m. Kendisine de, ├Ân├╝nde sonunda ─░stanbuldan ├ž─▒kmak zorunda kal─▒rsa benim yan─▒ma gelmesini s├Âyledim.

Rauf Bey ger├žekten ─░stanbuldan ├ž─▒kmak gere─čini duymu┼č ve ├ž─▒km─▒┼č; ama benim yan─▒ma gelmedi. Arkada┼č─▒ olan 56. T├╝men Komutan─▒ Albay Bekir Sami Beyle bulu┼čmak istemi┼č ve ─░zmir sava┼čboyuna daha yak─▒n bir yerde daha etkili ve daha yararl─▒ olaca─č─▒n─▒ sanarak Band─▒rma-Akhisar yoluyla Manisa b├Âlgesine gitmi┼č. Gitti─či yerde, halk─▒n i├žg├╝c├╝n├╝30 yitik, durumu ├Âld├╝r├╝c├╝ ve korkun├ž g├Ârm├╝┼č. Hemen ad─▒n─▒ de─či┼čtirerek oradan ├ľdemi┼č, Nazilli, Afyonkarahisar ├╝zerinden Aziziye - Sivrihisar yoluyla ve araba ile de Ankaraya Fuat Pa┼čan─▒n yan─▒na gelmi┼č ve bana ba┼čvurmu┼č. Pek g├╝zel ama, ad─▒n─▒ saklayarak beni ├╝zmenin anlam─▒ var m─▒yd─▒ ?

├ľte yandan, Onuncu Kolordu Komutan─▒m olup Samsun Mutasarr─▒fl─▒─č─▒nda b─▒rakt─▒─č─▒m Refet Beyi art─▒k S─▒vasa, Kolordu merkezine g├Ândermek istiyordum. Birka├ž kez, gelmesi i├žin emir vermi┼čtim. B├Âlgesinde geziye ├ž─▒km─▒┼č. Emirlerime bile kar┼č─▒l─▒k alam─▒yordum. En son, o da bir raslant─▒yla, o g├╝n gelmi┼čti.

RAUF VE REFET BEYLER─░N KARARSIZLI─×I

┼×imdi imza i┼čine gelelim: Ben m├╝sveddenin yeni gelen arkada┼člarca da imzalanmas─▒n─▒ istedim. O s─▒rada Rauf ve Refet Beyler benim odamda, Fuat Pa┼ča ba┼čka bir odada bulunuyorlard─▒.

Rauf Bey, konuk oldu─čundan bu m├╝sveddeye imza koymak i├žin kendinde bir ilgi ve yetki g├Ârmedi─čini, incelikle s├Âyledi. Bunun bir tarihsel an─▒ de─čerinde oldu─čunu ileri s├╝rerek imza etmesini s├Âyledim. Bunun ├╝zerine imza etti.

Refet Bey imzadan ├žekindi ve b├Âyle bir kongre toplamaktaki ama├ž ve yarar─▒ anlayamad─▒─č─▒n─▒ s├Âyledi.

─░stanbuldan beri yan─▒mda getirdi─čim bu arkada┼č─▒n - tuttu─čumuz yola g├Âre- anla┼č─▒lmas─▒ pek kolay olan bir i┼čte b├Âyle d├╝┼č├╝n├╝┼č ve duyu┼ču bana ├žok ac─▒ geldi. Fuat Pa┼čay─▒ ├ža─č─▒rtt─▒m. Pa┼ča, d├╝┼č├╝ncemi anlay─▒nca hemen imza etti. Fuat Pa┼čaya Refet Beyin ├žekinmesi nedenini anlayamad─▒─č─▒m─▒ s├Âyledim. Fuat Pa┼ča Refet Beyi biraz s─▒k─▒ sorgulay─▒nca, Refet Bey m├╝sveddeyi eline alarak kendine ├Âzg├╝ bir i┼čaret koydu. ├ľyle bir i┼čaret ki bunu bu m├╝sveddede bulmak biraz zordur. Buyurun, merak eden inceleyebilir.

Baylar, gereksiz gibi g├Âr├╝lebilen bu a├ž─▒klama, sonraki y─▒llar ve olaylarla ilgili baz─▒ karanl─▒k noktalar─▒ ayd─▒nlatmaya yarar d├╝┼č├╝ncesiyle yap─▒lm─▒┼čt─▒r.

─░STANBULDAK─░ BAZI K─░MSELERE G├ľNDERD─░─×─░M MEKTUP

Kongreye ├ža─čr─▒ genelgesi, sivil ve askeri makamlara ┼čifreli olarak g├Ânderildi. Bundan ba┼čka, ─░stanbulda bulunan kimi ki┼čilere de g├Ânderildi. Ancak, bu ki┼čilere ayr─▒ca bir de genelge niteli─činde mektup yazd─▒m. Kendilerine mektup yazd─▒─č─▒m ki┼čiler ┼čunlard─▒:

Abdurrahman ┼×eref Bey, Re┼čit Akif Pa┼ča, Ahmet ─░zzet Pa┼ča, Seyit Bey, Halide Edip Han─▒m, K├óra Vas─▒f Bey, Ferit Bey (Nafia Naz─▒r─▒31 idi), Sulh ve Sel├ómet F─▒rkas─▒32 Ba┼čkan─▒ Ferit Pa┼ča (sonradan Harbiye Naz─▒r─▒ oldu), C├ómi Bey, Ahmet R─▒za Bey.

Bu mektupta s├Âyledi─čim noktalar─▒ ├Âzet olarak bildirece─čim:

1 - Yaln─▒z mitingler ve g├Âsteriler, b├╝y├╝k ama├žlar─▒ hi├žbir zaman ger├žekle┼čtiremez.

2 - Bunlar ancak do─črudan do─čruya ulusun ba─čr─▒ndan do─čan ortak g├╝ce dayan─▒rsa kurtar─▒c─▒ olur.

3 - Asl─▒nda, ac─▒ olan durumu ├Âld├╝r├╝c├╝ bi├žime sokan en keskin etmen, ─░stanbuldaki kar┼č─▒ ak─▒mlar ve ulusal erekleri zararl─▒ bir bi├žimde desteksiz b─▒rakan siyasal ve ulus yarar─▒na ayk─▒r─▒ propagandalard─▒r. Bunun cezas─▒n─▒ yurdumuzun nas─▒l ├žekti─čini pek ├žok g├Ârmekteyiz.

4 - Art─▒k ─░stanbul Anadoluya egemen de─čil, ba─čl─▒ olmak zorundad─▒r.

5 - Size d├╝┼čen ├Âzveri pek b├╝y├╝kt├╝r (belge: 27).

AL─░ KEMAL BEY─░N GENELGES─░

25 hazirana de─čin Amasyada kald─▒m. Hat─▒rlars─▒n─▒z ki, o g├╝nlerde Dahiliye Naz─▒rl─▒─č─▒ g├Ârevinde bulunan Ali Kemal Bey, benim g├Ârevimden ├ž─▒kar─▒ld─▒─č─▒m ve art─▒k benimle hi├žbir resmi i┼člem yap─▒lmamas─▒ ve hi├žbir iste─čimin yerine getirilmemesi konusunda ┼čifre ile bir genelge yay─▒nlam─▒┼čt─▒.

23 haziran 1919 g├╝n ve 84 say─▒l─▒ olan bu genelge, dikkate de─čer bir anlay─▒┼č─▒ g├Âsterir belge oldu─ču i├žin, oldu─ču gibi bilginize sunaca─č─▒m:

Dahiliye Naz─▒r─▒ Ali Kemal Beyin 23.6.1919 g├╝n ve 84 say─▒l─▒ ┼čifresinin a├ž─▒lm─▒┼č ├Ârne─čidir.

┬źMustafa Kemal Pa┼ča b├╝y├╝k bir asker olmakla birlikte, bug├╝n├╝n siyasas─▒n─▒ o derece bilmedi─či i├žin, ola─čan├╝st├╝ yurtseverlik ve ├žaba g├Âsterdi─či halde, yeni g├Ârevinde hi├ž ba┼čar─▒l─▒ olamad─▒. ─░ngiliz Ola─čan├╝st├╝ Temsilcisinin iste─či ve ├╝stelemesi ├╝zerine g├Ârevinden al─▒nd─▒ ve al─▒nd─▒ktan sonra yapt─▒klar─▒ ve yazd─▒klar─▒ ile de bu kusurlar─▒n─▒ daha ├žok a├ž─▒─ča vurdu. Reddi ─░lhak dernekleri gibi, Karesi33 ve Ayd─▒n dolaylar─▒nda M├╝sl├╝man halk─▒ haks─▒z yere k─▒rd─▒rmaktan ve b├Âyle bir durumdan yararlanarak halk─▒ haraca kesmekten ba┼čka bir i┼č g├Ârmeyen; emirsiz, sayg─▒s─▒z ve kanunsuz kurulan baz─▒ kurullar i├žin ├Âteden beri ├žekti─či tellerle de siyasadaki yan─▒lmalar─▒ y├Ânetimde de art─▒rd─▒. Ad─▒ ge├ženin ─░stanbula getirilmesi Harbiye Naz─▒rl─▒─č─▒n─▒ ilgilendiren bir g├Ârevdir. Ama Dahiliye Naz─▒rl─▒─č─▒n─▒n size kesin buyru─ču, art─▒k o ki┼činin g├Ârevinden ├ž─▒kar─▒lm─▒┼č oldu─čunu bilmek, kendisiyle hi├žbir resmi i┼čleme giri┼čmemek, h├╝k├╝met i┼čleriyle ilgili hi├žbir iste─čini yerine getirmemektir. Bu y├Ânergeye uygun i┼č g├Ârmekle ne gibi sorumluluklar─▒n ortadan kalkaca─č─▒n─▒ anlayaca─č─▒n─▒z─▒ biliyorum. Bu ├Ânemli ve korkulu dakikalarda memur olsun, halktan olsun, her Osmanl─▒ya34 d├╝┼čen en b├╝y├╝k ├Âdev, bar─▒┼č konferans─▒nca kaderimiz ├╝zerine karar verilirken ve be┼č y─▒ld─▒r yapt─▒─č─▒m─▒z deliliklerin hesaplar─▒ g├Âr├╝l├╝rken art─▒k akl─▒m─▒z─▒ ba┼č─▒m─▒za dev┼čirdi─čimizi g├Âstermek; ak─▒ll─▒ca ve tedbirlice davran─▒┼člara uymak; parti, mezhep, ─▒rk anla┼čmazl─▒klar─▒n─▒ g├Âzetmeksizin herkesin hayat─▒n─▒, mal─▒n─▒, ─▒rz─▒n─▒ korumakla uygarl─▒k d├╝nyas─▒ kar┼č─▒s─▒nda bu yurdu bir daha lekelememek de─čil midir?┬╗

AL─░ KEMAL BEY VE PAD─░┼×AH

Bu genelgeden ancak S─▒vasa vard─▒─č─▒m 27 haziran 1919 g├╝n├╝ haberim oldu. Ali Kemal Bey, 23 haziran g├╝n├╝ bu genelgesiyle d├╝┼čmanlara ve Padi┼čaha kar┼č─▒ ├Ânemli bir g├Ârev yapt─▒ktan sonra 26 haziran 1919 g├╝n├╝ H├╝k├╝metten ├žekilmi┼čtir. Ali Kemal Beyin Sadrazama verdi─či resmi ├žekilme yaz─▒s─▒ndan ba┼čka, Saraya gidip Padi┼čaha kendi eliyle verdi─či ├žekilme yaz─▒s─▒ ├Ârnekleri ve s├Âzl├╝ olarak bildirdikleri ve Padi┼čah─▒n ona verdi─či kar┼č─▒l─▒k hakk─▒nda ├žok sonra bilgi edindim.

Ali Kemal Bey, ├žekilme yaz─▒lar─▒nda, ├Âzellikle Padi┼čaha sundu─čunda: ┬źOsmanl─▒ ├╝lkesinin ├že┼čitli yerlerinde birden ba┼čg├Âsteren ayaklanma ve karga┼čal─▒k belirtileri ├╝zerine, ayaklanma ate┼činin hemen ve yay─▒lmadan durdurulup s├Ând├╝r├╝lmesi ve yokedilmesi i├žin tedbir almak, yaln─▒z kendi makam─▒n─▒ ilgilendirirken, Padi┼čahtan g├Ârd├╝─č├╝ yak─▒n ilgiyi ve g├╝veni ├žekemeyen baz─▒ arkada┼člar─▒m─▒n bir├žok bo┼č ├Âz├╝rler ileri s├╝rerek ayaklanman─▒n geni┼člemesine yol a├žmakta olduklar─▒ndan┬╗ s├Âz ettikten sonra; ┬źresm├« g├Ârevinden ├žekilmekle birlikte ├Âzel olarak hizmet edece─čini ve ba─čl─▒l─▒ktan ayr─▒lmayaca─č─▒n─▒┬╗ yaz─▒s─▒na ekliyor ve s├Âzl├╝ olarak da: ┬źResm├« g├Ârevden ayr─▒lmam─▒ f─▒rsat sayan has─▒mlar─▒m─▒n sald─▒r─▒┼člar─▒ndan kulunuzu koruyunuz┬╗ diye yalvar─▒l─▒yor.

Padi┼čah, buna kar┼čl─▒k: ┬źBeni b├╝sb├╝t├╝n yaln─▒z b─▒rakmayaca─č─▒na g├╝veniyorum. Ba─čl─▒l─▒─č─▒n─▒z bana b├╝y├╝k umut ve teselli vermi┼čtir. Saray her dakika size a├ž─▒kt─▒r, Refik Beyle i┼čbirli─či yapmaktan ayr─▒lmay─▒n─▒z┬╗ gibi ok┼čay─▒c─▒ s├Âzler s├Âyl├╝yor (belge: 28).

Ba─čl─▒l─▒─č─▒ndan Padi┼čah─▒n b├╝y├╝k umut ve teselliye kap─▒ld─▒─č─▒ Ali Kemali, naz─▒rl─▒k g├Ârevinde ve Padi┼čah─▒n yan─▒nda g├Ârd├╝kten sonra, onu bir de as─▒l ger├žek g├Ârevi ba┼č─▒nda g├Ârelim,

Can─▒n─▒z s─▒k─▒lmazsa, Sait Mollan─▒n Rahip Fru’ya yazd─▒─č─▒ mektuplardan birini g├Âzden ge├žirelim:

┬źAli Kemal Beye son felaketi ├╝zerine ├╝z├╝nt├╝ duydu─čumuzu s├Âyledim. Bu de─čerli ki┼čiyi elde bulundurmak gerek. Bu f─▒rsat─▒ ka├ž─▒rmayal─▒m. Bir arma─čan sunmak i├žin en uygun zamand─▒r.┬╗

┬źAli Kemal Bey d├╝n o ki┼či ile g├Âr├╝┼čm├╝┼č. Bas─▒n i┼činde biraz a─č─▒rdan almak gerekti─čini s├Âylemi┼č. Bir kere herhangi bir gidi┼čten yana ├ževrilen d├╝┼č├╝n├╝r ve yazarlar─▒ ├Âncekine ayk─▒r─▒ bir amaca y├Âneltmek bizde kolay olmaz. B├╝t├╝n resmi g├Ârevliler ulusal ayaklanmay─▒ ┼čimdilik iyi g├Âr├╝yorlar, demi┼č. Ali Kemal Bey, y├Ânergenize eksiksiz uyacak. Zeynelabidin partisiyle de i┼čbirli─či yapmaya ├žal─▒┼č─▒yor. K─▒sacas─▒, i┼čler buland─▒r─▒lacak.┬╗

Bu mektupta bir ├ž─▒kma yap─▒lm─▒┼č, ┼čimdi onu da okuyal─▒m: ┬ź├ç─▒kma: Bir ka├ž kezdir s├Âylemek istedi─čim halde unutuyorum. Mustafa Kemal Pa┼čaya ve onu tutanlara biraz arka ├ž─▒kar gibi g├Âr├╝nmeli ki kendisi tam g├╝venle buraya gelebilsin. Bu i┼če ola─čan├╝st├╝ ├Ânem veriniz. Kendi gazetelerimizle onu destekleyemeyiz.┬╗

Bu belgeler ├╝zerinde s─▒ras─▒ gelince, daha ├žok bilgi veririm. ┼×imdilik bu kadar yeter.

AL─░ GAL─░P BEY SIVASTA

Ali Kemal Beyin, Amasyada iken daha duymad─▒─č─▒m─▒ s├Âyledi─čim genelgesi, memurlar─▒n ve halk─▒n kafalar─▒n─▒ ger├žekten kar─▒┼čt─▒rm─▒┼č. Her yerde eksik olmayan y─▒k─▒c─▒ ruhlu kimseler, hemen bana kar┼č─▒ propagandaya ve ├žal─▒┼čmaya giri┼čmi┼čler.

Bu yoldaki baltalay─▒c─▒ g├Âsterilerin ve i┼člerin en ├Ânemlisi S─▒vasta d├╝zenlenmeye ba┼članm─▒┼č.

─░zin verirseniz bunu k─▒saca anlatay─▒m: Dahiliye Naz─▒r─▒ Ali Kemal Beyin genelge ile verdi─či buyru─čun tarihi olan 23 haziran g├╝n├╝, S─▒vasta Ali Galip Bey ad─▒nda bir ki┼či, on kadar adam─▒yla haz─▒r bulunuyormu┼č. Bu ki┼či, ─░stanbuldan, Elaz─▒─č Valisi olarak g├Ânderilmi┼č olan Kurmay Albay Ali Galiptir. S├Âzde, ilin ikinci derecede memurlar─▒ olmak ├╝zere, birtak─▒m adamlar─▒ da ─░stanbuldan se├žmi┼č, yan─▒nda g├Ât├╝r├╝yor.

Ali Galip, yolu ├╝zerinde bulunan S─▒vasta durmu┼č. ├ľzel g├Ârevi bulundu─ču belli olan Ali Galip, orada hemen kendinden yana etkin ki┼čiler bulmu┼č. G├Ârevini iyi uygulamak i├žin d├╝zen kurmaya ba┼člam─▒┼č.

Dahiliye Naz─▒rl─▒─č─▒n─▒n, beni k├Ât├╝leyen buyru─ču gelir gelmez, ├žal─▒┼čma ba┼člam─▒┼č. S─▒vas sokaklar─▒nda benim ┬źhay─▒n, ba┼č kald─▒rm─▒┼č, zararl─▒ bir adam┬╗ oldu─čum yolunda, duvarlara yaftalar yap─▒┼čt─▒r─▒lm─▒┼č.

Kendisi de bir g├╝n, S─▒vasta vali bulunan Re┼čit Pa┼ča merhumun yan─▒na giderek, Dahiliye Naz─▒rl─▒─č─▒n─▒n buyru─čundan s├Âz a├žt─▒ktan sonra, S─▒vasa gidersem bana kar┼č─▒ nas─▒l davranaca─č─▒n─▒ sormu┼č.

Re┼čit Pa┼ča, ne yap─▒labilece─činin a├ž─▒klanmas─▒n─▒ istemi┼č. Ali Galip: ┬źBen senin yerinde olsam hemen kollar─▒n─▒ ba─člar, tutuklar─▒m ve senin de b├Âyle yapman gerekir┬╗ demi┼č.

Re┼čit Pa┼ča, bu i┼čin bu denli kolay olaca─č─▒na inanamam─▒┼č; g├Âr├╝┼čme epey uzam─▒┼č. G├Âr├╝┼čmeye kat─▒lanlar ├žo─čalm─▒┼č. ├ťstelik bir k─▒s─▒m halk, verilecek karar─▒ anlamak ├╝zere toplanm─▒┼č.

Bug├╝n, haziran─▒n 27 nci g├╝n├╝d├╝r. G├Âzlerimizi, yeniden bu noktaya d├Ânmek ├╝zere, bir an i├žin bu levhadan ay─▒ral─▒m ve Amasyaya ├ževirelim.

SIVASA G─░D─░┼×

Ay─▒n yirmibe┼činci g├╝n├╝, S─▒vasta beni k├Ât├╝leyici birtak─▒m uygunsuz olaylar ge├žmeye ba┼člad─▒─č─▒n─▒ ├Â─črendim. 25/26 haziran gecesi yaverim Cevat Abbas Beyi ├ža─č─▒rd─▒m ve: ┬źYar─▒n sabah karanl─▒kta Amasyadan g├╝neye gidece─čiz┬╗ dedim. Bu gidi┼čimiz gizli tutularak haz─▒rl─▒k yap─▒lmas─▒ i├žin emir verdim.

Bir yandan da Be┼činci T├╝men Komutan─▒ ve kurmaylar─▒mla, gizli olarak, ┼ču tedbiri kararla┼čt─▒rd─▒k: Be┼činci T├╝men Komutan─▒ t├╝meninden se├žme subay ve erlerle olabildi─čince g├╝├žl├╝ bir atl─▒ piyade birli─čini hemen o geceden ba┼člayarak ├žabucak kuracakt─▒. Ben, 26 haziran sabah─▒ karanl─▒kta arkada┼člar─▒mla birlikte otomobil ile Tokata gitmek ├╝zere yola ├ž─▒kacakt─▒m. Birlik, kurulur kurulmaz, Tokat ├╝zerinden S─▒vasa do─čru g├Ânderilecek ve benimle ba─člant─▒ kurulacakt─▒. Gidi┼čimiz, hi├žbir yere telle bildirilmeyecek ve elden geldi─čince Amasyada da a├ž─▒─ča vurulmayacakt─▒.

26′da Amasyadan yola ├ž─▒kt─▒m. Tokata var─▒r varmaz telgrafhaneyi g├Âz alt─▒na ald─▒rarak benim var─▒┼č─▒m─▒n S─▒vasa ve hi├žbir yere bildirilmemesini sa─člad─▒m. 26/27 gecesini orada ge├žirdim, 27′de S─▒vasa do─čru yola ├ž─▒kt─▒m. Otomobille Tokattan S─▒vasa a┼ča─č─▒ yukar─▒ alt─▒ saattir.

S─▒vas valisine, Tokattan S─▒vasa gelmek ├╝zere yola ├ž─▒kt─▒─č─▒m─▒ bildiren a├ž─▒k bir tel yazd─▒m. ─░mzay─▒ ┬źO

Yorum ekle 12 Temmuz 2007

1- Array Array R. Tayyip Erdo─čan

1- R. Tayyip ERDO─×AN

2- Ali Y─▒lmaz ├ľRNEK

3- Altan Ra┼čit C─░VAN

4- ┼×enol DEM─░R├ľZ

5- Sinan B├ľLEK

6- Nusret BAYRAKTAR

7- Ahmet GENÇ

8- Yusuf T├ťL├ťN

9- Sadettin ├ľKTEN

10- Cahit BALTACI

11- Nezih ELDEM

12- Mehmet ÇUBUK

13- ─░lhan TEKEL─░

14- İsmet KILIÇASLAN

15- Ahmet AKG├ťND├ťZ

16- Stefanos YERAS─░MOS

17- U─čur DERMAN

18- Zekiye YENEN

19- Turgut CANSEVER

20- Mustafa ├ľZT├ťRK

21- Hayriye G├ťLDEREN

22- Mustafa ILICALI

23- Yi─čit G├ťL├ľKS├ťZ

24- Hilmi ┼×ENALP

25- Ahmet ASLANO─×LU

26- ┼×ebnem ├ľNAL

27- ┼×eyda ARGUNER

28- Aras NEFTÇİ

29- Tarihi Çevre

Prof. Dr. AHMET AKG├ťND├ťZ

KONU : Osmanl─▒ D├Âneminde ┼×ehir Y├Ânetimi Ve Vak─▒flar

Say─▒n divan ba┼čkan─▒, say─▒n belediye ba┼čkan─▒m, k─▒ymetli misafirler,

Benim konu┼čma metnim, Osmanl─▒ tarihi ├╝zerine baz─▒ a├ž─▒klamalar ┼čeklinde verilmi┼č. Ben mimar da, ┼čehir planc─▒s─▒ da de─čilim. Hukuk tarih├žisi olmam nedeniyle S├╝leymaniye ile yak─▒ndan ilgilenerek, edindi─čim baz─▒ tesbitlerimi sizlere ├Âzetlemeye ├žal─▒┼čaca─č─▒m.

├ľnce ┼čunu ifade etmek istiyorum, ister yabanc─▒ seyyahlar, ister Osmanl─▒ Devleti zaman─▒nda ─░stanbul┬ĺda ikamet eden, b├╝y├╝kel├ži ve benzeri temsilciler, o d├Ânemin yerli, yabanc─▒ ara┼čt─▒rmac─▒lar─▒, yazd─▒klar─▒ eserlerinde; S├╝leymaniye ba┼čta olmak ├╝zere ─░stanbul┬ĺun manzaras─▒n─▒, temizli─čini, ┼čehirdeki planlamay─▒, su ve benzeri b├╝t├╝n tesisatlar─▒, fevkalade m├╝kemmel olarak vas─▒fland─▒r─▒yorlar. Ben bir hukuk tarih├žisi olarak, 17. yy.┬ĺ─▒n sonuna kadar bunun b├Âyle geldi─čini g├Âr├╝yorum. Merak edenlere de 1843┬ĺte, yine yak─▒n Osmanl─▒ ar┼čivi k├╝t├╝phanesindeki padi┼čah─▒n talimat─▒yla, bizatihi, renkli olarak haz─▒rlanan foto─čraf koleksiyonunun S├╝leymaniye ile ilgili olanlar─▒n─▒ da, sadece referans olarak veriyorum.

Osmanl─▒ devleti, acaba ─░stanbul┬ĺun g├╝zelli─čini ve temizli─čini korumak i├žin ne gibi tedbirler alm─▒┼čt─▒r sualine; ben d├Ârt ├Ânemli noktada cevap vermek istiyorum.

Birincisi; 18.yy.┬ĺ─▒n ba┼č─▒na kadar maalesef, ─░stanbul┬ĺda Osmanl─▒ Devleti┬ĺndeki ├ž├Âz├╝lmede, n├╝fusu kontrol edebilmek i├žin her t├╝rl├╝ tedbiri almay─▒, ┼čehir planlamac─▒l─▒─č─▒n─▒n temel esas─▒ olarak g├Ârm├╝┼člerdir. N├╝fusu kontrol, ─░stanbul┬ĺa giren vatanda┼člar─▒ vizeye ba─člama manas─▒nda de─čildir. Elimizde Fatih┬ĺin tapu tahrir kanunnamesi var. ─░stanbul┬ĺdaki vak─▒f eserlerini, yerle┼čim b├Âlgelerini, sokaklar─▒, sular─▒, ├že┼čmeleri vs. tek tek tesbit eden tapu tahrir defterlerinde; ─░stanbul┬ĺdaki n├╝fusun da teker teker tahlili yap─▒lmakta ve Osmanl─▒ ar┼čivindeki uzman arkada┼člar, y├╝zy─▒lda en az bir, normalde otuz y─▒lda bir kere bu defterleri tekrar etmekteydiler. Bu n├╝fusun kontrol├╝nde ├Ânemli bir noktad─▒r. Yoksa bug├╝n oldu─ču gibi Kars┬ĺtan kalk─▒p, ─░stanbul┬ĺa gelen ve istedi─či yerde kanuna ayk─▒r─▒ olup, olmad─▒─č─▒na bakmadan yerle┼čen ki┼čiden, devletin ancak otuz y─▒l sonra haberi olur. ─░stanbul┬ĺun bu peri┼čan halini, Osmanl─▒ Devleti tapu tahrir defterleriyle ciddi manada ├ž├Âz├╝mlemi┼čtir. Bunu vize koymak ┼čeklinde yorumlamak, hukuk tarih├žisi olarak ifade ediyorum, do─čru de─čildir. Ayr─▒nt─▒lar─▒ merak edenler, ─░stanbul ile ilgili tapu tahrir ve evkaf defterlerine bakabilirler.

─░kinci nokta ; ─░stanbul┬ĺun mali kontrol├╝ne de ├Ânem vererek ; Unkapan─▒, g├╝mr├╝k vs. otuza yak─▒n nizamnamelerle, ┬ôOsmanl─▒ kanunnameleri┬ö adl─▒ ├žal─▒┼čmay─▒ ne┼črettik. ─░stanbul ve ┼čehir hayat─▒ ile ilgili hukuki d├╝zenlemeler var. Bunlar─▒n ayr─▒nt─▒s─▒na girecek de─čilim.

├ť├ž├╝nc├╝s├╝; yerli, yabanc─▒ ara┼čt─▒rmac─▒lar─▒n ve b├╝y├╝kel├žilerin ├╝zerinde durdu─ču, K├╝lt├╝r Bakanl─▒─č─▒ taraf─▒ndan ne┼čredilen, Avusturya Sefiri┬ĺnin kaleme ald─▒─č─▒ hat─▒rat─▒nda; ┬ô─░stanbul┬ĺun sokaklar─▒n─▒ ancak, Viyana┬ĺdaki saray─▒n temizli─či ile k─▒yaslayabilirsiniz┬ödemi┼č. Evet, bu c├╝mle benim de─čil. ─░stanbul┬ĺun sokaklar─▒n─▒, fertlerdeki temizlik ruhu, ├ževreyi, milleti koruma duygusunu kendine g├Âre izah ediyor. Burada maddi, manevi temizlik ├╝zerinde durmak istiyorum. ─░stanbul, Edirne, Bursa, ├ťsk├╝p vb. gibi ┼čehirlerde tatbik edilmek ├╝zere, ├Âzellikle ─░stanbul┬ĺun mahalleleri ve sokaklar─▒, kanun metni i├žinde S├╝leymaniye┬ĺde ge├žti─či i├žin bahsediyorum. ├çar┼č─▒lar─▒n temiz kalmas─▒ i├žin bundan tam 482 sene ├Ânce haz─▒rlanan nizamnamenin baz─▒ h├╝k├╝mlerinde, at ve ├Âk├╝z arabas─▒ yerine, otomobil ve kamyonet tabirlerini koyarsan─▒z, bug├╝n├╝n hukuki bir d├╝zenlemesi gibi gelir. ┼×ehircilik ve hukuk tarihi a├ž─▒s─▒ndan da ├Ânemli bir noktad─▒r.

Osmanl─▒ Devleti┬ĺnde ├Âzellikle ┼čehirlerin, maddi temizli─čini, sokaklar─▒n nizam─▒n─▒ sa─člamak ve manzaray─▒ bozan b├╝t├╝n ahvali ortadan kald─▒rmak i├žin, Yavuz zaman─▒nda olu┼čturulan idari bilimin ad─▒ ├ç├Âpl├╝k Suba┼č─▒s─▒ yani g├╝n├╝m├╝zdeki anlam─▒yla, ├çevre Temizli─či ve Korumas─▒ B├Âlge M├╝d├╝rl├╝─č├╝┬ĺd├╝r. ─░stanbul gibi, b├╝y├╝k┼čehirlerin tamam─▒nda ├ž├Âpl├╝k suba┼č─▒s─▒n─▒n bulundu─ču ve mimari meselelerdeki problemlerin halli, maddi temizlik, vatanda┼č─▒ rahats─▒z eden baz─▒ e─člence yerlerinin hukuka ayk─▒r─▒ durumlar─▒n─▒n ├Ânlenmesi gibi, g├Ârevlerinin oldu─ču biliniyor. ─░stanbul sokaklar─▒n─▒ ve ├žar┼č─▒lar─▒n─▒ temiz tutmak i├žin ├ž├Âpl├╝k suba┼č─▒s─▒n─▒n icra yetkisine giren nizamnameden, hukuk tarihi a├ž─▒s─▒ndan bir iki h├╝k├╝m okumak istiyorum; ┬ôve yasak edile, d├Ârd├╝nc├╝, sekizinci madde, arabac─▒lar, s─▒─č─▒rlar─▒n nalvet d├╝kkan─▒nda arefleyip, evvelden kanl─▒ areflerden ise, geri anda aref edeler, e─čer zaruret olursa, nalvet d├╝kanlar─▒nda arefleme olursa, onlara park ettireler. Zira Medine-i ─░stanbul┬ĺun tem├╝zl├╝─č├╝, ayn─▒ tabir, b├╝t├╝n fertlerin bizatihi temizlik vazifesini idrak etmelerine merbuttur. ┬ö

Ben ├╝z├╝lerek ifade edeyim, ge├ženlerde m├╝lki belediye erkan─▒n─▒n da bulundu─ču bir yemekte, isim vermeyece─čim, ama ├žok yetkili bir makam sahibinin i├žti─či isigaray─▒, bindi─čimiz vapura atmas─▒ ├╝zerine, dedim ki ┬ô bari, kanunlar─▒ uygulayan makam─▒n yard─▒mc─▒s─▒ olarak siz bu i┼či yapmasayd─▒n─▒z┬ö, o da ├Âz├╝r diledi tabi. Baz─▒ planlamalar devlet veya delege taraf─▒ndan yap─▒labilir ama kollektif ┼čuurun bizatihi geli┼čtirilmesi laz─▒m. ┬ôVe mezbeleden ve s─▒rlar─▒ ├Âtesinde ne olursa, hari├žten ve hali yerlere ilettiler. ┬ô Bir c├╝mle daha duyuyorum, ┬ôve hep o┬ĺnat vechile yasak edi┼č┬ö bu da ├žok enteresan, o┬ĺnat demek tehditle peki┼čtirmeli olarak, ┬ôevlerde ├žama┼č─▒r y─▒kad─▒klar─▒ sabunlu suyu, yol ├╝st├╝ne sa├žmayalar, d├Âkmeyeler, ve bu hususu da ne ed├╝p, ett├╝rmeyes├╝n, edenin, hakk─▒ndan gelesin ┬ö.

Burada yine Avusturya Sefiri┬ĺnin bir c├╝mlesini aktaraca─č─▒m, ┬ô ben o zaman ─░stanbul Belediye Ba┼čkan─▒ olan muhtesile sordum. Acaba bu ─░stanbul sokaklar─▒n─▒n temizlenmesi i├žin ka├ž tane g├Ârevliniz var? ┬ö Cevaben ┬ô Belediye te┼čkilat─▒ olarak s─▒rf temizlikle g├Ârevli bir tek eleman─▒m─▒z yok ama, bu i┼či g├Ân├╝ll├╝ veya bu hususta kurulmu┼č vak─▒flar─▒n elemanlar─▒ olarak y├╝r├╝tenler var.┬ö Ve ┼čununla ba─člad─▒ diyor ┬ô benim ─░stanbul┬ĺun sakini olan vatanda┼člar─▒m─▒n hi├žbirisi t├╝k├╝r├╝─č├╝n├╝ yere atmamak ├╝zere, dininin en y├╝ksek makam─▒nda olan peygamberinden tavsiye alm─▒┼čt─▒r.┬ö Ben burada ar┼čivci ve Yard. Do├ž. arkada┼č─▒m Sait ├ľzt├╝rk┬ĺ├╝n tespit etti─či bir belgede; ─░stanbul┬ĺun de─či┼čik yerlerinde tuvalet kurmak ve buralar─▒n temizli─činin devam ettirilmesi i├žin bir tak─▒m insanlar ├žal─▒┼čt─▒r─▒lmak ├╝zere ├žok say─▒da vak─▒flar kuruldu─čunun ├Ârneklerinin ar┼čivlerinde yerald─▒─č─▒n─▒, sadece g├╝n├╝m├╝z mimarlar─▒na, ilgilenen yetkililerine arzetmek istiyorum.

Doktoram o konuda oldu─ču i├žin ├Âzellikle iki hususu yetkililere arzetmek istiyorum. Birinci husus; bilirsiniz Vak─▒f mallar─▒ iki t├╝rl├╝d├╝r. Birincisi ┬ôM├╝essese-i Hayriye┬ödir ki S├╝leymaniye┬ĺde ciddi manada ve ├žok say─▒da bu ├že┼čit eserler vard─▒r. Camiler, mescitler, mektepler, medreseler, s├╝byan mektepleri, sebiller, ├že┼čmeler ve kervansaraylar, yani kanunun yarar─▒na tahsis edilmi┼č m├╝esseselerdir. Hem Osmanl─▒ hukukuna, hem de g├╝n├╝m├╝z T├╝rk hukukuna g├Âre M├╝essese-i Hayriye her ne suretle olursa olsun, sat─▒lamaz, tecav├╝z edilemez, ┼čayet hukuki i┼čleme maruz kal─▒rsa m├╝ktesep hak tan─▒nm─▒┼č olsa dahi, istimlak yani kamula┼čt─▒rma yolu ile kurtar─▒l─▒r. Maalesef S├╝leymaniye Camii k├╝lliyesinin par├žas─▒ olan yerlerin bir k─▒sm─▒n─▒n tamirhane, imalathane, bilmem ne hane oldu─čunu yetkililer benden daha iyi biliyor. Bu meselenin mutlaka halledilmesi laz─▒m.

M├╝esese-i Hayriye ne g├╝n├╝m├╝z hukuku, ne de eski hukukumuz a├ž─▒s─▒ndan insanlar─▒n m├╝lkiyet haklar─▒ ├ži─čnenmesin diye rastgele terkedilecek m├╝esseseler de─čildir. Burada ecdad─▒m─▒z─▒n da bize y├╝kledi─či sorumlulu─ču ifade etmek istiyorum. ─░kinci s─▒n─▒f mallar ise; kamu yarar─▒na tesis edilen vak─▒f m├╝esseselerini ├žal─▒┼čt─▒r─▒p imar etmek ├╝zere, finans kayna─č─▒ te┼čkil eden evler d├╝kkanlar, tarlalar, i┼čyerleridir. Bu grubun maksad─▒ devletin tasarrufu ile de─či┼čtirilebilir. ┼×u anda S├╝leymaniye┬ĺde i┼člemez ve peri┼čan durumda ├žok say─▒da I. Grub tarihi eser var. Bu eserlerin Osmanl─▒ ar┼čivindeki Evkaf defterleri, tapu tahrir defterleri ile teker teker tespit edilerek eski orjinalitesi, mimari ve ┼čehir planlama a├ž─▒s─▒ndan korunarak, m├╝kemmel hale getirilmesi bu neslin g├Ârevleri aras─▒ndad─▒r.

Biz m├╝sl├╝man T├╝rkler, hi├žbir medeniyetin eserine kar┼č─▒ ├ž─▒kmad─▒k. Ama maalesef, Bizans medeniyetine ait bir esere sahip ├ž─▒karken, Osmanl─▒ eserine de sahip ├ž─▒kmam─▒z gerekiyor. Osmanl─▒┬ĺya ait eserlerin ihmal edildi─čini g├Âr├╝yorum. S├╝leymaniye Camii alt─▒nda, Fetva Yoku┼čunda Katip ┼×emsettin Camii var. Oralar─▒ kendi k├Ây├╝m├╝n sokaklar─▒ndan daha iyi tan─▒yorum. ├ç├╝nk├╝ bir tarafta babam kadar tan─▒d─▒─č─▒m Ebussuud Efendi┬ĺnin, di─čer tarafta Molla Fenari┬ĺnin torununun evi var ve b├╝t├╝n ├Âzellikleri ar┼čivdeki belgelerde k─▒smen mevcut. Orada Fatih┬ĺin yapt─▒rd─▒─č─▒ S├╝byan Mektebi┬ĺnin iki sene ├Ânce bir vatanda┼č─▒m─▒za Vak─▒flar B├Âlge M├╝d├╝rl├╝─č├╝ taraf─▒ndan ┬ô y─▒k─▒n da yerine bir b├╝fe yap─▒n ┬ö talimat─▒ ├╝zerine maalesef iki duvar─▒ndan birisi y─▒k─▒ld─▒. ─░kinci duvarda biz m├╝dahale ederek, oran─▒n halk─▒na ┬ô buras─▒ Fatih┬ĺin ilk kurdu─ču okulun duvar─▒d─▒r ┬ö diyerek y─▒k─▒lmas─▒n─▒ ├Ânledik. Yetkili ve etkililerden ayr─▒m yap─▒lmadan her medeniyetin eserine sahip ├ž─▒k─▒lmas─▒n─▒ rica ettik.

Ben, 1982 haziran ─░stanbul Hukuk Fak├╝ltesi mezunuyum. ─░lkokulda, T├╝rk Hukuk Tarihi konusunda uzman olmak hayalimdi. Osmanl─▒ ar┼čivinde senelerce uzman m├╝┼čavir ve dan─▒┼čma kurulu ├╝yesi olarak g├Ârev yapt─▒m. ┼×u anda 9. cildine gelmi┼č olan Osmanl─▒ Kanunnamelerini yay─▒nlad─▒m. Osmanl─▒ Ara┼čt─▒rma Vakf─▒n─▒ kurdum. Vak─▒flar genel M├╝d├╝rl├╝─č├╝┬ĺn├╝n tertipledi─či Vak─▒f haftas─▒ m├╝nasebetiyle, yakla┼č─▒k her sene ortalama bir tebli─č sunuyorum. Hatta bir tebli─čim, ┬ô Osmanl─▒ Tarihini Bilen ─░nsanlar─▒n Vak─▒f Eserlerine ─░haneti ┬ö ad─▒n─▒ ta┼č─▒yor. Mahmutpa┼ča Camii gibi, Osmanl─▒ medeniyetinin bir ┼čahaseri olan bir caminin bah├žesine modern mimarinin ├Âzelliklerine de uymayan bir k─▒s─▒m me┼črutalara belge ve tespitlerle kar┼č─▒ ├ž─▒kan bir ilim adam─▒y─▒m. S├╝leymaniye k├╝t├╝phanesinin yan─▒nda bir evi imar ederken, onbir metre a┼ča─č─▒da Bizansl─▒lara ait bir ta┼č─▒ arkada┼člar dikkat etmeyip, k─▒rm─▒┼člar, halen mahkememiz s├╝r├╝yor. B├╝t├╝n medeniyetlere ait eserler as─▒llar─▒na uygun olarak, muhafaza edilmelidir.

─░stanbul, bu kadar g├╝zel eserlere sahipken, neden bir Paris, Londra┬ĺdaki tarihi sokaklar gibi muhafaza edilmesin. Konunun uzman─▒ olmayan bir insan olarak sab─▒rla dinledi─činiz ve bu hususta fikirlerimi aktarma imkan─▒ verdi─činiz i├žin te┼čekk├╝rlerimi arz ediyorum.

Mimar, AHMET ASLANO─×LU,

KONU : S├╝leymaniye K├╝lliyesi┬ĺnin Tarihi Yar─▒mada Bi├žimleni┼čindeki Egemenlik Vasf─▒na Katk─▒s─▒

Ba┼čl─▒k olarak ifade etmeye ├žal─▒┼čt─▒─č─▒m─▒z konuyu i┼člemek i├žin, ├Âncelikle fetih tarihinden itibaren ─░stanbul Tarihi yar─▒madas─▒nda bu egemenlik esprisi etraf─▒nda ger├žekle┼čmi┼č, kabul edilecek akt├╝alitedeki hat─▒ralardan bir izlenim sunmakta fayda var.

─░stanbul, as─▒rlarca surlar─▒ ile me┼čhur bir ┼čehir ve ku┼čatmalarla, fethinin 1453┬ĺe kadar engellenmi┼č olmas─▒n─▒n nedeni, o zaman ┼čehrin etraf─▒n─▒ sar─▒┼č─▒ ve cesametiyle egemen eleman olan surlard─▒r. Bir┼čeye kar┼č─▒l─▒k verilebilmesi i├žin, o g├╝n├╝n anlay─▒┼č─▒ ile onun her boyutunun kar┼č─▒s─▒na o y├Ânden ge├žerli olan bir ba┼čka ┼čey konulmal─▒d─▒r. Bu olay bug├╝n i├žin de ge├žerlidir. ┼×ehrin etraf─▒nda ilk olarak, bu manada Rumeli Hisar─▒ ve daha ├Ânce de Anadolu Hisar─▒ yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Rumeli Hisar─▒ espirisi itibariyle ba─člant─▒ duvarlar─▒ surlardan biraz daha hafif, ama yap─▒s─▒ pratikte askeri a├ž─▒dan ayn─▒ ├Âzelli─či sa─člayacak mahiyette bir yap─▒d─▒r. Simgesel a├ž─▒dan zemine i┼čaretleni┼č plan─▒, Muhammed lafz─▒n─▒n grafi─čini i├žerir gibi baz─▒ hat─▒ralar─▒ d├╝┼č├╝nd├╝r├╝r.

┼×ehrin i├žinde ise, g├╝n├╝n anlam─▒yla eser manada en egemen yap─▒ olan Ayasofya sil├╝eti; bo─čaz─▒n giri┼činde Hali├ž┬ĺe varmadan evvel, bug├╝n bildi─čimiz ve S├╝leymaniye┬ĺden olduk├ža uzak bir k├Â┼čedir. Di─čer tarafta ise Galata┬ĺda farkl─▒ bir Ceneviz yap─▒s─▒ var, oradaki egemen eleman Galata kulesidir. Fetih sonras─▒ yap─▒lara bakmam─▒z gerekirse, (yar─▒mada ├Âl├že─činde egemenli─če etkili olmayan yap─▒lar, her devirde oldu─ču i├žin onlar─▒ g├Âz├Ân├╝ne alm─▒yaca─č─▒z) ilk akla gelen Fatih K├╝lliyesidir. Yap─▒lan tarihi ve belgesel ara┼čt─▒rmalar─▒n tan─▒mlad─▒─č─▒ kadar─▒yla Fatih Camii┬ĺnin bug├╝nk├╝ mevcut yap─▒s─▒ndan ├Ânceki ilk yap─▒s─▒nda, k├╝lliyenin medrese, k├╝t├╝phane vs.elemanlar─▒na b├╝y├╝k ├žapta bir imar m├╝dahalesi veya bi├žimsel m├╝dahale olmam─▒┼čt─▒r.

Asl─▒nda egemenlik, bir k├╝lt├╝rel vas─▒f oldu─ču i├žin, bi├žimsel ├Âzelliklerin haricindedir. S├╝leymaniye┬ĺnin yan─▒nda yap─▒lan Serasker kap─▒s─▒ (Beyaz─▒t meydan─▒ndaki kap─▒) ve arkas─▒ndaki binaya, belki bir devirde ┼čehzadenin kap─▒s─▒na koydu─ču, Belediye saray─▒n─▒n o devirdeki bir ├Âzde┼či demek m├╝mk├╝n olabilir. ─░stanbul yar─▒madas─▒n─▒n k├╝lt├╝rel b├╝t├╝nl├╝─č├╝ i├žin, ne gibi bir ├Ânyarg─▒yla davranabiliriz denirse, her k├╝lt├╝r kendi de─čerleri vasf─▒nda bir de─čerlendirme paralelindeki faaliyet ve davran─▒┼člarla ancak korunabilir. Farkl─▒ k├╝lt├╝rlerin mozayi─či i├žinde, bu faaliyetin a─č─▒rl─▒k merkezini ve y├Âneli┼čini tayin hususu, felsefe plan─▒ndan uygulama plan─▒na kadar ihtisaslar─▒n yetkinli─či ve ├žal─▒┼čmalar─▒n isabetiyle ger├žekle┼čtirilebilir. Tabii ki ├žok k─▒sa belirlemeler ve form├╝le tariflerle bu olay sa─članamaz.

Fakat, Fatih K├╝lliyesi┬ĺnin bulundu─ču tepe ve etraf─▒ndaki topo─črafyayla ili┼čkisi, demin bahsetti─čimiz Ayasofya ile tamamen uzak, farkl─▒ yeri ve y├Ân├╝yle bir kar┼č─▒ kar┼č─▒ya gelme ├Âzelli─či aramadan, bir ba┼čka manzume olu┼čturdu─čunu hat─▒r─▒m─▒za getiriyor. Kulenin farkl─▒ boyutu, camiler ve k├╝lliyelerle birlikte minarenin de farkl─▒ bir boyuta girmesiyle daha hareketli bir sil├╝et meydana getirmi┼čtir. Nitekim, Ayasofya ├╝zerindeki Fatih minaresi, (ilk yap─▒lan tu─čla minare) bulundu─ču yer ve sil├╝et ili┼čkisine oranla, Beyaz─▒t K├╝lliyesi ├žift minaresiyle nispeten daha edilgen kalm─▒┼čt─▒r. Beyaz─▒t etraf─▒ndaki ve S├╝leymaniye┬ĺden ├Ânceki ┼×ehzade Camii minareleriyle getirilen izlenim ve Beyaz─▒t Camii K├╝lliyesi, Fatih K├╝lliyesi┬ĺndeki gibi bir b├╝t├╝nl├╝k aray─▒┼č─▒ ve disiplinli bir plan yerle┼čimi ├Ân g├Ârmeden, fonksiyonel yorumun haricinde bi├žimsel bir k├╝lliyelik izlenimi vermeye fazla gayret g├Âsterilmemi┼čtir. Ancak Fatih ve Beyaz─▒t camiiyle, sil├╝ete gelen iki minare birlikte oldu─čunda meydana gelen d├╝┼čey bir d├╝zlem ile bo┼člukta ├ževrenin kapanmas─▒yla mekanla┼čmaya giden anlay─▒┼č, bilin├žlenmeye ba┼člam─▒┼č g├Âr├╝l├╝yor. Bu daha sonra 4 ve 6 minareyle uzay haline gelip, egemenlik vasf─▒nda kayda de─čer bir rol oynamaya ba┼člayacakt─▒r.

Bu arada ┼×ehzade K├╝lliyesi┬ĺnin se├žili┼č yeri enterasan bir espiri olarak hat─▒rlanabilir. Fatih K├╝lliyesinin daha d├╝┼č├╝k bir kotunda bulunan Bozdo─čan Kemeri, ┼čehrin dokusundaki notralizasyon i├žinde buna egemen olarak, ┼×ehzade Camii┬ĺnin bahsedilen kotta ve ─▒┼č─▒nsal bir yakla┼č─▒m olarak kabul edilen yerle┼čimi ile bir organizasyon i├žinde olu┼čturulmu┼č g├Âr├╝l├╝yor. Fakat daha sonraki Belediye Saray─▒ ve Hilton gibi binalar─▒m─▒z buna benzer izlenimleri ├Ânemsemeyerek, ─░stanbul┬ĺda yap─▒lan imar faaliyetlerinin korumac─▒ y├Ân├╝ne de ba┼č─▒ndan beri bak─▒lmad─▒─č─▒n─▒ bize hat─▒rlatmaktad─▒r. Ayn─▒ y─▒llar─▒n Edirnekap─▒ Mihrimah ve S├╝leymaniye Camii surlar sil├╝eti ├╝zerinde ilgin├ž bir mekan belirleyici olarak kendilerine has minareleriyle yer al─▒yorlar.

S├╝leymaniye K├╝lliyesi, tarihi yar─▒madaya egemen ┼čehirci ve mimari ├Â─če vasf─▒n─▒ kazanarak bi├žimlendirilmi┼č ve yerle┼čtirilmi┼čtir. ├ľyle ki Fatih Camii, Sultan Selim ve ┼×ehzade Camileri eserleri kal─▒plar─▒ndan bir ├Âl├ž├╝de ┼ča┼čm─▒┼čt─▒r. Di─čer yandan, eski egemen eleman olan Ayasofya┬ĺn─▒n da bug├╝n bo─čaz ba┼člang─▒c─▒nda sil├╝eti yakalayan, bir ├Âzel nokta se├žilmi┼čtir. Ayr─▒ca Fatih K├╝lliyesinde g├Ârd├╝─č├╝m├╝z disiplini, ├že┼čitli y├Ânlere do─čru topo─črafyan─▒n y├Ânlendirdi─či a├ž─▒sal hareketleri i├žeren, ├žok boyutlu, plastik veya statik hareket ├╝zerinde h─▒z─▒n nas─▒l de─čerlendirilebilece─či konusunda Sn. B├╝lent ├ľzer┬ĺin ┬ôyorumlar┬ö kitab─▒ yararl─▒ olabilir.

S├╝leymaniye K├╝lliyesi┬ĺnin uzaysal bir perspektif gayretinde oldu─ču, bug├╝nk├╝ tarihi g├Âr├╝nt├╝s├╝yle de ┼čehrin tac─▒ ve merkezi olarak egemen mekan belirleyicisidir. Biraz ├Ânce bahsetti─čimiz, d├Ârt ├žizgiyle olu┼čturulan ├ževrenin kapanmas─▒yla s─▒n─▒rlanm─▒┼č, uzay mekan dedi─čimiz egemen eleman ├Âzelli─či, ilk defa ─░stanbul┬ĺa cami mekanlar─▒yla girmi┼čtir. Daha sonra Ayasofya minareleri, yine Sinan taraf─▒ndan iki ilaveyle d├Ârde ├ž─▒kar─▒lm─▒┼č ve Sultanahmet camii ve Edirne┬ĺde Selimiye camii vs. in┼ča edilmi┼čtir.

S├╝leymaniye K├╝lliyesi┬ĺne kadarki eserler bi├žimsel manada birer veri de─čilse de, k├╝lt├╝r ve sanat y├Ân├╝nden; insan, fonksiyon ve e┼čyayla ortak bir paydada de─čerlendirilmesi ┼čartt─▒r. S├╝leymaniye Camii ana yap─▒s─▒ statik, teknolojik y├Ânden ve Ayasofya etkisinde kalm─▒┼č Beyaz─▒t Camii┬ĺnin bir k─▒sm─▒, Sinan taraf─▒ndan hatalar─▒n─▒ idealize edecek ┼čekilde tamir edilmi┼čtir. S├╝leymaniye i├žin k├╝lliye i├ži ileti┼čim boyutu d─▒┼č─▒nda bir organizasyon boyutu s├Âz konusu, ┼č├Âyleki ana bina ve son cemaat yerindeki ┼čad─▒rvan de─čil, su terazisi olan yap─▒ asl─▒, tabhaneye do─čru bir te┼črifat avlusu mahiyeti arzederek, g├Âr├╝nmeden, k├╝lliye ile beraber h├╝nkar giri┼činden ba─č─▒ms─▒z te┼črifat ileti┼čimi fonksiyone eder. Di─čer y├Ânde de, tiryaki ├žar┼č─▒s─▒n─▒n yan─▒nda, k─▒ble y├Ân├╝ndeki kap─▒ bir di─čer h├╝nkara mahsus te┼črifat giri┼čini olu┼čturur.

Fatih K├╝lliyesinde k─▒ble y├Ân├╝ne do─čru farkl─▒ bir yer alm─▒┼č bulunan Dar├╝l-kurra; t├╝rbenin ├Ân├╝ne yerle┼čirken, uhrevi boyuta giden bir yol gibidir. Bug├╝n otopark olarak kullan─▒lan ate┼č medreseden cami kap─▒s─▒na kadar olan b├Âl├╝m├╝n, k├╝lliyede bir ikinci avlu mahiyetinde iki yap─▒n─▒n da mevcut olmad─▒─č─▒n─▒ tahkik etme ┼čans─▒m─▒z yok. Onun i├žin buradaki de─čerlendirmemiz belki tam ideale varam─▒yor olabilir. Mekan ve fonksiyon s─▒ras─▒nda S├╝leymaniye┬ĺdeki ekstra i├ž mekana var─▒lma ├Âzelli─či ┼ču ana kadar pek ├žok defa irdelenmi┼čtir. ├ľzellikle medreselerde, harici ortamla ba─člant─▒l─▒ y├Ânlerde ara duvarlarla yal─▒t─▒m avlular─▒ olu┼čturulup, fonksiyonu ses ve ─▒s─▒ gibi harici olaylardan izole ederek, farkl─▒ bir klas meydana getirilmi┼čtir.

Salis-Rabi medreselerinin ├Âzelli─či ise ; ├╝├ž├╝nc├╝ boyutta hareketli bir zeminin ilk defa uygulanmas─▒d─▒r. Tamam─▒ sivil mimari elemanlar─▒yla ├ževrili Hadis medresesinin ba┼č─▒nda olu┼čturulan S├╝byan mektebi, sivil mimarinin k├Â┼čk mekan izlenimine bir ├Ârnektir. Cami i├žinde kandillik ve ├╝st yap─▒ya ├ž─▒k─▒┼č olarak kullan─▒lan mekanlara hizmet, yaln─▒z ana kubbedeki d─▒┼čar─▒dan ├ž─▒k─▒┼č hari├ž, i├žeriden ger├žekle┼čtirilir. K├╝lliyelerde, kap─▒ ve son cemaat yeri ayakkab─▒s─▒ ├╝zerinde, mehemmet├ži (kap─▒c─▒) gibi yap─▒n─▒n kontrol ve tamiriyle g├Ârevli kimselerin ├žal─▒┼čma ve bar─▒nma ama├žlar─▒na y├Ânelik ├Âzel mekanlar olu┼čturulmu┼čtur.

Sinan┬ĺ─▒n kendi t├╝rbesine verdi─či yer, bi├žim ve nispet ┼čahsi tevazuu ile sanat g├╝c├╝n├╝n ideal bir bile┼čimidir. ─░maretlerde servis ve haz─▒rl─▒k mekanlar─▒n─▒n daha ├Ânce raslan─▒lmam─▒┼č ebatlarda bol ve geni┼č mekanlar i├žinde ger├žekle┼čtirildi─čini g├Âr├╝yoruz. Cami ana mekan alt─▒nda yer alabilen bir merkez ve son cemaat avlusundaki su terazisi ile hafif mayi ┼čekilde veya daha y├╝ksek meyillerle d├╝zenlenen tesisat─▒n, organik bi├žimlendirilmesiyle yerle┼čtirilmi┼čtir. Daha ├Ânce Fatih┬ĺin ger├žekle┼čtirdi─či Fatih, Ayasofya ve Beyaz─▒t vakfiyelerine paralel olarak, S├╝leymaniye┬ĺnin de en egemen ├Âzelliklerinden bir tanesi; manevi g├Âr├╝nmekle beraber, asl─▒nda maddi varl─▒─č─▒n─▒n m├╝eyyidesi olan, S├╝leymaniye vak─▒f ve vakfiyesidir.

S├╝leymaniye K├╝lliyesi┬ĺnin zaman i├žindeki d─▒┼č etkilerle korunup, korunmad─▒─č─▒n─▒ takip ederken; an─▒tsal k├╝lliyelerden biri olan Sultanahmet┬ĺin, tamamen ayr─▒ yer ve kulvarda oldu─ču i├žin objektif bir etkisi olmad─▒─č─▒n─▒ s├Âyleyebiliriz. Nuruosmaniye K├╝lliyesi ise, s├╝liet ve yakla┼č─▒m itibariyle en yak─▒n ├Âzelli─či g├Âstererek, S├╝leymaniye┬ĺnin etkisini kuvvetlendirir diyebiliriz. ├ľzetle, korumayla ilgili s├Âzde ve yaz─▒da, egemenlik k├╝lt├╝rel bir vas─▒f oldu─ču i├žin, bi├žimsel ├Âzellikler d─▒┼č─▒nda her┼čeyi s├Âyledik.

Konu┼čmam─▒ iki g├Âr├╝nt├╝yle noktalayaca─č─▒m. Rumeli Hisar─▒┬ĺndan bir g├Âr├╝nt├╝de; Fatih K├╝lliyesi perspektifini de verdi─či izlenimiyle, asl─▒nda bu caddenin yerinde bir s─▒ra Tetinme medresesi olmas─▒ s├Âz konusudur. Buran─▒n da kotu ├žok d├╝┼č├╝k ┼ču anda, di─čer medreselerle, sivil yap─▒lara, yani bir s─▒ra tetinme medresesi ile ana mekan─▒nda bug├╝nk├╝ yap─▒s─▒ndan bir miktar farkl─▒, geometrik olu┼čumlu bir disiplin manzumesi halinde, sivil yap─▒lara yakla┼č─▒r.

S├╝leymaniye┬ĺden bir g├Âr├╝nt├╝de ; te┼črifat avlusu olarak de─čerlendirilen (┼čad─▒rvan konmayarak, abdest alma fonksiyonu yanlarda b─▒rak─▒lm─▒┼č) son cemaat giri┼či, di─čer k├╝lliyelerin ├žo─čundan farkl─▒ de─čerlendirilmi┼č, benzeri olmayan bir ├žal─▒┼čmad─▒r.

S├╝leymaniye┬ĺye Yeni camii minaresinden bak─▒ld─▒─č─▒nda, asl─▒nda etek mahiyetinde olmas─▒ gereken Salis ve Rabi medreseleri, ├Ânde g├Âr├╝len kubbelerin etraf─▒ndaki alt s─▒ralar─▒n, sil├╝etten istilaya u─čram─▒┼č olduklar─▒ a├ž─▒k├ža g├Âr├╝l├╝yor. E─čer ┼×ehzade Camii minaresi┬ĺnden bakacak olursak ; S├╝leymaniye┬ĺnin kendine as─▒l kulvar olarak se├žti─či yerin isabetini g├Âsteren bir yak─▒n s├╝lietini alg─▒lar─▒z.

Sab─▒rlar─▒n─▒za ├žok te┼čekk├╝r ederim.

AHMET GENÇ

Ey├╝p Sultan Belediye Ba┼čkan─▒

Say─▒n Ba┼čkan ve k─▒ymetli Hocam, 6. b├Âlge milletvekilimiz, de─čerli Beyo─člu Belediye Ba┼čkan─▒m─▒z ve k─▒ymetli misafirler…..Hepinizi sayg─▒ ve sevgiyle selaml─▒yorum. S.A.V. Efendimizin mihmandar─▒ olan, Eba- Eyy├╝l El Ensari┬ĺnin beldesinde hizmetkar olmaktan, ┼×erefyab oldu─čum o g├╝zel beldeden size selam getirdim.

─░stanbul, sahip oldu─ču do─čal, tarihi ve k├╝lt├╝rel zenginlikleriyle, sadece T├╝rkiye┬ĺnin de─čil, d├╝nyan─▒n en etkileyici kentlerinden biridir. Ger├žekten de ─░stanbul, co─črafi a├ž─▒dan kuzeyi ve g├╝neyinde denizi ve do─čas─▒ ile, bat─▒s─▒nda karayollar─▒n─▒n kesi┼čti─či iki k─▒tay─▒ kavu┼čturan ├╝├ž kara par├žas─▒ndan, Osmanl─▒ tabiriyle Bilad-i Selase┬ĺden olu┼čan ├žok g├╝zel bir kenttir. Bu bak─▒mdan ─░stanbul┬ĺlu olman─▒n da mutlulu─čunu ya┼č─▒yorum. Do─ču ile bat─▒n─▒n k├╝lt├╝rel zenginliklerini birle┼čtiren, yakla┼č─▒k 15 as─▒rl─▒k bir k├╝lt├╝r merkezi olan ─░stanbul d├╝nya merkezi ├Âzelli─činin yan─▒s─▒ra, k├╝lt├╝r ba┼čkenti olarak da kendini g├Âstermi┼čtir. ─░stanbul┬ĺun i├žerisinde, S├╝leymaniye, Emin├Ân├╝, Fatih, Ey├╝p ve Hali├ž┬ĺimiz de emsali olmayan beldelerdir.

Ancak, burada m├╝saade ederseniz, bir i├ž deniz olan Hali├ž┬ĺin k─▒y─▒s─▒nda yer alan Ey├╝p Sultan┬ĺdan birka├ž s├Âz s├Âylemek isterim. Her k├Â┼česi, her tepesi muhte┼čem olan ─░stanbul┬ĺun en mutena semtlerinden birisi olan Ey├╝p Sultan┬ĺ─▒m─▒zda bulunan 7 tane Sahabe, buraya uhrevi bir hava verir. Ey├╝p Sultan┬ĺda; 1.5 y─▒ld─▒r Belediye Ba┼čkan─▒ olarak yapm─▒┼č oldu─čum ara┼čt─▒rma ve tespit etti─čim rakamlarla s├Âyl├╝yorum, (muhtemelen hepsi bulunmayabilir) 58 cami ve mescit, 49 tekke, 11 medrese, 30 mektep, 10 k├╝t├╝phanesiyle, 50┬ĺye yak─▒n ilim merkezi, 13 namazgah, 2 imaret, 4 karakol, 30 sahilsaray, 10 hamam, 11 sebil, 114 t├╝rbe, 127 ├že┼čme, 368 adet sivil mimari eser dedi─čimiz ah┼čap ev bulunuyormu┼č.

Bizans d├Âneminde Cozmidium denilen Ey├╝p sultan, 457┬ĺde I. Leon d├Âneminde, dinsel bir kent olarak y─▒llarca h├╝k├╝m s├╝rm├╝┼čt├╝r. Saraylar─▒n, manast─▒rlar─▒n, ├že┼čmelerin ve sahil saraylar─▒n bir b├╝t├╝nl├╝k i├žinde oldu─ču (Ayvansaray) Ey├╝p Sultan Bizansl─▒lar a├ž─▒s─▒ndan ├žok m├╝him kentlerden biriymi┼č. 669 y─▒l─▒nda 33 Sahabe-i Kiramla birlikte bir M├╝sl├╝man ordusu ─░stanbul┬ĺu fethetmeye geliyor.Bu ordudan 8 sahabe Ey├╝p sultan┬ĺ─▒n i├žinde ve 12 sahabe Bizans surlar─▒ dibinde yatmaktad─▒r ve bunlara Bizansl─▒lar sahip ├ž─▒km─▒┼čt─▒r. Dikkatimi ├žok ├žeken bir tarihi k─▒ssay─▒ da anlatmadan ge├žemeyece─čim. Bizansl─▒lar d├Âneminde ├žok kurak bir ├╝lke olan ─░stanbul┬ĺda ya─čmur sular─▒n─▒ sarn─▒├žlarla toplayarak, ihtiya├žlar─▒n─▒ kar┼č─▒larlarm─▒┼č.Ey├╝p Sultan┬ĺ─▒n Bizans surlar─▒na gelmesinden sonra, kurakl─▒─č─▒n hakim oldu─ču d├Ânemlerde, Bizansl─▒lar hafta sonlar─▒ manast─▒ra giderken, Ey├╝p Sultan┬ĺ─▒n kabri ba┼č─▒na gelerek ┬ô Allah┬ĺ─▒m, ┼čurada yatan y├╝z├╝ suyu h├╝rmetine bize su g├Ânder.┬ö dediklerinde g├╝nlerce ya─čmur ya─čarm─▒┼č. 1206 y─▒l─▒na kadar da Ey├╝p Sultan┬ĺ─▒n kabrini, sadece suyun bereketinden dolay─▒ muhafaza etmi┼člerdir.

1206- 1236 y─▒llar─▒nda Venedikliler ve Bulgarlar, ┼ču andaki s─▒rp vah┼četine benzer ┼čekilde istila ettikleri Ey├╝p Sultan ve ─░stanbul┬ĺun tarihi eserlerinin t├╝m├╝n├╝, tahrip ve yok etmi┼člerdir. Oysa, Osmanl─▒lar fetihten sonra, k├╝lt├╝rel de─čerleri ihya ederek korumu┼člard─▒r.1700 Lale devri y─▒llar─▒nda, Ka─č─▒thane┬ĺde yine bat─▒l─▒la┼čma ve tanzimat ad─▒na, Patrona Halil isyan─▒yla Hali├ž┬ĺin Ey├╝p Sultan kenar─▒nda bulunan sahil saraylar─▒ ve Lale devrinden kalan Ka─č─▒thane┬ĺdeki k├╝lt├╝rel miras tarumar edilmi┼čtir.

1800 y─▒llar─▒nda, kalan tarihi ve k├╝lt├╝rel de─čerlerin, yeniden ihyas─▒ i├žin ├žal─▒┼č─▒larak 1924-1927 y─▒llar─▒na kadar geliniyor. Camiler, tekkeler, zaviyeler neden oldu─ču anla┼č─▒lmadan temellerinden y─▒k─▒larak yok edilirken, kalanlar─▒n─▒ ihya edelim diye de d├╝┼č├╝n├╝lm├╝yor.

1936 y─▒llar─▒na gelinince, o d├Ânemin y├Âneticilerin, adeta ┼čehri yok etmek i├žin, Avrupa┬ĺdan getirdi─či Frans─▒z ┼×ehir Planc─▒s─▒ Prof.Dr. Henry Prost, 1960 y─▒llar─▒na kadar Hali├ž ├ževresine 696 adet a─č─▒r sanayi, 2020 adet k├╝├ž├╝k sanayi te┼čekk├╝l├╝ olu┼čturuyor. Sarayburnu k─▒y─▒lar─▒na dericilik, Beyo─člu k─▒y─▒lar─▒na tersane yerle┼čtiriliyor. 1960┬ĺlarda Emin├Ân├╝┬ĺden Ey├╝p Sultan┬ĺ─▒ g├Ârmek i├žin, her taraftan otoban asfaltlar a├ž─▒larak tam bir k─▒y─▒m ger├žekle┼čtiriliyor. O can─▒m Hali├ž k─▒y─▒lar─▒nda tek t├╝k kalan sahil saraylar─▒ da, o d├Ânem de y─▒k─▒l─▒p, yok edilmi┼čtir.

1983-1985┬ĺ de Dalan planlar─▒yla Hali├ž k─▒y─▒lar─▒ndaki sanayi y─▒k─▒larak, kamula┼čt─▒rma alanlar─▒ olu┼čturulup, buralar─▒ ye┼čillendirilip, ┬ôtarih kurtar─▒lacak┬ö denilirken; Unkapan─▒ndan Ey├╝p┬ĺe, Ka─č─▒thane┬ĺye kadar, kalm─▒┼č olan saraylar ve ─░stanbul┬ĺun fethine kat─▒lan m├╝bareklerin mezar ta┼člar─▒ da dozerlerle y─▒kt─▒r─▒l─▒yor. E─čer yolunuz Ey├╝p Sultan┬ĺa d├╝┼čerse, imaretin kar┼č─▒s─▒ndaki mezarl─▒─č─▒n i├žerisinde Balkanlardaki S─▒rp katliam─▒n─▒ aratmayan vah┼četi ve y─▒k─▒mdan nasibini alan kal─▒nt─▒lar─▒ g├Ârebilirsiniz. Ben oraya ilk gitti─čimde a─člam─▒┼čt─▒m. Tanzimat, bat─▒ ve sanat ad─▒na y─▒k─▒la y─▒k─▒la, geriye feshaneden ba┼čka bir┼čey kalmam─▒┼čt─▒r.

Ey├╝p sultan ─░stanbul┬ĺun tapusudur, ├ž├╝nk├╝ fetihten evvel Ey├╝p Sultan ve sahabenin de aralar─▒nda bulundu─ču 400- 500 y─▒ll─▒k mezar ta┼člar─▒ mevcuttur. Ama maalesef bug├╝n o mezar ta┼člar─▒ da, bat─▒c─▒l─▒k ad─▒na sonradan g├Ârm├╝┼č bir tak─▒m z├╝ppelerin bah├želerinde ├že┼čme ve musluk aynalar─▒ olarak kullan─▒lmaktad─▒r. ─░stanbul da tan─▒d─▒─č─▒m─▒z pek ├žok zenginin bah├žesindeki ├že┼čmelere bakt─▒─č─▒m─▒zda, ecdad─▒m─▒z─▒n dantel gibi i┼čledi─či mermer ta┼člar─▒n ├╝zerine musluk deli─či a├ž─▒larak, ├že┼čme olarak kullan─▒ld─▒─č─▒n─▒ g├Âr├╝yoruz. Ey├╝p Sultan bir a├ž─▒k hava m├╝zesi, i┼čitti─čim kadar─▒yla bu ta┼člar ├žal─▒n─▒p, ─░ngiltere┬ĺde 850 paunda sat─▒l─▒yormu┼č. G├Âreve geldi─čim zaman; ┬ô bunlara sahip ├ž─▒kal─▒m, adam g├Ânderin gece g├╝nd├╝z bekletelim ┬ö dedim, 1.5 y─▒ld─▒r hala K├╝lt├╝r Bakanl─▒─č─▒ ile yaz─▒┼čmalar s├╝r├╝yor.

─░stanbulun fethinde kullan─▒lan iki b├╝y├╝k topun birisi, ┼ču anda ─░ngiltere m├╝zesinde bulunmaktad─▒r. ─░kincisi, Topkap─▒ -Trakya otogarlar─▒ aras─▒nda, yolun ortas─▒nda, sura do─čru ├ževrilmi┼č, 52 ton pirin├ž bir toptu, hat─▒rlay─▒n─▒z. B├╝y├╝k┼čehir Belediyemiz ve K├╝lt├╝r Bakanl─▒─č─▒m─▒zdaki herkese soruyorum, ┼čimdi o top nerede ? Hi├ž kimsenin haberi yok. G├Âreve geldim, Ayvansarayda Hali├ž┬ĺin k─▒y─▒s─▒ndaki ├žamurun i├žine g├Âm├╝lm├╝┼č, Fatih┬ĺin fetih i├žin Macar Urban┬ĺa d├Âkt├╝rd├╝─č├╝, 52 ton┬ĺluk pirin├ž topun sadece t├╝msek k─▒sm─▒ g├Âr├╝n├╝yordu. ┼×a┼č─▒rd─▒k, etraf─▒n─▒ kazd─▒rd─▒k, top ortaya ├ž─▒kt─▒, 2 t─▒r yard─▒m─▒ ile ta┼č─▒nd─▒ ve Ey├╝p Sultan┬ĺda yap─▒lan kaide ├╝zerine konuldu. 52 tonluk top kaybolunca kimse duymuyor da, mezar ta┼člar─▒ neden kaybolmas─▒n.

De─čerli dostlar─▒m, g├Âreve geldi─čimiz 1.5 y─▒ll─▒k k─▒sa d├Ânemde, az ├Ânce de─čerli Belediye Ba┼čkan─▒m─▒z─▒n da s├Âyledi─či gibi, g├Ân├╝ll├╝ kurulu┼člar─▒n ve g├Ân├╝l dostlar─▒n─▒n deste─či ile bug├╝n Eyup Sultan┬ĺdaki 127 adet ├že┼čmenin 24 ┬Ĺ├╝nden, ┼ču anda ozonlu ar─▒t─▒mdan da ge├žirerek p─▒r─▒l p─▒r─▒l su ak─▒t─▒yoruz.─░├žmek isteyeni davet ederim. ─░n┼čallah bizim d├Ânemimizde 127┬ĺsinden de su akacakt─▒r. ├ç├╝nk├╝ Osmanl─▒ gibi d├╝┼č├╝nen, Osmanl─▒ ├žocuklar─▒ y├Ânetiminde, farkl─▒ bir d├Ânem ba┼člad─▒. Sivil mimari ├Ârne─či olan 2 adet ah┼čap misafirhanemizin tamirat─▒n─▒ da bitirdik. Ve ┼čimdi Ey├╝p Sultan┬ĺ─▒n mezarl─▒klar─▒n─▒n etraf─▒n─▒ 1830 y─▒llar─▒na ait, c├╝lus merasimlerinin yap─▒ld─▒─č─▒ o koridorun, ( Osmanl─▒ 400-600 k├╝sur sene evvel tahta ├ž─▒karken, yabanc─▒ delegasyon Edirnekap─▒ da Mihrimah Camii┬ĺnin oldu─ču yerde kal─▒r, Osmanl─▒ Ey├╝p sultan┬ĺa gelir, c├╝lus merasimini, duas─▒n─▒ yapar, Edirnekap─▒┬ĺya d├Ân├╝p, tebrikleri kabul ederlermi┼č. ├ç├╝nk├╝ Ey├╝p┬ĺe abdestsiz olanlar sokulmazm─▒┼č.) ihata duvarlar─▒n─▒n in┼čas─▒na ba┼članm─▒┼č oldu. Bu k─▒sac─▒k s├╝re i├žerisinde Piyerloti ve kabristanlar─▒n etraf─▒n─▒n duvarlar─▒ 80 milyara ihale edildi. Bu kadar paray─▒ nereden buldu─čumuzu soruyorlar, onu da ba┼čka bir zaman s├Âyleriz, ─░N┼×AALLAH.

Ey├╝p Sultan┬ĺ─▒ yayala┼čt─▒rma projesini de 40 milyara ihale ederek, ba┼člatm─▒┼č olduk. B├Âylece Ey├╝p sultan┬ĺ─▒n etraf─▒ndaki yakla┼č─▒k 26 bin m2.┬ĺlik alan─▒n asfaltlar─▒ kald─▒r─▒l─▒p, granit ta┼č─▒yla Osmanl─▒ mimarisine uygun olarak yap─▒lacak. Ey├╝p sultan┬ĺ─▒n projesini biz gelmeden ├Ânce tamamlayan Nezih Eldem hocama da huzurlar─▒n─▒zda te┼čekk├╝r ediyorum. Dolay─▒s─▒yla bize d├╝┼čen, Bismillah deyip, ba┼člamakt─▒r.

B├╝y├╝k┼čehir Belediyemizin ├žok g├╝zel faaliyetleri neticesinde ─░stanbul, S├╝leymaniye, Emin├Ân├╝, Beyo─člu ve Ey├╝p yeniden ele al─▒n─▒yor. M├╝saade ederseniz, k├╝├ž├╝k bir sitem edece─čim; S├╝leymaniye┬ĺde bug├╝n hakikaten istimlak ve kamula┼čt─▒rmas─▒yla ├žok b├╝y├╝k paralar harcayacaks─▒n─▒z, Beyo─člu┬ĺnda da keza ├Âyle.Ama Ey├╝p sultan da kamula┼čt─▒r─▒lacak alan da yok. Zira Edirnekap─▒dan sit alan─▒n─▒n sonuna kadar hep kabristan, yani alttakiler de ├╝sttekiler de yerinden memnun, sadece ihyas─▒na gidilirse kamula┼čt─▒rma bedeli kar┼č─▒l─▒─č─▒nda ihyas─▒ tamamlanm─▒┼č olacakt─▒r.

Ey├╝p Sultan┬ĺ─▒m─▒z, tarihi k├╝lt├╝rel dokusuyla, i├žindeki 49 tekkesiyle ve t├╝rbeleriyle de me┼čhurdur. K├╝lt├╝r Bakanl─▒─č─▒m─▒z geliniz, ne olur parklardaki heykellerle u─čra┼čmayal─▒m, Ey├╝pteki tarihi dokuya sahip ├ž─▒karak, tekkelerimizi yeniden ihya edelim. Biz buna haz─▒r─▒z, size her konuda destek verelim. Efendim param─▒z yok, h├╝k├╝met olarak destek vermiyoruz, diyorsan─▒z; Vak─▒f m├╝lkleri olan bu tekkelerin para getirmeyen k─▒s─▒mlar─▒n─▒ bize devredin.Para ve rant getiren Vak─▒f m├╝lklerinin hepsi sizin olsun. Ama ne olur, Sokullu vakf─▒n─▒, Baba hayrat tekkesini, Vezir tekkeyi bize devredin, biz 49 tekkeyi de, i┼čleyen demir anlay─▒┼č─▒ i├žinde yeniden i┼člevine sokal─▒m. Sizden bir kuru┼č para da talep etmiyoruz. Ben her birinin maliyeti 100-150 milyon tutan ├že┼čmeler i├žin bir kuru┼č para harcamad─▒m, bu konuda g├Ân├╝l dostlar─▒ var, kasay─▒ onlar a├ž─▒yorlar, biz de ihya ediyoruz.

Ben, b├╝t├╝n tekkeleri, medreseleri, t├╝rbeleri, k├╝t├╝phaneleri, mektepleri, ├že┼čmeleri,imaretleri, para getirmeyen, k├╝lfet olarak telakki etti─činiz t├╝m vak─▒f eserlerini talep ediyorum, onar─▒mlar─▒n─▒ yapal─▒m, tekrar i┼člevlerini kazand─▒ral─▒m. Ey├╝pteki 10 adet Osmanl─▒ k├╝t├╝phanesinden 2 tanesi kalm─▒┼čt─▒. K├╝lt├╝r Bakanl─▒─č─▒ ge├žti─čimiz hafta son k├╝t├╝phaneyi de kapatarak, kitaplar─▒n─▒ toplad─▒. Tamirat masraflar─▒ varm─▒┼č, ben yapay─▒m, bize b─▒rak─▒n. Ama maalesef oray─▒ da kapatt─▒lar. Sivil mimaride 368 tane ah┼čap evimiz var. Belediyemiz bu evlerin d─▒┼č cephelerinin giydirilmesiyle ilgili projeleri yapt─▒. An─▒tlar kurumunun deste─či de al─▒nd─▒. ┼×u anda herhangi bir ah┼čap evin sahibi, Belediyemize gelip; ┬ô ben bu evin sahibiyim, projemi verir misiniz┬ö dedi─či anda, kendisine tasdikli projesini bedava veriyoruz. Kar┼č─▒l─▒─č─▒nda Belediye┬ĺye hi├žbir┼čey istemiyoruz. Projelerinize hemen ba┼člay─▒n, d─▒┼č cephesini yap─▒n. Ama bu noktada parasal problem ba┼čl─▒yor, ev sahiplerinin hemen hepsi semtin yerlisi, fakir, bunu yapacak kudreti yok. Ah┼čap evlerin resterasyon maliyeti de olduk├ža y├╝ksektir.

Dedik ki, Toplu Konut ─░daresinde Yi─čit G├╝l├Âks├╝z beyle bir g├Âr├╝┼čme yapt─▒k, Ankara┬ĺda toplu konutlara milyarlar ak─▒t─▒yorsunuz, ─░stanbul┬ĺda iki elin parmaklar─▒ kadar ah┼čap evler var.Trilyonlar bir yerlere gidiyor, ne olur geliniz de ┼ču ah┼čap evlere kredi veriniz ve hatta yard─▒m ediniz, t├╝m├╝yle ba─č─▒┼č yap─▒n─▒z. ┼×u insanlar da evlerini yaps─▒nlar, Ey├╝p┬ĺte pansiyonculuk turizmini geli┼čtirelim. Heyhat, 1.5 y─▒l ge├žti, ses seda yok. Turizm Bakanl─▒─č─▒┬ĺndan da ayn─▒ ┼čeyleri talep ettik, Ey├╝p s─▒rtlar─▒ndaki Piyerlotimiz o kadar nefis bir yer ki… fosseptik ├žukuru haline gelen Hali├ž┬ĺin ├žirkinli─čini ak┼čamlar─▒ grup vakti Beyo─člu┬ĺnda Galata kulesinin ─▒┼č─▒l ─▒┼č─▒l yanmas─▒yla, S├╝leymaniyesiyle, Topkap─▒ saray─▒yla, ─░stanbul┬ĺu adeta avucunun i├žine alarak ├Ârt├╝yor. Piyerloti projesi haz─▒r, gelin, buraya bir yat─▒r─▒m yapal─▒m dedi─čimiz zaman, Antalya┬ĺdaki turizm firmalar─▒na verilen 3.6 trilyonluk krediyi, 8 senedir s─▒f─▒r faizle uzat─▒rs─▒n─▒z da, buraya bir tek kuru┼č para ay─▒rmazs─▒n─▒z.

─░n┼čallah ├╝mit ederiz ki ├Ân├╝m├╝zdeki g├╝nler, merkezi y├Ânetim de bu noktada destek verir de, (B├╝y├╝k┼čehir Belediyesi┬ĺnin zaten bu konuda deste─či var.) ─░stanbulu yeniden Osmanl─▒ d├Âneminin ┼čanl─▒ y├╝kseli┼čindeki o ince zerafetine ula┼čt─▒r─▒r─▒z. Belediyedeki be┼č Ba┼čkan yard─▒mc─▒m─▒za da s├Âyledim, eski eserlerle, mezarl─▒klar, t├╝rbelerle ben u─čra┼čaca─č─▒m. Sizler di─čerleri ile u─čra┼č─▒n. ─░nan─▒yorum ki, Hali├ž┬ĺin ├ževresini Ka─č─▒thane, Beyo─člu, Ey├╝p Sultan olarak ─░N┼×AALLAH, yeniden ihya edece─čiz.

S├Âzlerime son verirken, bu ├žal─▒┼čmalar─▒ ba┼člatan IRCICA, ─░stanbul B├╝y├╝k┼čehir Belediyesi ve organizasyon i├žerisinde bulunan de─čerli hocalar─▒ma ve tekrar ediyorum sadece bir bardak ├žay kar┼č─▒l─▒─č─▒ bizim dan─▒┼čmanl─▒─č─▒m─▒z─▒ yapan, Ey├╝p m├╝ellifi de─čerli hocam Nezih Eldem┬ĺe de te┼čekk├╝rlerimi huzurlar─▒n─▒zda arz ediyorum.

Sayg─▒lar─▒m─▒ sunar─▒m.

S├ťLEYMAN─░YE ├çALI┼×MALARI SONUCUNDA

BA┼×KANLIK VE ─░DARE ADINA YAPILAN

AÇIKLAMALAR

(01-27 Temmuz 1995 tarihleri aras─▒nda ─░stanbul B├╝y├╝k┼čehir Belediyesi idaresinde ve sponsorlu─čunda IRCICA (─░slam, Tarih, Sanat ve K├╝lt├╝r Ara┼čt─▒rma Merkezi ) ile birlikte organize edilen, Y─▒ld─▒z Saray─▒┬ĺnda yerli ve yabanc─▒ uzmanlar─▒n ve ├╝niversite yetkililerinin kat─▒ld─▒─č─▒ S├╝leymaniye ve ─░stanbul konulu uluslararas─▒ workshop program─▒n─▒n ilk b├Âl├╝m├╝ olan seri konferanslar─▒n nihayetinde; S├╝leymaniye┬ĺde ─░stanbul B├╝y├╝k┼čehir Belediyesinin haz─▒rlad─▒─č─▒ st├╝dyoda; uzmanlarca geli┼čtirilen proje, metodoloji alternatiflerinin workshop┬ĺun son b├Âl├╝m├╝nde uluslararas─▒ uzmanlar heyetince de─čerlendirilmesini m├╝teakip, ├žal─▒┼čmalar─▒n sonu├ž bildirisinin ait tamamland─▒─č─▒n─▒ belirtmek ve ─░stanbul B├╝y├╝k┼čehir Belediye Ba┼čkan─▒ ad─▒na g├Âr├╝┼č ve d├╝┼č├╝ncelerini ve belediyenin proje kapsam─▒nda yapacaklar─▒n─▒ a├ž─▒klamak ├╝zere Ba┼čkanl─▒k ─░mar Dan─▒┼čman─▒ Y. Mimar AL─░ YILMAZ ├ľRNEK Bey┬ĺin yapt─▒─č─▒ kapan─▒┼č konu┼čmas─▒n─▒n bant ├ž├Âz├╝m├╝d├╝r).

Efendim, tekrar sayg─▒lar─▒m─▒ sunar─▒m.

D├╝nk├╝ ilk oturumda S├╝leymaniye┬ĺyi ge├žmi┼čten gelece─če ta┼č─▒yabilmek i├žin B├╝y├╝k┼čehir Belediyesi olarak ├Ân├╝m├╝zdeki sorunlar─▒ ve cevap bulmam─▒z gereken sualleri sizlere arz etmi┼čtim. Suallerin ├Ânemli bir k─▒sm─▒na burada cevaplar ald─▒m. Onun i├žin sizlere minnettar─▒m, te┼čekk├╝r ederim.

San─▒yorum, ┼ču k─▒sa ziyaretiniz s─▒ras─▒nda da m├╝┼čahade etmi┼čsinizdir, bizim d├╝┼č├╝nd├╝─č├╝m├╝z anlamda kapsaml─▒ ve s├╝ratli bir dinamik koruma olay─▒n─▒n ger├žekle┼čtirilebilmesine engel olan en b├╝y├╝k fakt├Âr, bu konuda ya┼čanan yetki ve g├Ârev karga┼čas─▒d─▒r. B├╝t├╝n bu belirsizlik ve ├žok ba┼čl─▒l─▒─ča ra─čmen, sorumluluk konusunda ┬ôbiz yoksak, hi├žkimse yoktur, biz varsak da herkes bizimle birlikte olabilir┬ö diye d├╝┼č├╝n├╝yor ve kendimizi bu i┼če ad─▒yoruz.

Efendim, B├╝y├╝k┼čehir Belediyesi zaten Tarihi Yar─▒maday─▒, do─čal ├ževreyi ve k├╝lt├╝rel miras─▒ korumak hususunda son derece kararl─▒d─▒r. Bu kararl─▒l─▒─č─▒m─▒z─▒ Naz─▒m Plan┬ĺ─▒n her safhas─▒nda g├Âsterdik. ┼×├Âyle ki, ge├žmi┼č hizmet d├Ânemlerinde, son birka├ž ay i├žine s─▒k─▒┼čt─▒r─▒lmaya gayret edilen Naz─▒m Plan─▒, hizmet d├Âneminin ba┼č─▒na ald─▒k ve k─▒sa s├╝re i├žinde b├╝y├╝k gayretlerle haz─▒rlad─▒─č─▒m─▒z Naz─▒m Plan┬ĺ─▒n en b├╝y├╝k hususiyetini de Koruma Ama├žl─▒ bir plan olarak tesbit ve ilan ettik.

├ç├╝nk├╝ biz, 2600 y─▒ll─▒k bir ge├žmi┼čin ├╝zerinde plan yapmakta oldu─čumuzu m├╝drikiz. Yedi tepesi ├╝zerinde ├╝├ž ayr─▒ imparatorluk kurulmu┼č ve ger├žekten medeniyetler harman─▒ olan bir d├╝nya cenneti ─░stanbul. Tabii b├Âyle bir ┼čehri planlarken problemlerimiz var, bir taraftan tarihi ├ževreyi ve k├╝lt├╝rel miras─▒ korumak, bir taraftan korudu─čumuz ┼čeyleri; ┼ču anda ya┼čayan, hayat─▒n sosyal dinamikleri aras─▒na alabilmek ├Ânemli bir mesele… Koruma pasif ve yasaklay─▒c─▒ bir ┼čekilde ele al─▒nd─▒─č─▒ zaman, g├Ârd├╝─č├╝n├╝z gibi olumsuz sonu├žlar ├ž─▒k─▒yor. ─░┼čte S├╝leymaniye bundan belki onsekiz y─▒l ├Ânce koruma karar─▒ al─▒nm─▒┼č bir b├Âlge olmas─▒na ra─čmen, tamamen yasaklay─▒c─▒ bir zihniyetle bu kararlar al─▒nd─▒─č─▒ ve arkas─▒ da getirilemedi─či i├žin maalesef bug├╝n oralar─▒ ├ž├Âk├╝nt├╝ b├Âlgesi haline gelmi┼č yerlerdir. Biz k─▒ymetli misafirlerimizden bir hocam─▒z─▒n da s├Âyledi─či gibi, giri┼čimci bir anlay─▒┼čla S├╝leymaniye┬ĺyi ┼ču anda ya┼čayan sosyal dinamiklere katarak , koruma fikrindeyiz ve tabii bunun i├žin ula┼č─▒ma getirdi─či menfii etkilerin de nazar─▒ itibare al─▒nmas─▒ laz─▒m. Yani ┼čehrin b├╝nyesi i├žinde ula┼č─▒m a─č─▒n─▒n pek fazla girmedi─či veya ├žok fazla tahrip etmedi─či bir b├Âlge olu┼čturmak istiyorsunuz. Burada koruma-kullanma dengesini yakalamaya azami dikkati sarfetmek gerekiyor. ┼×u anda Teknik ├ťniversite┬ĺnin ├žok k─▒ymetli hocalar─▒ taraf─▒ndan haz─▒rlanan Ula┼č─▒m Master Plan─▒m─▒z┬ĺda da bu husus nazar─▒ itibare al─▒nm─▒┼čt─▒r.

Efendim, Naz─▒m Planda bunun d─▒┼č─▒nda, ┼čehrin hakim karekterinin bundan sonra bilim, k├╝lt├╝r ve sanat ┼čehri olmas─▒ var. Biz burada zannediyoruz ki, do─čru bir kimlik tespiti yapabildik. ─░stanbul┬ĺun tarih boyunca en b├╝y├╝k ├Âzelliklerinden biri de bu ┼čehrin her devir ve her ├ža─čda bilim, k├╝lt├╝r ve sanat merkezi olmas─▒ idi. ─░stanbul┬ĺun sanayi merkezi haline getirilmeye ├žal─▒┼č─▒lmas─▒, Cumhuriyet d├Âneminin ilk y─▒llar─▒n─▒n talihsizliklerinden olmu┼čtur. Bunu d├╝zeltme niyetindeyiz. Ge├žte olsa ba┼člamak bitirmenin yar─▒s─▒d─▒r diye d├╝┼č├╝n├╝yoruz.

Efendim, ┼čehrin yukar─▒da sayd─▒─č─▒m─▒z ├Âzelliklerine ilaveten, uluslararas─▒ d├╝zeyde bir d├╝┼č├╝nce, karar ve ├Ârg├╝tlenme merkezi olmas─▒n─▒ da istiyoruz. Bunun i├žin gerekli alt yap─▒lar─▒ haz─▒rlamak mecburiyetinde oldu─čumuzu da biliyoruz. Naz─▒m Planda Tarihi Yar─▒maday─▒ koruma ile ilgili al─▒nm─▒┼č kararlar ┼ču ┼čekilde anlat─▒labilir. Tarihi Yar─▒madada ┼ču anda hektar ba┼č─▒na 800 ki┼či yo─čunluk d├╝┼č├╝yor. Bu yo─čunlu─čun mutlak suretle 500ki┼či/ha. ├žekilmesi gerekti─či kanaatindeyiz. Ve bu yap─▒l─▒rken gece-g├╝nd├╝z n├╝fusu aras─▒ndaki b├╝y├╝k dengesizliklerin Turgut Cansever hocam─▒n da izah etti─či gibi, azalt─▒lmas─▒ gerekiyor. Tam manas─▒yla belki birbirini kar┼č─▒lamaz ama, mutlak surette bu fark azalmal─▒. Tarihi Yar─▒mada, ┼čehirleraras─▒ ve ┼čehiri├ži transit yollar─▒n ge├ži┼či ├╝zerinde, hele otoyollar─▒n ge├ži┼č a─č─▒ ve ┼čebekesi ├╝zerinde kalmamal─▒. Tarihi Yar─▒madada i┼či olmayan insanlar ┼čehrin ba┼čka yerlerine ula┼čabilmek i├žin Tarihi Yar─▒maday─▒ mutlak suretle ├ži─čnemek zorunda kalmamal─▒lar. Bir taraftan yo─čunlu─ču art─▒rmak, bir taraftan da koruma ile ilgili kararlar almak son derece tutars─▒z olur. Tarihi Yar─▒madan─▒n y├╝zy─▒llar boyunca M.─░.A. yani Merkezi ─░┼č Alanlar─▒ olarak kabul edilmi┼č olmas─▒, bu b├Âlgede yo─čunluklar─▒ s├╝rekli art─▒rm─▒┼č ve giderek tarihi ├ževrenin tahribi sonucunu da getirmi┼čtir. Biz bu Naz─▒m Planla M.─░.A.┬ĺy─▒ Tarihi Yar─▒madan─▒n ├Ânemli bir ├Âl├ž├╝de d─▒┼č─▒na kayd─▒rd─▒k. Dolay─▒s─▒yla uygulama sonucunda yar─▒madan─▒n yo─čunlu─ču mutlaka d├╝┼čecektir. Di─čer yandan buran─▒n ├ž├Âk├╝nt├╝ b├Âlgesi olmas─▒n─▒ da istemiyoruz.

Efendim, Naz─▒m Plandan yine kendi konumuza gelelim. S├╝leymaniye ile ilgili yakla┼č─▒k sekiz ayd─▒r ├že┼čitli kurum ve kurulu┼člarla ├žok geni┼č kapsaml─▒ toplant─▒lar yap─▒yoruz. G├Ârd├╝k ki her kademe de insanlar─▒n aras─▒nda, misafirlerimizin bir tanesinin de zikretti─či gibi, kesin bir mutabakat var. Herkes, ger├žekten Tarihi Yar─▒madan─▒n kurtar─▒lmas─▒n─▒ istiyor. Bunun i├žin ├Ânemli bir taban da IRCICA ile i┼čbirli─či halinde d├╝zenledi─čimiz bu uluslararas─▒ toplant─▒ olmu┼čtur. Sizlerin ┼čeref verdi─či bu toplant─▒, bizim niyetimizin de bir g├Âstergesidir.

┼×imdi sonu├ž olarak biz buradan ├ž─▒kt─▒ktan sonra ne yapaca─č─▒z? Buradaki b├╝t├╝n konu┼čmalar─▒m─▒z kayda al─▒nd─▒. Yaz─▒l─▒ bir m├╝┼čterek metin de haz─▒rlan─▒yor. B├╝t├╝n bunlar─▒n ├Âtesinde: Biz ┼ču karara vard─▒k ki, 2600 y─▒ll─▒k ge├žmi┼či olan bir ┼čehrin Tarihi ├çevreyi Koruma M├╝d├╝rl├╝─č├╝ ad─▒ alt─▒nda belediyesine ba─čl─▒ bir m├╝d├╝rl├╝─če sahip olmamas─▒ ├žok ├Ânemli bir noksanl─▒kt─▒r. Ayn─▒ hatan─▒n devam etmemesi i├žin, bu i┼čle g├Ârevli olan ve kaynak kullanma imkan─▒na da sahip bir m├╝d├╝rl├╝k tesisi birinci g├Ârevimiz olarak g├Âr├╝l├╝yor. ─░kinci olarak Tarihi ├çevreyi Koruma M├╝d├╝rl├╝─č├╝ ├žal─▒┼čma st├╝dyosunun e─čer m├╝mk├╝n olursa S├╝leymaniye k├╝lliyesinde RAB─░ Medreselerinin bulundu─ču yerde kurulmas─▒n─▒ arzu ediyoruz. Ve tabii burada ┼čunu da zikretmek isterim ki, st├╝dyo kurulduktan sonra halk─▒n S├╝leymaniye┬ĺyi koruma ama├žl─▒ yap─▒lacak b├╝t├╝n ├žal─▒┼čmalara azami ├Âl├ž├╝de kat─▒l─▒m─▒n─▒n sa─članmas─▒ da son derece ├Ânemli. E─čer yapt─▒─č─▒m─▒z i┼čin do─črulu─čuna insanlar─▒ inand─▒rabilirsek, zannediyorum ki, bu i┼člevi yapmak ├žok daha kolay olacak. Cumhuriyet d├Âneminin bizdeki talihsizli─či baz─▒ iyi ┼čeylerin ve baz─▒ yanl─▒┼člar─▒n halka ra─čmen yap─▒lmak istenmesindedir. E─čer biz meselelerimizi halkla tart─▒┼čarak halka indirebilmi┼č olsak bazen yanl─▒┼člardan korunmu┼č oluruz ve bazen de ortaya att─▒─č─▒m─▒z g├╝zel fikirleri halk─▒n sahiplenmesini, meselelerin sahibi olmas─▒n─▒ temin ederiz. Zannediyorum bu meseleyi bu ┼čekilde y├╝r├╝tmek isabetli olacakt─▒r.

Efendim, bu b├Âlgenin hayatiyetini sa─člamak laz─▒m. Bu planla koruma bilincinin halka a┼č─▒lanmas─▒ laz─▒m. Tabii halk kendi yapt─▒─č─▒ projeyi mutlak suretle koruyacakt─▒r. Kendi kullanabildi─či mekanlar─▒ korudu─ču gibi. Mesela bizde rekreasyon alanlar─▒ olarak; Emirgan Park─▒, Y─▒ld─▒z Park─▒ gibi mekanlar─▒ vatanda┼č son derece titizlikle koruyor. ├ç├╝nk├╝ kendileri istifade ediyorlar. E─čer bu mekanlarda da kendi istifade edecekleri kendi hayatlar─▒na kat─▒lacak bir┼čeyler bulurlar ise, mutlak surette daha ┼čuurlu olarak koruyacaklard─▒r.

Efendim, S├╝leymaniye ile ilgili yap─▒lm─▒┼č ├žok k─▒ymetli ├žal─▒┼čmalar var. Bir k─▒sm─▒ ├╝niversitelerde, bir k─▒sm─▒ ├že┼čitli kurulu┼člarda, fakat bunlar tek yerde toplanmam─▒┼č. B├╝t├╝n bu ├žal─▒┼čmalar─▒n, bu fevkalade k─▒ymetli ├žal─▒┼čmalar─▒n ve tespitlerin, kuraca─č─▒m─▒z st├╝dyoda toplanmas─▒n─▒ ve bilgi i┼člem ortam─▒nda de─čerlendirilmesini de arzu ediyoruz. Tabii bu bilgiler herkese a├ž─▒k olacak ve bunlar─▒ yaparken de ,ba┼čta Y─▒ld─▒z ├ťniversitesi olmak ├╝zere b├╝t├╝n ├╝niversitelerle mutlak surette i┼čbirli─či yapmak istiyoruz. Dikkat ederseniz ┼čimdiye kadar kentsel tasar─▒m demedik. Bundan ├Ânce bir┼čey daha var. Kentsel tasar─▒ma gitmeden ├Ânce sosyal verilerin toplanmas─▒ ve sosyal doku analizlerinin tamamlanmas─▒ gerekiyor. Yani siz burada kimleri ya┼čatacaks─▒n─▒z.? ├çok k─▒ymetli hocam s├Âyledi, zannediyorum. Sandra han─▒mefendi de s├Âylediler: ┬ôKimlik son derece ├Ânemli┬ö. Yani restore edece─čimiz modern teknoloji ile donat─▒lm─▒┼č geleneksel mekanlarda kimleri ya┼čatmay─▒ d├╝┼č├╝n├╝yorsan─▒z, o insanlarla biraraya gelerek mutabakat sa─člaman─▒z laz─▒m, onlar─▒ kavraman─▒z laz─▒m, onlar─▒n da bu mekan─▒ kabulleri gerekiyor. Belki baz─▒ yeni ilaveler gerekebilir, i├žeride bug├╝nk├╝ ├ža─čda┼č ihtiya├žlar─▒ kar┼č─▒layacak birtak─▒m yeni de─či┼čiklikler gerekebilir. Onlar─▒ da anlay─▒┼čla kar┼č─▒lamak laz─▒m. Tabii bu sosyal analiz son derece ├Ânemli, buran─▒n kimli─čini koyacak olan da bir yerde bu. S├╝leymaniye┬ĺnin gelecek kimli─či de zaten bu ┼čekilde kararla┼čt─▒r─▒lm─▒┼č olacak. Tabii ki buradaki kamuya ait mekanlar da var. Yani, sanki buradaki mekanlar─▒n ├žo─ču konutlarm─▒┼č gibi d├╝┼č├╝n├╝yoruz ama S├╝leymaniye┬ĺde kamuya ait bir├žok sosyal yap─▒ da var. Bu yap─▒lar─▒n da m├╝mk├╝n mertebe orjinal fonksiyonlar─▒na uygun bir ┼čekilde canland─▒r─▒lmas─▒ ve hayata kazand─▒r─▒lmas─▒ laz─▒m. En az─▒ndan S├╝leymaniye baz─▒nda ge├žmi┼č k├╝lt├╝r├╝m├╝z├╝n bir ├Ârne─čini korumak ve ya┼čatmak zorunday─▒z. S├╝leymaniye┬ĺde g├Ârd├╝─č├╝n├╝z her┼čey; bir ta┼č─▒n i┼členmesi bir mermerin yontulmas─▒, bir a─čac─▒n sanatkarca ┼čekillendirilmesi, bizden ├Ânce ge├žmi┼č olan dedelerimizin halet-i ruhiyelerinin, k─▒ymet h├╝k├╝mlerinin, hayata bak─▒┼č a├ž─▒lar─▒n─▒n, sanat ve felsefeyi yorumlamalar─▒n─▒n ve bir yerde ruhlar─▒ndaki b├╝t├╝n inceliklerinin yans─▒mas─▒d─▒r. Tarihi ├ževreyi olu┼čturan e┼čyay─▒ koruyabilirsek, birg├╝n o e┼čyan─▒n dilinden daha iyi anlayacak, o e┼čyay─▒ yapan insanlar─▒n halet-i ruhiyelerini kavrayabilecek, daha sa─čl─▒kl─▒, daha uyan─▒k bakan, daha iyi g├Âren nesiller gelebilir diye ├╝mit ediyoruz. Onun i├žin de en az─▒ndan bu pek nadide tarihi mimari miras─▒m─▒z─▒ bizler de en g├╝zel bir ┼čekilde korumak ve muhafaza etmek zorunday─▒z.

Efendim, bundan sonraki safha kentsel tasar─▒m ve ula┼č─▒m senaryolar─▒n─▒n haz─▒rlanmas─▒na geliyor. B├╝t├╝n bu verilerden sonra alternatiflerin plan haline getirilmesi, planlar─▒n yasal s├╝re├ž i├žinde tasdiki, gerekli koruma kurullar─▒ndan ge├žirilmek suretiyle kesinle┼čmesi safhalar─▒ var. Bu kentsel uygulama ├žal─▒┼čmalar─▒nda g├Ârd├╝k ki Kamu Ortakl─▒─č─▒ idaresinin ba┼č─▒nda, meselelere yakla┼č─▒m─▒ ve tespitleri bize ├žok benzer olan ve yard─▒ma haz─▒r, meseleyi kavram─▒┼č fevkalade k─▒ymetli bir karde┼čimiz var. Bu konuyu san─▒yorum Kamu Ortakl─▒─č─▒ ─░daresi ile i┼čbirli─či yaparak altyap─▒ ile ilgili birtak─▒m giderlerin kar┼č─▒lanmas─▒n─▒ temin etmemiz m├╝mk├╝n olacakt─▒r. Tabii bu arada ben ├žok detaya inmiyorum, ├žok g├╝zel teklifler var. Mesela S├╝leymaniye┬ĺnin ─▒s─▒t─▒lmas─▒ i├žin, m├╝┼čterek ─▒s─▒tma sisteminin yap─▒lmas─▒ gibi, ├žok g├╝zel fikirler var, onlara da kat─▒l─▒yorum, ama detay olacak.

Efendim, bundan sonraki safhada fiziki verilerin ├žok iyi tahlil edilmesi ve ondan sonra uygulama projelerinin, restorasyon, restit├╝syon projelerinin uzmanlar deste─či veya uzmanlar eliyle haz─▒rlanmas─▒ da ├žok ├Ânemli. Yani mevcut eski eserleri ├žok iyi tahkik edebilmek laz─▒m. Turgut Bey hocam, az evvel zikrettiler, eski eserden anlayan ├╝├ž-be┼č ki┼či var. Tabii bu halkay─▒ kendi l├╝tuflar─▒yla geni┼čletmek zorunday─▒z, eski eserleri orjinallerine uygun, bir k├╝lt├╝r ve sanat eserinin nas─▒l korunmas─▒ gerekiyorsa o ┼čekilde koruyarak gelecek ku┼čaklara kazand─▒rmak zorunday─▒z.

Efendim, bundan sonra geliyor, m├╝lkiyetin yeniden tan─▒mlanmas─▒ safhas─▒. Burada kullan─▒c─▒larla ve mal sahipleriyle birlikte al─▒nacak kararlar ├žok ├Ânemli, kalmak isteyenler var, kalmak isteyip paras─▒ yetmeyip kredi bekleyenler var, buradan gitmek, satmak isteyenler var, hi├žbir ┼čey d├╝┼č├╝nmeyenler var. Yap─▒lar aras─▒nda da sizin mutlaka ar─▒nd─▒rman─▒z gereken, yani sonradan yap─▒lm─▒┼č, muhdes, buraya yak─▒┼čmayan, buras─▒ ile b├╝t├╝nle┼čmeyen son devre ait birtak─▒m ├žirkin yap─▒lar var. ─░┼čte bunlar─▒n temizlenebilmesi ve bundan sonra gelecekle ilgili buradaki kararlar─▒n al─▒nabilmesi i├žin, buray─▒ kullananlarla ve sahipleriyle bir mutabakat laz─▒m. Bunun akabinde kamula┼čt─▒rma gereken yerlerde kamula┼čt─▒rmaya gidilecek, sat─▒n al─▒nmas─▒ gereken yerler ise, sat─▒n al─▒nacak ve kredi verilmesi gereken yerlerde de kredi mekanizmas─▒ ├žal─▒┼čt─▒r─▒lacak.

Efendim, bu hususda, belki bundan daha evvelki safhalarda ilgili t├╝m kurulu┼člarla kar┼č─▒l─▒kl─▒ ileti┼čimin sa─članmas─▒ mutlaka gereklidir. Yani davan─▒n halka anlat─▒ld─▒─č─▒ kadar, bu i┼čle ilgili olan b├╝t├╝n kurulu┼člara da anlat─▒lmas─▒ ve benimsetilmesi mutlaka gerekli diye d├╝┼č├╝n├╝yorum.

Efendim, ondan sonra ki safha, uygulama ile ilgili meslek i├ži e─čitim safhas─▒. ┼×imdi bir k├╝lt├╝r├╝ ve medeniyeti y├╝zy─▒la yak─▒n bir zaman keserseniz ve ondan sonra yeniden ba┼člamak isterseniz, ├Ânemli zorluklar─▒n─▒z var demektir. Bug├╝n birka├ž y├╝zy─▒l ├Ânce yap─▒lm─▒┼č bir camide bulunan bir kap─▒y─▒ veya bir minberi yapabilecek d├╝lger ustas─▒ T├╝rkiye┬ĺde say─▒l─▒d─▒r. Yani oradaki mekanlar─▒, mekanlardaki detaylar─▒ taklit edebilecek sanatkarlar─▒n yeti┼čmesi, proje safhas─▒nda, kontroll├╝k safhas─▒nda, her t├╝rl├╝ uygulama safhas─▒nda, orada hizmet verebilecek, b├╝t├╝n elemanlar─▒n birlikte yeti┼čmesi gerekiyor. Zaten Sinan┬ĺ─▒n eserleri de b├Âyle de─čilmiydi. Hepsi toplumun kollektif ├╝r├╝n├╝yd├╝. Sinan bir ustayd─▒, bir ┼čefti, fakat onun arkas─▒nda m├╝thi┼č bir orkestra vard─▒. Ayn─▒ orkestray─▒ yeniden tesis edemezsek, m├╝nferit hareketler ba┼čar─▒s─▒z kal─▒r.

Burada ┼čahsi bir tespitimi s├Âylemek istiyorum. Bug├╝n baz─▒ sanatkarlar var, biz onlara baz─▒ detaylar─▒ teklif etti─čimiz zaman, yar─▒s─▒n─▒ dahi netice olarak alam─▒yoruz. Ama ├Âyle baz─▒ sanatkar da var ki, biz ona bir detay─▒ verdi─čimiz zaman ├žok daha iyilerini de yapabiliyorlar. ─░┼čte onlar haz─▒r. ┼×imdi b├Âyle bir haz─▒r grubu da bu i┼čin i├žinde mutlaka olu┼čturmak ve yeti┼čtirmek, yani bir mektep olmak zorunday─▒z. Tabii k─▒ymetli hocalar─▒m─▒z─▒n, bu i┼či en iyi bilenlerin ve ├ťniversitelerimizin ├Ânderli─činde.

Efendim, bundan sonra, uygulamalar ne suretle yap─▒lacak karar vermek gerekiyor. ─░hale suretiyle mi, emanet suretiyle mi, s├Âzle┼čmeli anla┼čmalarla m─▒ yap─▒labilir? Bu i┼čin mahiyetine, b├╝y├╝kl├╝─č├╝ne ve ├Ânemine g├Âre de─či┼čkenlik arz edecektir. ─░┼čin icab─▒ ne ise o yap─▒l─▒r. ─░┼č yap─▒l─▒rken bir tak─▒m insanlar─▒ burada kar da temin etmeleri en do─čal hadisedir. ├ľnemli olan neticelerin en sa─čl─▒kl─▒ bi├žimde, en k─▒sa zamanda ortaya ├ž─▒km─▒┼č olmas─▒d─▒r. Tabii b├╝t├╝n bunlar─▒ haz─▒rlad─▒n─▒z, uygulamalar da ba┼čl─▒yor, o takdirde yap─▒lar─▒n nihai sahiplerinin haberdar edilmesi i├žin, gerekli imaj─▒n olu┼čturulmas─▒ s├Âzkonusu. Yani siz bir suretle neticeyi halka intikal ettireceksiniz. E─čer bunlar─▒ kamula┼čt─▒rd─▒ysan─▒z veya sat─▒n alarak yap─▒yor iseniz, (zaten sahiplerine yard─▒mc─▒ olmak suretiyle yap─▒l─▒yorsa hi├žbir mesele yok) mutlaka bu nihai al─▒c─▒y─▒ bulman─▒z laz─▒m. O takdirde burada bir imaj olu┼čturulmas─▒ gerekiyor. Zaten bu faaliyet s─▒ras─▒nda, bu imaj da kendili─činden olu┼čacak. Ayr─▒ca ├ževreyi olabildi─či kadar saf hale getirmek ve sonradan yap─▒lm─▒┼č olan uygunsuz yap─▒lar─▒ da ay─▒klamak istiyoruz. Bu da zannediyorum, bu imaj─▒ g├╝├žlendirecektir.

Biliyoruz ki biz bu i┼čleri yaparken, maalesef geli┼čmekte olan ├╝lkelerdeki b├╝rokratik engeller ├Ân├╝m├╝ze ├ž─▒kacak. Ama ├že┼čitli kurumlar─▒n, ├╝niversitelerin yard─▒m─▒ ile bunlar─▒ da a┼čt─▒ktan sonra bizden sonra bu i┼či yapmak isteyenlere de ayn─▒ engellerin ├ž─▒kmamas─▒ i├žin merkezi y├Ânetimle i┼čbirli─či yaparak yasalarda da gerekli de─či┼čiklikleri temin edece─čiz. Ortaya koyaca─čimiz i┼čin ciddiyeti bunu sa─člamaya yeterli olur san─▒r─▒m.

Efendim, bizim arzu ve temennilerimizden olu┼čan izahat─▒m─▒z bu kadar. ─░n┼čallah bir dahaki sefer geldi─činizde S├╝leymaniye ve ─░stanbul┬ĺu bundan daha iyi g├Ârmek ┼čans─▒n─▒z olur. ┬ôMimari Miras─▒n Korunmas─▒┬ö yerine ┬ôTarihi ve K├╝lt├╝rel Sermayenin ├çal─▒┼čt─▒r─▒lmas─▒┬ö desek nas─▒l olur diye d├╝┼č├╝n├╝yorum. Yani hep koruma koruma dedik, miras─▒ korumak en zor ┼čey, tarihte ┼čahsi olarak bile miras─▒n─▒ koruyabilmi┼č ├žok az insan var.

Efendim, ├žok uzak yerlerden, ├žok k─▒ymetli zamanlar─▒n─▒z─▒ ay─▒rarak ve l├╝tfederek buralara geldiniz, bizlere yard─▒mc─▒ oldunuz, tavsiyelerinizi ald─▒k, s─▒k─▒nt─▒lar─▒m─▒z─▒ dinlediniz. B├╝t├╝n gayretlerinizden dolay─▒ sizlere son derece minnettar─▒z. ─░stanbulda her zaman sizleri a─č─▒rlamaya haz─▒r─▒z. Sizlere te┼čekk├╝r ediyor, iyi g├╝nler diliyor ve bundan sonraki ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒zda ba┼čar─▒lar temenni ediyorum. Sa─čolun, varolun.

En derin sayg─▒lar─▒mla.

Ali Y─▒lmaz ├ľRNEK

─░stanbul B├╝y├╝k┼čehir Belediyesi

Ba┼čkanl─▒k ─░mar Dan─▒┼čman─▒

I R C I C A D O S Y A S I

├ľZET B─░LG─░:

─░stanbul B├╝y├╝k┼čehir Belediye Ba┼čkan─▒ Recep Tayyip Erdo─čan┬ĺa ait 27.02.1995 tarihli IRCICA Genel Direkt├Ârl├╝─č├╝┬ĺne hitaben g├Ânderilmi┼č i┼čbirli─či yaz─▒s─▒ ├žer├ževesinde (Ek-1), Tanzim olunan protokol gere─či gerek B├╝y├╝k┼čehir Belediyesi ve gerekse IRCICA te┼čkilat─▒ kar┼č─▒l─▒kl─▒ y├╝k├╝ml├╝l├╝kler ├╝stlenmi┼člerdir.

B├╝y├╝k┼čehir Belediyesi Ba┼čkanl─▒─č─▒┬ĺn─▒n ┬ô─░stanbul ve S├╝leymaniye┬ö konulu Workshopla ilgili yaz─▒s─▒nda B├╝y├╝k┼čehir Belediyesi Ba┼čkanl─▒k ─░mar Dan─▒┼čman─▒ Y├╝k. Mimar Ali Y─▒lmaz ├ľrnek gerekli ├žal─▒┼čmay─▒ yapmakla yetkilendirilmi┼čtir.

Ba┼čkanl─▒k ─░mar Dan─▒┼čmanl─▒─č─▒┬ĺnca g├Ârevlendirilen Y├╝k. Mimar ─░smet ┼×ahin ile IRCICA Genel M├╝d├╝rl├╝─č├╝┬ĺnce g├Ârevlendirilen Dr. Amir Pasi├ž┬ĺin haz─▒rlad─▒klar─▒ G├ťN├ťM├ťZDE M─░MAR─░ M─░RAS PROGRAMI ├çER├çEVES─░NDE ┬ô─░STANBUL VE S├ťLEYMAN─░YE AT├ľLYE ├çALI┼×MASI┬ö organizasyon protokolu; B├╝y├╝k┼čehir Belediyesi ad─▒na Ba┼čkanl─▒k ─░mar Dan─▒┼čman─▒ Y├╝k. Mimar Ali Y─▒lmaz ├ľrnek ve IRCICA Genel M├╝d├╝r├╝ Prof. Dr. Ekmelettin ─░hsano─člu taraf─▒ndan 2 May─▒s 1995┬ĺde imzalanm─▒┼čt─▒r. (Ek-2)

G├ťN├ťM├ťZDE M─░MAR─░ M─░RAS PROGRAMI ├çER├çEVES─░NDE,─░STANBUL VE S├ťLEYMAN─░YE AT├ľLYE ├çALI┼×MASI ORGAN─░ZASYONU A├çIKLAMASI

─░┼×─░N ADI : ─░stanbul ve S├╝leymaniye At├Âlye ├çal─▒┼čmas─▒

GER├çEKLE┼×T─░R─░LEN

PROGRAM :

- B├╝y├╝k┼čehir Belediyesi yetkilileri ve Tarihi ├çevre gurubu ile yerli yabanc─▒ akademisyenler ve konuyla ilgili uzmanlar─▒n kat─▒l─▒m─▒ sa─članarak tebli─čler sunulmas─▒ B├╝y├╝k┼čehir Belediyesi denetiminde, st├╝dyo ├žal─▒┼čmas─▒ ger├žekle┼čtirilmesi, elde edilen ├Ânerilerin j├╝ri ├Ân├╝nde, de─čerlendirilmesi ve sonu├žlar─▒n yay─▒nlanmak ├╝zere sonu├ž b├╝lteni haline getirilme ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒n B├╝y├╝k┼čehir ve IRCICA ile birlikte ger├žekle┼čtirilmesi. (Ek.3)

Bu ├žal─▒┼čmaya kat─▒lanlar─▒n listesi (Ek.4.)┬ĺdedir.

IRCICA TARAFINDAN G├ľNDER─░LEN

FATURA SURETLER─░ ─░NCELEND─░─×─░NDE;

Yap─▒lan masraflar─▒n sadece S├╝leymaniye Program─▒yla s─▒n─▒rl─▒ olup olmad─▒─č─▒n─▒n belli olmamas─▒,

U├žak biletlerinin g├Ârevlendirilmi┼č ya da pro─čram dahilinde davet edilmi┼č ki┼čilerle ili┼čkilerinin tam belirlenmemi┼č olmas─▒,

K─▒rtasiye ve fotokopi giderlerinin S├╝leymaniye Program─▒n─▒ ├žok a┼čacak ┼čekilde g├Âr├╝lmesi,

┼×├Âf├Ârler yada gezi pro─čramlar─▒na dair giderlerin ilgili protokolle ├Âdenebilirli─činin ba─čda┼čt─▒r─▒lamamas─▒,

Yemek giderleri ile kat─▒l─▒mc─▒lar─▒n ba─člant─▒s─▒ ve ne kadar─▒n─▒n S├╝leymaniye Pro─čram─▒na ait oldu─čunun belirsiz olmas─▒,

Keza otel giderlerinin yine ayn─▒ nedenlerle de─čerlendirilememesi,

Benzer nedenlerden dolay─▒ pro─čram ayr─▒nt─▒lar─▒ndan hareketle yap─▒lacak de─čerlendirmenin; Prokoldeki geneldeki total de─čerlendirme yakla┼č─▒m─▒ aras─▒nda kurulacak ba─člant─▒n─▒n mevzuata uyarlamas─▒n─▒n nas─▒l halledilece─činin belli olmamas─▒,

gibi hususlardan dolay─▒ yap─▒lacak incelemede hangi uygulaman─▒n tatbik edilece─či tam bilinememektedir.

Talep edilen masraflara ait d├Âk├╝m listesi;

FATURALAR

K─▒rtasiye Giderleri

16.06.1995

K─▒rtasiye

7.043.400-,TL

15.08.1995

Mermer Afyon

4.600.000-,TL

16.08.1995

Sertifika Ka─č─▒d─▒

4.600.000-,TL

07.08.1995

K─▒rtasiye

2.415.000-,TL

18.08.1995

Fotokopi

3.800.000-,TL

18.08.1995

K─▒rtasiye

4.795.000-,TL

16.08.1995

K─▒rtasiye

575.000-,TL

18.08.1995

Ciltleme

1.242.000-,TL

18.08.1995

Fotokopi

1.817.000-,TL

28.07.1995

Renkli Fotokopi

4.460.000-,TL

15.08.1995

Fotokopi

2.788.750-,TL

15.08.1995

Fotokopi

1.259.280-,TL

14.08.1995

Fotokopi

382.950-,TL

19.07.1995

Afi┼č-Dergi

64.840.000-,TL

27.07.1995

Fotokopi

7.720.000-,TL

Yemek Giderleri

03.08.1995

Yemek

7.640.000-,TL

01.07.1995

Yemek

27.983.000-,TL

Yemek

77.340.000-,TL

Terc├╝man Giderleri

26.07.1995

Simultane Terc├╝man

6.969.248-,TL

27.07.1995

Simultane Terc├╝man

8.972.000-,TL

Otel Giderleri

21.08.1995

Otel

43.851.500-,TL

23.08.1995

Otel

290.610.500-,TL

05.08.1995

Otel

308.763.000-,TL

07.08.1995

Otel

101.692.500-,TL

31.07.1995

Otel

21.950.000-,TL

31.07.1995

Otel

70.560.000-,TL

24.07.1995

Otel

173.550.000-,TL

17.07.1995

Otel

42.697.200-,TL

13.07.1995

Otel

28.974.000-,TL

12.07.1995

Otel

65.762.200-,TL

18.08.1995

Otel

20.200.000-,TL

Gezi Giderleri

05.07.1995

┼×├Âf├Âr

21.600.000-,TL

27.07.1995

┼×├Âf├Âr

25.200.000-,TL

07.08.1995

Safranbolu

35.000.000-,TL

31.07.1995

Edirne

17.000.000-,TL

17.07.1995

Konya

40.000.000-,TL

U├žak Biletleri Giderleri

1400 $ - 385 $ - 521 $ - 450 $ - 924 $ - 200 $ - 900 $ - 200 $ - 200 $ - 900 $ - 900 $ - 373 $ - 450 $ - 200 $ - 450 $ - 370 $ - 400 $ - 580 $ - 450 $ - 500 $ - 399 $ - 450 $ - 660 $ - 910 $ - 350 $

├çe┼čitli Faturalar

7.000.000-,TL - 4.600.000-,TL - 4.600.000-,TL - 18.865.500-,TL - 120.807.140-,TL - 271.145.200-,TL - 30.971.505-,TL - 30.783.110-,TL - 18.664.055-,TL -

Proje Mimarlar─▒na Verilen ├ťcret

9680 $

SONU├ç DURUM TESB─░T─░ VE ├ç├ľZ├ťM ENER─░S─░

IRCICA ─░LE YAPILAN PROTOKOL B├ťY├ťK┼×EH─░R BELED─░YES─░ BA┼×KANLIK HUKUK M├ť┼×AVARL─░─×─░NCE YETERL─░ BULUNMAMI┼×TIR.

B├ťY├ťK┼×EH─░R BELED─░YES─░ ENC├ťMEN─░┬ĺNCE ─░STENEN ─░HALE EVRAKLARI IRCICA TARAFINDAN YER─░NE GET─░R─░LEMEMEKTED─░R.

H─░ZMET S├ľZLE┼×MES─░ ─░LE S├ľZ KONUSU ├çALI┼×MANIN YAPILMASINA DA─░R ─░┼×LEM; IRCICA┬ĺNIN KAMU KURUMU N─░TEL─░─×─░NDE OLMAMASI VE ─░LG─░L─░ MEVZUATA G├ľRE EVRAK SUNAMAMASINDAN DOLAYI GER├çEKLE┼×T─░R─░LEMEMEKTED─░R.

BENZER ─░┼×LER─░N ├ťCRET KAR┼×ILI─×I YAPAB─░LMES─░NE DA─░R IRCICA GEREKL─░ EVRAK VE FORMAL─░TEY─░ YER─░NE GET─░REMEMEKTED─░R.

├ľNER─░LEN ├ç├ľZ├ťM

IRCICA TARAFINDAN ├ťRET─░LEN ├çALI┼×MA VE SONU├çLAR B├ťY├ťK┼×EH─░R TARAFINDAN SATIN ALINAB─░L─░R.

IRCICA TARAFINDAN GER├çEKLE┼×T─░R─░LEN B─░L─░MSEL SONU├çLAR YARARLANILMAK ├ťZERE BELED─░YE ┼×─░RKETLER─░ TARAFINDAN SATIN ALINAB─░L─░R.

IRCICA DI┼×─░┼×LER─░ BAKANLI─×I┬ĺNDAN VE MAL─░YE BAKANLI─×I┬ĺNDAN DO─×RUDAN H─░ZMET S├ľZLE┼×MES─░ YAPMAK YADA ─░HALEYE G─░RMEK ├ťZERE YETK─░ ─░STEYEB─░L─░R.

─░HALE MEVZUATI DI┼×INDA BA┼×KA B─░R YOL ARANAB─░L─░R.

DI┼×─░┼×LER─░ BAKANLI─×I┬ĺNDA KONU ─░LE ─░LG─░L─░

YAPILAN KONU┼×MALAR

IRCICA┬ĺdan yetkili Hidayet NUHO─×LU┬ĺnun iste─či ├╝zerine D─▒┼či┼čleri Bakanl─▒─č─▒┬ĺndan baz─▒ yetkililerle g├Âr├╝┼čmeler yap─▒ld─▒.

D─▒┼či┼čleri Bakanl─▒─č─▒┬ĺnda Ortado─ču ve Yak─▒ndo─ču ile ilgili uzmanlardan Berrin TULUN ile yap─▒lan g├Âr├╝┼čmede T├╝rkiye┬ĺnin ilgili kuruma parasal katk─▒s─▒ oldu─čunu bu ├žer├ževede konunun halledilmesi gerekti─čini belitti. IRCICA┬ĺn─▒n Milletleraras─▒ kurulu┼č oldu─čunu a├ž─▒klayarak bunun d─▒┼č─▒nda g├Âr├╝┼č belirtmekten ve ek g├Âr├╝┼č a├ž─▒klamaktan ka├ž─▒nd─▒. Yine D─▒┼či┼čleri Bakanl─▒─č─▒ K├╝lt├╝r Dairesi┬ĺnden Bora KER─░MO─×LU benzer ┼čekilde a├ž─▒klama yapt─▒. Ayr─▒ca Daire Ba┼čkan─▒ Se├žkin ├çET─░NEL┬ĺli benzer endi┼čeden bahsetti.

Konuyla ilgili net yetkilendirme i├žin ilgili kurumun D─▒┼či┼čleri Bakanl─▒─č─▒ nezdinde ve Maliye Bakanl─▒─č─▒ nezdinde bu konu ile ilgili yetki ve izin almas─▒n─▒n do─čru olaca─č─▒ anla┼č─▒lm─▒┼čt─▒r.

IRCICA TARAFINDAN AÇIKLANAN

VE PARA TALEB─░NE MESNET OLARAK L─░STELENEN DAHA ├ľNCEDEN ├ľNG├ľR├ťLM├ť┼× MASRAFLAR ─░LE GER├çEKLE┼×EN ├ľDEMELER─░ G├ľSTER─░R L─░STE EKTE SUNULMU┼×TUR

İ Ç İ N D E K İ L E R

1- ├ľZET B─░LG─░

a) Ba┼čkanl─▒k Yaz─▒s─▒,

b) Protokol Metni,

2- SONU├ç DURUM TESB─░T─░ VE ├ç├ľZ├ťM ├ľER─░S─░

3- G├ťN├ťM├ťZDE M─░MAR─░ M─░RAS PROGRAMI ├çER├çEVES─░NDE ─░STANBUL VE S├ťLEYMAN─░YE.

4- IRCICA TARAFINDAN G├ľNDER─░LEN FATURA SURETLER─░ ─░NCELEMESI

5- IRCICA TARAFINDAN AÇIKLANAN VE PARA TALEBİNE MESNET LİSTE

6- DI┼×─░┼×LER─░ BAKANLI─×I┬ĺNDA KONU ─░LE ─░LG─░L─░ YAPILAN KONU┼×MALAR

7- H─░ZMET KARARI FOTOKOP─░S─░ (─░┼×LEM G├ľRMED─░)

8- YAPIM ─░HALES─░ ONAY BELGES─░ (─░┼×LEM G├ľRMED─░)

9- BURO┼×├ťR

10- PRO─×RAM SONUNDA ├ťRET─░LEN PROJELER, VER─░LEN TEBL─░─×LER VE SONUCUN A├çIKLANDI─×I AYRINTILI KATALO─×UN BASIM HAZIRLIKLARI S├ťRD├ťR├ťLD├ť─×├ťNDEN DOSYAYA EKLENEMEM─░┼×T─░R.

─░STANBUL VE S├ťLEYMAN─░YE KONULU WORKSHOP

T.C.

─░STANBUL B├ťY├ťK┼×EH─░R BELED─░YES─░

Planlama ve ─░mar Daire Ba┼čkanl─▒─č─▒

┼×EH─░R PLANLAMA M├ťD├ťRL├ť─×├ť

─░STANBUL VE S├ťLEYMAN─░YE KONULU WORKSHOP

Dosyas─▒ tetkik edilmek ├╝zere taraf─▒m─▒zdan tanzim edilmi┼čtir.

Sinan B├ľLEK

┼×EH─░R PLANLAMA M├ťD├ťR├ť

ALTAN RA┼×─░T C─░VAN : A├çILI┼× KONU┼×MASI

─░stanbul B├╝y├╝k┼čehir Belediye Ba┼čkanl─▒─č─▒

Genel Sekreter Yard─▒mc─▒s─▒

Say─▒n ba┼čkan, muhterem hocalar─▒m, de─čerli konuklar ;

─░stanbul┬ĺun ya┼čan─▒labilir bir kent olabilmesini sa─člayacak b├Âyle bir ├žal─▒┼čman─▒n ba┼člamas─▒ i├žin, ├Âncelikle bu ├žal─▒┼čmay─▒ d├╝┼č├╝nen ve ├žal─▒┼čman─▒n gayreti i├žinde olan b├╝t├╝n arkada┼člara bundan sonraki ├žal─▒┼čmalar─▒nda ba┼čar─▒lar diliyor, hepsine ┼č├╝kranlar─▒m─▒ arzederek, konu┼čmama ba┼čl─▒yorum.

De─čerli konuklar, S├╝leymaniye ─░stanbul┬ĺun ya┼čan─▒labilir bir kent olabilmesi i├žin ├Âncelikle ele al─▒nmas─▒ gereken b├Âlgelerden birisi. G├╝n├╝m├╝z ─░stanbul┬ĺunu planlama a├ž─▒s─▒ndan ├žok k─▒sa ele alarak konu┼čmama devam etmek isterim. ─░stanbul┬ĺumuz ┼ču anda 1990 say─▒mlar─▒na g├Âre 7.5 milyon, g├╝n├╝m├╝zde 12 milyon n├╝fusa ula┼čm─▒┼č megapol bir kent g├Âr├╝n├╝m├╝nde ve maalesef b├Âylesine metropolle┼čmi┼č, megapol baz─▒na gelmi┼č bir kentin Naz─▒m Plan─▒, uygulanabilir, uygulanmas─▒ m├╝mk├╝n olan bir Naz─▒m Plan─▒, yok.

G├Âreve geldi─čimiz 1994 Nisan ay─▒ itibariyle, ilk olarak yapmam─▒z gereken i┼č, ┬ôen k├Ât├╝ plan, plans─▒zl─▒ktan iyidir┬ö teziyle bir plan─▒n haz─▒rlanmas─▒yd─▒ ki, 1995 Nisan ay─▒nda, 1/50.000 Naz─▒m Plan─▒m─▒z─▒ yapt─▒k ve ─░stanbul B├╝y├╝k┼čehir Belediyesi Meclisine sunduk. Tabii plan uygulamaya ge├žme a┼čamas─▒na geldi, ama plan─▒m─▒z─▒n konumuzu, ├Âzellikle sizleri ilgilendiren S├╝leymaniye b├Âlgesini ele al─▒rken ─░stanbul┬ĺun di─čer b├Âlgelerini de ele almam─▒z gerekti─či, ├╝zerinde basarak durmam─▒z gereken bir noktad─▒r. 1993 y─▒l─▒nda megapol olarak d├╝┼č├╝n├╝len bizden ├Ânceki d├Ânemde yap─▒lm─▒┼č olan, fakat uygulanabilirli─či olmayan Naz─▒m Plan─▒n 2005 y─▒l─▒ i├žin hedef, (buras─▒ ├žok ├Ânemli) 18 milyon n├╝fus tespit edilmi┼č ve kabul edilebilir durumda plana ge├žirilmi┼čtir. Bizim plan─▒m─▒zda ise, 2010 y─▒l─▒ i├žin 12 milyon n├╝fus planlanm─▒┼čt─▒r. De─čerli konuklar, yanl─▒┼č duymad─▒n─▒z, 12 milyon. Tarihi yar─▒madadaki g├╝nd├╝z 800 ki┼či/hek., gece 300 ki┼či/hek. olan n├╝fusu g├╝nd├╝z-gece 300 ki┼či/ hek.┬ĺa nas─▒l ├žekebiliriz? ─░┼čte 12 milyon planlad─▒─č─▒m─▒z n├╝fusun i├žinde bu vard─▒r. De─čerli konuklar; tarihi yar─▒madan─▒n gece-g├╝nd├╝z n├╝fusunun 300.000 olmas─▒, zaten s├Âz├╝m├╝n ba┼č─▒nda belirtti─čim gibi 12 milyon n├╝fusa ula┼čm─▒┼č bir ─░stanbul┬ĺda 2010 y─▒l─▒nda 12 milyonda tutulacak bir n├╝fus ├╝zerinde d├╝┼č├╝n├╝lecek bu konu, siz de─čerli bilim adamlar─▒ ve kat─▒l─▒mc─▒lar─▒n gayretleriyle ger├žekle┼čecek.

Bizim en b├╝y├╝k sorunumuz plans─▒zl─▒k. Bir plan hedeflenerek, i├žerisinde yeterli ├žal─▒┼čma ve yerle┼čim b├Âlgesi olu┼čturulmam─▒┼čt─▒r. Bir ├Ânceki n├╝fusun % 65┬ĺi Avrupa yakas─▒nda, geri kalan % 35┬ĺi Asya yakas─▒nda ya┼č─▒yor. Ama i┼čyerlerimizin % 75┬ĺi Avrupa, % 25┬ĺi Asya yakas─▒nda, dolay─▒s─▒yla % 35- % 25 oran─▒ndan do─čan % 10┬ĺluk fark Bo─čaz┬ĺda 1. ve 2. Bo─čaz k├Âpr├╝s├╝┬ĺn├╝ ve ifade etmek istemedi─čim 3. Bo─čaz k├Âpr├╝s├╝ ( zira k├Âpr├╝ yerine t├╝p ge├žit hep g├╝ndemimizde kalm─▒┼čt─▒r ve bundan sonra da ─░n┼čaallah b├Âyle devam edecektir) veya t├╝p ge├žit ve Bo─čaz┬ĺdaki bundan sonra olacak her ge├ži┼čin ba─člant─▒ yollar─▒n─▒n ├ževresinde olu┼čacak plans─▒z yap─▒la┼čma, maalesef ├žarp─▒k yap─▒la┼čmay─▒ da art─▒racakt─▒r. ├ľrne─čin; 3. k├Âpr├╝n├╝n kuzeyde yer almas─▒yla bu b├Âlgedeki yap─▒la┼čma, ─░stanbul┬ĺun akci─čerleri olan ye┼čilin ortadan kalkmas─▒na neden olacakt─▒r.

De─čerli konuklar; ben bu ├žarp─▒k yap─▒la┼čman─▒n ve n├╝fusu 2005 veya 2010 y─▒l─▒nda 12 milyonda nas─▒l tutmam─▒z gerekti─činin bir ├Ârne─čini vermek i├žin konuyu biraz da─č─▒tt─▒m, toparl─▒yorum. ┼×imdi konumuz gerek S├╝leymaniye┬ĺde, gerek Ey├╝p Sultan┬ĺda ve gerekse Zeyrek┬ĺte tarihi eserlerimizin korunmas─▒nda. Sadece yap─▒n─▒n korunmas─▒ de─čil, b├Âlgenin de koruma alt─▒na al─▒nmas─▒na ba─čl─▒ olarak (b├Âlgeye ait biraz ├Ânce s├Âyledi─čim rakam ├žok ├Ânemlidir) gece-g├╝nd├╝z n├╝fusunun dengesinin sa─članmas─▒ ile birlikte t├╝m ┼čehir i├žin sa─člayaca─č─▒m─▒z bizim plan─▒m─▒z, projemiz do─črultusunda ─░stanbul art─▒k bir sanayi kenti olmaktan ├ž─▒kar─▒larak, k├╝lt├╝r-sanat ve turizm merkezi olmak durumundad─▒r. Bu d├╝┼č├╝nceden hareketle, korunmas─▒ gerekli b├Âlgelerimizdeki sanayinin d─▒┼čar─▒ya, yani ─░stanbul ili baz─▒nda d├╝┼č├╝nd├╝─č├╝m├╝z Naz─▒m Plan i├žerisinde sanayi ve i┼čyerlerinin, ─░stanbul 3030 veya metropol s─▒n─▒rlar─▒ d─▒┼č─▒na ├ž─▒kar─▒lmas─▒ halinde, bu n├╝fusun dengesi sa─članabilecektir. Bu ┬ô─░stanbul┬ĺun kurtar─▒lmas─▒┬ö demektir.

Burada bir d├╝┼č├╝ncemizi tekrar ifade etmek istiyorum. ─░stanbul┬ĺda ve T├╝rkiye┬ĺde ya┼čayan ve ─░stanbul ile ba─člant─▒s─▒ olan herkesin ┬ôkurtar─▒n ─░stanbul┬ĺu ┬ö demeye hakk─▒ yoktur. Bu ki┼čilerin hepsinin ┬ôkurtaral─▒m ─░stanbul┬ĺu┬ö demek y├╝k├╝ml├╝l├╝─č├╝ vard─▒r. Buradan hareketle ─░stanbul┬ĺu art─▒k sanayi kenti d─▒┼č─▒na alarak, bir sanat-turizm ve k├╝lt├╝r merkezi haline gelmesinde ve bu d├╝┼č├╝ncemizin olu┼čmas─▒nda her t├╝rl├╝ teklife, deste─če a├ž─▒k oldu─čumuzu bir kez daha ifade ederek, hepinizi sayg─▒ ile selaml─▒yorum.

PROF. DR. CAH─░T BALTACI

KONU: ─░slam ┼×ehir Gelene─či ─░├žinde ─░stanbul┬ĺun K├╝lt├╝rel Yap─▒s─▒

Burada bu toplant─▒y─▒ d├╝zenleyen ─░stanbul B├╝y├╝k┼čehir Belediyesi┬ĺne ve IRCICA┬ĺya ┼č├╝kranlar─▒m─▒ arzediyorum. ─░stanbul gibi, 1500 y─▒ll─▒k bir zamanda, bir├žok tarihi i├žinde bar─▒nd─▒ran ve 49 farkl─▒ ismi olan bir ┼čehri tan─▒mak kolay de─čildir.

Konstantiniye ad─▒ ile, 1934┬ĺten bu yana d├╝nyan─▒n muhtelif yerlerinde bir dizi kongre yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Ge├žti─čimiz y─▒l bu kongrelerden sonuncusu Amerika┬ĺda idi. Bizde ise, ─░stanbul konferanslar─▒na hen├╝z ba┼članmam─▒┼čt─▒r.

─░slam ┼čehri d

Yorum ekle 12 Temmuz 2007

Ata├ža─č

ATA├çA─×

CAN KAPYALI

YAYINEV─░N─░N ADI

İÇİNDEKİLER :

├ľns├Âz………………………………………………………….

Neden Ata├ža─č ? ………………………………………….

B─░R─░NC─░ B├ľL├ťM

I . Kurt Sofras─▒ ………………………………………….

II . Bir Avu├ž Ayd─▒n …………………………………….

a- Birinci Me┼črutiyet

b- ─░kinci Me┼črutiyet

III . Kara Bulutlar ………………………………………….

a - Stratejik Oyunlar

b - ├ť├ž Pa┼čalar

c - I. D├╝nya Sava┼č─▒

d - B─▒├žak S─▒rt─▒

e - ├ľl├╝m Darbesi

─░K─░NC─░ B├ľL├ťM

I . Tan A─čar─▒yor …………………………………………..

II . Zehir G├╝c├╝n├╝ Yitiriyor ………………………………..

a - S─▒rat K├Âpr├╝s├╝

b - Ruh B├╝t├╝nl├╝─č├╝

III . Lozan Bar─▒┼č Antla┼čmas─▒

a - De─či┼čim

b - Ak─▒l ve ─░lim

├ža─č a├žmak,

evrensel nitelikli yeni bir d├Ânemin ba┼člamas─▒n─▒ sa─člamak demektir

Ata┬ĺn─▒n T├╝rk Milleti┬ĺne sesleni┼či :

┬ô Pek ├žok millet tan─▒d─▒m. Hem ├Âyle ki, hi├žbirinin ger├žek karakterini gizleyecek bir imk├óna sahip olmad─▒─č─▒ ortamlarda: sava┼č alanlar─▒nda, ate┼č alt─▒nda, ├Âl├╝mle y├╝zy├╝ze geldikleri bir s─▒rada. Sizleri temin ederim, Avrupa┬ĺda hi├žbir millet, T├╝rk┬ĺlerdeki karakter ve inan├ž g├╝c├╝ne sahip de─čildir. Ellerinizden tutacak, ayaklar─▒n─▒z ├╝zerinde dimdik durdu─čunuzu ve do─čru yolu buldu─čunuzu g├Ârene dek yan─▒n─▒zda olaca─č─▒m. Ta ki, sizleri temsil edecek insanlar─▒ se├žecek ve kendi kendinizi y├Ânetecek bir duruma geldi─činizi g├Ârene kadar. ─░┼čte o zaman g├Ârevim sona ermi┼č olacak. ┬ö

├ľNS├ľZ

Son y├╝zy─▒l─▒n yeribo┼č tarih bilim ┼čahsiyeti Prof. Mehmet Fuad K├Âpr├╝l├╝ ile , tarihi halka sevdiren yine yeribo┼č kalemi Ahmet Refik Alt─▒nay aras─▒nda bir devir mi - ├ža─č m─▒ tart─▒┼čmas─▒ olmu┼čtu: K├Âpr├╝l├╝┬ĺye g├Âre tarih ; takvim yapraklar─▒ aras─▒ndaki s─▒n─▒rl─▒ kesitleri ele al─▒r, benim- senmi┼č kronoloji sonunda insano─člunu , madde/man├óda devrini tamamlam─▒┼č , ├Ân├╝nde yap─▒ de─či┼čtirebilmi┼čse YEN─░ B─░R DEV─░R ba┼člard─▒ , e─čer ba┼čar─▒lm─▒┼č zaman temel varl─▒─č─▒n─▒ korumu┼čsa bu ├ža─č┬ĺd─▒ .

Ahmet Refik , ele al─▒nm─▒┼č hedeflerin ge├žerlili─čini zora dayanmadan felsefe ve kuru-

lu┼člar─▒yla ortaya koyabilmi┼čse , zaman ┼čart─▒ , siyasi iktidarlar─▒n yap─▒s─▒yla , kadrosuyla , par-

l├ómento ve benzer kanun koyucular─▒n─▒n de─či┼čimi kucaklamas─▒yla ├Âl├ž├╝lece─či i├žin , zaman

fakt├Âr├╝┬ĺn├╝ benimsemiyordu . Prof . Afet ─░nan┬ĺ─▒n ┬ô ATAT├ťRK┬ĺTEN HATIRALAR┬ö─▒na

g├Âre , Mustafa Kemal┬ĺin tercihi , de─či┼čimlerin ├ža─čda┼č┬ĺla┼čmas─▒ hareketin fikir ve tatbiki de

├Ânderinin yeterlili─či , duyganl─▒─č─▒ , ├Âd├╝n vermeme yap─▒s─▒n─▒n kifayetine ba─čl─▒yd─▒ .

Denilebilir ki bu tercihte , a├žt─▒─č─▒ ├ža─č┬ĺ─▒n da izah─▒ var .

* * *

ATAT├ťRK DEVR─░ tatbikat olarak 1923-1938 , sadece onbe┼č y─▒l─▒ kucaklar .

Tarih , bir ya┼čant─▒ d├╝zeninin , onun bu zaman i├žine s─▒k─▒┼čt─▒rd─▒─č─▒ de─či┼čmeyi ba┼čarabilmi┼č

misali g├Âstermiyor .

622 y─▒ll─▒k Osmanl─▒┬ĺda d├╝zen de─či┼čikli─či┬ĺnin hedeflendi─či hareket , ├ť├ž├╝nc├╝ Selim

( 1761 - 1808 ) y─▒llar─▒n─▒ kapsam─▒┼čt─▒ : Niz├óm-─▒ Ced├«d = Yeni D├╝zen ad─▒n─▒ alarak … Hedef-

lenen , ordunun peri┼čanl─▒─č─▒na ├žare bulmakt─▒ : Nitekim ayn─▒ ├Âl├ž├╝de devrini tamamlam─▒┼č

Medrese , s─▒ran─▒n kendisinde oldu─ču bilinci i├žinde Yeni├žerilerle elele verdi ve hem Padi┼ča-

h─▒ , hem tatbik kadrosu Ruscuk Y├óran─▒ yok edildi . 1839 TANZ─░MAT┬ĺ─▒ , Yeni├žerilikle bir-

likte onun dayand─▒─č─▒ dinsel kurulu┼čun sindirilmesiyle m├╝mk├╝n oldu . 1908 ─░kinci Me┼čruti-

yet┬ĺi , 1876┬ĺda rafa kald─▒r─▒lan ilkinin Anayasas─▒n─▒n y├╝r├╝rl├╝─če konulmas─▒ hareketiydi . Os-

manl─▒ birbirini kovalam─▒┼č ├╝├ž sava┼č yenilgisi ┬ĺnin ( Bat─▒ Trablus - Balkan - Birinci D├╝nya )

ard─▒nda Osmanl─▒y─▒ da hayat sahnesinden ald─▒ , g├Ât├╝rd├╝ .

* * *

E─čer T├╝rk Milli M├╝cadelesi zaferi ; ├ž─▒plak bir zafer┬ĺden beklenen s─▒n─▒r taml─▒─č─▒ ,hukuk-

sal ├Âzg├╝rl├╝k , devlet varl─▒─č─▒ kifayeti gibi unsurlarla kalmam─▒┼č , topyek├╗n bir ├ža─čda┼čla┼čma

hareketi olabilmi┼čse , eserin mimar─▒ Mustafa Kemal Atat├╝rk┬ĺt├╝r .

Bu kesin h├╝k├╝m , elinizdeki eme─čin ├Âz├╝d├╝r . San─▒yorum ki , g├Âr├╝n├╝rde mant─▒─ča ,hatta

kl├ósik tarih tarifine ters d├╝┼čen sonucun nas─▒l p─▒r─▒l p─▒r─▒l hakikat oldu─čunun ispat─▒ yolundaki

kadirbilirlik tecellisidir .

Ger├žekle┼čmi┼č ├ža─č┬ĺ─▒n ad─▒ i├žinde m├╝hr├╝n├╝ bas─▒yor : ATA├çA─× …

E─čer O┬ĺnun T├╝rk milletine verdi─či de─čeri , yine O┬ĺnun elyaz─▒s─▒yla nas─▒l sat─▒rla┼čt─▒─č─▒n─▒ g├Â-

r├╝rseniz , bilmeceler ├ž├Âz├╝l├╝r diye d├╝┼č├╝nd├╝m .

A┼ča─č─▒da O┬ĺnun milletini anlatan a├ž─▒klamalar─▒n─▒ bulacaks─▒n─▒z :

} Buraya ┬ôAtat├╝rk elyaz─▒s─▒yla T├╝rk┬ĺ├╝ anlat─▒yor┬ö t─▒pk─▒bas─▒m─▒ girecek

———————————————————————————–

* * *

Kitap hac─▒ml─▒ olmayabilir , ta┼č─▒d─▒─č─▒ ad─▒n yap─▒s─▒n─▒ enine boyuna vermiyebilir , ama e─čer

felsefesine sahip┬ĺse akl─▒ / mant─▒─č─▒ / vicdan─▒ yan─▒na alabilir .

Pek sevdi─čim Can Kapyal─▒┬ĺy─▒ kutluyorum ,

Mustafa Kemal┬ĺin H├ókimiyeti Milliyesi┬ĺnden kalabilmi┼č son kalem olarak …

Cemal KUTAY

Neden Ata├ža─č ?

Tarihimiz olan ve alt─▒y├╝z y─▒l h├╝k├╝m s├╝ren Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču┬ĺnun d├╝nya tarihine bir ├ža─č a├žmakla vurdu─ču damga, biz T├╝rkler i├žin ├Âv├╝n├╝lecek bir olayd─▒r. Son y├╝zy─▒lda, ├Âzellikle de ya┼čanan iki d├╝nya sava┼č─▒yla, insanl─▒─č─▒n yeni bir d├╝nya d├╝zeni kurulmas─▒ aray─▒┼člar─▒ i├žine girmesi ve bu a┼čamada par├žalanmak, yok olmakla y├╝zy├╝ze gelen vatan ve insan─▒m─▒z─▒n, Atat├╝rk ├Ânderli─činde devrim ve evrimler sava┼č─▒m─▒ i├žinde bir cumhuriyet, T├╝rkiye Cumhuriyeti┬ĺni kurmas─▒, daha da ├Âv├╝n├ž verici bir olayd─▒r. Daha da ├Âv├╝n├ž vericidir, ├ž├╝nk├╝ birincisi ├žok g├╝├ž bir zaferin kazan─▒lmas─▒, ikincisi ise i┼čgalci zafer ├ž─▒─čl─▒klar─▒ e┼čli─činde ├Âl├╝m├╝ beklenen ┬ôHasta Adam┬ö─▒n canl─▒l─▒k kazanarak hayata d├Ân├╝┼č├╝d├╝r.

Dirili┼č olarak da adland─▒rabilece─čimiz bu hayata d├Ân├╝┼č, elbette eskinin bir devam─▒ olarak anla┼č─▒lmamal─▒d─▒r. Bu dirili┼č ├ža─č─▒n─▒ yakalayamayan, ├ža─čc─▒l hamlelerden yoksun kalan 40 milyonluk Osmanl─▒ toplumunda,10 milyon T├╝rk├╝n benli─čini bulmas─▒ ve ├╝mmet├žilikten s─▒yr─▒larak millet olmas─▒d─▒r.

Burada bir kez daha ├ža─čda┼č ve ├ža─čc─▒l s├Âzc├╝kleri ├╝zerinde durmak gerekecektir . ├ça─čda┼č , ayn─▒ ├ža─č─▒ payla┼čan anlam─▒na gelmektedir . Bir ├╝lke , di─čer d├╝nya ├╝lkeleri i├žinde yap─▒sal bak─▒mdan sonuncu da olsa , netice itibar─▒yla di─čer t├╝m ├╝lkelerle ayn─▒ ├ža─č─▒ payla┼čmaktad─▒r . S─▒ralamada sonuncu gelen ├╝lke , birinciyle ayn─▒ y├╝zy─▒l─▒ payla┼čt─▒─č─▒ndan dolay─▒ , o birinci gelen geli┼čmi┼č ├╝lkeyle ├ža─čda┼čt─▒r . Ama ├ža─čc─▒l de─čildir . Her ne kadar ben ├ža─čda┼č─▒m dese de kendisini avutmaktad─▒r . Zaten bu y├╝zden az geli┼čmi┼č ya da kibarca bir ifadeyle , geli┼čmekte olan ├╝lke s─▒fat─▒yla an─▒l─▒r . Geli┼čme ve y├╝kselme ├ža─čc─▒l d├╝┼č├╝nmek ve bu d├╝┼č├╝nceyi eyleme d├Ân├╝┼čt├╝rmekle m├╝mk├╝n olmaktad─▒r . T─▒pk─▒ Atat├╝rk┬ĺ├╝n o k─▒sac─▒k ├Âmr├╝ne s─▒─čd─▒rd─▒─č─▒ ve T├╝rk halk─▒na mal etti─či onca ba┼čar─▒da oldu─ču gibi .

Yirminci y├╝zy─▒l─▒n ba┼člar─▒nda ├╝lkelerin b├╝t├╝nl├╝k anlay─▒┼člar─▒nda ├žok ┼čey de─či┼čmi┼čtir. De─či┼čik ─▒rk ve milletlerin olu┼čturdu─ču Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čunun s├╝ratle d├╝┼č├╝┼č nedenini daha ├žok, homojen bir toplum olmay─▒┼č─▒nda aramak gerekir. Zira Yirminci Y├╝zy─▒l─▒n ba┼člar─▒nda b├╝t├╝n d├╝nyada milliyet├žilik d├╝┼č├╝nce ve ruhunun h─▒zla y├╝kseldi─či g├Âr├╝lmektedir. Bu d├╝┼č├╝nce ve ruh, Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču d─▒┼č─▒ndaki t├╝m Devletlerin i├ž ve d─▒┼č politikalar─▒n─▒n stratejik bir unsuru haline gelmi┼čtir.

Oysa Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču┬ĺnda sanca─č─▒n dalgaland─▒─č─▒ heryer vatand─▒r. T├╝rk├╝n b├╝t├╝n gayreti, ├žal─▒┼čmas─▒, kudreti ve kuvveti yabanc─▒ topraklarda harcanmakta ve T├╝rk olmayan ├╝lkelerde y├╝zbinlerce T├╝rk├╝n kan─▒ ak─▒t─▒lmaktad─▒r. ├ľte yandan sert ve hain bir bask─▒ y├Ânetimi T├╝rk milletinin uygar niteliklerini k├Âreltmi┼č, onun yap─▒c─▒ ve yarat─▒c─▒ ruhunu adeta dumura u─čratm─▒┼čt─▒r.

Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču istil├ó etti─či memleketlerde kesinlikle s├Âm├╝rgeci bir siyaset uygulamam─▒┼čt─▒r. Tersine yerli halka her t├╝rl├╝ imk├ón─▒ tan─▒m─▒┼čt─▒r.Kendilerini dinlerinde, dillerinde, k├╝lt├╝rlerinde ve ticaretlerinde b├╝t├╝n├╝yle ├Âzg├╝r b─▒rakm─▒┼čt─▒r.

├ľrne─čin Balkanlarda be┼čy├╝z y─▒l boyunca uygulad─▒─č─▒ siyaset budur.

─░ngiltere, Fransa ve ─░talya gibi s├Âm├╝rgeci ├╝lkeler, istil├ó ettikleri topraklardaki zenginliklerden ve insanlardan yararlan─▒rken, Osmanl─▒ erdemli davran─▒┼člar i├žinde koruyucu politikalar g├╝tm├╝┼čt├╝r. Bu koruma alt─▒ndaki yabanc─▒ halk, istedi─či ┼čekilde geli┼čme olana─č─▒ bulmu┼čtur. ├ľte yandan u├žsuz bucak-s─▒z s─▒n─▒rlar─▒ bekleyen ve bu yabanc─▒ topraklar i├žin gere─činde sava┼čan T├╝rk, yetene─činin kendisine ver-di─či b├╝y├╝k imk├ónlar derecesinde geli┼čememi┼č ve netice itibar─▒yla zay─▒f d├╝┼čm├╝┼čt├╝r.

Alt─▒y├╝z y─▒ll─▒k varl─▒─č─▒n─▒n ikinci yar─▒s─▒ndan ba┼člayarak birbiri ard─▒na s─▒ralanan sava┼člar, yenilgiler yan─▒nda i├žteki entrikalar, y├Ânetim bozukluklar─▒, adeletsizlikler, ekalliyet oyunlar─▒, isyanlar, yabanc─▒ propagandalar─▒, kapit├╝l├ósyonlar, ordunun giderek g├╝├žs├╝z bir duruma gelmesi ve nihayet e─čitim noksanl─▒─č─▒ gibi etkenler T├╝rk├╝n mill├«, manev├« ve ahl├ók├« varl─▒─č─▒n─▒ sarsm─▒┼čt─▒r.

H─▒ristiyan devletler Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čunun gelece─činden art─▒k umutlar─▒n─▒ b├╝t├╝n├╝yle kesmi┼člerdir. Osmanl─▒ Devleti hasta yata─č─▒nda yatan bir ┬ôHasta Adam┬öd─▒r ve sonu mutlaka ├Âl├╝mle bitecektir. Hemen aralar─▒nda anla┼č─▒rlar ve T├╝rkiye┬ĺnin ├ž├Âk├╝┼č├╝n├╝ bir an ├Ânce g├Ârmenin sevin├žli tel├ó┼č─▒ i├žinde harekete ge├žerler. Ancak tedirgindirler. ├ç├╝nk├╝ Avrupa k─▒tas─▒ i├žinde kendi aralar─▒nda da b├╝y├╝k hesapla┼čmalar ya┼čamaktad─▒rlar. Bu y├╝zden birbirlerinin her davran─▒┼č─▒n─▒ k─▒skan├ž bir bencillik ve kurnazl─▒k dolu siyaset oyunlar─▒yla izlerken, Birinci D├╝nya Sava┼č─▒┬ĺn─▒ haz─▒rlamakta olduklar─▒n─▒n fark─▒na varmazlar.

B├╝t├╝n bu olaylar geli┼če dursun aradan d├Ârt y─▒l ge├žer. D├╝nyada b├╝y├╝k de─či┼čikliklere gebe olan bu zaman dilimi i├žinde, insanlar─▒n g├╝nl├╝k ya┼čamlar─▒ bazen mutlu, bazen de mutsuz dakikalar i├žinde s├╝r├╝p gitmektedir. Ege Denizi┬ĺnin bir liman kenti olan Sel├ónik┬ĺteki bir evde, ├žok mutlu dakikalar ya┼čanmaktad─▒r. Ali R─▒za adl─▒ bir T├╝rk , e┼či Z├╝beyde ile birlikte, bir erkek ├žocu─ča sahip olman─▒n sevincini kutlamaktad─▒rlar. ├çocu─čun ad─▒n─▒ Mustafa koyarlar.

Ba┼člang─▒c─▒ i├žimizi daraltan ama Mustafa Kemal┬ĺin do─čumuyla g├Ânl├╝m├╝zde co┼čku ve gurur yaratan bu ger├žek ├Âyk├╝y├╝, kimbilir hepimiz ka├ž kez dinlemi┼č ya da okumu┼čuzdur. De─či┼čik, ba┼čka anlat─▒mlarla da olsa hep ayn─▒ duygularla, hep ayn─▒ heyecanla…

Ac─▒ ba┼člayan ama sonu sevin├žle biten bu tarihin de─či┼čik d├Ânem ├Âyk├╝lerini , s─▒k s─▒k da kendi a─č─▒zlar─▒ndan dinledi─čim yak─▒nlar─▒m─▒n hi├žbiri hayatta de─čil bug├╝n . Nur i├žinde yats─▒nlar . Bana bu kita-b─▒ yazma ruhunu verdikleri i├žin hepsine minnettar─▒m .

Dedem Tophane M├╝┼čiri Zeki Pa┼ča┬ĺn─▒n yaveriymi┼č. Kendisini hi├ž tan─▒mad─▒m. Do─čumumdan ├žok ├Ânce vefat etmi┼čti. Ama anneannemden Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čunun o can ├žeki┼čen devrine ait ├žok ├Âyk├╝ dinledim. Pa┼ča┬ĺn─▒n dibinden bir an olsun ayr─▒lamad─▒─č─▒ i├žin ┬ôyenilik├ži┬ö ( o ├Âyle derdi ) hareketlere kat─▒lamam─▒┼č.

Dedem ?evket Altan

Eni┼čtem Hamidiye kruvaz├Âr├╝n├╝n ├žark├ž─▒ba┼č─▒s─▒ Y├╝zba┼č─▒

Hamdi. Onu ilkokula ba┼člamadan ├Ânce ├žok ya┼čl─▒ haliyle

an─▒ms─▒yorum. Ak sakallar─▒ ve beni g├╝ld├╝rmek i├žin birbi-

rine vurdu─ču sapasa─člam duran bembeyaz di┼čleriyle. Ha-

midiye┬ĺnin ├žizdi─či bir devrin ├Âyk├╝s├╝n├╝ de e┼či S├╝tannem-

den dinledim.

Eni┼čtem Y├╝zba┼č─▒ Hamdi

Kurtulu┼č Sava┼č─▒ ├Âncesi ve sonras─▒n─▒n t├╝m ├žarp─▒c─▒

olaylar─▒n─▒ babamdan dinlemi┼čimdir. Zaman zaman ve yer

yer bu olaylar─▒ dinleyerek b├╝y├╝d├╝m. Annem Mediha┬ĺn─▒n

Edremit K─▒z─▒lke├žili K├Ây├╝┬ĺnde, t├╝m k├Ây halk─▒yla birlikte bir

caminin i├žine yak─▒lmak ├╝zere kapat─▒lmalar─▒ , ┬ô bundan b├Ây- le bu topraklarda ezan sesi de─čil , ├žan sesi duyulacak ┬ö nara- lar─▒ alt─▒nda Yunan i┼čgalinin beklenmesi gibi ac─▒ an─▒lar ibret vericidir.

Babam Mehmet Kapyal─▒

1918 y─▒l─▒nda

Evet, bug├╝n hayatta de─čiller . Ama o zorlu m├╝cadeleyi

ya┼čayan ve bug├╝n hayatta olan ├žok insan var . ─░stikl├ól

Sava┼č─▒┬ĺn─▒ ya┼čam─▒┼č ve Cumhuriyet┬ĺin mutlulu─čunu g├Ârm├╝┼č

insanlar . Geleceklere bu bilin├žle yakla┼čarak , b├╝y├╝k umutlar

besleyen insanlar . Mutlulu─ču do─črulukta ve hakka sayg─▒da

Annem Mediha Kapyal─▒ arayan insanlar . Olduklar─▒ gibi g├Âr├╝nen , g├Âr├╝nd├╝kleri gibi

olan insanlar .

Ata├ža─č ad─▒n─▒ verdi─čim bu kitap , esas kayna─č─▒n─▒ bu yap─▒daki insanlardan ald─▒ . Bir emaneti

korumas─▒n─▒ ve onu ku┼čaklardan ku┼čaklara , daha da y├╝celterek , ta┼č─▒mas─▒n─▒ bilen insanlardan …

Neden Ata├ža─č ?

├ç├╝nk├╝ B├╝y├╝k ─░nsan, gelece─čin nabz─▒n─▒ tutan insand─▒r. E─čer bu nab─▒z tutabilme, tarihin de

onay─▒ndan ge├žmi┼čse, o zaman bu g├Âr├╝┼č d├╝nya i├žin ayd─▒nl─▒k olur. Evrensel bir nitelik ta┼č─▒r. ─░┼čte Mustafa Kemal bu tarihi ki┼čili─čini ba─č─▒ms─▒z bir vatan ve ├Âzg├╝r bir toplum yaratarak kan─▒tlam─▒┼čt─▒r. Ba┼č─▒ e─čik bir toplumu l├óy─▒k oldu─ču yere y├╝kselterek, ona ├ža─čda┼č d├╝nyada ├ža─čc─▒l olman─▒n yolunu a├žm─▒┼čt─▒r. Bu y├╝zden bu ba┼člang─▒├ž, T├╝rk toplumu i├žin yeni bir ├ža─č─▒n ilk ad─▒m─▒ olmu┼čtur.

T├╝rk toplumu i├žin bu yeni ├ža─č─▒ ben, Ata├ža─č olarak adland─▒r─▒yorum.

Yine, Ata├ža─č┬ĺ─▒ genel ve ├Âzel anlamlarda, T├╝rk┬ĺ├╝n y├╝celi┼čine y├Ânelik her alanda her t├╝rl├╝ at─▒l─▒m─▒n, geleceklere uzanan ak─▒l, mant─▒k, bilim ve ├ža─čc─▒l olma yolundaki ruhu olarak tan─▒ml─▒yorum.

├ľl├╝m├╝nden bu yana hen├╝z ellisekiz y─▒l ge├žmesine ra─čmen, bu ruhu koruyabildik mi ?

B├Âyle bir soruya ┬ôevet ┬ö demenin mutlulu─čunu ya┼čamak isterdim …

Ancak kutsal varl─▒klar─▒m─▒z, Ata├ža─č─▒n hen├╝z yetmi┼č├╝├ž y─▒ll─▒k bir s├╝recinde buzdolab─▒na konmu┼č ve y├╝zy─▒l─▒m─▒z─▒n y├╝kseli┼čine bir t├╝rl├╝ ayak uyduramam─▒za ra─čmen, gene de ba─č─▒ms─▒z bir devlet ve gelece─če umutla bakan bir millet olmam─▒z─▒n s─▒rr─▒n─▒, Ata├ža─č ruhunu ta┼č─▒yan ve onu koruyarak savunan insanlar─▒m─▒z─▒n varl─▒─č─▒na ba─čl─▒yorum.

Kuzey K─▒br─▒s T├╝rk Cumhuriyeti┬ĺnde, televizyonda canl─▒ bir programa davet edilmi┼čtim. O s─▒rada kuliste K─▒br─▒s tarihinden s├Âz edecek Amerika┬ĺdan gelmi┼č bir T├╝rk profes├Âr├╝yle kar┼č─▒la┼čt─▒m. K─▒sa g├Âr├╝┼čmemizde bana pek de ┬ô kat─▒ Atat├╝rk├ž├╝┬ö olmamak gerekti─čini ifade etti. Akademik kariyerinde profes├Âr ├╝nvan─▒n─▒ alm─▒┼č bu ki┼či, belli ki Atat├╝rk├ž├╝l├╝─č├╝ Mustafa Kemal┬ĺin etinde kemi─činde aramaktayd─▒.

Mustafa Kemal bir├žoklar─▒ gibi yaln─▒zca Harbiyeyi bitirmi┼č biri de─čildir. Ve gene

bir├žoklar─▒ndan daha mutsuz ve bahts─▒z bir yazg─▒ya sahip olmu┼čtur. ├ľrne─čin bir Ali Fuat Cebe-

soy gibi, bir Enver Pa┼ča gibi, Haf─▒z Hakk─▒ Pa┼ča gibi, Ali Fethi Okyar gibi ─░kinci Me┼črutiyetin

il├ón─▒ndan sonra Bat─▒┬ĺya gitmeyen, Bat─▒ hayat─▒n─▒ g├Ârmemi┼č olan bu insan fakir bir ailenin ├žocu-

─čudur. Babas─▒n─▒ d├Ârt ya┼č─▒nda kaybetmi┼čtir. Kendi i├žindeki bir sesle mahalle mektebine de─čil,

askeri okula gitmi┼čtir. Ve d├╝nyan─▒n en b├╝y├╝k zaferlerini kazand─▒ktan sonra kendi hayat─▒n─▒ yaz-

maya gelen b├╝y├╝k Alman biyografisti Emil Ludwig┬ĺe : ┬ô Ben miza├ž olarak asker olmay─▒ isteme-

dim. Ben kan g├Ârmekten ho┼članmam ve bu y├╝zden e─čer sava┼č hakl─▒ bir nedene dayanmazsa,

tamamen kar┼č─▒s─▒nda olmay─▒ kendime prensip edinmi┼čimdir. Ama ben asker olmasayd─▒m da ba┼č-

ka bir mesle─čin temsilcisi olsayd─▒m, sizi Avrupa┬ĺdan bana getiren olaylara gene imk├ón ve hayat

verirdim. Benim ki┼čisel varl─▒─č─▒m─▒, neden oldu─čum sonu├žlarda aramay─▒n─▒z. Ben b├╝t├╝n yapt─▒kla-

r─▒m─▒ bir T├╝rk olarak yapt─▒m.┬ö diyecek kadar al├žakg├Ân├╝ll├╝ bir insana bu s├Âz├╝ s├Âyleten,onun ki-

┼čisel varl─▒─č─▒ de─čil, sahip oldu─ču ve halk─▒yla c├Âmert├že payla┼čt─▒─č─▒ o asil ruhtur. ┬ô Bu ruh benim i├žin

T├╝rkiye┬ĺde temeli Atat├╝rk taraf─▒ndan at─▒lan, Ata├ža─č ruhudur ┬ö ┼čeklinde kar┼č─▒l─▒k verdim.

Durdu ┬ô Evet ┬ö dedi, ┬ô Bu a├ž─▒dan ele al─▒rsan─▒z hakl─▒s─▒n─▒z ┬ö.

Peki ama hangi a├ž─▒dan ele al─▒n─▒rsa haks─▒z olacakt─▒m acaba ? Cumhuriyet Devletimizin

olu┼čum ba┼čar─▒s─▒n─▒, ├╝lkedeki o zorlu m├╝cadeleye kat─▒lm─▒┼č insanlar─▒n gelece─če d├Ân├╝k b├╝y├╝k umutlar─▒nda aramak gerekir. ├çal─▒┼čan, belki eme─činin kar┼č─▒l─▒─č─▒n─▒ bir Bat─▒ ├╝lkesindeki insan gibi alamasa da, bu fedak├órl─▒─č─▒n ├╝lkeye sa─člad─▒─č─▒ katk─▒dan dolay─▒ mesuttur. O yapt─▒─č─▒ fedak├órl─▒─č─▒n

├╝lke kalk─▒nmas─▒nda somut olarak kar┼č─▒l─▒─č─▒n─▒ g├Ârmektedir. K─▒sacas─▒ ayakta ├žar─▒k vard─▒r, pabu├ž

yoktur ama bir mill├« haysiyetimiz vard─▒r. Ata├ža─č anlay─▒┼č─▒ i├žinde b├╝y├╝k bir millet olma azmimiz

vard─▒r.

Ama├ž, s├╝ratle T├╝rkiye┬ĺnin geli┼čmi┼č ├╝lkeler aras─▒nda yer almas─▒d─▒r.

Atat├╝rk┬ĺ├╝n sa─čl─▒─č─▒nda bu ├Âzveri ya┼čan─▒r. Bu ├Âzveriyi onun ├Âl├╝m├╝nden sonra s├╝rd├╝-

renler yok mudur ? Elbette vard─▒r. Bir kez daha s├Âyl├╝yorum, 1996 T├╝rkiye┬ĺsinde ya┼čanan

t├╝m rezilliklere ra─čmen bu ├╝lke, o ├Âzveriyi ya┼čatan insanlar sayesinde sayg─▒nl─▒─č─▒n─▒ koruyabil-

mekte ; ve hatta ayakta kalabilmektedir.

Neden 1996 T├╝rkiye┬ĺsinde bir baba, futbola yatk─▒n olan de─čil de, kitaplardan ba┼č─▒n─▒ kald─▒rmayan ├žocu─čunun gelece─činden endi┼če duymaktad─▒r ?

Neden her┼čey bu denli parayla ├Âl├ž├╝l├╝r hale gelmi┼čtir ? Para sahibinin pe┼činen her hakka

sahip oldu─ču g├Âr├╝┼č├╝n├╝n kayna─č─▒ nedir ? Para ve makam h─▒rs─▒n─▒n, ne yoldan olursa olsun, etkili bir noktaya getirdi─či yeteneksiz muhterisler, hangi cesaret ve hangi yetkililerin sessizlikleri i├žinde i┼čgal ettikleri makamlarda oturabilmektedirler ? Buna nas─▒l izin verilmektedir? Bu fesat ve gaflet kul├╝b├╝ ├╝yelerini and─▒ran bir gurup insan─▒n siyasal, sosyal, ekonomik, hatta sanat ya┼čam─▒m─▒zda k├Â┼če kapma anlay─▒┼č─▒ i├žindeki etkinliklerine ve bu kitab─▒n konusu olan Atat├╝rk├ž├╝l├╝k anlay─▒┼č─▒na ┬ô Vatan-Millet- Sakarya ┬ö k├╝├ž├╝msemesiyle yakla┼čan i┼čbitirici ├Âzellikli yap─▒lar─▒na, hangi ruh karma┼čas─▒n─▒n etkisiyle katlan─▒lmaktad─▒r? T├╝rk denen o B├╝y├╝k Varl─▒─č─▒n ve Mustafa Kemal┬ĺin o

┬ô damarlar─▒ndaki asil kan┬ö dedi─či il├óhi y├╝celi─čin, bug├╝n giderek yok edilmesine y├Ânelik e─čilimler, bu denli b├╝y├╝k paradoks ve bu denli b├╝y├╝k ├želi┼čkiler halinde memleketimizin ├Ân├╝ne dikilmi┼čtir.

Ben bir tarih├ži de─čilim. Kald─▒ ki her T├╝rk insan─▒ taraf─▒ndan ezbere bilinmesi gerekti─čine

inand─▒─č─▒m T├╝rk Kurtulu┼č Sava┼č─▒┬ĺn─▒n ve daha sonra ger├žekle┼čtirilen ├ža─čc─▒l toplum olma yolunda-

ki devrim ve evrimlerin kitaplarda binlerce kez yaz─▒lan ├Âyk├╝s├╝ne, bir yenisini daha katma arzusunda da de─čilim.

Ama ben T├╝rk Milletinin Atat├╝rk ├Ânderli─činde verdi─či kurtulu┼č m├╝cadelesi sayesinde

bug├╝nlere ula┼čm─▒┼č bir ku┼ča─č─▒n temsilcisiyim. E─čer vatan─▒m dedi─čim topraklarda ├Âzg├╝rce ya┼č─▒yor

ve gene o m├╝cadele sonucu vatan─▒m demek hakk─▒na kavu┼čtu─čum bu topraklarda ba┼č─▒m─▒ secde-i rahmana koyacak bir cami bulabiliyorsam, bu da o B├╝y├╝k Adam─▒n sayesindedir.

Ne yaz─▒kt─▒r ki bug├╝n, b├╝y├╝k m├╝cadeleler sonucu bir ├ž├Âk├╝┼č ve par├žalan─▒┼čtan aya─ča kald─▒r─▒larak, nice canlar pahas─▒na kurulan bir cumhuriyetin temel ta┼člar─▒na dinamitler konmak isteniyor. Ve gene ne yaz─▒kt─▒r ki, nank├Ârce davrananlar─▒m─▒za bakarak, bizim yerimize yabanc─▒ devlet adamlar─▒ Ata├ža─č kavram─▒n─▒ savunuyor ve bizleri bu ba┼čar─▒y─▒ s├╝rekli an─▒msamaya ├ža─č─▒r─▒yor.

Kurtulu┼č Sava┼č─▒m─▒z─▒n zaferiyle yenilgiye u─črayanlardan biri olan ─░ngiliz devlet adam─▒ Lloyd George bak─▒n ne diyor : ┬ô Devlet y├Ânetimi, askerlik, maddi ve hatta manevi ├ž─▒kmazlar T├╝rkleri Sevr Antla┼čmas─▒n─▒n ko┼čullar─▒n─▒ kabule zorluyordu. Ba┼čka hi├žbir ├ž─▒kar yollar─▒ yoktu. On y─▒l i├žinde ├╝├ž sava┼ča giren T├╝rkler, bu ├╝├ž sava┼čtan da yenik ├ž─▒km─▒┼člard─▒. Ordular─▒ sil├óhlar─▒n─▒ b─▒rakm─▒┼č, limanlar─▒ ve demir-yollar─▒, ba┼čl─▒ca b├╝y├╝k kentleri i┼čgal edilmi┼čti. Elle tutulur, g├Âzle g├Âr├╝l├╝r hi├žbir imk├óna sahip de─čildiler. Bu yaln─▒zca benim de─čerlendirmem de─čildi ; Y├╝ksek Bar─▒┼č Kurulu┬ĺnun ├╝yesi olan Frans─▒z, ─░talyan ve Amerikan devlet adamlar─▒ da ayn─▒ g├Âr├╝┼č├╝ payla┼čmaktayd─▒lar. Fakat tarihin baz─▒ insanlar─▒n ki┼čili─činde, ola─čan├╝st├╝ yetenekleri d├╝nya sahnesine ├ž─▒kard─▒─č─▒ mal├╗mdur. ─░┼čte bu yetenek ve yarat─▒c─▒l─▒k ayr─▒cal─▒─č─▒n─▒n t├╝m├╝ne sahip bir insan kar┼č─▒m─▒za ├ž─▒kt─▒. B├Âyle bir insan─▒n kar┼č─▒s─▒nda yenilmek dahi mazhariyettir. Onun ki┼čili─činde T├╝rk milletinin ger├žek karakterini g├Ârm├╝┼č olmam─▒z da, gelecekte bizden sonrakilerin an─▒msamas─▒ gereken bir g├Ârev olacakt─▒r. ┬ö

┬ô Atat├╝rk yeni bir T├╝rkiye yaratt─▒.Yaratt─▒─č─▒ ├╝lkeyi deneyimli bir ├Ânderin, yeterli bir y├Ânetim d├╝zeninin, s─▒ras─▒ gelince daha ├Âzg├╝r anlamda geli┼čmeler sa─člayabilecek yap─▒da bir parlamento sisteminin ellerine b─▒rakt─▒. ├ťlkesini Orta├ža─č┬ĺdan modern anlay─▒┼č─▒n e┼či─čine, bir basamak da ├Âteye ta┼č─▒d─▒. Kendisinden sonrakiler, yeni d├╝zende kalanlar─▒n g├Âreviydi art─▒k.┬ö

Bu g├Ârev yerine getirildi mi ?

1941 y─▒l─▒nda Halk Partisi ba┼čtad─▒r. Mustafa Kemal daha 1937┬ĺde ├çankaya┬ĺda, Cel├ól Bayar H├╝k├╝metinin mecliste g├╝venoyu almas─▒n─▒ takip eden gece, Genelkurmay Ba┼čkan─▒ Mare┼čal Fevzi ├çakmak, ─░kinci Ba┼čkan As─▒m Pa┼ča ve Bakanlar Kurulunun ├╝yeleri ├Ân├╝nde, ├Ân├╝m├╝zdeki iki ├╝├ž y─▒l

i├žinde ─░kinci D├╝nya Sava┼č─▒ ├ž─▒kacak demi┼čtir. Nitekim iki y─▒l sonra, 1939 y─▒l─▒nda ─░kinci D├╝nya Sa-

va┼č─▒ c─▒km─▒┼čt─▒r. Sava┼č─▒, t─▒pk─▒ 1914-1918┬ĺde oldu─ču gibi, denizlere ve havalara hakim sanayiye sahip olan gurubun kazanaca─č─▒n─▒ s├Âylemi┼čtir.

1934┬ĺde T├╝rkiye, Yunanistan, Romanya ve Yugoslavya aras─▒nda imzalanan Balkan Pakt─▒ ile 1937┬ĺde T├╝rkiye, ─░ran, Irak ve Afganistan aras─▒nda imzalanan Sadabat Pakt─▒ Hayber Ge├žit-lerinden Viyana Kap─▒lar─▒na kadar uzanan bir sulh ┼čeridi, ├╝lkeyi g├╝ven alt─▒na alm─▒┼čt─▒r. Ayr─▒ca bir ekonomik kalk─▒nma vard─▒r. 1933 y─▒l─▒nda ba┼člayan be┼č y─▒ll─▒k Sanayi Pl├ón─▒, ├╝├ž y─▒lda tamamlan─▒r. Mustafa Kemal┬ĺin ├Âl├╝m├╝ ikinci Be┼č y─▒ll─▒k Sanayi Pl├ón─▒n─▒n son y─▒l─▒na rastlar. T├╝rkiye┬ĺde Cumhu-riyet Halk Partisinin tek parti hakimiyeti ya┼čanmaktad─▒r. ├ľyle ki Mustafa Kemal devrinde mil-letvekili olan At─▒f Kam├ž─▒l, g├Ârevinden uzakla┼čt─▒r─▒ld─▒─č─▒ i├žin Biga┬ĺda bir tekel bayii a├žmak i├žin giri┼čimde bulununca, kendisinden partiden bir k├ó─č─▒t getirmesi istenmi┼čtir. Maalesef o devirde Atat├╝rk┬ĺ├╝n karma ekonomisi, yani Atat├╝rk devlet├žili─činin temel hedefi olan vatanda┼č-devlet kucakla┼čmas─▒ yerine ├Âd├╝n vermez bir devlet kapita-

lizmi uygulanmaya ba┼članm─▒┼čt─▒r.

Bu uygulama sonucu tarlalardaki mahsule elkonur. Bu elkonan mahsul tarlalarda ├ž├╝r├╝r.

Halk arpa, dar─▒, bu─čday kar─▒┼č─▒m─▒ ├╝├žy├╝z gram ekmek yemektedir. S─▒tma salg─▒n─▒ yeniden hortlar. Ordunun hayvanlar─▒ birbirlerinin kuyruklar─▒n─▒ kemirerek ├Âl├╝rler. Bir fi┼č devri ad─▒ alt─▒nda halk inan─▒lmaz zorluklar ya┼čamaya ba┼člar. Ekmek almak fi┼čle, ┼čeker almak fi┼čle ve t├╝m hububat mad-delerinin sat─▒┼č─▒ yasaklan─▒r. ┬ôAdana┬ĺn─▒n yollar─▒ ta┼čl─▒k, yok cebimizde be┼č para har├žl─▒k┬ö ┼čark─▒lar─▒ halk aras─▒nda o devrin s─▒k─▒nt─▒lar─▒n─▒ dile getirmektedir. En rahat ┼čey devletten maa┼č almak olmu┼č-tur. Sanayi oldu─ču gibi durmu┼čtur.

Evet T├╝rkiye ─░kinci D├╝nya Sava┼č─▒na girmemi┼čtir ama durum da budur. Yani T├╝rkiye

tarafs─▒z kalabilmi┼č bir ├╝lkenin sahip olmas─▒ gereken huzura, refaha ve ekonomik geli┼čmelere

sahip de─čildir. Bedbinlik, inan─▒lmaz bir ruh ├ž├Âk├╝nt├╝s├╝, Halide Edip┬ĺin ifadesiyle, bir eski T├╝rk

Osmanl─▒ i┼č adam─▒n─▒n ve mahalle e┼čraf─▒n─▒n sahip oldu─ču ahl├ók ├╝st├╝nl├╝─č├╝ ve erdem bir anda adeta

Alman hava h├╝cumuna u─čram─▒┼č gibi k├Âk├╝nden y─▒k─▒l─▒p gitmi┼čtir.

Daha sonra da ├žok partili d├Ânem ba┼člar. Adeta bir kurtulu┼č simidi gibi sar─▒l─▒nan iktidardaki Demokrat Parti┬ĺnin s├Âz├╝n├╝ etti─či h├╝rriyetlerden halk de─čil, baz─▒ ayr─▒cal─▒kl─▒ ki┼či ve kurulu┼člar kendilerine ├Âzg├╝ olan sistemlerle yararlanmaya ba┼člarlar.

─░nsanlar susarlar. ─░nsanlar susmakla yetinirler.

Neden hayat─▒ olu┼čturan ve ona anlam kazand─▒ran b├╝t├╝n dallarda aram─▒zdan yeti┼čmi┼č

ger├žek de─čerler suskun kalmay─▒ tercih etmektedirler ?

Bu suskunluk sonucu art─▒k s─▒ra ┬ôi┼č bilenin k─▒l─▒├ž ku┼čanan─▒n┬ö devrine gelir.

Ben bu suskunlu─čun fevkal├óde al├žakg├Ân├╝ll├╝ olmaktan kaynaklanan bir ├Ârne─čine fak├╝lte y─▒llar─▒nda rastlam─▒┼č ve ├žok ┼ča┼čm─▒┼čt─▒m. Yak─▒n bir dostumun babas─▒ Amerikan Kolejini bitirdikten sonra askerlik mesle─čini se├žmi┼č ve y├╝zba┼č─▒ r├╝tbesiyle Kore sava┼č─▒na kat─▒lm─▒┼čt─▒. ├çok iyi ─░ngilizcesiyle en ├╝st d├╝zeydeki yabanc─▒ komutanlarla yap─▒lan toplant─▒lara kat─▒lm─▒┼č ve Kore sava┼č─▒n─▒n stratejik tart─▒┼čmalar─▒na en yetkili a─č─▒zlardan tan─▒k olmu┼č, olaylar─▒n i├žinde ya┼čam─▒┼čt─▒. Bazen evine ziyarete giderdik. Art─▒k albay r├╝tbesinde bir emekliydi ─░brahim Bey. ─░├žimizde ilkokuldan sonra ├Â─črenimini terk etmi┼č, babas─▒n─▒n cirosu bir hayli y├╝ksek makina at├Âlyesini y├Âneten, maddi durumu hepimizin ├╝st├╝nde bir arkada┼č─▒m─▒z vard─▒. Bu arkada┼č ┼ča┼čk─▒n bak─▒┼člar─▒m─▒z alt─▒nda ─░brahim Bey┬ĺe Kore sava┼č─▒n─▒ anlat─▒rd─▒.

O da a─čz─▒n─▒ a├žmaz, dinlerdi. Bu durum beni ger├žekten ├žok ├╝zer ve adeta utanc─▒mdan yerin dibine girerdim.

Sonra giderek susulduk├ža nelerin ger├žekle┼čebilece─čine daha iyi tan─▒k oldum. ─░stanbul

Belediyesi se├žimlerini partilerimizden biri kazanm─▒┼čt─▒. Partiye eme─či ge├žen bir ortaokul mezunu muhasebe yard─▒mc─▒s─▒ arkada┼č─▒m─▒z, B├╝t├že Komisyonu Ba┼čkan─▒ oluverdi. ─░lk toplant─▒da g├╝ndemin

ikinci maddesi konsolide b├╝t├žeymi┼č. Tuvalete gidece─čim diye toplant─▒dan ayr─▒l─▒p, bir ┼čirkette mu-

hasebe m├╝d├╝rl├╝─č├╝ yapan arkada┼ča alelacele telefon a├žarak, konsolide b├╝t├ženin ne anlama geldi─čini sormu┼č…

Ne yaz─▒k ki bu ├Ârnekler ├žoktur. Herkes her g├Ârevi, ┼čimdilik t─▒p hari├ž, hi├žbir e─čitim ve

deneyimi olmasa da yapabilece─čine inanmaktad─▒r. Yeter ki o g├Ârevi elde etme ba┼čar─▒s─▒ (!) her

t├╝rl├╝ arac─▒ imk├ónlar devreye sokularak elde edilebilsin…

Oysa ├Âylesine al├žakg├Ân├╝ll├╝, ├Âylesine g├Âz├╝tok ve memleketi u─čruna hi├žbir ├ž─▒kar g├Âzetmeden ├Âzveride bulunan ve bulunacak insanlar var ki,onlara dokunmadan ge├žebilme hakk─▒n─▒ kendimde g├Âremedim.

Ben bu kitab─▒ bug├╝ne dek Ata├ža─č s├╝recini ya┼čatan, bundan b├Âyle de ├ža─čc─▒l hamlelerle ├ža-

─č─▒n zirvesine ta┼č─▒yacak olanlar─▒n manevi g├╝c├╝nden destek alarak kaleme ald─▒m.T├╝rk insan─▒, ├Âzel-

likle de T├╝rk gen├žleriyle unutulman─▒n e┼či─činde olan bir ger├že─čin, Atat├╝rk ve Cumhuriyet ger├že─činin yeniden muhasebesini yapmak istedim.

Kitab─▒m─▒n Atat├╝rk┬ĺ├╝ ┼č├╝kranla anmak ve T├╝rk Tarihi┬ĺnin bo┼čuna ya┼čanmad─▒─č─▒n─▒ an─▒msatmak-

tan ├Âte hi├žbir iddias─▒ yoktur. D├╝n├╝n ya┼čanan deneyimleri, T├╝rk halk─▒n─▒n gelecekteki ba┼čar─▒s─▒na

─▒┼č─▒k tutacakt─▒r. Bundan hi├žkimsenin ku┼čku duymamas─▒ gerekir.

Can KAPYALI

├çengelk├Ây /Havuzba┼č─▒ - 1996

B─░R─░NC─░ B├ľL├ťM

I . Kurt Sofras─▒

Su├žlunun su├žsuzlu─čunu kan─▒tlamaya ├žal─▒┼čmas─▒ ve bu ├žabas─▒nda ba┼čar─▒ sa─člamas─▒, ├žo─ču

kez erdemlinin susmas─▒yla m├╝mk├╝n olmaktad─▒r. Osmanl─▒n─▒n alt─▒y├╝z y─▒lda sa─člayamad─▒─č─▒ zengin-

li─či Avrupal─▒ otuz y─▒lda kendi topraklar─▒na aktarm─▒┼čt─▒r. Savunmas─▒ da basittir : ne yapt─▒ysa

uygarl─▒k ad─▒na yapm─▒┼čt─▒r.

├ľrne─čin G├╝ney Amerika uygarl─▒klar─▒n─▒n y├╝zy─▒llar boyunca biriktirmi┼č olduklar─▒ de─čerler

Avrupal─▒n─▒n sil├óh g├╝c├╝yle eski d├╝nyaya ta┼č─▒nacakt─▒r. Afrika sahillerinden y├╝zbinlerce tutsak yeni topraklara g├Ânderilmekte, bu insan ticareti ├žok y├╝ksek k├órlara yol a├žmaktad─▒r. Bir milyona yak─▒n Afrikal─▒ zenci, Amerika┬ĺya g├Ât├╝r├╝lm├╝┼čt├╝r. Elli milyonun ├╝zerinde Afrikal─▒ zorla yerinden yur-dundan edilmi┼č, b├╝y├╝k bir b├Âl├╝m├╝ de bu i┼člemler s─▒ras─▒nda ├Âld├╝r├╝lm├╝┼čt├╝r. S├Âm├╝rgecilik politi-

kalar─▒ alt─▒nda pek ├žok mazlum ├╝lkenin adeta kan─▒ kemi─či emilmi┼čtir. Sil├óh g├╝c├╝n├╝n etkisiyle

dinleri dilleri de─či┼čtirilmi┼č, her t├╝rl├╝ y├Ânden k─▒skaca al─▒narak birer kukla devlet haline getirilmi┼č-

lerdir.

G├╝├žl├╝ g├╝├žs├╝z├╝ ezmi┼č, g├╝├žs├╝z ise susmakla yetinmek zorunda kalm─▒┼čt─▒r. B├Âylece s├Âm├╝r-

ge hareketleri Avrupan─▒n zenginlik kayna─č─▒ olur. Yirminci Y├╝zy─▒la ad─▒m at─▒ld─▒─č─▒ s─▒ralarda Av-

rupa Devletleri, Avrupa Birli─činden ├žok, d├╝nyada hangisine ne pay d├╝┼čece─či hesab─▒ i├žindedirler.

─░ngiliz ─░mparatorlu─ču Asya┬ĺdaki varl─▒─č─▒n─▒ ┼ču s├Âzlerle yumu┼čatmaya ├žal─▒┼čacakt─▒r : ┬ô Britan-

ya ─░mparatorlu─ču ayak bast─▒─č─▒ yerdeki t├╝m insanlar─▒n, Tanr─▒┬ĺdan sonra en b├╝y├╝k yard─▒mc─▒s─▒ ol-mu┼čtur.┬ö

Bu yard─▒m─▒ Osmanl─▒ ─░mparatolu─ču┬ĺnun yenile┼čmesi konusunda ileri s├╝rd├╝─č├╝ ├Ânerilerde

de yineleyecektir. ─░ngiliz sermayesi daha 1860┬ĺlardan ba┼člayarak ─░zmir demiryolu yap─▒m─▒yla

Osmanl─▒ topraklar─▒nda faaliyettedir. 1878 tarihinde ise bu demiryolunun K─▒br─▒s Adas─▒na bakan Mersin k─▒y─▒lar─▒na kadar uzat─▒lmas─▒ d├╝┼č├╝n├╝lmektedir. Sutherland D├╝k├╝ i├žlerinde Sir Drummond Wolff gibi parlamenterlerin de bulundu─ču demiryolu ┼čirketini kurar. Ayr─▒ca ─░ngiliz y├Âneticilerini Anadolu┬ĺda konsolosluklar a├žmaya ikna eder.

Bu geli┼čmelerden sonra d├Ârt ayr─▒ Bat─▒l─▒ finans gurubu birle┼čerek, Haydarpa┼ča-─░zmit ve

Ankara┬ĺya uzanacak demiryolu yap─▒m─▒n─▒n olurunu Osmanl─▒ y├Ânetiminden al─▒rlar. Bunlar Alman,

─░ngiliz, ─░talyan ve Frans─▒z bankerleridir.

Daha sonra T├╝rkiye giderek Bat─▒ i├žin cazip bir hammedde pazar─▒ haline gelecektir. ├ľyle

ki ┬ô eskiden belliba┼čl─▒ ihra├ž mallar─▒m─▒z aras─▒nda bulunan saf kuma┼člar, ipekliler, hal─▒, boya,bak─▒r

kab─▒ ve deri e┼čyan─▒n s├╝r├╝mleri de gittik├že daralmaktad─▒r. Eskiden satt─▒klar─▒ baz─▒ l├╝ks e┼čya ve maddelere kar┼č─▒l─▒k bizden y├╝ksek fiyatlarla de─čerli kuma┼člar sat─▒n alan Avrupal─▒lar, bu kez bizden

ucuz fiyatlarla hammedde topluyor ve bu hammeddeleri,├╝retim metodlar─▒n─▒n, ticari organizas-yonlar─▒n─▒n ve ta┼č─▒mac─▒l─▒k servislerinin ├╝st├╝nl├╝─č├╝ sayesinde tekrar bize satarak, T├╝rk yerli sanayii zarar─▒na, i┼č hacimlerini ve ticari k├órlar─▒n─▒ herg├╝n daha fazla art─▒r─▒yorlard─▒.┬ö

├ľnce demiryollar─▒ yap─▒m─▒yla kendini g├Âsteren Bat─▒ sermayesi, T├╝rkiye pazar─▒n─▒ Bat─▒

mallar─▒yla doldurduktan sonra bir hamle daha yaparak Osmanl─▒ Devletine bor├ž verme yar─▒┼č─▒na

girer. ─░lk bor├žlanma da a┼ča─č─▒da k─▒saca kendisinden s├Âz edece─čimiz ─░ngiltere B├╝y├╝kel├žisi Lord

Srtatford Canning┬ĺin yak─▒n dostu Re┼čit Pa┼ča┬ĺn─▒n sadrazaml─▒─č─▒ s─▒ras─▒nda olur. Daha sonra Bat─▒

sermayesi ve bu sermayeyi destekleyen devletler, Osmanl─▒y─▒ bor├ž almas─▒ i├žin zorlamaya ba┼člar-

lar. Bor├ž alan Osmanl─▒ y├╝zde ellilere varan faizli borcu ├Âdeyemeyince, yeni yeni bor├žlar almak

zorunda kal─▒r.

XIX ncu y├╝zy─▒l─▒n sonlar─▒na do─čru ┬ô devlet gelirleri 25 milyon Osmanl─▒ Liras─▒ olarak g├Âs-

terilmi┼čtir.Oysa ger├žek gelir 17 milyon Lirad─▒r. Bunun 13 milyon Liras─▒ d─▒┼č bor├žlara gitmektedir.

Devlet i┼člerini y├╝r├╝tmek i├žin geriye 4 milyon Lira kalmaktad─▒r. Bu ├ž─▒lg─▒nl─▒k tam yirmi y─▒l s├╝rm├╝┼č-t├╝r. Hem de T├╝rkiye zengindir, T├╝rkiye kalk─▒nma yolundad─▒r nutuklar─▒ at─▒larak…

Lord Stratford┬ĺun T├╝rkiye Hat─▒ralar─▒ adl─▒ kitab─▒nda ┬ô Lord Stratford Canning┬ĺin yar-

d─▒m─▒yla kabul edilmi┼č yasalar─▒ uygulamayan pa┼čalar, tepetaklak olurlard─▒ ┬ö diye yaz─▒lmaktad─▒r.

Yine ayn─▒ kitapta, ─░ngiliz B├╝y├╝kel├žisi Lord Stratford Canning┬ĺin Padi┼čah ve y├Âneticiler ├╝zerindeki etkisi ┼ču s├Âzlerle anlat─▒lmaktad─▒r :

┬ô B├╝y├╝kel├žinin kendilerini ziyaret edece─čini

├Â─črenen naz─▒rlar, girecek delik ar─▒yorlard─▒. Re┼čit Pa-

┼ča hari├ž, B├╝y├╝kel├žinin kar┼č─▒s─▒nda y─▒lg─▒nl─▒─ča kap─▒lma-

yan kimse yoktu. ├ľb├╝r devlet el├žileriyle g├Âr├╝┼čme ya-

p─▒ld─▒─č─▒ zaman oyalama, kaytarma gibi ka├žamaklar pek-

al├ó y├╝r├╝yordu, ama B├╝y├╝kel├ži Canning B├ób─▒├óli┬ĺde

boy g├Âsterdi─či zaman, memurlar─▒ bir korkudur al─▒yordu.

Veziri├ózam bile acele toparlan─▒p, arzular─▒n─▒ ├Â─črenmek

i├žin tel├ó┼čl─▒ ve ├žekimser bir ┼čekilde bu az─▒l─▒ ─░ngilizin yan─▒-

na ko┼čard─▒. ┬ö

─░ngiliz B├╝y├╝kel├žisi

Lord Stratford Canning

Bir ─░ngiliz generalinin ┬ô Sultan demek, Lord Stratford demektir ┬ö diye ├Âvd├╝─č├╝ B├╝y├╝kel├ži,

ger├žekten de T├╝rkiye┬ĺde devlet adamlar─▒n─▒n kariyerini elinde tutmu┼čtur. Lord Stratford Canning

kar─▒s─▒na yazd─▒─č─▒ bir mektupta, ┬ô Osmanl─▒ h├╝k├╝meti aniden de─či┼čiverdi. Re┼čit┬ĺle Sadrazam g├Ârevle-

rinden al─▒nd─▒lar. O saat Padi┼čaha ├ž─▒kt─▒m. Derhal g├Ârevlerine geri yollanmalar─▒n─▒ sa─člad─▒m.┬ö de-

mektedir. Yine ayn─▒ kitapta, g├Ârevine d├Ânen Hariciye Bakan─▒ Re┼čit Pa┼ča┬ĺn─▒n g├Âzya┼člar─▒ i├žinde

Stratford┬ĺun elini ├Âpt├╝─č├╝ yaz─▒l─▒d─▒r.

Vezir olmak bir yabanc─▒ B├╝y├╝kel├žinin torpiliyle ger├žekle┼čince, di─čer devlet adamlar─▒ da

ba┼čka Devletlerin B├╝y├╝kel├žilikleriyle yak─▒nl─▒k kurma yollar─▒n─▒ ararlar. Re┼čit Pa┼ča nas─▒l s─▒rt─▒n─▒ ─░n-

giltere┬ĺye yaslad─▒ysa, Ali ve Fuat Pa┼čalar Fransa┬ĺya, Mahmut Nedim Pa┼ča da Rusya┬ĺya y├Ânelir.

Fuat Pa┼ča bu B├╝y├╝kel├žiliklere y├Ânelme politikas─▒n─▒ ┼ču s├Âzlerle a├ž─▒klayacakt─▒r : ┬ô Bir devlette iki kuvvet olur. Biri yukar─▒dan, biri a┼ča─č─▒dan gelir. Bizim ├╝lkede yukardan gelen kuvvet hepimizi eziyor. A┼ča─č─▒dan gelen bir kuvvet zaten yok, olmas─▒na da imk├ón yok. Ama bizim durumumuzda olan insanlar bir kuvvet kullanmak zorundalar. O kuvvet de kendili─činden yabanc─▒ B├╝y├╝kel├žilikler oluyor.┬ö

Bat─▒l─▒lar i├žin ortam son derece elveri┼člidir. Nitekim Osmanl─▒ el a├žm─▒┼č, kendilerini buyur

etmektedir. Ama halk sessizdir. Hele o 40 milyonluk T├╝rkiye i├žinde 10 milyon n├╝fusla ekalliyette kalan T├╝rkler, ekonomik ve sosyal durumlar─▒n─▒n da yaratt─▒─č─▒ eziklik i├žinde iyice suspus olmu┼člard─▒r. Kald─▒ ki yukar─▒da da belirtti─čimiz gibi pa┼čalar ve y├Ânetici s─▒n─▒f─▒na ait y├╝ksek dereceden ki┼čiler, a┼ča─č─▒dan gelecek bir kuvvetin varl─▒─č─▒n─▒ kabul etmedikleri gibi, b├Âyle bir varl─▒─č─▒n do─čaca─č─▒na da inanmamaktad─▒rlar. Bu y├╝zden ┬ôher koyun kendi baca─č─▒ndan as─▒l─▒r ┬ö anlay─▒┼č─▒ i├žinde hareket etmektedirler. Bat─▒ bu insanlar─▒, Padi┼čah─▒n saltanat─▒na ortak ederek k├╝├ž├╝k mutlu-luklar─▒n─▒ sa─člamaktad─▒r.

Avrupa Devletleri i├žin kurt sofras─▒nda yer alman─▒n tam zaman─▒d─▒r. Zira T├╝rkiye ayakta duramayacak bir duruma gelmi┼čtir ve Bat─▒ i├žin halledilmesi gereken bir sorundur. Bu sorun eski deyimiyle ┬ô ?ark Meselesi ┬ö ad─▒ alt─▒nda an─▒lmaya ba┼člar.

* * *

?ark Meselesi k─▒saca, Edouart Diriault┬ĺnun La Question d┬ĺOrient = Do─ču Sorunu

adl─▒ yap─▒t─▒nda belirtti─či gibi T├╝rkiye┬ĺnin par├žalanmas─▒ pl├ónlar─▒n─▒ kapsayan bir zaman s├╝recidir.

Hatta bir bak─▒ma bizim imparatorlu─čumuzun ve yak─▒n tarihimizin ├Âyk├╝s├╝d├╝r.

Bu ne zaman bitecektir ? Bu T├╝rkiye Cumhuriyeti┬ĺnin kurulu┼ču ve Ata├ža─č d├Âneminin ba┼člamas─▒yla bitecektir.

Ama ├Ânce bu d├Ânemi haz─▒rlayan baz─▒ olaylar ├╝zerinde durmam─▒z gerek. Zira bu olaylar─▒n

ve bu olaylar─▒ yaratan insanlar─▒n yap─▒s─▒n─▒ ├Âzetle de olsa an─▒msamaya ├žal─▒┼č─▒rsak, o Y├╝ce ─░nsan Mustafa Kemal ├Ânderli─činde verilen m├╝cadele ruhunu ve bu ruh sonucu ortaya ├ž─▒kan Ata├ža─č anlay─▒┼č─▒n─▒ daha belirgin bir ┼čekilde de─čerlendirmi┼č olaca─č─▒z.

Bat─▒l─▒ tarih├žilerden pek ├žo─ču, ?ark Meselesinin T├╝rklerin Avrupa┬ĺya ayak basmas─▒yla ba┼člad─▒─č─▒n─▒ s├Âyler. Buna T├╝rkleri Avrupa┬ĺdan atmak i├žin say─▒s─▒z projeler haz─▒rland─▒─č─▒n─▒ da eklemek gerekir.

?ark Meselesi b├╝t├╝n├╝yle olsun, belirli bir d├Ânem i├žin olsun, ya da Bo─čazlar gibi ├Âzellik

arzeden sorunlarda kar┼č─▒la┼č─▒ld─▒─č─▒ gibi olsun, bir├žok par├žalama pl├ón─▒n─▒n ortaya at─▒lmas─▒n─▒n temel

nedeni olmu┼čtur. Bu y├╝zden politika adamlar─▒ ve hatta imparatorlar i├žin, T├╝rkiye┬ĺnin b├Âl├╝┼č├╝l-

mesinde uygulanacak projelerin tart─▒┼č─▒lma f─▒rsat─▒ do─čmu┼čtur.

Say─▒lar─▒ bir hayli y├╝ksek olan bu par├žalama projeleri XVI nc─▒ y├╝zy─▒ldan ba┼člam─▒┼č ve

XX nci y├╝zy─▒la dek s├╝rm├╝┼čt├╝r.

Bu projeleri haz─▒rlayanlardan baz─▒lar─▒n─▒n adlar─▒n─▒ a├ž─▒klayal─▒m: Baz─▒lar─▒ h─▒ristiyan d├╝n-

yas─▒n─▒n ├ž─▒karlar─▒n─▒ ok┼čamak i├žin X. Leon ve V. Pie gibi papalar─▒n giri┼čimleri, bir k─▒sm─▒ ki┼čisel

ama├žlarla harekete ge├žen I. Fran├žois, XIV. Louis, Pierre le Grand, B├╝y├╝k Catherine

ve II. Joseph, II. Napoleon gibi imparatorlar─▒n projeleridir. Ayr─▒ca Erasme, Leibnitz ve

Volney gibi bilginlerin de par├žalama pl├ónlar─▒ mevcuttur.

Biz burada, kitab─▒m─▒z─▒n Ata├ža─č┬ĺa ula┼čmadaki panoramik tarih taray─▒┼č─▒na uygun olarak, Rus ├çar─▒ I. Nikola┬ĺn─▒n T├╝rkiye┬ĺyi par├žalama projesini ├Ârnek alal─▒m :

─░ngiliz D─▒┼či┼čleri Bakanl─▒─č─▒ 1854 y─▒l─▒nda ger├žekle┼čen parlamento toplant─▒lar─▒ndan birin-

de birtak─▒m vesikalar a├ž─▒klar. Bu vesikalar Rus ├çar─▒ I. Nikola┬ĺn─▒n Osmanl─▒ Devleti┬ĺ

nin par├žalanarak b├Âl├╝nmesi ve b├Âl├╝┼č├╝lmesi ├Ânerisini kan─▒tlamaktad─▒r. Bu ├Âneri ├Ânce

gizli tutulmu┼č, fakat Petesburg gazetelerinden birinde ├ž─▒kan yaz─▒ya verilen cevapla or-

taya ├ž─▒km─▒┼čt─▒r. 1853 y─▒l─▒ 9 Ocak gecesi ├çar I.i Nikola ─░ngiliz El├žisi Sir Hamilton┬ĺa

┼č├Âyle der : ┬ô D├╝┼č├╝n├╝n├╝z, ├Ân├╝m├╝zde ger├žekten HASTA B─░R ADAM var. Bunun kont-

rolunu elimizden ka├ž─▒r─▒rsak yaz─▒k olur┬ö. Bir zaman sonra Sir Hamilton tekrar ├çar─▒n

huzuruna ├ža─č─▒r─▒l─▒r. ├çar bu kez de ┼čunlar─▒ s├Âyler. ┬ô Katerina zaman─▒ndan beri Rus-

ya┬ĺn─▒n ama├ž ve hedeflerini bilirsiniz. T├╝rkiye┬ĺnin bize ├žok yak─▒n oldu─ču ve orada

milyonlarca h─▒ritiyan─▒n ya┼čad─▒─č─▒ da ayr─▒ bir ger├žek. Ben bu durumda o insanlar─▒n ├ž─▒-

karlar─▒n─▒ korumay─▒ kendime bir g├Ârev kabul ediyorum. Kald─▒ ki elimdeki antla┼čma-

lar bana bu hakk─▒ veriyor. Bizler dinini do─čudan alm─▒┼č bir milletiz. ├ťzerimize ihmal

edilmemesi gereken baz─▒ g├Ârevler d├╝┼čmektedir. Size T├╝rkiye┬ĺnin durumundan daha

├Ânce de s├Âz etmi┼čtim. T├╝rkiye┬ĺnin ya┼čamas─▒n─▒ istesek bile nafiledir, ├ž├╝nk├╝ o ├Âl├╝yor.

├ľl├╝y├╝ diriltme g├╝c├╝ne sahip de─čiliz.

Size a├ž─▒kca s├Âylemek istedi─čim, ─░ngiltere bu konuda bizimle anla┼č─▒rsa, di─čer devlet-

lerin ├Ânemi kalmaz. A├ž─▒k konu┼čuyorum, ─░ngiltere ─░stanbul┬ĺu ele ge├žirmeyi d├╝┼č├╝n├╝yor-

sa buna asla izin vermem. B├Âyle bir d├╝┼č├╝nceniz var demiyorum, ama e─čer varsa izin

vermem diyorum. Hatta ben de oray─▒ istil├ó etmeyi sizlere taahh├╝t edebilirim. ─░┼člerin

ask─▒da kalmas─▒ durumunda, hi├ž zaman yitirmeden T├╝rkiye┬ĺyi i┼čgal ederim.┬ö Bu s├Âz-

lerden sonra, T├╝rkiye┬ĺnin ge├žici i┼čgali konusunda bir ├Âneride bulunur. ─░ngiltere s├╝-

rekli i┼čgal ┼čemsiyesi alt─▒nda himaye ile ge├žici i┼čgal aras─▒nda bir fark g├Ârmedi─čini ├Âne

s├╝rerek bu ├Âneriyi reddeder. 20 ?ubat 1853 tarihinde Sir Hamilton ├çar┬ĺla tekrar bu-

lu┼čur. Kendisine ─░ngitere┬ĺnin, hastan─▒n ├Âlece─čine dair hi├žbir belirti ve neden g├Ârme-

di─čini a├ž─▒klar. ├çar bir anda ├Âfkelenir : ┬ô E─čer h├╝k├╝metiniz Osmanl─▒da hal├ó ya┼čama

belirtileri g├Ârebiliyorsa ve buna inan─▒yorsa ├žok yan─▒l─▒yor. Demek ki ─░ngiltere yeterli

bilgiye sahip de─čil. Benim size s├Âyledi─čim kesindir : Hasta can ├žeki┼čiyor. Haberimiz

olmadan ├Âlmesi do─čru de─čil. Biz bir an ├Ânce aram─▒zda bir antla┼čma imzalamal─▒y─▒z.

Bunu hemen yapabilece─čimize inan─▒yorum.┬ö

T├╝rkiye┬ĺyi Par├žalama Pl├ónlar─▒ndan bir harita ├Ârne─činin

foto─čraf─▒

T├╝rkiye┬ĺyi Par├žalama Pl├ónlar─▒ndan bir ├Ârnek

─░ngiliz El├žisi ├çar┬ĺ─▒n bu ─▒srar─▒ kar┼č─▒s─▒nda h├╝k├╝metine

┼čunar─▒ yazar : ┬ô ├çar┬ĺ─▒n kom┼čusu olan bir devletin ├Âl├╝-

m├╝ ├╝zerinde bu denli kesin konu┼čmas─▒ndan sonra anla-

┼č─▒lm─▒┼čt─▒r ki, onun amac─▒ savundu─ču gibi Osmanl─▒ Dev-

letinin ├Âl├╝m├╝n├╝ beklemek de─čil, bil├ókis bu ├Âl├╝m├╝ ├ža-

bukla┼čt─▒racak ├žareler aramas─▒d─▒r. ├çar┬ĺ─▒n d├╝┼č├╝nce ve

iste─či, Fransa bu i┼če girmeden, ─░ngiltere ve Avustur-

ya┬ĺy─▒, T├╝rkiye┬ĺyi b├Âlmek ve payla┼čmak i├žin kendisi ile

antla┼čma yapmaya raz─▒ etmektir.┬ö Nitekim bir ba┼čka

g├Âr├╝┼čmede ├çar niyetini daha ba┼čka s├Âzlerle a├ž─▒─ča vu-

racakt─▒r : ┬ô Fransa ve ─░ngitere┬ĺnin ─░stanbul┬ĺu i┼čgali asla

do─čru olmaz. Yunanistan┬ĺ─▒ g├╝├žl├╝ bir devlet durumuna

Rus Çarı I. Nikola

sokarak yeni bir Bizans devletinin kurulmas─▒ da do─čru de─čildir. Hele hele T├╝rkiye┬ĺnin

birtak─▒m cumhuriyetlere b├Âl├╝nerek, devrimcilere teslimi hi├ž d├╝┼č├╝n├╝lemeyecek bir-

┼čeydir.┬ö T├╝rkiye sorununun bunlardan hi├žbiriyle ├ž├Âz├╝me kavu┼čturulamayaca─č─▒n─▒, e─čer

┬átersi d├╝┼č├╝n├╝l├╝yorsa elinde bir tek asker ve bir tek sil├óh kal─▒ncaya dek sava┼čaca─č─▒n─▒

s├Âyler. Bunun anlam─▒, ─░stanbul kesinlikle Rus s─▒n─▒rlar─▒n─▒n i├žine al─▒nacak demektir. Rus

├çar─▒ daha sonraki g├Âr├╝┼čmelerinde isteklerini s├╝rd├╝recektir : ┬ô Efl├ók ve Bu─čdan benim

himayem alt─▒nda ayr─▒ bir devlet olarak varl─▒─č─▒n─▒ korumal─▒d─▒r. Sirbistan┬ĺ da da buna

benzer bir durum yarat─▒labilir. Bu nedenle o da istikl├ólini il├ón edebilmelidir. M─▒s─▒r┬ĺa

gelince, oras─▒n─▒n ─░ngiltere i├žin ├Ânemini bilmiyor de─čilim. Osmanl─▒ Devleti┬ĺnin y─▒k─▒l─▒┼č─▒

ger├žekle┼čti─či an, aram─▒zda yapaca─č─▒m─▒z payla┼čma s─▒ras─▒nda, M─▒s─▒r ─░ngitere┬ĺnin haki-

miyeti alt─▒na verilecektir. Ayr─▒ca Girit Adas─▒┬ĺn─▒n da ─░ngiltere┬ĺye verilmesi uygun olur.

─░ngiltere T├╝rkiye┬ĺnin payla┼č─▒lmas─▒na y├Ânelik bu ├Ânerilerin hi├žbirini kabul etmez. Rus-

ya┬ĺya 25 Mart 1853 tarihinde gayet a├ž─▒k bir nota g├Ânderir: ┬ô Krali├že H├╝k├╝meti t├╝m

Avrupa Devletlerinin ├ž─▒kar─▒yla uyu┼čan bu olay─▒n, geriye at─▒lmas─▒ ya da ├žabukla┼čt─▒r─▒lma-

s─▒n─▒n, ├çar Hazretlerinin siyasetine ba─čl─▒ oldu─čunu ├žok iyi bilmektedir. Ancak ─░ngilte-

re┬ĺnin geni┼člemek istemedi─čini belirtmeliyiz. ─░ngiltere┬ĺnin bu t├╝r anla┼čmalar i├žine gir-

mesi, di─čer Avrupa Devletlerinden gizli tutulacak g├Âr├╝┼čme ya da konferanslara kat─▒lma-

s─▒ m├╝mk├╝n de─čildir. Birbirleriyle antla┼čma alt─▒na girmi┼č devletler, kar┼č─▒lar─▒ndaki dev-

letin istikl├óline dokunacak bir davran─▒┼čta bulunmamal─▒d─▒rlar.Ona ┼čefkat g├Âstermelidir-

ler. Bu da ister ki┼čiler aras─▒nda, ister devletler aras─▒nda olsun, zay─▒flar─▒n g├╝├žl├╝-

ler ├╝zerindeki hakk─▒d─▒r.┬ö Bu ve buna benzer yaz─▒┼čmalar elbette gizli tutulmaktad─▒r. An-

cak bir olay bu yaz─▒┼čmalar─▒n a├ž─▒klanmas─▒na neden olur.

Yaz─▒┼čmalar─▒n a├ž─▒klanmas─▒na neden olan olay ┼čudur :

1854 y─▒l─▒nda Lord Russel Avam Kamaras─▒┬ĺnda bu konulara de─činen bir konu┼čma ya-

par. Rus H├╝k├╝meti bu konu┼čmadan haberdar olunca, ona cevap olarak bir bildiri ya-

y─▒nlar.Bu bildirinin yay─▒nlanmas─▒ndan sonra ─░ngiltere, T├╝rkiye┬ĺnin par├žalanarak pay-

la┼č─▒lmas─▒ konusunda ya┼čan─▒lan t├╝m olaylar─▒ a├ž─▒klamak zorunda kal─▒r. Bu olay b├╝y├╝k

yank─▒lara neden olur .

Rusya genelde isteklerini Osmanl─▒ Devletine ┼čiddetli darbelerle kabul ettirmek istemektedir. Ancak buna kar┼č─▒l─▒k en b├╝y├╝k engelin Avrupa Devletlerinden, ├Âzellikle de ─░ngiltere┬ĺden geldi─čini g├Ârmektedir. ─░ngiltere┬ĺnin Rusya┬ĺya evet demeyi┼či, elbette Osmanl─▒ Rus ├çar─▒n─▒n ─░stanbul ve Bo─čazlar─▒ derhal i┼čgal edece─čini ├žok iyi bilmektedir. evletine olan sevgisinden kaynaklanmamaktad─▒r. ─░ngiltere Rus ├çar─▒na evet dedi─či taktirde,

┬ô ─░┼čin ├ž─▒kmaza girdi─čini g├Âren ├çar, kendi ba┼č─▒na harekete ge├žmeye karar verir. T├╝rki-ye┬ĺye sava┼č a├žar. Sava┼č─▒ kazan─▒nca, en ├Ânemli topraklar─▒ fiilen i┼čgal edilmi┼č bir Hasta Adam─▒n yata─č─▒ ba┼č─▒nda i┼člerin, nas─▒l olsa daha kolay halledilebilece─čini sanmaktad─▒r. Ama evdeki hesap ├žar┼č─▒ya uymayacakt─▒r. ─░ngiltere ile Fransa ve hatta o zaman hen├╝z ─░talya Krall─▒─č─▒ halini alm─▒┼č olan Piyemonta (Savoya), T├╝rklerin yan─▒nda yer al─▒rlar.

┬ô1854 - 1855 K─▒r─▒m Sava┼č─▒ ba┼člar. Sava┼č Karadeniz┬ĺin kuzey k─▒y─▒lar─▒nda bir noktada,

Sivastapol-Bal─▒klava┬ĺda merkezile┼čmi┼čtir ama, Rusya Balt─▒k sahillerinden ve ba┼čka noktalardan

da tehdit edilmektedir. Bu durumda ├çar, i┼či Rusya ovalar─▒nda bir harek├ót sava┼č─▒na ├ževirmek is-

temez. Yenilgiyi kabul eder. 1856┬ĺda yap─▒lan Paris Kongresi ile sulha var─▒l─▒r. Hasta Adam─▒n

miras─▒n─▒n toptan payla┼č─▒lmas─▒ da b├Âylece geri kal─▒r.┬ö

Antla┼čmada Rus temsilciler ald─▒klar─▒ talimata g├Âre her┼čeye itiraz edeceklerdir. Ancak

bu itirazlar al─▒nan kararlarda hi├žbir etkisi olmayacakt─▒r. ├çe┼čitli konularda birbirinden ayr─▒lan ─░n-

giliz ve Rus g├Âr├╝┼čleri, Fransa┬ĺn─▒n gayretiyle m├╝mk├╝n oldu─ču kadar birbirine yakla┼čt─▒r─▒ld─▒ktan

sonra antla┼čma metni kaleme al─▒nacakt─▒r. Nihayet antla┼čma 30 Mart 1856 pazar g├╝n├╝ imzalan─▒r.

Paris Kongresi XIX ncu y├╝zy─▒l─▒n en parlak siyasi toplant─▒lar─▒ndan biri say─▒lacakt─▒r.

Osmanl─▒ Devleti i├žin ise, ayn─▒ y├╝zy─▒l─▒n belki de en

├Ânemli ba┼čar─▒s─▒d─▒r. Bu Kongre ile ─░mparatorluk

her bak─▒mdan tam bir g├╝venlik alt─▒na al─▒nm─▒┼čt─▒r.

Avrupa Devletleri ailesine resmen kabul olunmu┼č,

maddi olarak da Karadeniz┬ĺde Rusya┬ĺn─▒n ├╝st├╝n kuvvetinin ortadan kalkmas─▒ gibi pek ├Ânemli bir kazan├ž elde edilmi┼čtir. Osmanl─▒ Devleti bu ba┼čar─▒dan yararlanarak, kendisini toparlayabilir miydi ?

Bu sorunun cevab─▒ ├žok basittir. E─čer Osmanl─▒ Devletini y├Ânetenler ya┼čad─▒klar─▒ ├ža─ča ayak uydurabilseydiler, koskoca ─░mparatorlu─čun ├ž├Âk├╝┼č├╝ne neden olmazd─▒lar. Kabu─čuna ├žekilen Osmanl─▒, ├ža─č─▒n─▒ yakalayamaman─▒n kurban─▒ oldu.

Paris Kongresi┬ĺne kat─▒lanlar soldan sa─ča O ├ža─č─▒ yakalayacak ├Ânder insanlar yok muydu ? Elbette

yukardan a┼ča─č─▒: vard─▒. Ama suskun kalmaya zorlan─▒yorlard─▒. Meydan

Fransa : Bourqueney, Walewski. hırsızlara, düzenbazlara ve devletin imkânlarından

Avusturya : Buol, H├╝bner. yararlanmay─▒ kendilerine meslek edinmi┼č ├╝├žk├ó─č─▒t├ž─▒lara

─░ngiltere : Clarendon, Comley. kalm─▒┼čt─▒.

Rusya : Orloff, Brunnov.

Sardunya : Cavour, Villamarina

T├╝rkiye : Ali Pa┼ča, Mehmet Cemil Bey

Burada Sadrazam, yani zaman─▒n Ba┼čbakan─▒ Cevat Pa┼čan─▒n anlatt─▒klar─▒n─▒ dinlemekte b├╝y├╝k yarar vard─▒r. Ama ├Ânce Cevat Pa┼ča┬ĺy─▒ tan─▒yal─▒m. Tan─▒yal─▒m ki, bir ├ž├Âk├╝┼č├╝ne neden olan zihniyete, bir kez de bu sat─▒rlar arac─▒l─▒─č─▒ ile tan─▒k olal─▒m

Cevat Pa┼ča hen├╝z k─▒rk ya┼č─▒na basm─▒┼čken omuzlar─▒nda mare┼čal r├╝tbesi ta┼č─▒maktad─▒r. K─▒rk ya┼č─▒nda Sadrazam olmu┼čtur. Yabanc─▒ dil bilir ve T├╝rkiye d─▒┼č─▒nda ├Ânemli g├Ârevlerde bulunmu┼čtur. Bu gen├ž ve ayd─▒n insan─▒n y├Ânetimin ba┼č─▒na getirili┼či b├╝y├╝k umutlar yaratm─▒┼čt─▒r.

?imdi Cevat Pa┼ča┬ĺn─▒n Ba┼čbakanl─▒ktan ayr─▒l─▒┼č─▒ndan ├╝├žg├╝n ├Ânce anlatt─▒klar─▒n─▒ dinleyelim :

┬ô ├ť├ž├╝nc├╝ kez istifam─▒ verdim. ─░stifam─▒n kabul edildi─čini bug├╝n ├Â─črenece─čim. Kabul

edildi─čimi biliyorum, ├ž├╝nk├╝ g├Âzden d├╝┼čt├╝─č├╝m├╝ ├Â─črendim. Adeta k├Âpek gibi kovulur hale gel-

dim. Ayr─▒lmam─▒n nedeni Ermeni sorunu de─čildir. Son olaylarda anlad─▒m ki biz i├žerde g├╝├žl├╝

olmad─▒k├ža d─▒┼čar─▒ya kar┼č─▒ herzaman boyun e─čer durumda olaca─č─▒z. Ancak devletin i├žinde ne-

ye el atsan─▒z bozuk. En bozuk yer ise Padi┼čah─▒n Y─▒ld─▒z Saray─▒. Su├žlu olan Padi┼čah de─čil.Onun

su├žu kendisini ├ževresindekilere teslim etmi┼č olmas─▒.

┬ô Y─▒ld─▒z┬ĺ─▒n bu durumu s├╝rd├╝k├že, benden sonra geleceklerin bir kukladan farklar─▒ kal-

mayacakt─▒r. Saray her┼čeyi kendi eline alm─▒┼č durumdad─▒r. Son zamanlarda ben, k├╝├ž├╝k bir me-

mur olan k├ótipten bile daha a┼ča─č─▒da idim. Padi┼čah beni gayet ender yan─▒na ├ža─č─▒r─▒r oldu. En

├Ânemli konular─▒ ancak Ba┼čk├ótip Tahsin Bey ya da di─čer arac─▒ g├Ârevlilerle konu┼čabilir hale

geldim. En acil konular─▒ Arif Beye, o yoksa Bekir Beye aktarmak durumuna d├╝┼čt├╝m. Padi-

┼čah─▒n cevab─▒n─▒ bu delikanl─▒lardan al─▒r oldum. Ben bu al─▒┼čkanl─▒klara art─▒k dayanamayaca─č─▒m

i├žin Ba┼čbakanl─▒k makam─▒nda daha fazla kalamayaca─č─▒m─▒ anlad─▒m. Bu y├╝zden tekrar istifa

ettim.

┬ô Benim onurum var. kendini beyenmi┼č,

cahil bir saray g├Ârevlisinin bana yak─▒n olsun

diye g├Ânl├╝n├╝ yapmaya ├žal─▒┼čamam . Ancak ay-

r─▒lmadan ├Ânce memleketime bir hizmet daha

yapmak istedim. Memleketin durumunu Padi-

┼čaha iyice anlat─▒p kendisini uyarmal─▒yd─▒m.├ç├╝n-

k├╝ halimiz ger├žekten b├╝y├╝k tehlikeler arzetmek-

tedir. Bunu s├Âylemenin benim i├žin tehlikeli ola-

ca─č─▒n─▒n da fark─▒ndayd─▒m. Ne var ki bu son g├Â-

revi yapmak da benim i├žin bir bor├ž say─▒l─▒r-

d─▒.

Sadrazam Cevat Pa┼ča

┬ô O s─▒rada yurtsever ayd─▒n bir ki┼či taraf─▒ndan bana baz─▒ yenile┼čme ├Ânerileri i├žeren

bir dosya getirmi┼čti. Ben de bu dosyay─▒ Padi┼čaha sundum. Ayr─▒ca kendisine Anadolu, Ye-

men ve Rumeli┬ĺdeki kar─▒┼č─▒kl─▒klar─▒n k├Ât├╝ y├Ânetimden kaynakland─▒─č─▒n─▒ belirttim. Bu y├Âneti-

min d├╝zeltilmesi i├žin baz─▒ ├Ânlemler al─▒nmal─▒d─▒r dedim. Saray memurlar─▒n─▒n h├╝k├╝met ve si-

yaset ├╝zerindeki etkilerinin yok edilmesinin ┼čart oldu─čunu a├ž─▒klad─▒m. Zira Ba┼čbakanl─▒k ma-

kam─▒n─▒n Kabinenin h├╝k├╝m ve n├╝fuzunu kuvvetlendirmek i├žin gerekli oldu─čunu a├ž─▒klamaya

├žal─▒┼čt─▒m. Saraya yak─▒n olan etkili ki┼čiler, beni Padi┼čaha H├╝rriyet ve Me┼črutiyet taraftar─▒

diye ┼čik├óyet ettiler. ?u an ne olacak diye bekliyorum. Ba┼č─▒ma geleceklerden dolay─▒ gam ye-

mem. Ama ne var biliyor musunuz, Devletin gelece─činden ve Padi┼čah─▒n sonundan korkuyo-

rum… ┬ö

Cevat Pa┼ča ertesi g├╝n Ba┼čvekillikten al─▒n─▒r. Polis g├Âzetiminde evinde oturmaya zorlan─▒r.

Evet, Paris Antla┼čmas─▒ Osmanl─▒ Devleti i├žin y├╝zy─▒l─▒n en ba┼čar─▒l─▒ antla┼čmas─▒ olur. Ama ne var ki,

T├╝rkiye bu sonu├žtan yararlanamaz. Cevat Pa┼ča her ne kadar kahrolsa da, g├Âr├╝p ya┼čad─▒klar─▒

T├╝rkiye┬ĺnin ger├žekten Hasta Adam oldu─čunu kan─▒tlamaktad─▒r.

Ve Ata├ža─č temelinin at─▒l─▒┼č tarihi 1919 y─▒l─▒na kadar, Hasta Adam olarak kalacakt─▒r.

II . Bir Avu├ž Ayd─▒n

XIX ncu y├╝zy─▒l─▒n sonlar─▒yla, XX nci y├╝zy─▒l─▒n ba┼člar─▒ Osmanl─▒ Devleti i├žin upuzun ge├žen

bir k├óbuslar gecesidir. Her an sald─▒r─▒ya u─črama olas─▒l─▒─č─▒ i├žinde, topraklar─▒n─▒n par├žalanarak ya-

banc─▒ devletlerce b├Âl├╝┼č├╝lmesinin korku ve heyecan─▒yla adeta i─čne ├╝st├╝nde oturdu─ču g├╝nler-

dir.

Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čunun ├že┼čitli dinlere ve ─▒rklara sahip insanlardan olu┼čtu─ču d├╝┼č├╝n├╝-

l├╝rse, Bat─▒┬ĺda ye┼čeren milliyet├ži ak─▒mlar─▒n neden zay─▒f kald─▒─č─▒ sorusuna bir kar┼č─▒l─▒k bulunmu┼č

olur. Oysa zaman─▒n ileri gelen Devletleri t├╝m siyasi hedeflerini milliyet├žilik d├╝┼č├╝nce ve ruhu i├žinde y├Ânlendirmektedirler.

Osmanl─▒da Me┼črutiyet g├╝ndeme gelince, gerek yurti├žinde ve gerekse yurtd─▒┼č─▒nda yaratt─▒─č─▒

tepki b├╝y├╝k olur. Me┼črutiyet k─▒saca H├╝k├╝mdar ba┼čkanl─▒─č─▒ndaki parlamento y├Ânetimi anlam─▒na gelmektedir. Bu siyasi y├Ânetim ┼čekli T├╝rkiye┬ĺde 1876 anayasas─▒yla ba┼člam─▒┼č ve 1909 de─či┼čiklikle-

riyle devam etmi┼čtir.

a - Birinci Me┼črutiyet :

Birinci Me┼črutiyet, 1876 y─▒l─▒nda il├ón edilmi┼čtir. Ancak o kadar k─▒sa s├╝rm├╝┼čt├╝r ki,

Me┼črutiyet Devri dendi─či zaman akla hemen ─░kinci Me┼črutiyet gelir.

Biz bu kitapta konumuz gere─či, Ata├ža─č┬ĺ─▒n olu┼čum atmosferinde ya┼čayarak o devrin olay-lar─▒n─▒ izleyece─čimiz i├žin, tarihin Osmanl─▒ i├žin yazd─▒─č─▒ her konunun ayr─▒nt─▒lar─▒na inmeyece─čiz. Ancak gen├ž ku┼ča─č─▒n, Osmanl─▒da toplumu ├ža─č─▒n ayd─▒nl─▒klar─▒na ta┼č─▒yacak ya da halka y├Ânelik devrimci hareketlere ├Ânc├╝l├╝k edecek hi├ž mi ayd─▒n ├ž─▒kmad─▒ gibi olas─▒ sorusuna kar┼č─▒l─▒k, bir avu├ž ayd─▒n─▒n verdi─či m├╝cadeleyi ├Âzetle de olsa akatarmaya ├žal─▒┼čaca─č─▒z.

1876 y─▒l─▒nda il├ón edilen Birinci Me┼črutiyet, Gen├ž Osmanl─▒lar─▒n ve Midhat Pa┼ča┬ĺn─▒n ├žal─▒┼č-malar─▒ sonucu Osmanl─▒ Devletinde y├Ânetim alan─▒nda yap─▒lan de─či┼čikli─či sa─člam─▒┼č ve anayasal d├╝zeni getirmi┼čtir.

Burada bir parantez a├žmak gerek . Osmanl─▒ neden batt─▒ deriz ? ─░lk anayasam─▒z─▒ haz─▒rlayan ve Osmanl─▒da me┼črutiyet y├Ânetimini getirmeye ├žal─▒┼čan Mithat Pa┼ča┬ĺn─▒n ba┼č─▒na gelenlere neden olan zihniyet , bunun en a├ž─▒k cevab─▒ olmas─▒ gerekir .

Mithat Pa┼ča milletimizin yeti┼čtirdi─či en de─čerli

devlet adamlarından biridir. Çocukluk yılları babasının

yan─▒nda Vidin┬ĺde ge├žmi┼č , daha sonra ─░stanbul┬ĺa gelmi┼č-

tir . ├ľzel dersler alm─▒┼č , yabanc─▒ diller ├Â─črenmi┼čtir . Daha

sonra devlet merkezi ve vil├óyetlerde ├Ânemli g├Ârevler al─▒r .

Paris , Viyana , Br├╝ksel , Londra gibi Avrupa merkezle-

rini gezerek , Bat─▒ ├╝lkelerinin g├╝ncel durumlar─▒ hakk─▒n-

da bilgiler toplar . D├Ân├╝┼č├╝nde Ni┼č┬ĺe vali olarak atan─▒r . Si-

listre , Vidin ve Ni┼č eyaletlerinin birle┼čtirilmesiyle olu┼čan

Tuna ili valili─čine Mithat Pa┼ča yollan─▒r . Burada d├Ârt y─▒l va-

lilik yapar . ┬ô Bu d├Ârt y─▒l i├žinde yapt─▒─č─▒ valilik , ├Âzellikle de

bug├╝n ├Ârnek al─▒nacak niteliktedir . Bir├žok okullar , e─čitim

kurumlar─▒ , kredi ve yard─▒m sand─▒klar─▒ , hastaneler , ambar-

lar , yollar ve k├Âpr├╝ onun eseridir . Yetenekli ve d├╝r├╝st bir

y├Ânetici olarak ├╝n kazan─▒r . Abd├╝laziz taraf─▒ndan sadrazam-

l─▒─ča getirilir . ─░stifa ederek ayr─▒l─▒r, adliye ve hariciye naz─▒rl─▒k-

larında bulunur .”

Mithat Pa┼ča

Bat─▒ d├╝nyas─▒nda Osmanl─▒┬ĺya kar┼č─▒ haz─▒rlanan oyunlar─▒ yak─▒ndan izlemektedir . ─░mparatorlu-

─čun kurtulu┼ču i├žin tek ├ž─▒kar yolun Me┼črutiyetin il├ón─▒ oldu─čuna inanm─▒┼čt─▒r . ├çal─▒┼čmalar─▒n─▒ bu y├Ânde

s├╝rd├╝r├╝r . Halk taraf─▒ndan sevilmekte , yabanc─▒ ├╝lkelerce ki┼čili─čine sayg─▒ duyulmaktad─▒r . Abd├╝l-hamit Mithat Pa┼ča┬ĺy─▒ Sadrazam yapar . ─░stanbul┬ĺdaki ─░ngiliz El├žisi h├╝k├╝metine yazd─▒─č─▒ raporda onu ┬ô H├╝rriyet ve Me┼črutiyet T├╝rkiye┬ĺsinin yeti┼čtirdi─či en b├╝y├╝k adam ┬ö olarak tan─▒t─▒r . Bismark da ┬ô Mithat Pa┼ča y├╝zy─▒l─▒m─▒z─▒n en b├╝y├╝k adamlar─▒ndand─▒r ; bana kal─▒rsa ?ark Sorunu ┼čimdi yoluna girecektir ┬ö demektedir . Bu olumlu yakla┼č─▒mlar bo─čaz─▒na kadar bor├žta olan Osmanl─▒ Devleti tahvillerinin be┼č frank artmas─▒na yol a├žar .

Ancak bu iyi geli┼čmelerin hemen bozulmas─▒n─▒ isteyenler vard─▒r . Rusya hemen harekete

ge├žer . Bu arada Me┼črutiyet il├ón olunur . Nam─▒k Kemal ba┼čta olmak ├╝zere di─čer ayd─▒nlar Mit-

hat Pa┼ča┬ĺy─▒ co┼čkuyla tebrik ederler . Ama Abd├╝lhamit Saray─▒n H├╝k├╝mete kar┼č─▒ ├╝st├╝nl├╝─č├╝n├╝ g├Âs-

termek isteyecektir . ├ťstelik Mithat Pa┼ča┬ĺdan da ├žekinmektedir . Mithat Pa┼ča┬ĺy─▒ k─▒sa zaman son-

ra sadrazaml─▒ktan azleder . Bununla da yetinmez s├╝rg├╝ne yollar . Ruslarla sava┼č bittikten sonra

yurda d├Ânmesine izin verildiyse de Girit┬ĺte oturmaya zorlan─▒r . ─░ngilizlerin araya girmesiyle Suri-

ye valili─čine atan─▒r . O da olmaz , tevkif edilerek ─░stanbul┬ĺa getirilir . Padi┼čah Abd├╝laziz ┬Ĺin ├Âl├╝-

m├╝nde parma─č─▒ oldu─čundan ku┼čkulan─▒lmaktad─▒r . ├ľl├╝me mahk├╗m edildiyse de , h├╝k├╝m infaz

edilmeyerek Taif┬ĺe s├╝r├╝l├╝r . Zehirle ├Âld├╝r├╝lmesi i├žin yap─▒lan bir├žok giri┼čimlerden sonra Taif zin-

dan─▒nda feci ┼čekilde bo─čularak ├Âld├╝r├╝l├╝r.

Ayd─▒n insanlar i┼čte b├Âylesine kolay ┼čekillerde harcan─▒r . Sonra da sava┼č─▒ kazanarak kap─▒m─▒

z─▒n dibine dayanan Rus ├çar┬ĺ─▒na Sultan Abd├╝lhamit , ┬ô Her ne teklif ederlerse kabul edin ┬ö diyecektir .

Osmanl─▒ Devleti , Plevne gibi bir kahramanl─▒k ├Âyk├╝s├╝ yazd─▒rmas─▒na ra─čmen, yenilgiye u─čram─▒┼č ve 1878 y─▒l─▒nda Ayastafanos ( Ye┼čilk├Ây ) antla┼čmas─▒n─▒ yapmak zorunda kalm─▒┼čt─▒r . Hemen arkas─▒ndan da Berlin Kongresi toplan─▒r.

Ayd─▒nl─▒─ča ├žok ge├ž a├ž─▒lan bu kap─▒, Osmanl─▒n─▒n y├╝z├╝ne k─▒sa s├╝rede kapansa da, ├ža─čda┼č anlay─▒┼ča uygun ilk k├Âkl├╝ ad─▒m olmu┼čtur.

Gen├ž Osmanl─▒lar, hangi din ve milletten olursa olsun b├╝t├╝n vatanda┼člara,Osmanl─▒ ─░mpa-ratorlu─čunun korunmas─▒ d├╝┼č├╝ncesini a┼č─▒lamaktad─▒rlar. ├ç├╝nk├╝ Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čunu koru-mak, Osmanl─▒ topraklar─▒nda ya┼čayan her insan─▒n ├ž─▒kar─▒nad─▒r. Gen├ž Osmanl─▒lar─▒n d├╝┼č├╝ncesi bu-dur.Yerel y├Ânetimler kurulacak, halk temsilcileri nahiye, kaza ve kentlerde olu┼čturulacak mec-lislere kat─▒larak devlet y├Ânetiminde bir ├že┼čit s├Âz sahibi olacakt─▒r. Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču┬ĺnda demokratik rejimin i┼čletilmesi ancak bu ┼čekilde ger├žekle┼čecektir.

?inasi, Osmanl─▒ Devletinde art─▒k hi├ž zaman yitirilmeden parlamenter rejime ge├žilmesinin

taraftar─▒d─▒r. Tasfir-i Efk├ór gazetesini ├ž─▒kard─▒─č─▒ s─▒ralar yan─▒nda kendi gibi d├╝┼č├╝nen gen├žler vard─▒r.

Yeni Osmanl─▒lar─▒n ├žal─▒┼čmalar─▒yla memlekette

me┼črutiyet taraftarlar─▒ gittik├že ├žo─čalmakta, bu

da hareketi y├Ânetenlere destek vermektedir. Gi-

derek halkta da vatan ve millet bilinci yerle┼čme-

ye ba┼člar. Burada G├╝ll├╝ Agop┬ĺun Gedikpa┼ča┬ĺda-

ki tiyatrosundan da s├Âz etmek gerekir. Bu ti-

yatroda Nam─▒k Kemal┬ĺin ┬ôVatan Yahut Silistre┬ö

adl─▒ oyununun ilk sergilendi─či gece halk co┼č-

mu┼č ve ┬ô Ya┼čas─▒n Vatan ┬ö diye ba─č─▒rmalar ol-

mu┼čtur. Oyunun bitiminde sahneye davet edilen

Nam─▒k Kemal co┼čkuyla alk─▒┼članm─▒┼čt─▒r . Sokak-

lara f─▒rlayan insanlar, ┬ô Ya┼čas─▒n Kemal, Ya┼čas─▒n

Millet ┬ö hayk─▒r─▒┼člar─▒yla g├Âsteride bulunmu┼člard─▒r.

Ancak hemen ertesi gece oyun s─▒ras─▒nda tiyatro

bas─▒larak oyuna son verilmi┼č, Nam─▒k Kemal de

tevkif edilerek Magosa Zindan─▒na s├╝r├╝lm├╝┼čt├╝r.

?insi┬ĺnin ├ž─▒kard─▒─č─▒ Tasfir-i Efk├ór

Gazetesi

?inasi, Nam─▒k Kemal, Ziya Pa┼ča, Ag├óh Efendi gibi ayd─▒nlar Tasfir-i Efk├ór Gazetesi ile

├Âzg├╝r d├╝┼č├╝nceleri yaym─▒┼člard─▒r. Ancak Nam─▒k Kemal┬ĺin Magosa┬ĺya, Tevfik Bey ve Mithad

Efendi┬ĺnin Rodos┬ĺa s├╝r├╝lmesinden sonra di─čerleri de Avrupa┬ĺya gitmi┼č ve faaliyetlerini orada

s├╝rd├╝rm├╝┼člerdir .

?inasi, Nam─▒k Kemal

Ziya Pa┼ča ve Ag├óh Efendi┬ĺnin foto─čraflar─▒

00

Tasvir-i Efk├ór Gazetesini ├ž─▒kard─▒klar─▒ zaman s─▒ras─▒yla sol ├╝stten itibaren ?inasi , Nam─▒k Kemal

Ziya Bey ve Agâh Efendi

Ancak g├Ân├╝lleri yaralanm─▒┼čt─▒r. Hatta d├╝┼čk─▒r─▒kl─▒─č─▒na u─čram─▒┼člard─▒r. Nam─▒k Kemal┬ĺle birlik-

te s├╝rg├╝ne yollanan arkada┼člar─▒, ─░stanbul┬ĺdan uzakla┼čt─▒r─▒lmak ├╝zere Sirkeci r─▒ht─▒m─▒na getirilirler.

Yanlar─▒nda muhaf─▒z olarak polisler vard─▒r. R─▒ht─▒ma

do─čru ilerlerken herkes merakla bu polisler aras─▒ndaki

insanları seyreder. Yol üzerindeki dükkân sahipleri

bile d├╝kk├ónlar─▒ndan ├ž─▒km─▒┼č, kald─▒r─▒mda ├╝┼č├╝┼čenlere

┬ôbunlar─▒n┬ö kim olduklar─▒n─▒ sormaktad─▒rlar. Konu┼ču-

lanlar Nam─▒k Kemal┬ĺin kula─č─▒na kadar gider :

- Kim bunlar, ne yapm─▒┼člar ?

- Galiba Padi┼čah─▒m─▒za kar┼č─▒ gelmi┼čler !

Kimisi g├╝lmekte, kimisi b├Âyle i┼člere kar─▒┼čmaman─▒n

verdi─či rahatl─▒k i├žinde, ac─▒yan bak─▒┼člarla kendilerini

izlemektedir. Oysa Nam─▒k Kemal halktan ├Âylesine

emindir ki, belki de oradaki insanlar─▒n bir anda ga-

leyana gelip kendilerini kurtaraca─č─▒n─▒ ummaktad─▒r. Nam─▒k Kemal

Ama ger├žek hi├ž de umdu─ču gibi de─čildir. Kendisini

tan─▒yan bir ki┼či olsun ├ž─▒kmam─▒┼čt─▒r. Gemi r─▒ht─▒mdan ayr─▒larak Sarayburnu┬ĺnu d├Ânmeye ba┼člar. Marmara sular─▒nda gittik├že uzakla┼č─▒rken, Nam─▒k Kemal┬ĺin bak─▒┼člar─▒ g├╝verteden ─░stanbul┬ĺun sisli g├Âr├╝n├╝┼č├╝ne dalar. O her zaman cesur, o her zaman g├╝├žl├╝ ve iyimser adam, bir ├žocuk gibi g├Âzlerini mendiline g├Âmm├╝┼č a─čl─▒yordur…

Gen├ž Osmanl─▒larda Osmanl─▒c─▒l─▒k vard─▒r. Milliyet├ži davran─▒┼č i├žinde de─čillerdir. Daha ├Ânce de s├Âyledi─čimiz gibi, Bayra─č─▒n dalgaland─▒─č─▒ her yer onlar i├žin vatand─▒r.

┬ô Avrupa┬ĺn─▒n ikiy├╝zl├╝l├╝─č├╝ne, T├╝rkleri barbar diye su├žlamalar─▒na duygusal pl├ónda tepkiler

g├Âsterilmesine ve kapit├╝l├ósyonlardan rahats─▒z olunmas─▒na ra─čmen, Gen├ž Osmanl─▒lar─▒n l├╗gatinde

┬ô emperyalizm ┬ö s├Âzc├╝─č├╝ yoktur. Ekonomik konulardaki ele┼čtirileri yok denecek kadar azd─▒r.

Bu y├╝zden ─░stanbul┬ĺdaki ─░ngiliz sefaretinin haz─▒rlad─▒─č─▒ bir raporda, ekonomik alandaki d├╝┼č├╝nce

yoksunlu─ču, biraz da alayl─▒ bir dille ┼ču ┼čekilde a├ž─▒klanmaktad─▒r : ┬ô Tarih felsefesi T├╝rk mekteple-

rinde yer almaz.Kapit├╝l├ósyonlara hi├ž dokunulmadan devletler hukuku ├Â─čretilir. Bu bilgiler Padi-

┼čaha hi├ž zarar vermez. ┬ö

Sonu├ž olarak bir avu├ž ayd─▒n─▒n siyasi alanda yenilik iste─či Birinci Me┼črutiyetin kurul-mas─▒yla ger├žekle┼čir. 1876 Anayasas─▒ vatanda┼člara birtak─▒m haklar tan─▒makta ve parl├ómento sistemini korumaktad─▒r ama Padi┼čah─▒n yetkilerine de hi├ž dokunulmam─▒┼čt─▒r . 1877 y─▒l─▒nda ilk toplant─▒s─▒n─▒ yapan Millet meclisi, ikinci toplant─▒s─▒n─▒ ancak bir y─▒l sonra ger├žekle┼čtirebilir. H├╝-k├╝met birtak─▒m ele┼čtirilere u─čray─▒nca da, Abd├╝lhamit Anayasay─▒ y├╝r├╝rl├╝kten kald─▒r─▒r ve kendi mutlak y├Ânetimi alt─▒nda ─░mparatorlu─ču bask─▒s─▒ alt─▒na al─▒r.

Sultan Abd├╝lhamit┬ĺin Millet Meclisi g├Ârevlerine son vererek Osmanl─▒ y├Ânetiminin gene tek ve mutlak hakimi oldu─ču s─▒rada, Ruslar sava┼č─▒ kazanm─▒┼č ve ordular─▒ Edirne┬ĺyi alarak Ye┼čilk├Ây

├Ânlerinde ├žad─▒r kurmu┼člard─▒r.

Abd├╝lhamit Ruslarla Ayastafa-

nos Antla┼čmas─▒n─▒ imzalamak zorun-

da kal─▒r. ├ťstelik ┬ô Her ne teklif eder-

lerse kabul edin ” diyerek .

S─▒rbistan ve Karada─č tam istik-

l├ól kazan─▒r. Tuna┬ĺdan Ege Denizine

kadar uzanan ve Rumeli┬ĺdeki T├╝rk

topraklar─▒n─▒ ikiye b├Âlen b├╝y├╝k bir

Bulgaristan Prensli─či yarat─▒l─▒r. Kars,

Ardahan ve Batum Rusya┬ĺya b─▒rak─▒-

l─▒r.

Ba┼čta ─░ngiltere olmak ├╝zere Av-

rupa┬ĺn─▒n ├Ânde gelen Devletleri bu

antla┼čmaya derhal kar┼č─▒ gelerek Ber-

lin Antla┼čmas─▒n─▒ y├╝r├╝rl├╝─če koyarlar.

─░ngiltere, Fransa, Almanya, Avus-

turya ve Macaristan Osmanl─▒ Devle-

ti┬ĺnin durumunu sa─člama ald─▒klar─▒n─▒

s├Âylemektedirler. Ama bu antla┼čma- Ayastafanos ve Berlin Antla┼čmalar─▒ndan sonra

ya derhal kar┼č─▒ gelmelerinin payla┼čmak Balkanlardaki durum

i├žin f─▒rsat kollad─▒klar─▒ Hasta Adam┬ĺ─▒n

durumuyla hi├žbir ilgisi yoktur. Ama├ž —– 1861 s─▒n─▒rlar─▒

AYASTEFANOS ANTLA?MASI

. RUSYA TARAFINDAN KORUNAN ├ťLKELER─░N B├ťY├ťMELER─░

S─▒rbistan B├╝y├╝k Bulgaristan

BERL─░N KONGRES─░

Yenilenen s─▒n─▒rlar

T├╝rklerin kontrolu alt─▒ndaki Balkan Devletleri

Rusya┬ĺn─▒n Balkanlarda g├╝├žl├╝ duruma gelmemesidir. Nitekim ─░ngiltere┬ĺnin ikinci temsicisi Kont

Beaconsfield bundan sonraki politikalar─▒n─▒ a├ž─▒─ča vurmu┼č olacakt─▒r : ┬ô Berlin Antla┼čmas─▒na imza koyan t├╝m ├╝yelerin d├╝┼č├╝ncesi ┼čudur : Padi┼čah─▒n Avrupal─▒ bir H├╝k├╝mdar olarak ba─č─▒ms─▒zl─▒─č─▒ ve h├╝k├╝mdarl─▒k haklar─▒na sayg─▒y─▒ sa─člayacak bir stat├╝den yaralanmas─▒.┬ö Bu d├╝┼č├╝ncenin uygulamaya konmas─▒ Abd├╝lhamit┬ĺin ki┼čisel y├Ânetimi ┼čeklinde olacakt─▒r. Millet meclisi hemen da─č─▒t─▒lacak ve Anayasa otuz y─▒l boyunca ask─▒ya al─▒nacakt─▒r.

b - ─░kinci Me┼črutiyet :

Berlin Antla┼čmas─▒yla h├╝k├╝met, Balkanlara yenilik ve d├╝zen getirece─čini vaat etmi┼čtir. An-

cak hi├žbir hareket g├Âr├╝lmez. Verilen s├Âzlerin hepsi k├ó─č─▒t ├╝zerinde kal─▒r.

Osmanl─▒ sessizdir.

Bu sessizlik Balkanlar ve Makedonya┬ĺn─▒n tasarlad─▒klar─▒ pl├ónlar─▒n uygulanmas─▒ i├žin en iyi

ortamd─▒r. Komiteler kurulur. ┬ô 1901 y─▒l─▒ndan itibaren anar┼čik hareketler artar. Bulgarlar yaln─▒z

T├╝rk┬ĺleri de─čil, kendi komitelerine kar┼č─▒ sayd─▒klar─▒ yurtta┼člar─▒n─▒ ve Rum kilisesine ba─čl─▒ Bulgar┬ĺlar─▒

da ├Âld├╝rmektedirler. Trenler soyulmakta, demiryollar─▒ ve k├Âpr├╝ler tahrip edilmektedir. Serez┬ĺde

bir maden m├╝d├╝r├╝ olan Frans─▒z Chevalier, g├╝peg├╝nd├╝z da─ča kald─▒r─▒l─▒r. Sonra 15.000 alt─▒n fidye

istenerek serbest b─▒rak─▒l─▒r. Miss Stene adl─▒ bir ─░ngiliz rahibesi de da─ča kald─▒r─▒l─▒r. O da 16.000 ─░n-

giliz Liras─▒ kar┼č─▒l─▒─č─▒nda serbest b─▒rak─▒l─▒r. H├╝k├╝met seyirci kalmaktad─▒r. Ama bu fidye ve kurtar-

ma paralar─▒n─▒ yabanc─▒lar de─čil, hep Osmanl─▒ h├╝k├╝meti ├Âdemektedir. Yani Makedonya komitele-

ri sil├óhlanma, ge├žinme ve ├Ârg├╝tlenme paralar─▒n─▒ asl─▒nda Osmanl─▒ Devleti┬ĺnden almaktad─▒r.

┬ô Frans─▒z Konsoloslu─čuna yak─▒n ├ževreler, baz─▒ k├órl─▒ imtiyazlar kar┼č─▒l─▒─č─▒nda Osmanl─▒ Dev-

leti┬ĺne seve seve bor├ž vermektedirler. Ere─čli liman in┼čaat─▒, k├Âm├╝r ocaklar─▒n─▒n i┼čletilmesi ve bir

demiryolu in┼čaat─▒yla ilgili imtiyazlar─▒n bir Frans─▒z mali gurubuna b─▒rak─▒lmas─▒ i┼čte bu d├Ânem i├žinde

karara ba─čland─▒. Bu hususta kesin antla┼čma ise ancak 9 Kas─▒m g├╝n├╝ sonu├žlanacakt─▒r. Ama Londra, bu antla┼čmaya r─▒zas─▒n─▒ bildirmek i├žin, 28 Nisan 1907┬ĺye kadar bekleyecek, bu arada da Lynch Kumpanyas─▒┬ĺn─▒n F─▒rat Nehri┬ĺndeki seyr├╝sefer imtiyazlar─▒n─▒n geni┼čletilmesini sa─člayacakt─▒r.

┬ô Herkese bol keseden hediye da─č─▒t─▒lmas─▒na yol a├žan bu mesele daha kapan─▒r kapanmaz,

yabanc─▒ devletler bir yenisini ├ž─▒kar─▒rlar : adl├« konularda yenilik. Tabii hemen ard─▒ndan yeni imti-

yazlar kapma yar─▒┼č─▒ ba┼člar. Ta 1908 Temmuz ay─▒nda ─░kinci Me┼črutiyet Devrimi┬ĺnin ve Anayasa-

nın ilânına kadar. ”

Evet, ask─▒ya al─▒nan anayasa ile birlikte otuz y─▒l boyunca Sultan Abd├╝lhamit┬ĺin bask─▒c─▒ reji-

mi ya┼čanacakt─▒r. Bu durum ├Âzg├╝rl├╝k yanl─▒s─▒ me┼črutiyet taraftarlar─▒n─▒ son derece ├╝zer ve d├╝┼čk─▒r─▒k-

l─▒─č─▒na u─črat─▒r.

M├╝cadeleye devam edilecektir. M├╝cadeleye kesinkes devam edilmesi gerekmektedir.

Halk─▒ uyarmak, h├╝rriyet ve me┼črutiyet m├╝cadelesine devam etmek i├žin ├Ârg├╝tlenmeye ge-

reksinimleri vardır. “ İttihatı Osmani” adlı bir dernek kurulur. Bu dernek daha sonra “ İttihat ve

Terakki┬ö ad─▒n─▒ alacakt─▒r. ─░ttihat ve Terakki anayasan─▒n yeniden y├╝r├╝rl├╝─če konmas─▒ ve Millet Meclisi┬ĺnin a├ž─▒lmas─▒n─▒ sa─člamak i├žin kurulur. Dernek ├Ânce faaliyetlerini gizli olarak s├╝rd├╝r├╝r.

Bu arada J├Ân T├╝rk (Gen├ž T├╝rk) hareketi ba┼člar.

─░stanbul┬ĺda askeri ve sivil ├Â─črenciler aras─▒nda devrimci

guruplar do─čar. Yurtd─▒┼č─▒na ka├žan ya da s├╝rg├╝ne

g├Ânderilen Gen├ž Osmanl─▒lar ├ž─▒kard─▒klar─▒ ├že┼čitli

gazeteler arac─▒l─▒─č─▒yle bu m├╝cadeleye destek verilir.

Cenevre┬ĺde Os manl─▒, Kahire┬ĺde Kanun-─▒ Esasi, Rio

de Jenerio┬ĺda Rakib, T├╝rk├že ve Romence Saday-─▒

Millet, T├╝rk├že ve ─░ngilizce Y─▒ld─▒z gazeteleri ne┼čredilir.

─░ttihat├ž─▒ Ahmet R─▒za Bey taraf─▒ndan Paris┬ĺte Me┼čveret

gazetesi T├╝rk├že Frans─▒zca olarak yay─▒nlan─▒r. Bu yay─▒n

organ─▒yla Abd├╝lhamit y├Ânetimine a─č─▒r ele┼čtirilerde

bulunulur. T├╝rkiye┬ĺden g├Ânderilen ┼čik├óyet mektuplar─▒

bu gazetede takma adlarla yay─▒nlan─▒r. Ancak J├Ân

T├╝rkleri fikirleriyle besleyen yazarlar─▒n t├╝m├╝ne va-

ran b├╝y├╝k b├Âl├╝m├╝, Avrupa Devletlerinin T├╝rkiye

├╝zerindeki Emper

Yorum ekle 12 Temmuz 2007

Sonraki ├ľnceki



Destekliyoruz arkada■ - arkadas - partner - partner - arkada■ - proxy - yemek tarifi - powermta - powermta administrator - Proxy