‘do─ a’ Arama Sonu├žlar─▒

1. ─░┼čletme Hakk─▒nda Genel Bilgi

1. ─░┼×LETME HAKKINDA GENEL B─░LG─░

─░┼čletmenin Tan─▒t─▒m─▒ :

AR├çEL─░K A.┼×.

├çAYIROVA ├çAMA┼×IR MAK─░NASI ─░┼×LETMES─░

Adres:

AR├çEL─░K A.┼×.

ÇMİ TUZLA 81719

─░STANBUL

Tel: (0216)3954515

Foto─čraf

Ar├želik A.┼×. 1955 y─▒l─▒nda Erel ├çelik A.┼×. S├╝tl├╝cede ilk i┼čletmenin kurulmas─▒yla faaliyetlerine ba┼člad─▒. 1959┬Ĺda Ar├želik ad─▒yla sekt├Âre girdi ve ayn─▒ y─▒l S├╝tl├╝cede ilk ├žama┼č─▒r makinas─▒n─▒n ├╝retimi ger├žekle┼čtirildi. Ar├želik dayan─▒kl─▒ t├╝ketim mallar─▒ ├╝retir ve pazarlar

Bug├╝n Ar├želik A.┼×. de─či┼čik illerde kurmu┼č oldu─ču i┼čletmelerle beyaz e┼čya sekt├Âr├╝nde faaliyetlerine devam etmektedir.

Eski┼čehir de Buzdolab─▒ ─░┼čletmesi,

─░zmir de Elektrikli S├╝p├╝rge ─░┼čletmesi,

Ankara┬ĺda Bula┼č─▒k Makinesi ─░┼čletmesi

─░stanbul┬ĺda ├çama┼č─▒r Makinesi ─░┼čletmesi ve Klima ├ťretimi i├žin bir tesis bulunmaktad─▒r.

Ar├želik;

Dayan─▒kl─▒ t├╝ketim mallar─▒ ├╝retir ve pazarlar

13 y─▒lda 12 defa T├╝rkiye┬ĺnin en b├╝y├╝k ├Âzel sekt├Âr firmas─▒ olmu┼čtur

Avrupa┬ĺn─▒n en b├╝y├╝k beyaz e┼čya ├╝reticilerinden biridir

T├╝rkiye┬ĺnin en b├╝y├╝k ve prestijli gruplar─▒ndan biri olan KO├ç Grubunun ├╝yesidir.

├ľdev ├žal─▒┼čmas─▒ ─░stanbul ├çay─▒rova┬ĺda bulunan ├çama┼č─▒r Makinesi ─░┼čletmesinde yap─▒lm─▒┼čt─▒r. ├çay─▒rova Kamp├╝s├╝ 90.000m2 kapal─▒, 485.000m2 a├ž─▒k alana sahiptir. ├çama┼č─▒r makinas─▒ i┼čletmesinin kapal─▒ alan─▒ 35.000m2┬ĺdir. ├ťr├╝n ambar─▒ ise 15.000m2 yer kaplamaktad─▒r.

1.2. SERMAYE YAPISI:

Ar├želik A.┼×. tamamen T├╝rk sermayeli olup yap─▒lan b├╝t├╝n yat─▒r─▒mlar ve ├žal─▒┼čmalar─▒n tamam─▒ yerli sermaye ile ger├žekle┼čtirilmektedir. Sermayenin %58.4┬ĺ├╝

Ko├ž Holdinge, %21.3 Burla Grubuna ve %20.3 Halka arz edilmi┼č durumdad─▒r.

1.3. Pazar Pay─▒ :

├ľnde gelen kurulu┼člardan biri oldu─ču, bu sekt├Ârdeki pazar paylar─▒ndan anla┼č─▒lmaktad─▒r. Buna g├Âre T├╝rkiyede sat─▒lan beyaz e┼čyan─▒n 2/3┬ĺ├╝ Ar├želik taraf─▒ndan imal edilmi┼čtir.

1997 y─▒l─▒ itibariyle Ar├želik┬ĺin pazar paylar─▒

1.4. ─░nsan Kayna─č─▒ :

Ar├želik, ├╝retimden servise kadar, yard─▒mc─▒ sanayi de dahil olmak ├╝zere, t├╝ketici i├žin en iyiyi haz─▒rlayacak kalifiye elemanlara sahiptir. ┼×irket politikas─▒ olarak, ├╝retim i├žin en ├Ânemli kayna─č─▒n insan oldu─ču bilinci ├╝zerine kurulmu┼č olan bu sistemde, gen├ž ve dinamik kadrolar en yeni teknolojileri kullanarak ┼čirketin h─▒zla ilerlemesine en ├Ânemli katk─▒y─▒ sa─člamaktad─▒r. Bu ├žer├ževede operat├Âr al─▒m─▒nda meslek lisesi ve dengi okul mezunu adaylar, psikoteknik y├Ântemlerle i┼če uygunluklar─▒ ├Âl├ž├╝lerek se├žilmektedir.

POZ─░SYON TABLOSU

ERKEK

BAYAN

TOP.

─░┼×LETME Y├ľNET─░C─░S─░

Y├ľNET─░C─░

TAKIM L─░DER─░ & SORUMLU

11

11

TEKN─░SYEN

39

45

M├ťHEND─░S (Y├Ân.,-Tk.Lid.,-Sor.hari├ž)

58

65

MEMUR

12

15

YET─░┼×T─░RME ELEMANI

S├ľZLE┼×MEL─░ PERSONEL

16

TOPLAM

137

26

163

├ťretim Kapasitesi :

├çama┼č─▒r Makinas─▒ ─░┼čletmesinin ├╝retim miktar─▒n─▒n y─▒llara g├Âre de─či┼čimi g├Âsterilmi┼čtir.

*1998 Y─▒l─▒ ├╝retim miktar─▒ 1.250.000 adet olarak planlanm─▒┼čt─▒r.

1.6. Sat─▒┼člar :

Ar├želik b├╝y├╝k bir ┼čirket oldu─čunu yapm─▒┼č oldu─ču sat─▒┼člarla da g├Âstermektedir. Ar├želik┬ĺin 1993-1997 y─▒llar─▒ aras─▒nda yapm─▒┼č oldu─ču net sat─▒┼člar ve bunlar i├žinde ihracat paylar─▒n─▒ g├Âsteren grafik a┼ča─č─▒da verilmi┼čtir.

Bu grafiklerden de anla┼č─▒laca─č─▒ ├╝zere Ar├želik yapm─▒┼č oldu─ču net sat─▒┼člar i├žerisinde ihracat paylar─▒nda bir art─▒┼č vard─▒r.

1.7. ORGAN─░ZASYON YAPISI:

1995 y─▒l─▒nda geleneksel fonksiyonel organizasyon de─či┼čtirilerek tak─▒m ├žal─▒┼čmas─▒na dayal─▒ s├╝re├ž bazl─▒ organizasyon yap─▒s─▒na ge├žilmi┼čtir. Yeni organizasyonda sat─▒n alma, ├╝r├╝n geli┼čtirme m├╝hendisli─či, s├╝re├ž ve kalite konular─▒nda tamamen yeni tak─▒mlar bulunmaktad─▒r. ─░┼č m├╝kemmelli─či anlay─▒┼č─▒, organizasyonun tamam─▒nda derinlik kazanm─▒┼čt─▒r. Mevcut organizasyon yap─▒s─▒nda operat├Ârden genel m├╝d├╝re kadar 5 kademe bulunmaktad─▒r.

Ar├želik A.┼×. ye ait organizasyon ┼čemas─▒ a┼ča─č─▒dad─▒r.

Yeniden Yap─▒lanma: 1994 y─▒l─▒nda genel m├╝d├╝r├╝n liderli─činde ba┼člat─▒lan yeniden yap─▒lanma ├žal─▒┼čmalar─▒ sonucunda 1995 y─▒l─▒nda ┼čirket i├žinde ileti┼čimi iyile┼čtirmeyi, tak─▒m ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒, i├ž m├╝┼čteri- tedarik├ži ili┼čkisini geli┼čtirmeyi, s├╝re├ž bazl─▒ ├žal─▒┼čmay─▒, yetkilerin alt kademelere indirilmesini sa─člayan yal─▒n organizasyona ge├žilmi┼čtir. B├Âylelikle kademe say─▒s─▒ 7┬ĺden 5┬ĺe indirilmi┼čtir.

Yeniden yap─▒lanma ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒n amac─▒ Ar├želik┬ĺte teknoloji, pazarlama, sat─▒┼č ve servis, finansal performans, hizmet ve t├╝ketici memnuniyeti, kalite ve verimlilik alanlar─▒nda Avrupa┬ĺda rekabet edebilecek, ├žal─▒┼čanlar─▒n y├Ânetime g├╝ven duymalar─▒n─▒ sa─člay─▒p morallerini y├╝ksek seviyede tutacak, yetki ve sorumluluklar─▒n daha alt kademelere devredildi─či, i├ž canl─▒l─▒─č─▒n─▒ kazanm─▒┼č, s├╝reklili─či sa─člam─▒┼č m├╝┼čteri odakl─▒ yeni bir yap─▒ yaratmak olarak ├Âzetlenebilir. Yeniden yap─▒lanma sonras─▒ndaki Stratejik Kalite Y├Ânetimi anlay─▒┼č─▒ i├žinde birbirini destekleyen ve tamamlayan b├Âl├╝mlerden Stratejik Planlama Y├Âneticili─či, Kalite Sistemleri y├Ânetimi ve Proje Y├Âneticili─či olu┼čturularak, m├╝┼čteri ve kalite odakl─▒ y├Ânetime imkan verecek organizasyon yap─▒s─▒ olu┼čturulmu┼čtur.

1997 y─▒l─▒ ba┼č─▒nda de─či┼čen pazar ko┼čullar─▒ ve artan m├╝┼čteri say─▒s─▒na daha iyi cevap verebilmek amac─▒yla Stratejik pazarlama y├Âneticili─či kurulmu┼č, yurtd─▒┼č─▒ yat─▒r─▒mlar─▒n tek merkezden kontrol├╝n├╝n sa─članmas─▒ i├žin Yat─▒r─▒m Planlamas─▒ B├Âl├╝m├╝ olu┼čturulmu┼čtur. Kaynaklar─▒, Kalite Sistemleri ve Stratejik Planlama B├Âl├╝mlerinin ortakla┼ča y├╝r├╝tt├╝─č├╝ bir proje do─črultusunda KO├ç2000 d├╝┼č├╝ncesini bir ad─▒m daha ileri g├Ât├╝rerek ├žal─▒┼čanlar─▒n Ar├želikle ├Âzde┼čle┼čmelerini ve hedefler ├╝zerinde uzla┼čmalar─▒n─▒ sa─člayacak Vizyona Do─čru Y├Ânetim olarak adland─▒r─▒lan plan─▒n t├╝m b├Âl├╝m, i┼čletme ve y├Ânetim seviyelerine yayg─▒nla┼čt─▒r─▒lmas─▒ ├žal─▒┼čmalar─▒na ba┼članm─▒┼čt─▒r.

1993 y─▒l─▒nda KO├ç2000 projesi ile ba┼člayan ┬ôM├╝┼čteri Kalite Odakl─▒ Stratejik Organizasyon Modeli┬ĺni benimsemi┼č ve payda┼č olarak da kabul etti─či m├╝┼čterilerin, ├žal─▒┼čanlar─▒n ve hissedarlar─▒n g├╝venini hedeflerken, tedarik├žilerin, toplumun ve ili┼čkide oldu─ču kurum ve kurulu┼člar─▒n da beklentilerini dengeleme sorumlulu─čunun bilincindedir.

M├╝kemmelle┼čme yolunda ilerlerken KO├ç2000 anlay─▒┼č─▒n─▒ temel alarak, politika ve stratejilerin olu┼čturulmas─▒, yayg─▒nla┼čt─▒r─▒lmas─▒ ve d├╝zenli olarak g├Âzden ge├žirilmesinde daha etkin olacak Vizyonda Y├Ânetim Metodolojisi olu┼čturulmu┼čtur. Kalite, planlama, izleme, raporlama ve ana s├╝re├žleri b├╝t├╝nle┼čtiren ┼×irket Y├Ânetim S├╝reci i├žin tak─▒m─▒ taraf─▒ndan kullan─▒lan bu model;

┼×irket ├žap─▒nda payla┼č─▒lm─▒┼č tek bir hedefe (vizyona) y├Ânelik ├žal─▒┼čmas─▒n─▒ b├Âylece mevcut ┼čirket kaynaklar─▒n─▒n tek bir hedefe odaklanmas─▒n─▒,

├ľl├ž├╝lebilir, izlenebilir hedefler belirlenmesini,

Hedefler aras─▒nda ├Ânceliklendirme yap─▒lmas─▒n─▒,

Hedeflerin ┼čirket seviyesinden bireylere kadar indirgenmesi ile ├žal─▒┼čanlar─▒n ┼čirket hedeflerine katk─▒lar─▒n─▒ bilerek ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒,

Hedefler aras─▒ tutars─▒zl─▒klar─▒n ortadan kald─▒r─▒lmas─▒n─▒ daha etkin sa─člamak amac─▒yla geli┼čtirilmi┼čtir.

Operasyonel Birim S├╝re├ž Yap─▒s─▒

S├╝re├žler

─░┼čletme

M├╝┼čteri ve Kalite Odakl─▒ Stratejik Y├Ânetim Yakla┼č─▒m─▒:

├ťr├╝n ve hizmetleri, m├╝┼čterilere artan de─čer ve kalitede g├╝venilir bir ┼čekilde ve rakiplerden daha ├Ânce sunarak rekabette sahip olunan ├╝st├╝nl├╝─č├╝ s├╝rd├╝rmek,

─░┼čletmelerin verim ve performanslar─▒n─▒ s├╝rekli iyile┼čtirmek amac─▒yla 1993 y─▒l─▒nda ba┼člat─▒lan KO├ç2000 projesi, uygun ve kazan─▒lan deneyimler do─črultusunda iyile┼čtirilmi┼č ve s├╝re├ž baz─▒nda yeniden yap─▒lanma ├žal─▒┼čmalar─▒yla b├╝t├╝nle┼čtirmek .

├ťr├╝n ve Hizmet ├ť├žgeni

┼×irket kaynaklar─▒n─▒

(insan,makina,bilgi,malzeme ve teknoloji)

ger├žek m├╝┼čteri ├Ânceliklerine odaklanmas─▒

Strateji

├çal─▒┼čanlar─▒ ve servis M├╝┼čterilerin ruhsal durumunu,

personelini verimli olarak onun ihtiya├ž ve ├Ânceliklerini

destekleyecek m├╝┼čteriye kolayl─▒k anlayabilecek, m├╝┼čteriye

sa─člay─▒c─▒ sistem (ekipman, ├╝retim y├Ânelik personel

ve destek s├╝re├žleri,├ževre)

Sistem ├çal─▒┼čanlar

Operasyonel birimler, sorumlusu oldu─ču s├╝re├ž ile ilgili girdilerin, de─či┼čimi sa─člayan t├╝m kaynaklar─▒n ve s├╝re├ž sonundaki ├ž─▒kt─▒lar─▒n bir s├╝re├ž anlay─▒┼č─▒ ile y├Ânetilmesini, ├Âl├ž├╝lmesini, de─čerlendirilmesini, g├Âzden ge├žirilmesini ve iyile┼čtirilmesini sa─člar.

Destek birimler, politika,strateji ve uzmanl─▒k alanlarda kaynak k─▒s─▒tl─▒─č─▒ nedeniyle birden fazla operasyonel birime hizmet verir. Faaliyetlerini s├╝re├ž yakla┼č─▒m─▒na uygun s├╝rd├╝r├╝r.

Y├Ânetim s├╝re├žleri, ana, destek ve kilit s├╝re├žlerin, ┼čirketin hedef ve stratejilerine g├Âre uyumlu ├žal─▒┼čmas─▒n─▒ sa─člarlar.

Yeniden yap─▒lanma sonucunda;

S─▒f─▒r hatal─▒ ├╝r├╝n,

Daha fazla teknolojik ├Âzellik,

Daha fazla kullan─▒m ├Âmr├╝,

Daha ├žok model ve varyasyon,

S├╝rekli iyile┼čtirme olarak ifade edilen kalite, tam zaman─▒nda ├╝retim, pazara sunma s├╝resi ile ifade edilen s├╝re,

Direkt maliyetlerin azalt─▒lmas─▒,

Yeni ├╝r├╝n geli┼čtirme maliyetlerinin azalt─▒lmas─▒ ve kalite maliyetlerinin azalt─▒lmas─▒ olarak ifade edilen maliyet hedeflerine ula┼č─▒lm─▒┼č olacakt─▒r.

┼×irket Hedefleri :

Ar├želik A.┼×.┬Ĺnin hedefleri ┼č├Âyle ├Âzetlenebilir;

1. B├╝y├╝mek :

Geli┼čmekte olan ├╝lkelere yat─▒r─▒m yaparak b├╝y├╝mek

Bat─▒ pazarlar─▒nda b├╝y├╝mek

─░├ž pazarda liderli─či korumak

M├╝┼čteri tatminini ve ba─čl─▒l─▒─č─▒n─▒ artt─▒rmak

Personel motivasyonunu ve ba─čl─▒l─▒─č─▒n─▒ artt─▒rmak

Yat─▒r─▒mlar─▒n karl─▒l─▒─č─▒n─▒ artt─▒rmak

─░┼čletmede Kullan─▒lan Teknolojiler:

Konvey├Âr Sistemi : ─░┼čletmede ├žat─▒ konstr├╝ksiyonu ├╝zerinde kullan─▒lan 5 ayr─▒ konvey├Âr sistemi bulunmaktad─▒r.

Y-18126 g├Âvde hatt─▒ndan eski boyahaneye g├Âvde b├Âl├╝m├╝nden zincirli tip konvey├Âr,

Boyahaneden Y-18 ve Y-26 montaj bantlar─▒na boyal─▒ g├Âvdeyi ta┼č─▒yan zincirli tip iki adet konvey├Âr,

Y-18 tambur ve kazan hatt─▒ndan Y-18 ve Y-26 montaj b├Âl├╝m├╝ne tambur ve kazan ta┼č─▒yan zincirli tip konvey├Âr,

YO├ç tambur ara stokunu sa─člayan ve montaj band─▒na giden havai konvey├Âr,

YO├ç g├Âvde hatt─▒ndan g├Âvdeyi al─▒p boyahaneden ge├žirerek montaj bantlar─▒na transfer eden ak├╝m├╝lasyonla ┬ôpower-and- free┬ö g├Âvde konvey├Âr├╝.

─░┼čletmede malzeme depolama ve da─č─▒t─▒m─▒n─▒ ger├žekle┼čtiren iki ayr─▒ sistem mevcuttur. Bunlar─▒n ilkinin kapasitesi 1124 g├Âzd├╝r. Vardiyada 1000 kutu y├╝kleme ve bo┼čaltma imkan─▒ bulunmaktad─▒r. Di─čeri ise 1700 rot kapasitelidir. Y├╝kleme ve bo┼čaltma s─▒ras─▒nda iki vardiyada 180 palet hareketi ger├žekle┼čebilmektedir.

─░├ž ├ťretim B├Âl├╝m├╝: Sa├ž i┼čleme prosesleri, dilme, boy kesme, disk ve 2 adet hidrolik pres, 7 adet otomatik beslemeli pres ile ger├žekle┼čtirilmektedir. Plastik kazanl─▒ modellerin, kazan ve kazan kapaklar─▒, 6 adet enjeksiyon presinde tam otomasyon ile ├╝retilmektedir. Tambur kazan ve g├Âvde ise rulo yada kesilmi┼č sa├žtan ba┼članarak otomasyon ile ├Âzel kurulmu┼č y├╝ksek teknolojideki hatlarda ├╝retilmektedir.

─░┼čletme i├žindeki boyahane tesisinde g├Âvde boya prosesi el de─čmeden ger├žekle┼čtirilmektedir. ├çinko fosfat kaplama prosesinin ard─▒ndan laboratuar ko┼čullar─▒na yak─▒n bir ortamda ger├žekle┼čtirilen katoferez astar kat ├╝zerine toz boya y├Ântemi, hem d─▒┼č darbelere kar┼č─▒ fiziksel g├╝├ž direnci sa─člayan, hem de ├ževre kirlili─čine yol a├žmayan bir y├Ântem olarak kabul edilmektedir.

Montaj B├Âl├╝m├╝: Montaj B├Âl├╝m├╝ 3 adet montaj band─▒ndan olu┼čmaktad─▒r. Bu bantlardan birinde Y-26 serisi olarak adland─▒r─▒lan ├želik kazanl─▒ ├žama┼č─▒r makinalar─▒ ├╝retilmektedir. Di─čer iki bant ├╝zerinde ise Y-18 serisi ve YO├ç serisi plastik kazanl─▒ ├žama┼č─▒r makinalar─▒ ├╝retilmektedir. Bu montaj bantlar─▒nda 2000┬ĺli y─▒llara ├Âng├Âren sistemler ile ileriye d├Ân├╝k otomasyon ve bilgisayar ile b├╝t├╝nle┼čik esnek ├╝retim s├╝rd├╝r├╝lmektedir. YO├ç montaj band─▒nda, malzeme nakil sisteminin otomasyon ve malzemenin bant kenar─▒na otomatik beslemesi sa─članm─▒┼čt─▒r. Bu montaj band─▒, i┼čin bir felsefede, tam ve do─čru olarak yap─▒lmas─▒ felsefesi do─črultusunda bant ├╝zerinde, ├╝r├╝nlerin %100 kontrol edildi─či tamamen otomatik ├žal─▒┼čan test istasyonlar─▒ yer almaktad─▒r. Ayr─▒ca gerek ├╝r├╝n, gerekse ├╝retim hakk─▒ndaki t├╝m bilgiler, sistem i├žindeki ortak veri taban─▒nda detay bazda toplanabilmektedir. Montaj band─▒ndan gelen ├╝r├╝nler, transfer edildikleri 3 ayr─▒ bantta otomatik olarak ambalajlanmaktad─▒r.

Laboratuar olanaklar─▒: ─░┼čletmede ├╝r├╝ne y├Ânelik laboratuar imkanlar─▒, ├╝r├╝n auditi ve ├╝r├╝n geli┼čtirme olmak ├╝zere ba┼čl─▒ca iki alanda toplanmaktad─▒r. ├ťr├╝n audit laboratuar─▒nda, g├╝nl├╝k ├╝retim adedinin %2,5┬ĺu m├╝┼čteri g├Âz├╝yle en ince ayr─▒nt─▒s─▒na kadar incelenmekte ve olu┼čturulan g├╝nl├╝k de─čerler ├╝retim kalitesinin artmas─▒na katk─▒da bulunmaktad─▒r.

├ťr├╝n geli┼čtirme laboratuar─▒nda ise, mevcut modellere ili┼čkin geli┼čtirme ├žal─▒┼čmalar─▒ ve yeni ├╝r├╝n tasar─▒m─▒ ile ilgili prototip ├žal─▒┼čmalar yap─▒lmaktad─▒r. Prototip modeller, gerek teorik gerekse pratik olarak test edilmekte ve ├╝r├╝nler ├╝zerinde yap─▒lan her de─či┼čikli─čin, ├že┼čitli kalite kriterlerini ne ├Âl├ž├╝de etkiledi─či incelenmektedir. ├ťretime y├Ânelik olarak da, fizik/kimya ve Giri┼č Kalite Kontrol laboratuarlar─▒nda malzemenin fiziksel, kimyasal ve elektriksel testleri yap─▒lmaktad─▒r.

Enerji: ─░┼čletmenin enerji ihtiyac─▒ do─čal gaz, elektrik, fueloil ile kar┼č─▒lanmaktad─▒r. 6.5 MW kapasiteye sahip kojenerasyon tesisi hem do─čal gaz hem de fueloil ile ├žal─▒┼čabilmektedir. Elektrik ihtiyac─▒n─▒n tamam─▒ bu tesisten sa─članmaktad─▒r; kapasite fazlas─▒ olan 1,5 MW elektrik enerjisi, ulusal enterkonnekte ┼čebekesine verilmektedir. Ayr─▒ca at─▒k ─▒s─▒, so─čutma ama├žl─▒ da kullan─▒larak enerji tasarrufu sa─članmaktad─▒r. Is─▒tma ve proseste, do─čal gaza alternatif olarak kullan─▒lan LPG, hava ile fakirle┼čtirilip do─čal gaza e┼čde─čer olarak kullan─▒ma verilmektedir.

Is─▒tma Sistemi: ─░┼čletmenin ─▒s─▒t─▒lmas─▒nda 105 adet 40.000kcal. kapasiteli ─▒s─▒tma cihazlar─▒ kullan─▒lmaktad─▒r. Is─▒tma, 6 adet kazan ve kojenerasyon tesisinin at─▒k ─▒s─▒s─▒ndan elde edilen 140┬░C s─▒cakl─▒ktaki k─▒zg─▒n su buhar─▒ ile

ger├žekle┼čtirilmektedir. T├╝m i┼čletmenin proses sular─▒ yeni kurulan merkezi so─čutma sisteminden elde edilir.

├çevre: ├çama┼č─▒r makinas─▒ i┼čletmesinde ├ževre bilinci t├╝m ├žal─▒┼čanlara yayg─▒nla┼čt─▒r─▒lm─▒┼č ve ├ževre y├Ânetim sistemi 1997 y─▒l─▒nda ISO 14000 standard─▒ ile belgelendirilmi┼čtir. ├çevre y├Ânetim sistemi ├žer├ževesince ger├žekle┼čtirilen uygulamalardan baz─▒lar─▒;

Boyahanede iki adet tozboya tesisinin kurulmas─▒,

At─▒n suyun tekrar kullan─▒lmas─▒na y├Ânelik tasarlanan otomasyon ile 300m3/g├╝n biyolojik, 220m3/g├╝n end├╝striyel ar─▒tma kapasiteli modern bir ar─▒tma tesisi,

Ar─▒tma tesisinden ├ž─▒kan sular─▒n g├╝nl├╝k olarak ├ževre laboratuar analizi,

Teknolojik ─▒s─▒tman─▒n do─čal gaz kullan─▒larak yap─▒lmas─▒,

├ťr├╝n├╝ olu┼čturan par├žalar─▒n tasar─▒m─▒nda geri d├Ân├╝┼č├╝ml├╝ malzemenin se├žilmesi (termoplastik, metal ve karton),

├çevre y├Ânetim sistemi kapsam─▒nda s├╝rekli geli┼čmeyi ilke edinen ├çM─░┬ĺ de ├ževre bilincinin yayg─▒nla┼čt─▒r─▒lmas─▒ amac─▒yla t├╝m yard─▒mc─▒ sanayilerin te┼čvik edilmesi, olarak s─▒ralanabilir.

1.10. ├ťretilen ├ťr├╝nler :

├ťretilen ├žama┼č─▒r makinalar─▒n─▒n ortak ├Âzellikleri;

Kapasitesi: 5 kg.

Motor g├╝c├╝: 250/600 W

Program adedi: 5

Motor tipi: Tek faz

Yard─▒mc─▒ program adedi: A,B

Motor H─▒z─▒(s─▒kma): 12800

├ľn kapak (renk): Beyaz

─░┼čletmede Ar├želik ve Beko ad─▒ alt─▒nda 10 farkl─▒ modelde ├žama┼č─▒r makinas─▒ ├╝retilmektedir. ├çama┼č─▒r Makinas─▒ ─░┼čletmesi taraf─▒ndan ├╝retilen ├╝r├╝nlerin bir listesi verilmi┼čtir.

Ar├želik 3320: 600 d/d s─▒kma devri, tek su giri┼či

Ar├želik 3340: 800 d/d s─▒kma devri, 13 program, tek su giri┼či

Ar├želik 4120: 800 d/d s─▒kma devri, 14 program, ├žift su giri┼či

Ar├želik 3550: 1000 d/d s─▒kma devri, 20 program, ├žift su giri┼či

Ar├želik 4350: 1000 d/d s─▒kma devri, 20 program, ├žift su giri┼či

Ar├želik 4550: 1100 d/d s─▒kma devri, 24 program, ├žift su giri┼či

Ar├želik 3450: 1000 d/d s─▒kma devri, 18 program, tek su giri┼či

Ar├želik 4250: 1000 d/d s─▒kma devri, 18 program, ├žift su giri┼či

Ar├želik 5500E: 1100 d/d s─▒kma devri, 100 program, ├žift su giri┼či

Ar├želik 5300E: 1300 d/d s─▒kma devri, 55 program, ├žift su giri┼či

Bu ├╝r├╝nler d─▒┼č─▒nda kalan ├╝r├╝nler ise Ko├ž Grubunun bir di─čer ┼čirketi olan Beko┬ĺda ve baz─▒ k├╝├ž├╝k sanayiye yapt─▒r─▒lmaktad─▒r. K├╝├ž├╝k sanayi Ar├želik taraf─▒ndan denetlenmekte b├Âylelikle Ar├želik kalite ve g├╝vencesinin devam─▒ sa─član─▒lmaktad─▒r.

1.10. Sat─▒┼č Ve Pazarlama A─č─▒:

Ar├želik A.┼×. Sat─▒┼č Sonras─▒ Hizmetleri: Servis hizmetleri, Ar├želik hedef ve stratejileri do─črultusunda, ├╝r├╝nlerin t├╝ketici taraf─▒ndan do─čru ve amaca uygun bir ┼čekilde kullan─▒lmas─▒n─▒, ar─▒za ve ┼čikayet durumunda servis ve yedek par├ža hizmetlerinin do─čru, h─▒zl─▒ ve uygun fiyatla sunularak t├╝ketici memnuniyetinin art─▒r─▒lmas─▒n─▒ sa─člamak.

1.11. Di─čer ─░┼čletme Bilgileri :

Ar├želik ait ve daha ├Ânceki b├Âl├╝mlerde anlat─▒lmam─▒┼č ├Âzelliklere ait dok├╝manlar beraberce incelenmi┼čtir.

Bu b├Âl├╝mde Ar├želik A.┼×. taraf─▒ndan al─▒nan ├ľd├╝ller, Kalite belgeleri, yat─▒r─▒mlar, planlama sistemi, AR-GE, yan sanayi ve Ar├želik┬ĺ in kuvvetli y├Ânleri incelenmi┼čtir.

YAN SANAY─░: ├çama┼č─▒r makinas─▒ ├╝retiminde kullan─▒lan ve gruplu olarak gelen 750 adete yak─▒n malzeme, 59┬ĺu yerli olmak ├╝zere toplam 109 onayl─▒ yard─▒mc─▒ sanayiden tedarik edilmektedir. ─░leti┼čimin kolayla┼čt─▒r─▒lmas─▒ ve h─▒zland─▒r─▒lmas─▒ amac─▒yla yard─▒mc─▒ sanayi online ba─člant─▒s─▒ geli┼čtirilmi┼č ┬ôEntegre Sanayi┬ö anlay─▒┼č─▒ ile i┼čletme i├žinde ┬ôYard─▒mc─▒ Sanayi Odas─▒┬ö hizmete sunulmu┼čtur.

├çALI┼×MANIN YAPILDI─×I DEPARTMAN

B├Âl├╝m├╝n Tan─▒t─▒m─▒ :

─░┼č Et├╝d├╝ projesi i├žin se├žilen b├Âl├╝m Montaj-2 tak─▒m─▒na ba─čl─▒ Tahrik Grubu i┼č istasyonudur.

2.1.1. Montaj- 2 Tak─▒m─▒ Faaliyetleri :

Montaj-2 Tak─▒m─▒ Montaj Alan Y├Âneticili─či’ne ba─čl─▒ iki tak─▒mdan biridir B├╝nyesinde 1 tak─▒m lideri, 8 m├╝hendis, 1 metod teknisyeni, 2 malzeme teknisyeni bulundurmaktad─▒r Montaj-2 Tak─▒m─▒, 4 s├╝recin gerektirdi─či faaliyetleri uygulamakta ve izlemektedir.

Ana sorumluluk alan─▒n Yeni Otomatik ├çama┼č─▒r Makinas─▒ (YO├ç) Band─▒nd─▒r YO├ç Band─▒ 1996 Aral─▒k ay─▒nda kurulmu┼č olup fiili ├╝retime 1997 Ocak ay─▒nda ba┼člam─▒┼čt─▒r YO├ç montaj band─▒nda, Y-6000, Y-6080 ve Y-6100 ├╝r├╝nleri ├╝retilmektedir. ├ťretimin sa─članmas─▒ i├žin 32 yan sanayi firmas─▒ ile koordine olunmu┼čtur i┼čletme i├žinde ├╝retim band─▒nda g├Ârevlendirilmek ├╝zere 67 operat├Âr istihdam edilmi┼č ve bunlar 6 ekip olu┼čturacak ┼čekilde grupland─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r .

Bu ekipler:

G├Âvde haz─▒rl─▒k grubu

Tahrik grubu

Anabant-1 grubu

Anabant-2 grubu

Fonksiyon Test grubu

Son Montaj grubu , dur .

G├Âvde Haz─▒rl─▒k Grubu:G├Âvde grubunun ba┼č─▒nda bulunan P&F konvey├Ârden al─▒nan boyal─▒ g├Âvdeler, sabit ayak ve ayarl─▒ ayak montaj─▒ndan sonra g├Âvde d├Ând├╝rme istasyonunda g├Âvde d├Ând├╝r├╝l├╝r ve bir sonraki istasyona iletilir Sonraki istasyonlarda ask─▒ yaylar─▒, amortis├Ârler, pompa , bo┼čaltma hortum grubu ve terminal grubu montajlar─▒ yap─▒l─▒r. G├Âvde haz─▒rlama grubunun sonunda, g├Âvde ile tahrik asans├Âr├╝nden gelen tahrik grubu transfer aparat─▒ ile birle┼čtirilerek , anabant-1 ekibine iletilir

Tahrik Grubu:├çama┼č─▒r makinas─▒n─▒n tahrik grubunun montaj─▒n─▒n yap─▒ld─▒─č─▒ b├Âl├╝md├╝r. Plastik kazan ve kazan kapa─č─▒ ├╝zerine, tambur , motor , k├Âr├╝k , alt ve ├╝st denge a─č─▒rl─▒klar─▒, kazan su giri┼č hortumu, kasnak ve Poly-V kay─▒┼č montajlar─▒ yap─▒l─▒r Plastik kazanlar , Hirata kazan besleme hatt─▒ ile Plastik ├ťretim Tak─▒m─▒ndan temin edilir Hatlar Tak─▒m─▒ndan temin edilen tamburlar otomatik tambur ├žakma aparat─▒ ile kazana monte edilir. Tahrik grubunun sonunda tork kontrollerinin ve gerekli tamir i┼člemlerin yap─▒ld─▒─č─▒ bir tamir band─▒ vard─▒r Tahrik grubu g├Âvde haz─▒rl─▒k ├╝nitesi ile paralel ├žal─▒┼č─▒r. ├ťretilen tahrik gruplar─▒ kazan transfer asans├Âr├╝ ile g├Âvde haz─▒rl─▒k band─▒n─▒n sonuna iletilir

Anabant-1 Grubu: Anabant-1 ekibinde, ambalaj emniyet gruplar─▒, kontrol sistem grubu, deterjan kutusu grubu, kilit teli, tekli anahtarlar, kazan su giri┼č hortumu kelep├žesi ve pompa kelep├žesi montajlar─▒ yap─▒l─▒r.

Anabant-2 Grubu: Anabant-2 grubunda, motor, pompa, ─▒s─▒t─▒c─▒ soketi, ├Ân duvar ,g├Âvde k├Âr├╝k kelep├žesi, emniyet anahtar─▒, pano, deterjan ├žekmecesi panosu, ventil ve terminal kutusu soket montajlar─▒ tamamlan─▒r.

Fonksiyon Test Grubu: AEA fonksiyon test cihazlar─▒nda ├žama┼č─▒r makinalar─▒ test edilerek , hatal─▒ ├ž─▒kanlar tamir band─▒na iletilir. Tamir band─▒nda gerekli tamiri g├Âren makinalar tekrar fonksiyon test sistemi taraf─▒ndan kontrol edilirler Paralel ├žal─▒┼čan on adet test fonksiyon cihaz─▒ mevcuttur.

Son Montaj Grubu:Fonksiyon testi tamamlanan makinalar─▒n son montaj par├žalar─▒n─▒n tak─▒l─▒p , ambalajlaman─▒n yap─▒ld─▒─č─▒ gruptur. ├ťst tabla ve arka duvar montaj─▒n─▒n yap─▒lmas─▒n─▒n ard─▒ndan, kullanma k─▒lavuzu , tan─▒t─▒m etiketleri, garanti belgesi ve seri numaras─▒ verilen ├žama┼č─▒r makinas─▒n─▒n Shrink ambalajlama tezgah─▒nda ambalajlama i┼člemi yap─▒l─▒r. Daha sonra ├╝r├╝n mamul ambar─▒na teslim edilir.

Montaj- 2 Tak─▒m─▒’n─▒n izledi─či 4 s├╝re├ž ┼čunlard─▒r:

Sabit K─▒ymetlerin Y├Ânetimi S├╝reci,

├ťretim S├╝reci,

├ťr├╝n Geli┼čtirme S├╝reci,

Malzeme Sunma S├╝reci

Sabit K─▒ymetlerin Y├Ânetimi S├╝reci :Montaj-2 Tak─▒m─▒nda bu s├╝re├žten sorumlu 2 tak─▒m m├╝hendisi vard─▒r. Bu s├╝re├ž dahilinde yap─▒lan faaliyetler. tezgah ve te├žhizatlar─▒n yat─▒r─▒m teklif istekleri, yat─▒r─▒m de─čerlendirmeleri,TPM faaliyetleri (├Ân temizlik, ya─člama standartlar─▒n─▒n haz─▒rlanmas─▒, otonom bak─▒m─▒n yerle┼čtirilmesi… ), ├╝retim teknolojileri ara┼čt─▒r─▒lmas─▒, yedek par├ža temini, sabit k─▒ymet b├╝t├žesinin haz─▒rlanmas─▒ ve takibi, ilgili e─čitimlerin verilmesinin organizasyonu (te├žhizat, sistem, TPM), iyile┼čtirme faaliyetlerinin yap─▒lmas─▒ (aparat dizayn─▒ ve temini), ├Âl├ž├╝ ve test cihazlar─▒ al─▒m─▒d─▒r.

Ayr─▒ca elden ├ž─▒kar─▒lacak te├žhizat─▒n devre d─▒┼č─▒na al─▒nmas─▒, i┼č├ži sa─čl─▒─č─▒ ve i┼č g├╝venli─či konusunda da i┼č kazalar─▒n─▒n azalt─▒lmas─▒ faaliyetleri ile u─čra┼č─▒l─▒r.

Sorumlulu─ču dahilinde bulunan sabit k─▒ymetler ┼čunlard─▒r: YO├ç band─▒nda yer alan; konvey├Ârler (mod├╝l, roller, triple chain), otomatik istasyonlar (strafor besleme ├╝nitesi, sabit ayak montaj tezgah─▒, ayarl─▒ ayak montaj tezgah─▒, denge a─č─▒rl─▒─č─▒ vida s─▒kma tezgah─▒), gantry robotlar─▒, ABB robotlar─▒, AEA test sistemi (10 adet), otomatik ambalaj makinas─▒, monoporter (4 adet), monocarry (11 adet), asans├Ârler (yar─▒ mamul ve mamul i├žin).

├ťretimin sa─članmas─▒ i├žin ├╝st y├Ânetimce haz─▒rlanm─▒┼č ayl─▒k ├╝retim program─▒ d├Ânem ba┼člar─▒nda s├╝re├ž sorumlular─▒na teslim edilir,gerekti─či durumlarda revizyona u─črayabilir.

├ťretimin yap─▒ld─▒─č─▒ YO├ç band─▒n─▒n g├╝nl├╝k hedeflenen kapasitesi 940 adet/vardiya, fiili kapasitesi ise 800 adet/vardiyad─▒r. Yine bu banda ait istasyonlar─▒n cycle time de─čeri 0.43 dakika, lead time de─čeri yakla┼č─▒k l saat, y─▒ll─▒k kapasitesi ise 500.000 adettir.

S├╝recin ba┼čar─▒s─▒n─▒ ├Âl├žen performans kriterleri ┼ču ┼čekilde belirlenmi┼čtir. G├╝nl├╝k ├╝retim adetleri raporu ├ž─▒kar─▒lmas─▒, fazla mesai organizasyonu, rework takibi, operat├Âr e─čitimi, ARB├ľS, kalite ├žemberi uygulamalar─▒, verimlilik izleme sisteminin ├žal─▒┼čt─▒r─▒lmas─▒.

Gerek ├╝retimin sa─članmas─▒ gerekse raporlar─▒n ├ž─▒kar─▒labilmesi ve takiplerin yap─▒labilmesi i├žin halen MS Office yaz─▒l─▒mlar─▒, TITAN paket program─▒, MT-ARBIM veri taban─▒ kullan─▒lmaktad─▒r.

Malzeme Sunma S├╝reci : Malzeme sunma s├╝recinde 2 tak─▒m m├╝hendisi ve 1 malzeme teknisyeni g├Ârev yapar. S├╝recin ad─▒ndan da anla┼č─▒laca─č─▒ ├╝zere s├╝recin gerektirdi─či faaliyetler yan sanayi ile s─▒k─▒ temaslar gerektirir.

S├╝recin tan─▒m─▒ ┼ču ┼čekilde belirlenmi┼čtir: ├ťretimde kullan─▒lan malzemelerin tam zaman─▒nda, ├╝retim program─▒na uygun ve kalite kriterlerinden ├Âd├╝n vermeden temin edilmesidir. Bu anlamda yap─▒lan faaliyetler ┼č├Âyle s─▒ralanabilir. ├ťretim planlamadan gelen sipari┼č mektuplar─▒n─▒ firmalara g├Ânderme, baz─▒ firmalara ayl─▒k ├╝retim program─▒n─▒ yollama, sevk─▒yat─▒ denetleme, YMSF ve kal─▒plar─▒n takibi faaliyetlerini ger├žekle┼čtirme. B├Âylece s├╝re├ž , i┼čletmenin yan sanayi ile olan k├Âpr├╝s├╝ rol├╝n├╝ ├╝stlenir .

Yard─▒mc─▒ sanayi ile ili┼čkilerde ┼ču g├Ârevler de d├╝zenli olarak yerine getirilir. Sipari┼č verilmesi, s─▒k─▒┼č─▒k sipari┼člerin takibi, yerlile┼čtirme faaliyetleri, ucuzlatma giri┼čimleri, proses ve sistem denetimleri, gerekli firmalar─▒n KOGEM (lDEA A┼×) arac─▒l─▒─č─▒ ile e─čitilmesi i├žin teklif verilmesi. .

S├╝recin ba┼čar─▒s─▒n─▒ g├Âsteren performans kriterleri stok g├Âstergesi, mamul malzeme maliyeti g├Âstergesi, yard─▒mc─▒ sanayi kapsaml─▒ duru┼člar, s─▒f─▒r stok g├Âstergesi (├ąs─▒f─▒r stok kapsaml─▒ malzeme cirolar─▒ ├ą t├╝m malzeme cirolar─▒). ─░lgili takiplerin yap─▒labilmesi i├žin g├╝nl├╝k olarak kullan─▒lan programlar MS Office yaz─▒l─▒mlar─▒, sipari┼č program─▒, stok program─▒, ├ža─čr─▒ a├žma, mamul malzeme maliyet hesaplama program─▒, hurda takibi, ├╝r├╝n a─čac─▒ takibi programlar─▒, ├╝retim adetleri ve firma cirolar─▒ takip programlar─▒ ( Bu programlar ARB─░M dahilindedir.)

├ťr├╝n Geli┼čtirme S├╝reci :Montaj-2 b├╝nyesinde 2 m├╝hendisin yer ald─▒─č─▒ bu s├╝re├ž; mevcut ├╝r├╝nlerin dizayn de─či┼čikliklerinin yap─▒lmas─▒, kalite problemlerinin ├ž├Âz├╝lmesi, servis ┼čikayetlerinin ele al─▒nmas─▒, montaj problemlerinin ├ž├Âz├╝lmesi ve ucuzlatma faaliyetlerinin ger├žekle┼čtirilmesi faaliyetlerini kapsar. Buna ek olarak yeni ihra├ž ├╝r├╝nlerinin tan─▒m─▒ ve devreye al─▒nmas─▒, idame kal─▒plar─▒n deneme ├╝retimleri ve yeni ├╝r├╝nlerin deneme ├╝retimlerinin yap─▒lmas─▒ da s├╝re├ž sorumlular─▒n─▒n g├Ârevleri aras─▒ndad─▒r.

Faaliyetlerin ger├žekle┼čtirilmesi esnas─▒nda kullan─▒lan aparatlar ve te├žhizatlar genelde ├Âl├ž├╝m aletleri olup bunlar─▒n i├žinde giri┼č kalite kontrol ├Âl├ž├╝m aparatlar─▒, par├ža test aparatlar─▒ (amortis├Âr test aparat─▒, kasnak salg─▒ aparat─▒ vb.) bulunmaktad─▒r. Yer ald─▒klar─▒ matris projelere ├Ârnek olarak m├╝┼čterinin sesi projesi, SKD_CKD projesi, ├ľzbekistan projesi, veri toplama projesi, MRP yerle┼čtirme projesi verilebilir. ─░┼čletme d─▒┼č─▒ faaliyetler olarak yan sanayi ile temasa ge├žilir. Bu kapsamda par├žan─▒n numune kabul├╝ (deneme ├╝retimleri s─▒ras─▒nda), par├ža revizyonlar─▒, malzeme ara┼čt─▒rmalar─▒ yap─▒l─▒r.

S├╝recin ba┼čar─▒s─▒n─▒ ├Âl├žen performans kriterleri dizayn ve ucuzlatma, kalite indeksi de─čeri, FLC de─čeridir.

Toparlamak gerekirse ├╝r├╝n geli┼čtirme s├╝reci; ucuzlatma, kalite problemleri, montaj ve dizayn ana ba┼čl─▒klar─▒ alt─▒nda montaj alan y├Âneticili─čini destekler. Bu s├╝re├žte yer alan tak─▒m m├╝hendisleri baz─▒ matris projelerde de g├Ârev al─▒rlar. ─░┼č g├╝venli─či ve i┼č├ži sa─čl─▒─č─▒,├ľzbekistan projesi,TPM projesi bunlardan baz─▒lar─▒d─▒r.

Gerekti─či takdirde yard─▒mc─▒ sanayilerle de ortakla┼ča ├žal─▒┼čmay─▒ gerektiren bu s├╝re├ž dahilinde yedek par├žalar─▒, bak─▒m malzemeleri ve ├╝retimde kullan─▒lan baz─▒ par├žalar─▒ temin eden firmalarla da temas halindedirler.

S├╝rece ait performans g├Âstergeleri, gider ve yat─▒r─▒m b├╝t├želerine uyum ve i┼č kazas─▒ say─▒s─▒d─▒r. G├Ârevi icra etmek i├žin gerekli ve g├╝nl├╝k hayatta kullan─▒lan yaz─▒l─▒mlar ise MS office, PLC, LSS (Ladder Support Software), SSS (Sysmac Support Software), EUCLID’dir.

K─▒saca ├Âzetlemek gerekirse sabit kaynaklar─▒n y├Ânetim s├╝reci, t├╝m bak─▒m faaliyetlerinin sa─članmas─▒, yat─▒r─▒mlar─▒n planlanmas─▒ ve teklifi, te├žhizat kaynakl─▒ duru┼člar─▒n engellenmesi ba┼čl─▒klar─▒ alt─▒nda Montaj Alan Y├Âneticili─či’ne destek verir.

├ťretim S├╝reci :Bu s├╝re├žte iki tak─▒m m├╝hendisi ve bir metot teknisyeni g├Ârev yapmaktad─▒r .├ťretim s├╝reci,i├ž ├╝retimden ve yard─▒mc─▒ sanayiden gelen par├ža ve komponentlerin birle┼čtirilmesi, ├žama┼č─▒r makinas─▒ haline getirilmesi i┼čini ├╝stlenir. Bunun yerine getirilmesi i├žin, b├╝t├╝n s├╝re├žlerle koordineli olarak faaliyet g├Âsterir. Kendi sorumlulu─čunda olan faaliyetler. Kalite ─░ndeksi takibi (haz─▒rlanmas─▒ ve raporlanmas─▒), FLC takibi, kapasite kullan─▒m─▒ hesaplar─▒ (adam*saat hesaplar─▒n─▒n yap─▒l─▒p raporlanmas─▒) , ay─▒n ba┼čar─▒l─▒ ekibi se├žimi , ARB├ľS takibidir . Bunlar─▒n yan─▒nda , operat├Âr e─čitimlerinin takibi ve planlanmas─▒, ├╝retim adetlerinin raporlanmas─▒, i┼č istasyonu d├╝zenleme, operasyon planlar─▒ revizyonu (MTM analizleri), i├ž ├╝retim kaynakl─▒ duru┼č raporlar─▒, uygunsuzluk geri bildirimi, kalite ├žember faaliyetlerinin planlanmas─▒ ve y├Ânlendirilmesi, IPK faaliyetlerinin ger├žekle┼čtirilmesi (├Âl├ž├╝m).

Faaliyetlerin ger├žekle┼čtirilmesi esnas─▒nda kullan─▒lan veya sorumlu olunan demirba┼člar ┼č├Âyledir:

YO├ç montaj band─▒ (konvey├Ârler), iletim robotlar─▒, denge a─č─▒rl─▒k montaj robotlar─▒ (ABB), vida besleme ve otomatik s─▒kma ├╝niteleri, kapak ve kazan aktarma ├╝niteleri, 180 derece d├Ând├╝rme ├╝niteleri, g├Âvde d├Ând├╝rme ├╝niteleri, tahrik grubu-g├Âvde e┼čle┼čtirme, shrink ve ambalaj makinas─▒.

G├╝nl├╝k g├Ârevlerin yerine getirilmesi d─▒┼č─▒nda s├╝re├ž elemanlar─▒ baz─▒ matris projelerde de yer al─▒rlar. ├ľrnek olarak; IPK projesi, Ukrayna projesi, ├ľzbekistan projesi, Romanya SKD , CKD projesi, servis el kitab─▒ haz─▒rlanmas─▒ ve SKD ambalajlama band─▒ projesi.

├çal─▒┼čma ─░├žin Se├žilen ─░┼č ─░stasyonu :

─░┼č et├╝d├╝ projesi i├žin se├žilen i┼č istasyonu Montaj-2 Tak─▒m─▒na ba─čl─▒ olarak faaliyetlerini y├╝r├╝ten Tahrik Grubu i┼č istasyonudur. ─░┼č istasyonunda kazan kapaklar─▒na k├Âr├╝k, bulp, su hortumu tak─▒lmas─▒ ve k├Âr├╝─č├╝n sarmal yayla kapa─ča sabitlenmesi k─▒sm─▒ incelenmi┼čtir.

─░stasyonun Se├žili┼č Sebebi :

Ar├želik A.┼×.┬ĺnin alm─▒┼č oldu─ču karar sonucu ├╝niversite ├Â─črencilerinin ┼čirkete gelip sadece kendileri i├žin bir ├žal─▒┼čma yapmalar─▒ yerine, yap─▒lan ├žal─▒┼čman─▒n Ar├želik┬ĺe de faydas─▒n─▒n dokunmas─▒n─▒ istemektedirler. Ar├želik A.┼×.┬ĺ ye yap─▒lan ─░┼č Et├╝d├╝ projesi i├žin ba┼čvurunun ard─▒ndan proje konusu olarak onlar─▒nda yap─▒lmas─▒n─▒ istedikleri i┼č istasyonlar─▒ incelenmi┼čtir.

Bu kapsamda ├╝├ž ayr─▒ i┼č istasyonu incelenmi┼č olup bunlardan sadece biri proje olarak bu ├žal─▒┼čmada yer alm─▒┼čt─▒r. Ar├želik A.┼×.┬ĺ de hatlar─▒n ├žok b├╝y├╝k bir k─▒sm─▒nda otomasyona ge├žilmi┼č durumda. Hatlarda ├žal─▒┼čan operat├Ârler incelendi─činde b├╝y├╝k bir k─▒sm─▒n─▒n sabit durdu─ču ve ├Ân├╝nden konvey├Âr sistemi ile ge├žen ├žama┼č─▒r makinas─▒ ├╝zerinde i┼člemler yapt─▒─č─▒ g├Âr├╝l├╝r.

Se├žilen i┼č istasyonu otomasyona ge├žmemi┼čtir ve hen├╝z emek yo─čun olarak y├╝r├╝t├╝len bir ├žal─▒┼čmad─▒r. Bu durumda yap─▒lacak ├žal─▒┼čman─▒n insan eme─činin daha verimli kullan─▒lmas─▒ a├ž─▒s─▒ndan daha uygun oldu─ču d├╝┼č├╝n├╝lm├╝┼čt├╝r.

2.4. B├Âl├╝m├╝n Di─čer B├Âl├╝mlerle ─░li┼čkisi :

2.4.1.Montaj-2 Tak─▒m─▒: Ar├želik de uygulanan yal─▒n organizasyon kapsam─▒nda tak─▒m bazl─▒ bir yap─▒lanmaya ge├žilmi┼čtir. Bu s├╝re├žte yer alan tak─▒mlardan biride Montaj┬ľ2 Tak─▒m─▒d─▒r.

Montaj-2 Tak─▒m─▒ genel olarak bir t├╝ketici konumundad─▒r. Yani hatta bulunan di─čer tak─▒mlardan gelen ├╝r├╝nleri al─▒r kullan─▒r ve bitmi┼č ├╝r├╝nleri depoya teslim eder.

Hatlar tak─▒m─▒n─▒n ├╝retmi┼č oldu─ču tambur,g├Âvde, ve sa├ž bile┼čenleri al─▒r. Boyahaneden boyanm─▒┼č g├Âvdeyi al─▒r . Mekanik ├ťretim Tak─▒m─▒ndan yine sa├ž par├žalar─▒ alarak montaj hatt─▒nda kullan─▒r. ─░├ž ├ťretim Alan Destek enerji sa─člar ve mekanik bak─▒mdan sorumludur. Giri┼č Kalite G├╝vence gelen hammaddelerin kontrol├╝n├╝ yapar ve gerekli ├Âzelliklere sahip hammaddelerin montaj tak─▒mlar─▒ taraf─▒ndan kullan─▒lmas─▒ i├žin izin verir. Hammadde deposu gelen ├╝r├╝nlerin konvey├Âr sistemi ile hatta ula┼čmas─▒ndan sorumludur. Bilgi Sistem B├Âl├╝m├╝ her t├╝r bilginin hattan bilgisayar ortam─▒na aktar─▒lmas─▒n─▒n ve onlar─▒n uygun ┼čekilde de─čerlendirilmesi i├žin tak─▒mlara destek verir. Ayn─▒ zamanda b├╝t├╝n bilgisayar sisteminden de sorumludur. ─░nsan Kaynaklar─▒ tak─▒mlar─▒n performanslar─▒n─▒ de─čerlendirme tak─▒mlar i├žin kariyer planlama ve di─čer ─░nsan Kaynaklar─▒ faaliyetlerini y├╝r├╝t├╝r.

Montaj tak─▒m─▒ndan ├ž─▒kan ├╝r├╝nler Kalite G├╝vence B├Âl├╝m├╝ taraf─▒ndan test edilir hem Montaj-2 tak─▒m─▒na hem de ├╝r├╝n├╝n ├╝retilmesi s─▒ras─▒nda g├Ârev alan b├╝t├╝n tak─▒mlar i├žin kalite puan─▒ belirler ve bu puanlar─▒ onlara bildirir. B├Âylece Montaj-2 tak─▒m─▒ kendi kendinin kalite puan─▒n─▒ bilir ve y├╝kseltmek i├žin ├žal─▒┼č─▒r. Sorunlu hallerde sorunun tespiti ve ├ž├Âz├╝m├╝ i├žin ├žal─▒┼č─▒r.

Montaj bantlar─▒ndan ├ž─▒kan ├žama┼č─▒r makinalar─▒ ambalajland─▒ktan sonra forkliftlerle ambara ta┼č─▒n─▒r. Buradan da, gelen sipari┼če g├Âre da─č─▒t─▒m ger├žekle┼čir. ─░┼čletme piyasaya direkt olarak ├╝r├╝n sunmamaktad─▒r. Vermektedir. Mamul depo ise montaj band─▒ndan ├ž─▒kan ├╝r├╝nlerin depolanmas─▒ ve di─čer b├Âlge depolar─▒na aktar─▒lmas─▒nda g├Ârev al─▒r.

2.4.2. Tahrik Grubu :P lastik kazan ve kazan kapa─č─▒ ├╝zerine, tambur , motor , k├Âr├╝k , alt ve ├╝st denge a─č─▒rl─▒klar─▒, kazan su giri┼č hortumu, kasnak ve Poly-V kay─▒┼č montajlar─▒ yap─▒l─▒r Plastik kazanlar , Hirata kazan besleme hatt─▒ ile Plastik ├ťretim Tak─▒m─▒ndan temin edilir Hatlar Tak─▒m─▒ndan temin edilen tamburlar otomatik tambur ├žakma aparat─▒ ile kazana monte edilir. Tahrik grubunun sonunda tork kontrollerinin ve gerekli tamir i┼člemlerin yap─▒ld─▒─č─▒ bir tamir band─▒ vard─▒r Tahrik grubu g├Âvde haz─▒rl─▒k ├╝nitesi ile paralel ├žal─▒┼č─▒r. ├ťretilen tahrik gruplar─▒ kazan transfer asans├Âr├╝ ile g├Âvde haz─▒rl─▒k band─▒n─▒n sonuna iletilir

3. ERGONOM─░K ─░NCELEME

3.1. Teorik Bilgiler

3.1.1. Ergonomi Hakk─▒nda Genel Bilgi :

3.1.1.1. Ergonominin Tan─▒m─▒ :

─░┼čletmelerin iktisadilik, verimlilik ve karl─▒l─▒k ama├žlar─▒n─▒n ger├žekle┼čmesi, rekabet edebilme, b├╝y├╝me ve geli┼čme g├╝├žlerinin artmas─▒, k─▒saca etkinlikleri bak─▒m─▒ndan emek unsuru ├╝zerinde ├Ânemle durmak gerekir. ├ç├╝nk├╝, di─čer maddi kaynaklar─▒ kullanan, ├╝stelikte, maliyetler i├žinde ├Ânemli bir a─č─▒rl─▒─ča sahip olan ile ├Ânem kazanm─▒┼č ve bilimsel olarak incelenmeye ba┼članm─▒┼čt─▒r ├žal─▒┼čmalar, insan─▒n do─čal yeteneklerinin s─▒n─▒rlar─▒n─▒ geni┼čletmek ve insan - makine sisteminin performans─▒n─▒ art─▒rmak ┼čeklinde iki y├Ânde geli┼čmi┼čtir.

Yap─▒lan ara┼čt─▒rmalar, insan─▒n ├žal─▒┼čma an─▒ndaki psikolojik, fizyolojik ve sosyal ├Âzelliklerinin bilinmesi ile, insan - makine sisteminin verimlili─činin artmas─▒n─▒n do─čru orant─▒l─▒ oldu─čunu, dolay─▒s─▒yla ├╝retimi art─▒rman─▒n bu oranda m├╝mk├╝n olabilece─čini g├Âstermektedir. Ayr─▒ca insanc─▒l d├╝┼č├╝ncelerin gere─či olarak, ├žal─▒┼čma ┼čartlar─▒n─▒n ├ža─čda┼č anlay─▒┼č ile d├╝zenlenmesi ancak ergonomi sayesinde m├╝mk├╝n olacakt─▒r. Bu a├ž─▒klamalardan sonra, ergonominin ├žok disiplinli bir ├žal─▒┼čma oldu─čunu, disiplinler aras─▒ bir yakla┼č─▒m─▒ gerektirdi─čini s├Âyleyebiliriz.

Ergonominin tan─▒mlar─▒ aras─▒nda ├žok ├Ânemli farkl─▒l─▒klar yoktur. Baz─▒ tan─▒mlar i┼č - insan ili┼čkisinin sadece maddi boyutunu vurgulamakta, baz─▒lar─▒ ise konunun psikolojik, sosyal psikolojik y├Ânlerine de dikkati ├žekmektedir. ├ľzellikle ikinci gruptaki tan─▒mlar─▒n, davran─▒┼č bilimlerindeki geli┼čmelerden etkilendi─čini s├Âylemek m├╝mk├╝nd├╝r.

ERGONOM─░, i┼čbilimin bir alt b├Âl├╝m├╝d├╝r. Bu bilim dal─▒ anatomik, fizyolojik, psikolojik, sosyolojik ve teknik bilgilerden yararlanarak, insan i┼činin yap─▒labilirlik ve dayanabilirlik s─▒n─▒rlar─▒n─▒n belirlenmesi i├žin y├Ântemler geli┼čtirir. Ergonominin g├Ârevi, insana y├Ânelik i┼č d├╝zenlemesinin temel bilgilerini sa─člamakt─▒r. B├Âylelikle Ergonomi, i┼čin insana ve insan─▒n i┼če uyumu i├žin gerekli ko┼čullar─▒ belirler. (├ľzok, 1982)

┼×├╝phesiz Ergonomi i├žin ba┼čka tan─▒malarda yap─▒labilir. ─░nsan─▒n fiziksel ve psikolojik ├Âzelliklerini g├Âz ├Ân├╝ne alarak, insan-makine-├ževre ili┼čkilerinin bilimsel a├ž─▒dan d├╝zenlenmesi ├žal─▒┼čmalar─▒ ” Ergonomi ” olarak isimlendirilmektedir. (Tanya┼č, 1995)

Bir ba┼čka tan─▒ma g├Âre ise Ergonomi; insanlar─▒n anatomik ├Âzelliklerini, antropometrik karakteristiklerini, fizyolojik kapasite ve toleranslar─▒n─▒ g├Âz ├Ân├╝nde tutarak, end├╝striyel i┼č ortam─▒ndaki t├╝m fakt├Ârlerin etkisi ile olu┼čabilecek, organik ve psikososyal stresler kar┼č─▒s─▒nda, sistem verimlili─či ve insan-makina-├ževre uyumunun temel yasalar─▒n─▒ ortaya koymaya ├žal─▒┼čan, ├žok disiplinli bir ara┼čt─▒rma ve geli┼čtirme alan─▒d─▒r. ( Erkan, 1997)

B├Âyle bir tan─▒m, i┼č ortam─▒ ile insan─▒n ├Âzelliklerinin uyumlu hale getirilmesi ve bu ├ževrede ortaya ├ž─▒kabilecek muhtemel problemlerin ba┼člang─▒├žta belirlenmesini ve ├Ânlenmesi i├žin gerekli tedbirlerin al─▒nmas─▒na imkan verir. Burada ├Ânemli olan, verimlilik ve rasyonellik hedefleri ile i┼č g├Ârenlerin moral ve tatminin ba─čda┼čt─▒rabilmektedir. Bunun bir di─čer anlam─▒ i┼č g├Âren-i┼č uyumunun sa─članmas─▒d─▒r. Bir insan─▒n kulland─▒─č─▒ makina ne kadar geli┼čmi┼č olursa olsun, e─čer insan-makina uyumu sa─članamam─▒┼čsa bu iki eleman─▒n olu┼čturdu─ču sistemden beklenen performans─▒n elde edilmesi m├╝mk├╝n de─čildir.

─░┼čin insana uyumu a┼ča─č─▒daki ├Â─čelerden olu┼čur;

├çal─▒┼č─▒lan yerin ve ├╝retim ara├žlar─▒n─▒n analizi ve d├╝zenlemesi ( ├žal─▒┼čma ortam, makinalar vb.),

─░┼č ├ževresinin analizi ve d├╝zenlenmesi ( ses, ayd─▒nlatma, iklim, titre┼čimler vb.),

─░┼č organizasyonunun analizi ve d├╝zenlemesi g├Ârevleri, i┼čin i├žeri─či, ├žal─▒┼čma ve mola zamanlar─▒, (├ľzok, 1982)

Burada s├Âz├╝ edilen “i┼čin i├žeri─či” kavram─▒ insana y├╝klenen g├Ârevleri tan─▒mlar. ─░┼č organizasyonunun kapsam─▒ ise daha geni┼čtir ve i┼č ak─▒┼č─▒n─▒n g├Ârev, yer ve zaman bak─▒m─▒ndan sistematik s─▒n─▒fland─▒r─▒lmas─▒n─▒ ve d├╝zenlenmesini i├žerir. (Rohmert, 1979; ├ľzok, 1982′den aynen al─▒nm─▒┼čt─▒r) ─░┼č organizasyonunun temel ├Â─česi, i┼čin yap─▒s─▒n─▒ belirleyen i┼č geni┼čletme, i┼č zenginle┼čtirme, g├Ârev de─či┼čimi ve ekip ├žal─▒┼čmas─▒ gibi ├Ânlemlerden olu┼čur. (├ľzok, 1982 )

─░nsan─▒n i┼če uyumunda ise;

Ki┼činin i┼čin i├žeri─čine bireysel yatk─▒nl─▒─č─▒; ├Âzellikle ya┼č─▒, cinsiyeti ve bedensel yap─▒s─▒ dikkate al─▒narak yap─▒lan personel planlamas─▒ ve i┼če yerle┼čtirme

─░┼č ├Â─čretimi ve i┼če al─▒┼čt─▒rma gibi hususlar yer al─▒r ( ├ľzok, 1982 )

3.1.1.2. Ergonominin ├çal─▒┼čma Alan─▒ :

End├╝strinin h─▒zla geli┼čmesi ve ├žal─▒┼čanlar─▒n sadece ├žal─▒┼čmak ama ne olursa, hangi i┼č olursa olsun da ├žal─▒┼čay─▒m d├╝┼č├╝ncesinin son bulmas─▒ sonucu, ├žal─▒┼čanlar sadece ├žal─▒┼č─▒p gelir elde etmek de─čil elde ettikleri geliri kullanmak, sosyal y├Ânlerini tatmin etmek istemektedirler. Art─▒k insanlar sadece y├╝ksek ├╝cret veren i┼čyerlerinde ├žal─▒┼čmak istemiyor ve ├žo─ču kez iyi bir ├žal─▒┼čma ortam─▒n─▒ y├╝ksek ├╝crete tercih ediyorlar. B├╝t├╝n bu de─či┼čim s├╝reci i┼čverene; ├žal─▒┼čanlar─▒na daha rahat bir ├žal─▒┼čma ortam─▒ sunmas─▒ gerekti─čini, onlar─▒n sadece para ihtiya├žlar─▒ de─čil sosyal ihtiya├žlar─▒ da oldu─čunu ve daha insanca ortamda ├žal─▒┼čmak istediklerini anlatm─▒┼čt─▒r. ─░┼čveren ├žal─▒┼čanlar─▒n bu ihtiya├žlar─▒n─▒ sa─člamak ve onlardan daha y├╝ksek verim almak d├╝┼č├╝ncesinde ise Ergonomi bilimini kullanmas─▒ gerekmektedir.

Bu a┼čamada Ergonominin g├Ârevi de, insan─▒n bu de─či┼čen ortamlarda kar┼č─▒ kar┼č─▒ya kald─▒─č─▒ ko┼čullar─▒n d├╝zeltilmesi, insan ve i┼čin ├Âzellikleri g├Âz ├Ân├╝ne al─▒narak, bunlar─▒n birbirlerine uyumu i├žin gerekenlerin yap─▒lmas─▒nda g├Ârev al─▒r.

Bir insan-makina sisteminin bilimsel olarak incelenmesi statik veya dinamik, fiziksel veya zihinsel dengesinin ara┼čt─▒r─▒lmas─▒ ve sonu├žta hem insan hem de verimlilik a├ž─▒s─▒ndan optimum ├ž├Âz├╝m noktas─▒na ula┼č─▒lmas─▒ ergonominin temel ├žabas─▒n─▒ olu┼čturur. B├Âylece ┬ôinsan─▒ do─čal yetenekleri i├žinde en uygun i┼če yerle┼čtirmek┬ö, ┬ôinsan-makina sistemlerinin bilimsel olarak incelenmesi veya insan ile onun kulland─▒─č─▒ her t├╝rl├╝ ├╝retim arac─▒n─▒n, yapt─▒─č─▒ i┼čin ve ├ževresinin incelenerek elde edilen bilgilerin bu ili┼čkiden do─čan sorunlara ├ž├Âz├╝mler bulunmas─▒ i├žin kullan─▒lmas─▒ ┬ô olarak tan─▒mlanan ergonominin bilim ve teknolojiyi de kavrayan bir bilim dal─▒ oldu─ču ortaya ├ž─▒kar.

Teknik; kulland─▒─č─▒m─▒z t├╝m ├╝retim ara├žlar─▒n─▒, enerjiyi, malzemeyi ve nihayet t├╝m teknik olanaklar─▒ kapsar. Ancak end├╝stri, hizmet veya tar─▒m sekt├Âr├╝nde t├╝m ├╝retim ara├žlar─▒n─▒ kullanan yine insan oldu─čuna g├Âre onun fizyolojik, psikolojik, sosyolojik, anatomik, antropometrik vb. ├Âzellikleri yan─▒nda ald─▒─č─▒ k├╝lt├╝r├╝n bir sonucu olarak sahip oldu─ču de─čer yarg─▒lar─▒ da insan-makina sistemi i├žinde ortaya koydu─ču performans─▒ etkileyecektir.

End├╝stri m├╝hendisli─či a├ž─▒s─▒ndan insan, ├╝retim arac─▒ ve malzeme aras─▒ndaki optimum etkile┼čimi sa─člayan ve ba┼čta i┼č et├╝t olmak ├╝zere i┼čle ilgili t├╝m bilim dallar─▒n─▒n konular─▒n─▒ i┼čbilim ad─▒ alt─▒nda toplayacak olursak i┼čbilim-ergonomi ili┼čkisini daha belirgin bir ┼čekilde ortaya koyabiliriz.

Bunun yan─▒nda ba┼čta de─činilen konular─▒n yan─▒nda ileti┼čim ara├žlar─▒n─▒n, sosyal de─či┼čim d├╝┼č├╝ncelerini h─▒zla d├╝nyaya yaymas─▒ sonucu uzun ├žal─▒┼čma saatleri, korumas─▒z makinalar, k├Ât├╝ ayd─▒nlatma, k├Ât├╝ havaland─▒rma, i┼č kazalar─▒ ve meslek hastal─▒klar─▒ konular─▒nda ├žal─▒┼čanlar─▒n duyarl─▒l─▒─č─▒ artmaktad─▒r. Ergonomi ile ilgili olarak ├že┼čitli ├╝lkelerde al─▒nan ├Ânlemleri a┼ča─č─▒daki gibi ├Âzetleyebiliriz:

├çal─▒┼čanlar─▒n hayat─▒na ait yeni yasalar, ├žal─▒┼čanlar─▒n kar┼č─▒la┼čt─▒klar─▒ tehlikeleri azaltmak i├žin gittik├že artan ├Âl├ž├╝de ergonomik fakt├Ârleri i├žermektedir.

├çal─▒┼čanlar aras─▒nda bilimsel olmayan ayr─▒mlar gittik├že azalmaktad─▒r.

Kitle ─░leti┼čim ara├žlar─▒ yard─▒m─▒yla ergonomik ilkelerin geni┼č y─▒─č─▒nlarca benimsenmesine ├žal─▒┼č─▒lmaktad─▒r.

Tasar─▒mc─▒lar, ├╝reticiler ve nihayet kullan─▒c─▒lar, ├╝r├╝nlerde ergonomi ├Â─česini giderek daha ├žok g├Âzetir olmaktad─▒rlar.

3.1.1.3. Ergonomik Tasar─▒m ve Antropometri ─░li┼čkisi :

Antropometri Yunanca Antropos (─░nsan) ve Metikos (├ľl├ž├╝) s├Âzc├╝klerinden olu┼čan ve insan v├╝cudunun ├Âl├ž├╝lerini konu edinen bir bilim dal─▒d─▒r. ─░nsan v├╝cudunun ├Âl├ž├╝lerini elde ederken bu ├Âl├ž├╝lerin ├že┼čitli topluluklar, meslekler, ya┼č ve cinse g├Âre farkl─▒ olu┼člar─▒n─▒ etkileyen etmenlerin ara┼čt─▒r─▒lmas─▒n─▒ da Antropometrinin ara┼čt─▒rma konular─▒ aras─▒na girer.

┬ôM├╝hendislik Antropometrisi┬ö ise bu ├Âl├ž├╝leri m├╝hendislik a├ž─▒s─▒ndan de─čerlendirir ve inceler. Bu t├╝r de─čerlendirmeye ┬ôsanayi antropometrisi┬ö ad─▒ da verilmektedir.

├çal─▒┼čma yerlerinin d├╝zenlenmesinde iyi tan─▒mlanm─▒┼č, ├Âl├ž├╝ noktalar─▒ aras─▒nda ├Âl├ž├╝lm├╝┼č olan insan v├╝cuduna ait uzuvlar─▒n en, boy, ├ževre vb. ├ľl├ž├╝lerine de gereksinim vard─▒r. ├çal─▒┼čan insanlar─▒n fiziksel rahatl─▒klar─▒ ve beden yeteneklerini en ├╝st d├╝zeyde kullanabilmeleri ├Âncelikle, kulland─▒klar─▒ malzemeler, ├žal─▒┼čma y├╝zeyleri ve hacimlerin onlar─▒n boyutlar─▒na uygun olmas─▒na ba─čl─▒d─▒r. Her t├╝rl├╝ ara├ž ve gereci kullanan i┼č g├Ârenlerin boyut farkl─▒l─▒klar─▒n─▒ g├Âzeterek ara kesit tasar─▒mlar─▒ yapmak ├žok ├Ânemlidir. B├Âyle bir yakla┼č─▒mda ise Antropometri kullan─▒l─▒r.

M├╝hendislik Antropometrisi ─░┼čbilimin en ├Ânemli konular─▒ndan birisidir. ─░nsan v├╝cuduna ait ├Âl├ž├╝ler ├žal─▒┼čma yerlerinin d├╝zenlenmesinde ├Âzenle g├Âz ├Ân├╝nde bulundurulmal─▒d─▒r.

├çal─▒┼čma yerlerinin tasar─▒m─▒nda insan ├Âl├ž├╝leri g├Âz ├Ân├╝ne al─▒n─▒rken insan yeni ba┼čtan tasarlanmayaca─č─▒na g├Âre, onun ├Âl├ž├╝lerinin da─č─▒l─▒m─▒n─▒n bilinmesi makinalar─▒n ve dolay─▒s─▒yla ┬ô─░nsan-Makina Sistemleri ┬ô tasar─▒m─▒n─▒n ├Ân ko┼čuludur. Bu ├Âl├ž├╝ler bilinmeden insan ile makinan─▒n optimum etkile┼čimi olamaz. Ancak bu sayede rasyonel, yorucu olmayan ve i┼č emniyeti sa─članm─▒┼č bir i┼č ortam─▒ elde edilebilir. Zira bir makina teknik y├Ânden ne kadar m├╝kemmel olursa olsun, e─čer onu kullanacak insan─▒n ├Âl├ž├╝lerine ve bio-mekanik ├Âzelliklere uygun de─čilse etkin olarak kullan─▒lamaz.

Antropometrik De─čerlendirme :

3.1.2.1. V├╝cut ├ľl├ž├╝leri :

Antropometri, insan─▒n v├╝cut ├Âl├ž├╝lerinin belirlenmesi ve uygulanmas─▒ ile u─čra┼čan bilim dal─▒d─▒r. ( ├ľzok, 1982 )

─░nsan─▒n durma ve hareket halindeki v├╝cut ├Âl├ž├╝leri, kemik uzunlu─ču, kas ve doku kal─▒nl─▒─č─▒ ile eklemlerin form ve mekani─čine ba─čl─▒d─▒r. ├çal─▒┼čma yerinin d├╝zenlenmesinde insan v├╝cudunun en ├Ânemli organlar─▒n─▒n uzunluklar─▒n─▒ ve uzanma mesafelerini, ellerin ve ayaklar─▒n hareket boyutlar─▒n─▒ bilmek gerekir.

V├╝cut ├Âl├ž├╝leri ve oranlar─▒ bireyden bireye farkl─▒l─▒klar g├Âsterir. ├ľrne─čin Alman kad─▒nlar─▒n─▒n 16 ile 60 ya┼č aras─▒nda boy ortalamalar─▒ 162cm olarak saptanm─▒┼čt─▒r. Ayn─▒ ya┼člardaki Alman erkeklerinde boy ortalamas─▒ yakla┼č─▒k 173cm┬ĺdir. Ancak, ├žal─▒┼čma yeri d├╝zenlemesinde ortalama de─čerden yola ├ž─▒kmak do─čru olmaz; ├ž├╝nk├╝, uzun ve k─▒sa boylu ki┼čiler i├žin de iyi ├žal─▒┼čma ko┼čullar─▒n─▒n sa─članmas─▒ gerekir.

─░┼č d├╝zenlemede insan─▒n v├╝cut ├Âl├ž├╝lerinin aritmetik ortalamas─▒ kullan─▒l─▒rken, bu ortalama de─čerden yukar─▒ veya a┼ča─č─▒ do─čru sapmalar─▒n insanda ayn─▒ etkiyi uyand─▒rd─▒─č─▒ varsay─▒m─▒ndan hareket edilmektedir. Bu, her zaman ge├žerli olmamaktad─▒r. ├ľrne─čin bir sandalyenin oturma yerinin y├╝ksekli─či, yerden uylu─čun alt─▒na kadar olan mesafeye g├Âre ayarlan─▒r. Ortalama de─čerden yukar─▒ do─čru bir sapma olursa, ├žo─ču insan bu durumu a┼ča─č─▒ya do─čru bir sapmaya k─▒yasla daha rahats─▒z edici olarak alg─▒lar. Bu nedenle, oturma yerinin y├╝ksekli─či saptan─▒rken ├Âncelikle k─▒sa bacakl─▒ insanlar─▒ d├╝┼č├╝nmek gerekir. Di─čer taraftan, ├Ârne─čin eksantrik presin alt─▒nda dizlerin rahat edebilece─či bir ortam gibi ┬ôi├ž ├Âl├ž├╝leri┬öin tasar─▒m─▒nda ├Âncelikle uzun boylu insanlar─▒ esas almak do─črudur. ( ├ľzok, 1982 )

─░┼č tasar─▒mc─▒lar─▒ ├Âl├ž├╝lendirme yaparken en az─▒ndan toplumun % 90 n─▒ i├žin ├Âl├ž├╝lendirme yaparlar. Bu %90 genel halde en k├╝├ž├╝k % 5 ile en b├╝y├╝k %5′i i├žermez.

3.1.1.2. Duru┼č :

─░nsan─▒n duru┼č ┼čekillerinden hangisinin en uygun oldu─čunu iki a├ž─▒dan ele almak gerekir:

G├Ârevin ├Âzelli─či a├ž─▒s─▒ndan

├çal─▒┼čan ki┼činin zorlanmas─▒ a├ž─▒s─▒ndan

G├Ârev a├ž─▒s─▒ndan hangi duru┼č ┼čeklinin daha uygun oldu─čuna karar verebilmek olduk├ža kolayd─▒r: ├žok say─▒da el ve kol hareketlerinin gerekli oldu─ču veya b├╝y├╝k bedensel g├╝├žle ├žal─▒┼č─▒lacak yerlerde sadece ayakta durarak ├žal─▒┼čma ye─členmelidir. ├ç├╝nk├╝ insan, ayakta dururken v├╝cudun hareketleri ile ve gerekti─činde v├╝cut a─č─▒rl─▒─č─▒n─▒ kullanarak i┼čini kolayla┼čt─▒rabilir. Di─čer taraftan, elin sakin tutulmas─▒n─▒ ve kesin bir g├Âzlemi gerektiren ve bu y├╝zden sadece oturarak yap─▒labilecek t├╝rden i┼čler de vard─▒r.

Fizyolojik a├ž─▒dan bak─▒ld─▒─č─▒nda, oturma halinde zorlanman─▒n az olmas─▒ y├╝z├╝nden, genel olarak oturmay─▒ ayakta durmaya tercih etmek gerekir. Ayakta durma s─▒ras─▒nda bacaklarda, kan dola┼č─▒m─▒n─▒ bozan ve varis olu┼čumuna yol a├žabilen ┼čiddetli kan toplanmalar─▒ ve sindirim ┼čikayetleri olu┼čabilir.

Bu sorunun en iyi ├ž├Âz├╝m├╝, e─čer yap─▒lan i┼č buna elveriyorsa ├žal─▒┼čan─▒n iste─čine ba─čl─▒ olarak -veya i┼čin ak─▒┼č─▒na g├Âre, oturabilece─či veya ayakta durabilece─či ├žal─▒┼čma yerlerdir. Ger├žekten de hem oturarak hem de ayakta durarak yap─▒lacak bir dizi i┼č vard─▒r. Ergonomik a├ž─▒dan bak─▒ld─▒─č─▒nda oturarak i┼č g├Âren bir % 30 ayakta, ayakta i┼č g├Âren biride % 30 oturarak i┼č g├Ârmelidir. ├ľzellikle, tekd├╝ze olmas─▒na ra─čmen yine de belirli ├Âl├ž├╝de dikkat isteyen i┼člerin yap─▒m─▒nda b├Âyle bir de─či┼čiklik dikkatin s├╝rd├╝r├╝lmesi a├ž─▒s─▒ndan yerinde olur.

Hem oturmaya hem de ayakta durmaya elveri┼čli ├žal─▒┼čma yerinde, ├žal─▒┼čma y├╝ksekli─či, ayakta durma halindeki y├╝ksekli─če g├Âre ayarlan─▒r. Bu durumda, oturma yeri y├╝ksekli─či normal de─čerinin 40ile 45cm ├╝zerinde olmal─▒d─▒r, bu nedenle bir ayak deste─činin de bulunmas─▒ gerekir. Bu ayak deste─či, ayaklara yeterince hareket imkan─▒ sa─člamal─▒d─▒r (ayak platformu). Her iki duru┼č ┼čeklinin de rahatl─▒kla kullan─▒labilmesi i├žin, g├Âzlerin ve ellerin her iki durumda da ayn─▒ y├╝kseklikte olmalar─▒na ve oturulan sandalyenin kolayca hareket ettirilebilir olmas─▒na dikkat edilmelidir. ( ├ľzok, 1982 )

3.1.2.2.1. Oturarak Yap─▒lan ─░┼člerde ├çal─▒┼čma Yerinin ├ľl├ž├╝leri :

─░nsanlar; i┼člerinin ba┼č─▒nda, b├╝rolar─▒nda, evlerinde, dinlenme yerlerinde, ta┼č─▒t ara├žlar─▒nda ve her f─▒rsat bulduklar─▒nda oturmaktad─▒rlar. Oturulan sandalye, koltuk ve banklar─▒n yap─▒sal ├Âzellikleri k─▒yasland─▒─č─▒nda, ├žok de─či┼čik otuma y├╝zeyleri dikkati ├žeker. D├╝z ve tahta banklar yan─▒nda, yumu┼čak malzeme y├╝zeyleri gibi farkl─▒ tasar─▒mlar g├Âr├╝ld├╝─č├╝ gibi, ├žo─ču i┼čyerlerinde i┼č g├Ârenleri kendi ├žabalar─▒ ile bulduklar─▒ ( kutu, teneke, portakal, sand─▒─č─▒, varil vb.) e┼čyalarda oturma amac─▒ ile kullan─▒lmaktad─▒r. ( Erkan, 1997)

Yap─▒lacak i┼č a├ž─▒s─▒ndan ko┼čullar oturarak ├žal─▒┼čmaya elveri┼čli ise art─▒k her i┼č g├Ârenin, ┼čikayetine yol a├ž─▒lmadan, asgari yorulma ve azami rahatl─▒kla ├žal─▒┼čabilmesi sa─članmal─▒d─▒r. ├ľzellikle ense, k├Âpr├╝c├╝k kemi─či ve s─▒rt kaslar─▒nda, yanl─▒┼č ├žal─▒┼čma yeri ├Âl├ž├╝leri y├╝z├╝nden a┼č─▒r─▒ y├╝klenmeler olabilir.

Oturarak ├žal─▒┼čma y├╝ksekli─či, i┼člem g├Ârecek yada g├Âzetlenecek nesnelerin bulundurulmas─▒ gereken y├╝ksekliktir. Bu y├╝kseklik, oturarak ├žal─▒┼čma i├žin oturma y├╝zeyi, ayakta ├žal─▒┼čma i├žin ise taban esas al─▒narak ├Âl├ž├╝l├╝r. ├çal─▒┼čma y├╝ksekli─či, her zaman ├žal─▒┼č─▒lan masan─▒n y├╝ksekli─čine e┼čit olmayabilir. ├ťzerinde ├žal─▒┼č─▒lan i┼č par├žas─▒ veya d├╝zene─čin y├╝ksekli─či de dikkate al─▒nmal─▒d─▒r. Masa y├╝ksekli─či buna g├Âre daha al├žak veya masa y├╝ksekli─či belli ise oturma y├╝ksekli─či buna g├Âre daha y├╝ksek olarak se├žilir.

Oturma y├╝zeyinin yatay yada ├Âne e─čik olmas─▒ rahats─▒z edicidir. Nitekim, bu gibi y├╝zeylerde oturanlar arkal─▒─ča dayand─▒klar─▒nda ileri kaymaya ba┼člarlar. Oturma y├╝zeyi kaygan olmazsa da s─▒rta dayanmak kal├žada ├Âne do─čru bir iti┼č olu┼čturur ve zamanla ├žok rahats─▒zl─▒k verir. Bu nedenle oturma y├╝zeyi geride ba┼člayarak 3 yada 5┬░’lik bir e─čimle y├╝kselmelidir. Dinlenme yerlerindeki koltuklarda bu e─čim 8┬░’ye kadar ├ž─▒kar─▒labilir. B├Âylece, geri dayanmaktan olu┼čan itme kuvveti oturma y├╝zeyi ├╝zerine da─č─▒larak ileri kaymay─▒ ├Ânler. ( Erkan, 1997)

Oturma yerinin derinli─či ve geni┼čli─či de Antropometrik temellerle saptanabilir. Oturarak ├žal─▒┼čan insanlar─▒n oturduklar─▒ i┼č sandalyeleri derinli─či 35-40 cm aras─▒nda de─či┼čebilir daha ├žok dinlenme amac─▒yla kullan─▒lan koltuklarda bu derinlik bir ├Âl├ž├╝de artt─▒r─▒labilir. Oturma y├╝zeyinin geni┼čli─čine gelince, burada istatistik da─č─▒l─▒m─▒n ├╝st s─▒n─▒rlar─▒ ve tercihen %95 de─čerleri kullan─▒l─▒r. Tek olarak kullan─▒lacak sandalyelerde oturma yerinin geni┼čli─či 40 - 43 cm. olmal─▒d─▒r. Ancak, bu sandalyelerde insanlar yan yana oturacaklarsa ve dirsek dayamak i├žin olanaklarda gerekirse, b├Âyle bir tasar─▒m de─či┼čikli─či i├žin gerekli Antropometrik boyutlara ba┼čvurulmal─▒d─▒r. ( Erkan, 1997)

├çal─▒┼čma y├╝ksekli─činin se├žiminde, yap─▒lacak i┼čin t├╝r├╝ de ├Ânemlidir. ─░nce i┼čler i├žin ├žal─▒┼čma y├╝ksekli─či, oturma y├╝zeyi ile g├Âz aras─▒ndaki mesafeye, bak─▒┼č a├ž─▒s─▒na ve g├Âr├╝┼č uzakl─▒─č─▒na g├Âre hesaplan─▒r. ( ├ľzok, 1982 )

Montaj i┼člerinde ve makina ba┼č─▒ndaki ├žal─▒┼čmalarda iyi g├Âr├╝┼č ko┼čullar─▒ ile rahat kol konumu aras─▒nda (kol ve dirsekten yukar─▒s─▒ olabildi─čince d├╝┼čey durumda olmal─▒d─▒rlar) bir uzla┼čma noktas─▒ bulmak gerekir. Normal bir yaz─▒ masas─▒ i┼č g├Ârenin g├Âvdesini, fazla ├Âne e─čilmeksizin destekleme olana─č─▒ sa─člamal─▒d─▒r.

Hareket a─č─▒rl─▒kl─▒ kaba i┼člerde ├Ânemli olan, kollar─▒n─▒ serbest├že hareket ettirebilmektedir. Ayn─▒ ├žal─▒┼čma y├╝ksekli─či, daktiloda yaz─▒ yazma i├žin de ge├žerlidir (klavyenin ortalama y├╝ksekli─či). Masa y├╝zeyinin oturma y├╝zeyinden mesafesi ├žal─▒┼čan uyluk kal─▒nl─▒─č─▒na ba─čl─▒ olarak a┼ča─č─▒ya do─čru s─▒n─▒rl─▒d─▒r.

─░nsan─▒n oturma y├╝ksekli─či, ayaklar─▒n─▒n yere dayand─▒─č─▒ noktadan ├╝zerinde oturdu─ču y├╝zeye kadar olan mesafedir. ├çal─▒┼čma y├╝ksekli─či ( ├Ârne─čin makinalarda) genelde sabit kald─▒─č─▒ i├žin, oturma y├╝ksekli─činin duruma g├Âre ayarlanabilmesi gerekir. Bu y├╝zden, 30 ile 50cm aras─▒nda bir ayar aral─▒─č─▒ zorunludur.

Masa ├╝zerinde zorlanmadan kavrama i┼člemi yap─▒lacak alan, ki┼čiden ki┼čiye de─či┼čen kol uzunlu─ču ile s─▒n─▒rl─▒d─▒r. Buna kavrama alan─▒ ad─▒ verilir.

Di─čer taraftan oturarak ├žal─▒┼čan bir insan, kavrama alan─▒ i├žinde bulunan her noktaya ayn─▒ kolayl─▒kla eri┼čemez. Bunun nedeni, eklemlerin hareket ├Âzellikleridir. Buna ba─čl─▒ olarak da, kavrama alan─▒ i├žinde elveri┼čli ve az elveri┼čli hareket y├Ânleri ortaya ├ž─▒kar. Azami kavrama alan─▒ biraz daha b├╝y├╝k├žedir. Masa ba┼č─▒nda yap─▒lan i┼člerin b├╝y├╝k ├žo─čunlu─čunda masa kenar─▒ insan─▒n g├Âvdesinden 5 ile 10cm kadar uzaktad─▒r. B├Âyle bir durumda, kollar─▒n─▒ masaya dayamadan ├žal─▒┼čan bir insan─▒n elleriyle i┼č g├Ârd├╝─č├╝ merkez, g├Âvdesinden 25 ile 30cm ; kollar─▒n─▒ masaya dayayarak ├žal─▒┼čan bir insan─▒n elleriyle i┼č g├Ârd├╝─č├╝ merkez ise g├Âvdesinden 30-40cm ├Ândedir. Dirseklerin hareket alan─▒ alt─▒ndaki yan alanlar, eri┼čilmesi zor alanlard─▒r. ─░nsan, elini uzatt─▒─č─▒nda avucu alt─▒na isabet eden veya g├Âvdesine yak─▒n yerlerde konumland─▒r─▒lm─▒┼č tak─▒m ve par├žalar─▒ daha rahat kavrar. ( ├ľzok, 1982 )

Oturma yerinin rahatl─▒─č─▒n─▒ artt─▒ran bir yap─▒sal ├Âzellik de bel ve s─▒rt b├Âlgelerini destekleyen arkal─▒kt─▒r. B├Âyle bir destek g├Âvdenin rahat ve dik tutulmas─▒na yard─▒mc─▒ olur. Arkal─▒─č─▒n desteklemesinde en ba┼čta gelen b├Âlge bel b├Âlgesidir. Kal├ža gerisine ve omuzlara dokunan arkal─▒klardan ka├ž─▒n─▒lmal─▒d─▒r. E─čer, uzun arkal─▒k d├╝┼č├╝n├╝l├╝yorsa, bunun ├Âzellikle bel b├Âlgesine destek sa─člamas─▒ i├žin tasar─▒m ├Âng├Âr├╝lmelidir. Rahat koltuklarda arkal─▒─č─▒n oturma y├╝zeyi ile te┼čkil etti─či a├ž─▒ 105┬░ olarak belirlenmi┼čtir. Bu t├╝r koltuklar─▒n ayr─▒ca oturma y├╝zeyi i├žinde 6.5┬░ lik e─čim ├Âng├Âr├╝ld├╝─č├╝nde, arkal─▒─č─▒n yatay yer d├╝zlemine g├Âre e─čim 111.5┬░ ye kadar ├ž─▒kar.

Oturma sandalye ve koltuklar─▒na alt kol deste─či ilave edilecekse bunun kollar rahat bir ┼čekilde sark─▒t─▒lm─▒┼č bir duru┼čta dirse─čin y├╝ksekli─činde olmal─▒ ve alt kolun yere yatay destek ├╝zerinde, m├╝mk├╝nse yumu┼čak bir malzeme ile desteklenmi┼č olmas─▒na ├Âzen g├Âsterilmelidir. Yan yana dizilen koltuklarda, yer ekonomisi kayg─▒s─▒ ile koltuklar yan yana getirilerek. s─▒k─▒┼č─▒k bir oturma d├╝zeni yaratmaktan ka├ž─▒n─▒lmal─▒d─▒r. ( Erkan, 1997)

Ayakla ├žal─▒┼čt─▒r─▒lacak kumandalar durumu ki┼čilere uydurulmal─▒d─▒r. Topukla bas─▒lacak ┼čarteller i├žin en uygun yer ellerin ├žal─▒┼čma merkezinin iz d├╝┼č├╝m├╝d├╝r. Ayak ucuyla bas─▒lacak pedallar ise topuk pedallar─▒ndan 14-18cm ├Âne yerle┼čtirilebilir. ( ├ľzok, 1982 )

3.1.2.2.2. Ayakta Durarak ├çal─▒┼čmada ├çal─▒┼čma Yerinin ├ľl├ž├╝leri :

Ayakta durarak ├žal─▒┼čan bir insana ait ├žal─▒┼čma y├╝ksekli─činin uyumunu sa─člamak oturarak ├žal─▒┼čan bir insana g├Âre daha zordur. Ayn─▒ i┼č i├žin k─▒sa boylu kad─▒nlar ile uzun boylu erkekler i├žin uygun olan masa y├╝kseklikleri aras─▒ndaki fark 25cm┬ĺye kadar ula┼čmaktad─▒r. Masa ve makina y├╝kseklikleri genel olarak ayarlanmad─▒─č─▒ i├žin uzun boylu erkeklere uyum sa─člayacak ┼čekilde d├╝zenlenmesi ve di─čer ├žal─▒┼čanlar i├žin podest kullan─▒lmas─▒ uygun olur. Ancak b├Âyle bir ├ž├Âz├╝m pratikte uygulanmas─▒ g├╝├ž oldu─čundan, ├žal─▒┼čma y├╝ksekli─činin ortalama de─čerlere g├Âre d├╝zenlenmesi tavsiye edilir.

Ayakta durarak ├žal─▒┼čan bir insan─▒n kollar─▒n─▒n kavrama alan─▒, oturarak ├žal─▒┼čan bir insan─▒nkinden farkl─▒ de─čildir. Ancak ayakta ├žal─▒┼čma s─▒ras─▒nda yana do─čru ad─▒m at─▒larak bu alan─▒ geni┼čletme olana─č─▒ vard─▒r. Bacaklar─▒n hareket hacmi d├╝┼č├╝r├╝l├╝rken dizlerin b├╝k├╝lmesi s─▒ras─▒nda aya─č─▒n ├Âne at─▒lmas─▒ ve gere─činde pedallara bas─▒lmas─▒ i├žin ayak u├žlar─▒na yeter derecede hareket serbestli─činin sa─članmas─▒ g├Âz ├Ân├╝nde bulundurulmal─▒d─▒r. ( ├ľzok, 1982 )

3.1.3 Ayd─▒nlatma :

─░nsan─▒n enformasyon alg─▒lamas─▒nda en ├Ânemli alg─▒lay─▒c─▒ (resept├Âr) g├Âzd├╝r. B├╝t├╝n alg─▒laman─▒n %80-%90′─▒ g├Âz kanal─▒ ile ger├žekle┼čir. G├╝n├╝m├╝zde pek ├žok s─▒nai i┼čte g├Ârme organ─▒ , organizman─▒n en fazla zorlanan b├Âl├╝m├╝d├╝r. ─░┼č ko┼čullar─▒n─▒n do─čurdu─ču yorgunlu─čun b├╝y├╝k bir k─▒sm─▒n─▒n g├Âz zorlanmas─▒ndan ileri geldi─či tahmin edilebilir. Bu y├╝zden ├žal─▒┼čma ortamlar─▒ g├Âz├╝ yormayacak ┼čekilde m├╝mk├╝n olu─čunca ayd─▒nl─▒k olmal─▒d─▒r. ─░yi bir ayd─▒nlatmayla insan performans─▒ %15 hatta bazen %40 oran─▒nda artabilir.

G├Âz zorlanmas─▒ ve yorgunluk ├╝zerine etkisi ile birlikte ayd─▒nlatma tekni─či problemlerini anlayabilmek i├žin bu tekni─čin baz─▒ temel kavramlar─▒n─▒n bilinmesi gerekmektedir. A┼ča─č─▒da ├že┼čitli renklerin yans─▒tma oranlar─▒ bir tablo halinde verilmi┼čtir.

RENK

YANSITMA ORANI

Beyaz

70-90

A├ž─▒k Sar─▒

50-70

A├ž─▒k Ye┼čil

34-65

Koyu Ye┼čil

10-20

A├ž─▒k K─▒rm─▒z─▒

30-50

G├Âk Mavisi

35-45

├çe┼čitli Renklerin Yans─▒tma Oranlar─▒

I┼č─▒k yo─čunlu─čunu ├Âl├žen cihazlar─▒n pahal─▒ olu┼ču ve ├Âl├žme y├Ânteminin de kolay olmamas─▒ dolay─▒s─▒yla , pratikte sadece ayd─▒nlatma ┼čiddeti ├Âl├ž├╝l├╝r ve yans─▒tma derecesi bu tablolardan bulunur.

A┼ča─č─▒daki ┼čekil , ├žal─▒┼č─▒lan bir ortamdan se├žilmi┼č baz─▒ y├╝zeyler i├žin tavsiye olunan yans─▒tma de─čerleri oran─▒ de─čerlerini vermektedir.

Y├ťZEY

YANSITMA ORANI (% )

TAVAN

70-95

DUVARLAR

40-60

ZEM─░N

15-35

MOB─░LYALAR

25-45

KUMANDA TABLOSU ( İÇ)

80-100

KUMANDA TABLOSU ( DIS)

20-40

Schmale’ye g├Âre (1977), ├žal─▒┼č─▒lan ortamlarda y├╝zeyler i├žin tavsiye

olunan yans─▒tma oranlar─▒

G├Âz├╝n ba┼čl─▒ca g├Ârevleri a┼ča─č─▒daki kavramlarla tan─▒mlan─▒r:

Adaptasyon

Akomodasyon

Sabitleme

A) Adaptasyon: G├Âz├╝n de─či┼čik ayd─▒nl─▒klara uyum sa─člama s├╝recine adaptasyon ad─▒ verilir. Adaptasyon Bir yandan g├Âzbebe─či ├žap─▒n─▒n de─či┼čmesi ve ├Âte yandan da a─č tabakas─▒n─▒n duyarl─▒l─▒─č─▒ sayesinde ger├žekle┼čir.

B) Akomodasyon: G├Âz├╝n de─či┼čik uzakl─▒klara uyum sa─člamas─▒ akomodasyon olarak adland─▒r─▒l─▒r. G├Âz merce─činin kas─▒lmas─▒ sayesinde a─č tabaka ├╝zerine net bir g├Âr├╝nt├╝ d├╝┼čer. G├Âz├╝n sadece uza─ča bakmas─▒ halinde g├Âz kaslar─▒ tam olarak gev┼čer.

G├Âz├╝n her yak─▒n noktaya y├Âneli┼či bir g├Âz kas─▒ y├╝klenmesi do─čurur. Yak─▒n alanda farkl─▒ uzakl─▒klara uyum s├Âz konusu oldu─čunda bu y├╝klenme daha da artar. G├Âz├╝n kendisini ayarlayabilece─či en yak─▒n noktaya “yak─▒n nokta” ad─▒ verilir. G├Âz merce─či ya┼č ilerledik├že esnekli─čini yitirece─činden bu yak─▒n nokta g├Âzden uzakla┼č─▒r. 16 ya┼č─▒ndaki birisi i├žin bu yak─▒n nokta ortalama olarak 8 cm.de iken bu de─čer 50 ya┼č─▒nda birisi i├žin 50 cm dolay─▒nda olacakt─▒r.

C) Sabitleme: G├Âz├╝n ├╝├ž├╝nc├╝ g├Ârevi sabitlemedir. Bu sayede g├Âzlenen nesne g├Âz├╝n uyumu yoluyla, ─▒┼č─▒─ča duyarl─▒ tabakada g├Âr├╝nt├╝lenir.

─░yi Bir Ayd─▒nlatma D├╝zeninin ├ľzellikleri :

Bir ayd─▒nlatma d├╝zeninin niteli─čini belirleyen fakt├Ârler:

Ayd─▒nlatma ┼čiddeti

E┼č d├╝zeyde ayd─▒nlatma

I┼č─▒k y├Ân├╝ ile g├Âlge etkisi

I┼č─▒k da─č─▒l─▒m─▒

I┼č─▒ktan yararlanma

G├Âz kama┼čmas─▒n─▒n s─▒n─▒rland─▒r─▒lmas─▒

I┼č─▒─č─▒n rengi ve renksel yans─▒ma

3.1.3.1. Ayd─▒nlatma ┼×iddeti :

Son y─▒llardaki geni┼č kapsaml─▒ ara┼čt─▒rmalar, ayd─▒nlatma ┼čiddetini y├╝kseltmesi ile insan performans─▒n─▒n artt─▒─č─▒n─▒, yorulman─▒n azald─▒─č─▒n─▒, daha az i┼č kazas─▒na rastland─▒─č─▒n─▒ g├Âstermi┼čtir.

Gen├ž i┼č├žiler Ya┼čl─▒ i┼č├žiler Artma oran─▒(%)

L├╝ks L├╝ks L├╝ks

120 250 109

200 400 100

300 550 83

500 800 60

900 1100 22

Ayn─▒ performans ko┼čullar─▒nda gen├ž ─▒┼č─▒k gereksinimi (Hettinger 1976)

A┼ča─č─▒daki tabloda end├╝striyel hayattaki baz─▒ i┼čler ve bunlar─▒n gerektirdi─či ayd─▒nlat─▒lma d├╝zeyi verilmi┼čtir.

─░┼člemler

├ľnerilen ayd─▒nlatma

L├╝ks Lumens/ft┬▓

Montaj ve kalite kontrolde

-kaba i┼čler

-vasat incelikte i┼čler

-ince i┼čler

- ├žok ince i┼čler

200

400

900

2000

18.6

37.2

83.7

186.0

Dokuma (pamuklu ve y├╝nl├╝)

-hafif dokumalar

-koyu renkli kuma┼člar

-dokumada kalite kontrol

400

900

1300

37.2

83.7

121.0

Metal levha i┼čleri

400

37.2

Plastik ┼čekil verme ve levha i┼čleri

400

37.2

A─ča├ž i┼čleri

-kaba do─črama

-rende ve tezgahta incelikli mak. ─░┼čl.

-ince tezgah i┼či,makine ve cilalama i┼či

200

400

600

18.6

37.2

55.8

Tablo 2. Normal g├Ârme i├žin ├Ânerilen ayd─▒nlatma d├╝zeyi ├Ârnekleri (IES,1968)

Ayd─▒nlatma ┼čekilleri ─▒┼č─▒k yay─▒n─▒m─▒n─▒n y├Ân├╝ne g├Âre s─▒n─▒fland─▒r─▒labilir.

Direkt ayd─▒nlatma ─▒┼č─▒─č─▒n %90′n─▒ a┼ča─č─▒ya

Yar─▒-direkt ayd─▒nlatma ─▒┼č─▒─č─▒n % 60-90′─▒ a┼ča─č─▒ya

Kar─▒┼č─▒k ayd─▒nlatma ─▒┼č─▒─č─▒n % 40-60′─▒ a┼ča─č─▒ya

Yar─▒-en direkt ayd─▒nlatma ─▒┼č─▒─č─▒n % 60-90′─▒ yukar─▒ya

Endirekt ayd─▒nlatma ─▒┼č─▒─č─▒n % 60-90′n─▒ yukar─▒ya (├ľzok)

3.1.3.2.E┼čd├╝zeyde Ayd─▒nlatma :

I┼č─▒k Yo─čunlu─ču Farklar─▒: End├╝stri ve b├╝rolarda ister do─čal, ister yapay ─▒┼č─▒kla olsun ayd─▒nlatmada bir yandan ayd─▒nl─▒─č─▒n b├╝y├╝k farklar g├Âstermemesine, ├Âte yandan da t├╝m├╝yle kontrasts─▒z bir tekd├╝zeli─čin meydana gelmemesine dikkat edilmelidir. S├╝rekli olarak bulunulan bir ortamda ayd─▒nl─▒k farklar─▒ b├╝y├╝k olursa g├Âz├╝n s├╝rekli olarak adaptasyonu gerekir ki, bu da g├Ârme performans─▒n─▒n

d├╝┼čmesine neden olur. Ayd─▒nl─▒k fark─▒ 1:40 oran─▒n─▒n ├╝zerinde olursa baz─▒ durumlarda sa─čl─▒─č─▒n zarar g├Ârmesi dahi s├Âz konusu olabilir.

G├╝n ─▒┼č─▒─č─▒ ile ayd─▒nlatmada, y├╝ksek ├Âl├ž├╝de e┼č d├╝zeylilik sa─člamak ancak bir dereceye kadar m├╝mk├╝n olur. ├ç├╝nk├╝ bu durumda ├žal─▒┼čma yerinde bak─▒┼č alan─▒na giren g├Âky├╝z├╝n├╝n y├╝ksek ─▒┼č─▒k yo─čunlu─ču ile kapal─▒ alan─▒n i├žindeki ├žok d├╝┼č├╝k ─▒┼č─▒k yo─čunlu─ču aras─▒nda b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de ayd─▒nl─▒k farklar─▒ meydana gelmektedir.

Bununla birlikte g├╝n ─▒┼č─▒─č─▒ ile ayd─▒nlatma, mesai ile d─▒┼č d├╝nya aras─▒nda ili┼čki kurarak bir dizi olumlu psi┼čik etken yaratmaktad─▒r. Ara ├ž├Âz├╝mlerin ger├žekle┼čtirilmesinde belirtilen olumsuz etkiler, pencerelerdeki teknik ├Ânlemler (├Ârne─čin jaluziler (├Âzel camlar)) ve de tavan duvarlar─▒n─▒n uygun ┼čekilde boyanmas─▒yla giderilmelidir.

Kapal─▒ bir i┼č ortam─▒ b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de g├╝n ─▒┼č─▒─č─▒ ile ayd─▒nlat─▒lacaksa, normal pencerelerden gelen g├╝n ─▒┼č─▒─č─▒n─▒n ortama en fazla 5-6 m.ye kadar n├╝fuz edebildi─čini hesaba katmak do─čru olur. Daha derin ├žal─▒┼čma hacimlerinde g├╝n ─▒┼č─▒─č─▒n─▒ tamamlayacak bir ayd─▒nlatma gerekir.

K─▒┼č aylar─▒nda g├╝n ─▒┼č─▒─č─▒ ile ayd─▒nlatma yetmeyece─činden , yapay ─▒┼č─▒kland─▒rmay─▒ ├Âyle d├╝zenlemek gerekir ki, g├╝n ─▒┼č─▒─č─▒ d├╝┼čt├╝─č├╝nde veya karanl─▒kta ayn─▒ ayd─▒nlatma da─č─▒l─▒m─▒ elde edilebilsin.

3.1.3.3. G├Âz Kama┼čmas─▒n─▒n S─▒n─▒rland─▒r─▒lmas─▒ :

Do─črudan Do─čruya ve Yans─▒ma Yoluyla Kama┼čma: G├Ârme alan─▒ndaki ├žok y├╝ksek ─▒┼č─▒k yo─čunlu─ču farklar─▒ndan ileri gelen ba─č─▒l kama┼čma yan─▒nda do─črudan do─čruya ve yans─▒ma yoluyla kama┼čmas─▒n─▒n da ayd─▒nlatma d├╝zenlemesinde dikkate al─▒nmas─▒ gerekir. Bunlardan birincisi ─▒┼č─▒k kayna─č─▒na do─črudan do─čruya bakmakla, ikincisi ise parlak y├╝zeylerden yans─▒ma dolay─▒s─▒yla, meydana gelir. Her ├╝├ž halde de g├Âz├╝n adaptasyon yetene─či d├╝┼č├╝k kal─▒r ve g├Âz mevcut ─▒┼č─▒k yo─čunlu─ču farklar─▒na yeterince ├žabuk uyum sa─člayamaz. Kama┼čma etkisi, ─▒┼č─▒k kayna─č─▒n─▒n ─▒┼č─▒k yo─čunlu─čunun ├ževreninkine oran─▒na, ─▒┼č─▒k kayna─č─▒n─▒n g├Ârme alan─▒ndaki konumuna ve yine ─▒┼č─▒k kayna─č─▒n─▒n g├Âr├╝lebilir y├╝zeyine ba─čl─▒d─▒r.

├çal─▒┼čma Yerlerinin ve I┼č─▒k Kaynaklar─▒n─▒n D├╝zenlenmesi: G├Âr├╝┼č alan─▒ i├žinde bulunan ve do─črudan do─čruya bak─▒lan bir lamban─▒n, pencereye kar┼č─▒ yerle┼čtirilmi┼č bir ├žal─▒┼čma yerinin neden oldu─ču do─črudan do─čruya kama┼čma kesinlikle ├Ânlenmelidir. Bunun i├žin ├žal─▒┼čma yerlerinin, ─▒┼č─▒─č─▒n esas geli┼č y├Ân├╝ sol yukar─▒dan olacak ┼čekilde ve yatay bak─▒┼č y├Ân├╝nden itibaren 30 derecenin alt─▒nda hi├ž bir lamba bulunmamak ├╝zere d├╝zenlenmesi tavsiye edilir.

I┼č─▒k kayna─č─▒n─▒n g├Âr├╝lebilir y├╝zeyinden ileri gelen kama┼čmay─▒ ├Ânlemek i├žin ├Âzellikle fl├╝oresan lambalar bak─▒┼č a├ž─▒s─▒na paralel olarak yerle┼čtirilmeli ve b├Âylelikle g├Âz├╝n g├Ârd├╝─č├╝ y├╝zey perspektif olarak k├╝├ž├╝lt├╝lmelidir.

3.1.3.3.1 I┼č─▒k Rengi ve Renk Yans─▒tma :

─░┼č nesnelerinin yans─▒tt─▒─č─▒ renkler ─▒┼č─▒─č─▒n spektral bile┼čimine ba─čl─▒d─▒r. ├ľrne─čin g├╝n ─▒┼č─▒─č─▒n─▒n yakla┼č─▒k e┼čit oranlarda mavi, ye┼čil ve sar─▒ i├žermesine kar┼č─▒l─▒k akkor lambada nispeten daha az mavi ve daha fazla k─▒rm─▒z─▒ renk oranlar─▒ vard─▒r. Bu spektral bile┼čim lambalar─▒n ─▒┼č─▒k renklerini belirler.

I┼č─▒k renkleri birbirinden ayr─▒lmayan 3 grupta toplanm─▒┼čt─▒r:

G├╝n ─▒┼č─▒─č─▒ beyaz─▒ (tw): Metal-Halojen buharl─▒ ve fl├╝oresan lambalarda ─▒┼č─▒─č─▒n bu “g├╝n ─▒┼č─▒─č─▒” rengi ortaya ├ž─▒kar. Ho┼č olmayan so─čuk etkisi dolay─▒s─▒yla ├žal─▒┼č─▒lan hacimlerde nadiren kullan─▒l─▒r.

N├Âtr beyaz (nw): G├╝n ─▒┼č─▒─č─▒ ve akkor lamba ─▒┼č─▒─č─▒ aras─▒nda yer alan bu ─▒┼č─▒k rengi y├╝ksek bas─▒n├ž -civa buharl─▒ lambalar ve fl├╝oresan lambalar taraf─▒ndan yay─▒l─▒r ve her t├╝rl├╝ ├žal─▒┼čma yerinde kullan─▒labilir. Sabah ve ak┼čam saatlerinde g├Âlgeli olmayan, ho┼č bir parlak ─▒┼č─▒k verir ve fl├╝oresan lambalar i├žin ├žok iyi bir renk yans─▒tmas─▒ sa─člar.

S─▒cak beyaz (ww): G├Ârece olarak daha fazla s─▒cak spektral renk (sar─▒ ve k─▒rm─▒z─▒) oranlar─▒ ihtiva etmelerinden dolay─▒ bu t├╝r lambalar dinlenme yerlerinde ve toplant─▒ salonlar─▒nda kullan─▒lmaya elveri┼člidir.

S├Âz├╝ ge├žen renk yans─▒tma ├Âzellikleri de baz─▒ imalat b├Âl├╝mlerinde nispeten ├Ânem ta┼č─▒r. Normda renk yans─▒tma i├žin bir Ra indeksi hesaplanm─▒┼čt─▒r. Bu indeks Ra = 100 i├žin bir renk de─či┼čikli─čine u─čramam─▒┼č, asl─▒na sad─▒k bir renk yans─▒tmas─▒n─▒ g├Âsterir.

BASAMAK ARALI─×I

Ra

85-100

70-84

40-69

<40

3.1.3.3.2. ├çal─▒┼čma Ortam─▒nda Renkler :

Farkl─▒ yans─▒tma dereceleri ve bundan ileri gelen farkl─▒ ─▒┼č─▒k yo─čunluklar─▒ dolay─▒s─▒yla renk d├╝zenlemesinin ├žal─▒┼čma yerlerinin planlanmas─▒ ve yerle┼čtirilmesi ├╝zerine etkisi vard─▒r. Renkler bunun ├Âtesinde ├žal─▒┼čan insan ├╝zerinde g├╝venlik simgeleri olarak etki yapabildikleri gibi etkileyebilir.

G├╝venlik Renkleri: G├╝venlik renkleri olarak k─▒rm─▒z─▒,ye┼čil ve sar─▒ ge├žerlidir. K─▒rm─▒z─▒ kontrast rengi olan beyaz ile birlikte bir tehlike, bir uyar─▒ veya bir yasa─č─▒ simgeler. Sinyal etkisinden dolay─▒ tehlikeli yerlerde genelde sar─▒ renk kullan─▒l─▒r. Z─▒t etkisinden dolay─▒ bir tehlikenin sona erdi─čini veya ka├ž─▒┼č yollar─▒n─▒ g├Âstermek ├╝zere ye┼čil beyaz renk kombinasyonu tercih edilir. Kurtarma ara├žlar─▒ ve ilk yard─▒m istasyonlar─▒n─▒n kap─▒lar─▒ da bu ┼čekilde belirtilir.

Beyaz yan─▒nda sar─▒ en y├╝ksek yans─▒tma derecesine sahip oldu─čundan ve bundan dolay─▒ az ayd─▒nlat─▒lm─▒┼č yerlerde de g├Âr├╝lebildi─činden kontrast rengi siyah ile birlikte muhtemel tehlike yerlerini g├Âstermekte ve uyarmakta kullan─▒l─▒r.

Renklerin Ruhsal Etkileri: Renklerin r

Yorum ekle 12 Temmuz 2007

..::- N├╝kleer Enerji -::..

..::- N├╝kleer Enerji -::..

Enerji t├╝ketiminin s├╝rekli artmas─▒na kar┼č─▒l─▒k, enerji ├╝retim Kaynaklar─▒n─▒n s─▒n─▒rl─▒ olmas─▒, yeni bir enerji t├╝r├╝n├╝ g├╝ndeme getirir ki, bu da n├╝kleer enerjidir.

N├╝kleer enerji, atom ├žekirdeklerinin yaratt─▒─č─▒ enerjidir. Bu enerji ├žok b├╝y├╝kt├╝r. Atom ├žekirdekleri par├žaland─▒─č─▒nda, serbest kalan enerjinin ├Ânemli b├Âl├╝m├╝ ─▒s─▒ya d├Ân├╝┼č├╝r ve n├╝kleer g├╝├ž ├╝reten bir fabrikada elektrik ├╝retiminde kullan─▒l─▒r. Bir n├╝kleer reakt├Ârde, atom ├žekirdekleri yava┼č ve iyi bir denetimle par├žalan─▒r ya da daha basit ├Â─čelere ayr─▒l─▒r (fizyon).Bir n├╝kleer bombada bu s├╝re├ž t├╝m├╝yle farkl─▒d─▒r. Burada t├╝m enerji, saniyenin kesirleri gibi az bir s├╝rede serbest duruma ge├žti─činden, yaln─▒z yok etme ama├žlar─▒yla kullan─▒l─▒r. T├╝m n├╝kleer par├žalanma s├╝re├žlerinin tehlikeli y├Ân├╝, bu s├╝re├ž sonucu radyoaktif ─▒┼č─▒n─▒mlar─▒n olu┼čmas─▒ ve kullan─▒lan yak─▒t─▒n radyoaktif ├Âzellikte olmas─▒d─▒r. Bu nedenle, n├╝kleer g├╝├ž ├╝retilen fabrikalarda, art─▒k maddelerin i┼členmesi ve depolanmas─▒nda b├╝y├╝k g├╝venlik ├Ânlemlerine gerek vard─▒r.

Bir n├╝kleer reakt├Âr, ├žift duvarla ├ževrilmi┼č ├želik bir b├Âlmeden olu┼čur Pratik olarak bu duvarlar, n├╝kleer par├žalanma s─▒ras─▒nda ortaya ├ž─▒kan t├╝m ─▒┼č─▒n─▒m─▒ emer.

N├╝kleer enerji kullan─▒m─▒na kar┼č─▒ ├ž─▒k─▒┼člar─▒n ├žo─ču, ─▒┼č─▒n─▒mdan do─čabilecek etkilerin yaratt─▒─č─▒ korku sonucu ba┼člam─▒┼č olabilir. (Bu korku, insano─člunun n├╝kleer enerjiyle ilk kez, zarar vermeyi ama├žlayan iki n├╝kleer patlamayla (1945′te) kar┼č─▒la┼čmas─▒ndan kaynaklanm─▒┼č olabilir. Korkunun b├╝y├╝kl├╝─č├╝n├╝n ba┼čka bir nedeniyse, radyoaktif ─▒┼č─▒n─▒m─▒n etkilerini yeterince bilmek olabilir. Ayr─▒ca, farkl─▒ ├╝lkelerde “g├╝venlik dozu” denen ├Âl├ž├╝n├╝n nas─▒l olu┼čtu─ču konusunda genellikle ayr─▒ g├Âr├╝┼čler vard─▒r. Bu durum, g├╝venlik dozuyla ilgili verilere g├╝venilirli─či g├╝├žle┼čtirmektedir. Ger├žek par├žalanman─▒n olu┼čtu─ču reakt├Âr├╝n i├žindeki radyoaktif ─▒┼č─▒n─▒m miktar─▒ ├žok fazlad─▒r. ├çe┼čitli koruma sistemleri nedeniyle, n├╝kleer reakt├Âr├╝n d─▒┼č─▒ndaki ─▒┼č─▒n─▒m, neredeyse ├Âl├ž├╝lemeyecek derecede d├╝┼č├╝kt├╝r. Ancak, n├╝kleer par├žalanma s├╝reci s─▒ras─▒nda radyoaktif ├Âzellikte art─▒k maddeler ├╝retildi─činden, zaman zaman bunlar─▒n n├╝kleer fabrikadan at─▒lmas─▒ gerekir. Daha sonra bu maddeler ├ževreye yay─▒larak belli bir ─▒┼č─▒n─▒m tehlikesi yarat─▒r. N├╝kleer enerjiyi savunanlar, b├╝y├╝k ├žapl─▒ n├╝kleer g├╝├ž ├╝retiminde bile, bu ─▒┼č─▒n─▒m─▒n yer y├╝z├╝ndeki do─čal ─▒┼č─▒n─▒ma (yer kabu─čunda kozmik ─▒┼č─▒n─▒m ve radyoaktif elementlerin bulunmas─▒ nedeniyle) eklenen oran─▒n─▒n ├žok az oldu─čunu ├Âne s├╝rerler. Buna kar┼č─▒l─▒k ba┼čkalar─▒, miktar─▒ ne olursa olsun radyoaktif etkinin zararl─▒ oldu─ču, bu nedenle de hi├žbir “g├╝venlik dozu”nun bulunmad─▒─č─▒ g├Âr├╝┼č├╝ndedir Radyoaktif maddelerin tehlikesi, yar─▒lanma s├╝relerine, yayd─▒klar─▒ ─▒┼č─▒n─▒n─▒m t├╝r├╝ ve enerjisine ba─čl─▒d─▒r. (Yar─▒lanma s├╝resi, zararl─▒ etkiler i├žin hesaplanan s├╝renin yar─▒s─▒d─▒r. Bu s├╝reden sonra, zararl─▒ etkiler b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de azal─▒r.)

N├╝kleer reakt├Ârlerle termik santraller aras─▒nda kar┼č─▒la┼čt─▒rma yapmak, konuyu daha iyi anlatmak bak─▒m─▒ndan gereklidir:

l)Termik santralleri ├žal─▒┼čt─▒rmak i├žin, s├╝rekli bir yak─▒t ikm├óli gerekir. l N├╝kleer reakt├Ârler ise, bir kez yak─▒t ikm├óli yap─▒l─▒nca, uzunca s├╝re yak─▒t ikm├óli gerektirmez,

II) Termik santrallerin bacas─▒ vard─▒r; n├╝kleer santrallerde ise baca bulunmaz.

III) Termik santraller, ├žal─▒┼čt─▒r─▒ld─▒klar─▒ s├╝rece ├ževreye zarar verir. N├╝kleer santrallerden ise, geriye bir avu├ž aktivitesi ├žok b├╝y├╝k olan radyoaktif k├╝l kal─▒r. Bu k├╝ller yar─▒ ├Âmr├╝n├╝ tamamlay─▒nca, zararl─▒ etkileri azal─▒r.

IV) Termik santrallerdeki ar─▒zalar, k├╝├ž├╝k ├žapl─▒ bir fel├ókete neden olabilir. Buna kar┼č─▒l─▒k, n├╝kleer santrallerdeki ar─▒zalar, ├çernobil’de g├Âr├╝ld├╝─č├╝ gibi, y├╝zlerce kilometrelik bir alanda fel├ókete neden olur. Bu nedenle, n├╝kleer enerji ├╝retim ├žal─▒┼čmalar─▒ ├žok titiz denetimlerle s├╝rd├╝r├╝l├╝r.

..::- Sorular -::..

N├╝kleer enerji nas─▒l ve ne ┼čekilde meydana gelir?

Fizyon nedir?

N├╝kleer enerjinin faydalar─▒ ve zararler─▒ nelerdir?Ni├žin?

N├╝kleer enerjinin kullan─▒m─▒na neden kar┼č─▒ ├ž─▒k─▒l─▒yor?

Termik Santraller ve N├╝kleer santraller aras─▒ndaki farklar nelerdir?

├çernobil olay─▒ nedir k─▒saca a├ž─▒klay─▒n─▒z?

Atom par├žalanmas─▒ sonucu olu┼čan at─▒klar─▒n zarar derecesi nedir?Neden?Bu at─▒klar nas─▒l temizlenebilir?

Ger├žek par├žalanman─▒n olu┼čtu─ču reakt├Âr├╝n i├žindeki radyoaktif ─▒┼č─▒n─▒m ├žok fazlad─▒r.Bu nas─▒l engelleniyor?

N├╝kleer Bomba ve N├╝kleer reakt├Ârler aras─▒nda ne gibi farklar vard─▒r?

N├╝kleer santrallerde neden baca bulunmaz?

Termik santrallerde neden s├╝rekli yak─▒t gerektirir?N├╝kleer reakt├Ârde ni├žin bir kez yak─▒t koymak yeterli oluyor?Bu yak─▒tlar aras─▒ndaki farklar nelerdir?Neden?

Yorum ekle 12 Temmuz 2007

18 Haziran 2001 Pazartesi Firman─▒n ├çal─▒┼čm─▒┼č Oldu─ču Fabrikada Yetkili Ki┼čile

18 Haziran 2001 Pazartesi firman─▒n ├žal─▒┼čm─▒┼č oldu─ču fabrikada yetkili ki┼čilerden PLC konusunda genel bir bilgi al─▒nd─▒. Bu bilgi ┼ču ┼čekilde al─▒nd─▒; PLC┬ĺnin ├žal─▒┼čma prensibi , kullan─▒m alanlar─▒ , sa─člad─▒─č─▒ kolayl─▒klar ve fabrikadaki kullan─▒m yerleri. Ayr─▒ca PLC┬ĺye ba─članan sens├Ârler hakk─▒nda genel bilgi ├žal─▒┼čma prensipleri ve kullan─▒m yerleri ve yine ayr─▒ca PLC┬ĺnin ├ž─▒k─▒┼č─▒na ba─članan al─▒c─▒ ├že┼čitleri hakk─▒nda genel bilgi al─▒nd─▒.

19 haziran 2001 Sal─▒ firman─▒n ├žal─▒┼čm─▒┼č oldu─ču fabrikada uygulama a┼čamas─▒na ge├žildi. Bu uygulama a┼čamas─▒nda PLC┬ĺnin giri┼čine ba─članan sens├Ârler ayr─▒ ayr─▒ incelenerek ├žal─▒┼čma prensipleri , ├žal─▒┼čma gerilimleri ve ├žal─▒┼čma ┼čartlar─▒ hakk─▒nda detayl─▒ bilgi al─▒narak u├žlar─▒na gerilim verilip ├žal─▒┼čmalar─▒ teker teker incelendi. Mesela bir manyetik switc┬ĺin alg─▒lama mesafesi , bir photo electric sens├Âr├╝n alg─▒lama mesafesi denenerek ├Â─črenildi. Ayr─▒ca PLC┬ĺnin ├ž─▒k─▒┼č─▒na ba─članan valf , kontakt├Âr , r├Âle gibi malzemelerin nas─▒l ba─čland─▒─č─▒ ve ba─člana bilecek kontakt├Âr , r├Âle ve valflerin ├Âzellikleri ├Â─črenildi. Bunlara gerilim verilerek ayr─▒ ayr─▒ ├žal─▒┼čmalar─▒ g├Âr├╝ld├╝. Bu konudaki ├žal─▒┼čma ekte mevcuttur.

20 haziran 2001 ├çar┼čamba g├╝n├╝ PLC de─čil fabrikan─▒n plastik ├╝retim b├Âl├╝m├╝n├╝n tavan─▒ndaki daha ├Ânceden yap─▒lm─▒┼č fakat art─▒k kullan─▒lmayan sodyum buharl─▒ ayd─▒nlatma lambalar─▒ s├Âk├╝lerek temizlenip yeniden kullan─▒lmak ├╝zere bak─▒mlar─▒ yap─▒larak depoya ta┼č─▒nd─▒. ├ľ─členden sonra ise kal─▒p hane b├Âl├╝m├╝n├╝n tavan─▒ndaki sodyum buharl─▒ lambalar ayn─▒ ┼čekilde temizlenip bak─▒mlar─▒ yap─▒ld─▒ktan sonra depoya ta┼č─▒nd─▒.

21 Haziran 2001 per┼čembe Fabrikada ├Ânceden kompres├Âr dairesine ├žekilmi┼č olan

150 mm2 lik 9 adet kablo kompres├Âr panosundan s├Âk├╝lerek geri ├žekildi ve bu kablolar─▒n yerine yine ├Ânceden ├žekilmi┼č olan 3 adet 3 x 150+75 mm2 lik kablolar kompres├Âr panosuna getirilip ba─člant─▒lar─▒ yap─▒ld─▒.Ayr─▒ca kablolar kanallara sabitlendi.

22 haziran 2001 Cuma g├╝n├╝ fabrikan─▒n PCB ├╝retim b├Âl├╝m├╝ndeki serigrafi k─▒sm─▒nda asit buhar─▒ndan dolay─▒ ├Âzelli─čini kaybederek paslanm─▒┼č olan kablo kanallar─▒ s├Âk├╝l├╝p yenileriyle de─či┼čtirildi.

25 haziran 2001 pazartesi g├╝n├╝ fabrikan─▒n PCB ├╝retim b├Âl├╝m├╝ndeki makineleri besleyen kablolar─▒ ta┼č─▒yan 40 cm┬ĺlik kanallar pasl─▒ olmas─▒ nedeniyle yeni galvanizli kanallarla de─či┼čtirilmesi i├žin s├Âk├╝lerek i├žindeki kablolar tavandaki konsola tutturuldu.

26 haziran 2001 Sal─▒ g├╝n├╝ pazartesi s├Âk├╝len kanallar─▒n yerine yeni gelen galvanizli kanallar─▒n montaj─▒ yap─▒ld─▒. B├Âylece kanallar─▒n asit buhar─▒nda paslanmas─▒ s├Âz konusu olmayacakt─▒r.

27 haziran ├çar┼čamba fabrikan─▒n strofor ├╝retim b├Âl├╝m├╝nde yeni gelen kompres├Âre 3*75+50mm2 lik kablo ├žekilerek beslemesi yap─▒ld─▒. Ayr─▒ca bu ├žekilen kablo i├žin 10 cm lik kanal i┼člendi.

28 Haziran Per┼čembe g├╝n├╝ trafo 6┬ĺn─▒n bak─▒m─▒ yap─▒ld─▒. ├ľncelikle trafonun enerjisi kesilerek emniyete al─▒nd─▒ daha sonra trafo giri┼č ve ├ž─▒k─▒┼člar─▒ toprakland─▒. Trafo h├╝cresi temizlendikten sonra trafonun giri┼č ve ├ž─▒k─▒┼č─▒nda bulunan baralar ve izolat├Ârler temizlendikten sonra silikajerlerin rengine bak─▒ld─▒ a├ž─▒k renkte olduklar─▒ i├žin ya─č de─či┼čimine gerek duyulmad─▒ , bu┼činkler kontrol edilerek gev┼ček olanlar s─▒k─▒ld─▒ ve trafo g├Âvdesi silinip temizlendikten sonra h├╝creden ├ž─▒k─▒l─▒p enerji verildi.

29 Haziran Cuma g├╝n├╝ fabrikan─▒n ├žay oca─č─▒na yap─▒lan hava sirk├╝lasyon sistemine kumanda panosu yap─▒larak 1,5 kw┬ĺl─▒k motora 4*1.5 TTR kablo ├žekildi.pano i├žerisine 3*10 amper sigorta 2,50…..4,00 ayar sahal─▒ termik r├Âle ve 10 amperlik kontakt├Âr kullan─▒ld─▒.Yap─▒lan i┼čin devresi a┼ča─č─▒da g├Âr├╝lmektedir.

L 6A G 16A

e M

Stop

M Start

2 Temmuz Pazartesi g├╝n├╝ fabrikan─▒n kazan dairesinde bulunan ve plastik enjeksiyon makinelrine so─čuk su pompalayan GWK gurubu motorlar─▒n bak─▒m─▒na ba┼čland─▒. Bug├╝n 18,5 kw l─▒k pompa motoru s├Âk├╝lerek rulmanlar─▒ de─či┼čtirilerek genel temizli─či yap─▒ld─▒.

3 temmuz Sal─▒ 2001 bir g├╝n ├Ânceki yap─▒lan motorun ayn─▒s─▒ n─▒n bak─▒m─▒ yap─▒ld─▒

4 temmuz ├çar┼čamba 2001 d├╝nk├╝ i┼če devam edildi.

5 Temmuz Per┼čembe 2001 GWK motorlar─▒n─▒n 4. bak─▒m─▒ yap─▒ld─▒.

6 Temmuz Cuma 2001 GWK motorlar─▒n─▒n 5. bak─▒m─▒ yap─▒ld─▒.

9 Temmuz pazartesi 2001 fabrikan─▒n ─▒s─▒tma ve kullanma suyunu pompalayan CHILLER gurubu motorlar─▒n rulman de─či┼čimi ve genel temizlik i┼člerine ba┼čland─▒.

10 Temmuz Sal─▒ 2001 motorlar─▒n bak─▒m─▒na devam edildi.

11 Temmuz ├çar┼čamba 2001 motorlar─▒n bak─▒m─▒na devam edildi.

12 Temmuz Per┼čembe 2001 motorlar─▒n bak─▒m─▒na devam edildi.

13 Temmuz Cuma 2001 motorlar─▒n bak─▒m─▒na devam edildi.

16 temmuz 2001 pazartesi firman─▒n ├žal─▒┼čm─▒┼č oldu─ču fabrikada i┼čimizin bitmesinden dolay─▒ d─▒┼čar─▒da olan islere ba┼čland─▒ Bug├╝n bir toplu konut sitesinin bah├že ayd─▒nlatmas─▒ yap─▒ld─▒. ├ľnce direkler dikildi u├žlar─▒na 400 w l─▒k sodyum buharl─▒ lambalar tak─▒larak bunlara site genel panosundan yer alt─▒ hatt─▒ ├žekildi.

17 Temmuz 2001 Sal─▒ d├╝nk├╝ i┼če devam edildi.

18 Temmuz 2001 ├çar┼čamba g├╝n├╝ 16 katl─▒ bir konutun merdiven otomati─či tesisat─▒ ar─▒zas─▒ giderildi. Ar─▒zan─▒n nedeni arand─▒ ve yap─▒lan ├Âl├ž├╝mlerde lamba devresinde k─▒sa devre oldu─ču ve dolay─▒s─▒ ile merdiven otomatik r├Âle sinin kontaklar─▒n─▒n yap─▒┼čm─▒┼č oldu─ču anla┼č─▒ld─▒. K─▒sa devre nedeni ara┼čt─▒r─▒ld─▒─č─▒nda ise binaya yeni yap─▒lan do─čalgaz borular─▒n─▒n tutturuldu─ču kelep├želerden birinin i├žerisinden merdiven otomati─či tesisat─▒ ge├žen elektrik borusuna tesad├╝f etti─či g├Âr├╝ld├╝. Kelep├že s├Âk├╝lerek boru i├žerisindeki kablolar yenilendi ve kelep├ženin ba┼čka bir noktaya kayd─▒r─▒lmas─▒ talimat─▒ verildi. Ayr─▒ca merdiven otomati─či yenisiyle de─či┼čtirildi.

19 Temmuz 2001 Per┼čembe g├╝n├╝ bir g├╝n ├Ânce yap─▒lan konutun ve yan─▒nda bulunan konutlar─▒n bah├žesinde bulunan do─čalgaz kutular─▒na ve borular─▒na topraklama yap─▒ld─▒. ├ľncelikle topraklama ├žubuklar─▒ ├žak─▒ld─▒ daha sonra bu ├žubuklara 16 mm2 lik kablo ba─čland─▒ ve 40 cm derinli─če g├Âm├╝lerek do─čalgaz kutusuna ve borular─▒na ba─čland─▒.

20 Temmuz 2001 Cuma g├╝n├╝ bir firman─▒n g├╝venlik sisteminde meydana gelen ar─▒za bildirildi ve firmaya gidildi ├Âncelikle ar─▒za nedeni ara┼čt─▒r─▒ld─▒ ve problemin ne oldu─ču soruldu sistemin tamamen durdu─ču , durmadan ├Âncede elektrik kesintilerinden etkilenmemesi gerekirken , tam tersine alarm─▒n k─▒sa bir s├╝re ├žal─▒┼č─▒p devre d─▒┼č─▒ kald─▒─č─▒ bildirildi. Bu noktadan yola ├ž─▒karak ├žal─▒┼čmamas─▒n─▒n nedenini g├╝├ž devresinden olabilece─či tahmin edilerek g├╝├ž devresi incelemeye al─▒nd─▒ ve sigortas─▒n─▒n atm─▒┼č oldu─ču g├Âr├╝ld├╝. Bunun nedeni ara┼čt─▒r─▒ld─▒ ve ├Âncelikle i├žerisinde buluna seri ba─čl─▒ 2 adet 6 voltluk ak├╝ler ├Âl├ž├╝ld├╝. ├ľl├ž├╝m sonucunda ak├╝lerden birinin tamamen bozuldu─ču g├Âr├╝ld├╝ ak├╝ler ve sigorta de─či┼čtirilerek alarm tekrar devreye al─▒nd─▒ ve gerekli denemeler yap─▒ld─▒.

23 Temmuz 2001 Pazartesi g├╝n├╝ bobinaj at├Âlyede ├žal─▒┼čmaya ba┼čland─▒. Bug├╝n ilk olarak iki faz sarg─▒s─▒ yanm─▒┼č olan 1.1 kw g├╝c├╝nde bir motor sar─▒m─▒ yap─▒ld─▒.motor etiket de─čerleri al─▒nd─▒. Bunlar;

U=220/380 V

I=4.4/2.6 A

P=1.1 KW

N=3000 d/dak

Bu etiket de─čerleri al─▒nd─▒ktan sonra motor s├Âk├╝lerek tel ├žap─▒ , tel kesiti , sar─▒m tipi , incelenerek kaydedildi. Bu a┼čamadan sonra sarg─▒lar─▒n s├Âk├╝lerek sipir say─▒lar─▒na bak─▒ld─▒ ve buda kayda ge├žirildi. Sarg─▒lar s├Âk├╝ld├╝kten sonra stator temizlenerek presbant ├Âl├ž├╝s├╝ al─▒nd─▒ ve presbantlar kesilerek stator oluklar─▒na yerle┼čtirildi. Daha sonra bobin ├Âl├ž├╝s├╝ al─▒nd─▒ ve bu ├Âl├ž├╝ye g├Âre say─▒lan sipir kadar sar─▒ld─▒ bundan sonraki a┼čamada bobinler oluklara yerle┼čtirilerek ├╝zerlerine presbant kapaklar kapat─▒ld─▒ ve bobin u├žlar─▒ ba─članarak izole edildi son a┼čama olarak tret ile guruplar s─▒k─▒ca toparlanarak bobinlerin ├╝zerine lak d├Âk├╝l├╝p kurumaya b─▒rak─▒ld─▒. Motor rulmanlar─▒ kontrol edildi ve motor toplanarak faz ak─▒mlar─▒ kontrol edildikten sonra i┼člem bitirilmi┼č oldu.

24 oluklu 2 kutuplu 3 fazl─▒ bir motorun el tipi sar─▒m ┼čekli.

24 Temmuz 2001 Sal─▒ g├╝n├╝ Bir ├Ânce ki g├╝n yap─▒lan motorun sar─▒m─▒na devam edildi.

25 Temmuz 2001 ├çar┼čamba g├╝n├╝ 0.37 kw g├╝c├╝nde bir pompa motoru yap─▒ld─▒. Her zaman oldu─ču gibi ├Ânce etiket de─čerleri al─▒nd─▒ ve sar─▒m de─čerleri not edildi. Sar─▒m ┼čekline bak─▒larak ayn─▒ kesit ayn─▒ sipir ve ayn─▒ tipte sar─▒ld─▒. Sar─▒m ┼čekli a┼ča─č─▒da g├Âr├╝ld├╝─č├╝ gibi el tipi ve 4 kutuplu olarak sar─▒ld─▒. Sar─▒m ├Âncesi a┼čamalar statorun temizli─či gerekli bobin ve presbant ├Âl├ž├╝leri olarak yerine getirildi.

26 Temmuz 2001 Per┼čembe g├╝n├╝ d├╝n sar─▒lan motorun rulmanlar─▒ de─či┼čtirilerek kapaklar─▒ kapat─▒ld─▒ ve denemesi yap─▒ld─▒ faz ak─▒mlar─▒ kontrol edildi.

27 Temmuz 2001 Cuma g├╝n├╝ 4 kw┬ĺl─▒k bir motor iki faz sarg─▒s─▒n─▒n yanmas─▒ nedeniyle ar─▒za bildirildi ve motor s├Âk├╝l├╝p getirildi. Motor kapaklar─▒ s├Âk├╝ld├╝ gerekli etiket ve bobin de─čerleri not edildi ve motorun s├Âk├╝m i┼člemine ba┼čland─▒. Bobinler kesilerek ├ž─▒kart─▒ld─▒ statordaki presbant kal─▒nt─▒lar─▒ temizlendi presbant ├Âl├ž├╝s├╝ al─▒nd─▒ ve ard─▒ndan da bobin ├Âl├ž├╝s├╝ al─▒nd─▒. Bobinler ├ž─▒kr─▒kta sar─▒lmaya ba┼čland─▒ g├╝n bitiminde ancak 2 faz bobini sar─▒labildi i┼če Pazartesi devam edilmek ├╝zere son verildi.

30 Temmuz 2001 Pazartesi g├╝n├╝ Cuma g├╝n├╝nden kalan motorun 3. faz sarg─▒s─▒ sar─▒ld─▒ ve sarg─▒lar oyuklara yarle┼čtirildi presbantlar kapat─▒ld─▒. Bobin guruplar─▒ aras─▒na presbant yerle┼čtirilerek bobinler tretle s─▒k─▒ca toparlanarak sar─▒ld─▒ vernik i┼člemi yap─▒ld─▒ktan sonra kurumaya b─▒rak─▒ld─▒.kuruduktan sonra rulmanlar kontrol edilip kapaklar kapat─▒larak motor denendi , faz ak─▒mlar─▒ kontrol edildi. Motorun sar─▒m ┼čekli a┼ča─č─▒daki gibi el tipi ve 4 kutuplu yani 1500 devir/ dak d─▒r.

31 Temmuz 2001 Sal─▒ g├╝n├╝ 5.5 kw┬ĺl─▒k bir motor g├Âvdeye ka├žak nedeniyle ar─▒za bildirildi ve motor s├Âk├╝l├╝p getirildi. Motor kapaklar─▒ s├Âk├╝ld├╝ gerekli etiket ve bobin de─čerleri not edildi. Ve motorun s├Âk├╝m i┼člemine ba┼čland─▒. Bobinler kesilerek ├ž─▒kart─▒ld─▒ statordaki presbant kal─▒nt─▒lar─▒ temizlendi presbant ├Âl├ž├╝s├╝ al─▒nd─▒ ve ard─▒ndan da bobin ├Âl├ž├╝s├╝ al─▒nd─▒. Bobinler ├ž─▒kr─▒kta sar─▒lmaya ba┼čland─▒ g├╝n bitiminde ancak 2 faz bobini sar─▒labildi i┼če ertesi g├╝n devam edilmek ├╝zere son verildi.

1 A─čustos 2001 ├çar┼čamba g├╝n├╝nden kalan motorun 3. faz sarg─▒s─▒ sar─▒ld─▒ ve sarg─▒lar oyuklara yarle┼čtirildi presbantlar kapat─▒ld─▒. Bobin guruplar─▒ aras─▒na presbant yerle┼čtirilerek bobinler tretle s─▒k─▒ca toparlanarak sar─▒ld─▒ vernik i┼člemi yap─▒ld─▒ktan sonra kurumaya b─▒rak─▒ld─▒.kuruduktan sonra rulmanlar kontrol edilip kapaklar kapat─▒larak motor denendi , faz ak─▒mlar─▒ kontrol edildi. Motorun sar─▒m ┼čekli a┼ča─č─▒daki gibi dengeli i├ž i├že yar─▒m kal─▒p ve 4 kutuplu yani 1500 devir/dak d─▒r.

2 A─čustos 2001 Per┼čembe g├╝n├╝ herhangi bir motor i┼či olmamas─▒ nedeniyle at├Âlyede temizlik ve d├╝zenleme ├žal─▒┼čmas─▒ yap─▒ld─▒.

3 A─čustos 2001 Cuma pano at├Âlyeye ge├žildi ve burada Pazartesi yeni bir panoya ba┼članaca─č─▒ i├žin at├Âlyenin d├╝zeltilmesi gerekti─či ve panonun b├╝y├╝k olmas─▒ nedeniylede yer a├ž─▒ld─▒. Gerekli t├╝m haz─▒rl─▒klar yap─▒ld─▒.

6 A─čustos 2001 Pazartesi g├╝n├╝ pano at├Âlyede ├žal─▒┼čmaya ba┼čland─▒. ─░ki k─▒s─▒mdan olu┼čan bir pano getirildi. Yeni kurulan bir fabrikaya ait olan bu panonun yap─▒m─▒ 1 hafta s├╝rd├╝. ─░lk g├╝n panonun birinci k─▒sm─▒ olan da─č─▒t─▒m k─▒sm─▒n─▒n yap─▒m─▒na ba┼čland─▒. 800 amperlik pano giri┼č kompakt─▒ , 200 amperlik iki adet ├ž─▒k─▒┼č ve 400 amperlik ayr─▒ca ├ž─▒k─▒┼č kompakt─▒yla birlikte kompanzasyon beslemesine de 630 amperlik kompakt koyuldu. Bunlar pano sac─▒na monte edildi. Daha sonra pano i├žine baralar─▒ tutacak olan izolat├Ârler yerle┼čtirildi ve baralar ├Âl├ž├╝lerek kesildi. Baralar─▒n gerekli yerlerinden delikler delinerek deliklerin yerleri hari├ž kalan k─▒s─▒mlar boyand─▒. Baralar kompaktlara ba─čland─▒ sinyallere ├ž─▒k─▒┼č verildi ve ayr─▒ca kompanzasyonada ├ž─▒k─▒┼č verildi. Bundan sonra panonun ikinci k─▒sm─▒ olan kompanzasyon k─▒sm─▒na ba┼čland─▒. ├ľnce g├╝├ž devresi yap─▒ld─▒ yani baralardan sigortalara sigortalardan kontakt├Ârlere ve kontakt├Ârlerden de kondansat├Ârlere giden ba─člant─▒lar yap─▒ld─▒. Kondansat├Âr g├Âvdeleri toprakland─▒. T faz─▒ ├╝zerine ak─▒m trafosu yerle┼čtirildi.(ak─▒m trafosunun buradaki g├Ârevi gecen ak─▒m─▒ alg─▒layarak r├Âle ve cosQ metreye iletmektir). Bu faza yerle┼čtirilmesinin nedeni a┼ča─č─▒daki ┼čekillerde g├Âr├╝lece─či ├╝zere r├Âle ve cosQ metrenin besleme faz─▒ olmas─▒d─▒r. R├Âle 7 kademe reaktif g├╝├ž kontrol r├Âlesidir bu r├Âlenin de ba─člant─▒s─▒ a┼ča─č─▒daki ┼čekilde oldu─ču gibi yap─▒ld─▒. CosQ metre ba─člant─▒s─▒ yap─▒ld─▒ ve panoya 3 faz verilerek ak─▒m trafosu u├žlar─▒n─▒n do─čru olup olmad─▒─č─▒ denendi. Ak─▒m trafosu u├žlar─▒ ters olsayd─▒ cosQ metre kapasitif g├Âsterirdi. Burada kullan─▒lan r├Âlenin ├žal─▒┼čma prensibi ┼č├Âyledir: gerilimden ve ak─▒mdan ald─▒─č─▒ ├Ârneklerle hangisinin ilerde veya geride oldu─čunu tesbit edip ak─▒m gerilimden ilerde ise devreye kademe u├žlar─▒na ba─čl─▒ olan kondansat├Ârleri otomatik olarak devreye almak veya durum tam tersi ise devreden ├ž─▒karmak.

Kompanzasyon panosuna ait kumanda devresi(R├Âle ba─člant─▒ ┼čemas─▒).

Kompanzazyon panosuna ait g├╝├ž devresi

Da─č─▒t─▒m Panosu G├╝├ž Devresi

STAJ

EK DOSYASI

PLC

Yorum ekle 12 Temmuz 2007

Metalik Malzemelerin

METAL─░K MALZEMELER─░N

ROCKWELL SERTL─░K MUAYENES─░

Tan─▒m:

Rockwell sertlik de─čeri, malzeme ├╝zerine, bat─▒c─▒ bir u├ž yard─▒m─▒yla ├Ânce sabit belirli k├╝├ž├╝k bir y├╝kle bast─▒r─▒ld─▒─č─▒nda meydana gelen izin dip k─▒sm─▒ ba┼člang─▒├ž noktas─▒ al─▒narak, y├╝k daha y├╝ksek belirli de─čere art─▒r─▒l─▒p daha sonra tekrar ├Ânceki k├╝├ž├╝k y├╝ke d├Ân├╝lmek suretiyle ba┼člang─▒├žtaki ize nazaran meydana gelen iz derinli─čindeki net art─▒┼čla ters orant─▒l─▒ bir say─▒d─▒r. Rockwell muayenesi i├žin kullan─▒lan bat─▒c─▒ u├žlar, belirli ├žaplarda ├želik bilyalarla ├Âzel bir konik elmas u├žtan ibarettir. Elmas ucun koniklik a├ž─▒s─▒ 120┬░ olup en u├ž k─▒sm─▒ 0.2 mm yar─▒├žap─▒nda, k├╝re par├žas─▒ bi├žiminde yuvarlat─▒lm─▒┼čt─▒r. Rockwell sertlik de─čerleri daima sembol bir harfle birlikte beyan edilir ki bu sembol harf bat─▒c─▒ ucun tipini, kullan─▒lan y├╝k├╝n miktar─▒n─▒ ve kadran ├╝zerinde okunacak b├Âl├╝m├╝ belli eder.

Rockwell Cihaz─▒:

Rockwell sertlik de─čerini tayin i├žin kullan─▒lan cihaz esas olarak bat─▒c─▒ bir ucun, belirli bir muayene ┼čeraitinde, ├Ârne─če bat─▒┼č derinli─čini tayin etmek suretiyle sertlik ├Âl├ž├╝lmesine yarar. Bat─▒c─▒ u├ž ya ├želik bir bilyad─▒r, yahut ucu k├╝resel konik elmast─▒r. Bu maksatla kullan─▒lan ├Âzel cihaz─▒n b├Âl├╝ml├╝ kadran─▒nda okunan sertlik de─čeri itibari bir say─▒ olup birbiri ├╝zerine inzimam eden iki izin sebep oldu─ču ├ž├Âk├╝nt├╝n├╝n derinli─či ile ilgilidir. B├Âl├╝mleme ters olarak yap─▒ld─▒─č─▒ i├žin daha sert olan malzemede daha y├╝ksek say─▒ elde edilir. Evvela 10 kgf.┬ĺlik k├╝├ž├╝k y├╝k uygulanarak bir ilk bat─▒┼č yap─▒l─▒r. Bu suretle bat─▒c─▒ u├ž malzeme ├╝zerine oturur ve onu yerinde tutar. Siyah rakaml─▒ b├Âl├╝m ├╝zerinde kadran s─▒f─▒ra getirilir ve daha sonra b├╝y├╝k y├╝k uygulan─▒r. Bu b├╝y├╝k y├╝k, uygulanan toplam y├╝k olup derinlik ├Âl├žmesi sadece k├╝├ž├╝k y├╝kten b├╝y├╝k y├╝ke kadar art─▒┼čtan m├╝tevellit derinlik art─▒┼č─▒na ba─čl─▒d─▒r.

B├╝y├╝k y├╝k uyguland─▒ktan ve kald─▒r─▒ld─▒ktan sonra, standart i┼čleme g├Âre, k├╝├ž├╝k y├╝k hala uygulan─▒r durumda iken kadran─▒n g├Âsterdi─či de─čer okunur. Bat─▒c─▒ u├ž olarak ├želik bilya kullan─▒ld─▒─č─▒ zaman b├╝y├╝k y├╝k├╝n 60 kgf veya 100 kgf al─▒nmas─▒ mutadd─▒r, fakat gerekti─či zaman di─čer y├╝kler de kullan─▒labilir. Ucu k├╝resel konik elmas u├ž kullan─▒ld─▒─č─▒ zaman b├╝y├╝k y├╝k genel olarak 150 kgf.┬ĺdir. Bilya bi├žimindeki bat─▒c─▒ ucun ├žap─▒ normal olarak 1.588 mm (1/16 in├ž)┬ĺdir, fakat yumu┼čak metaller i├žin daha b├╝y├╝k ├žapl─▒, mesela 3.175 mm (1/8 in├ž), 6.35 mm (1/4 in├ž) veya 12.7 mm (1/2 in├ž)┬ĺlik bilyalar kullan─▒labilir. ├çe┼čitli y├╝k ve bat─▒c─▒ u├ž kombinasyonlar─▒ bu suretle sa─član─▒r ve en elveri┼čli olarak hangi kombinasyonun kullan─▒laca─č─▒n─▒ edinilen tecr├╝be tayin eder.

Rockwell Sertlik Skalalar─▒:

Rockwell sertlik de─čerleri genel olarak Tablo-1┬ĺde belirtilen standart skalalardan birine g├Âre tayin edilir ve bildirilir. Hi├žbir Rockwell sertlik de─čeri sadece tek bir rakamla ifade edilmez. Muayenenin yap─▒l─▒┼č─▒nda kullan─▒lan bat─▒c─▒n─▒n tipini ve y├╝k├╝n miktar─▒n─▒ mutlaka bir sembolle belirtmek gerekir. Her durum i├žin k├╝├ž├╝k y├╝k 10 kgf┬ĺdir ve bu k├╝├ž├╝k y├╝k uyguland─▒ktan sonra kadran ayar edilir ve g├Âsterge C ┬ľ skalas─▒nda s─▒f─▒r─▒, B ┬ľ skalas─▒nda 30┬ĺu g├Âsterecek duruma getirilir.

Herhangi bir skalada 100 rakam─▒ndan daha b├╝y├╝k de─čerler veren malzemede bilya bi├žimindeki bat─▒c─▒ u├žlar─▒n kullan─▒lmas─▒ tavsiye edilmez. Zira bu takdirde do─čruluk daha azd─▒r ve bilya yass─▒la┼č─▒r. Keza 20┬ĺden daha k├╝├ž├╝k de─čerler veren malzemede elmas konik bat─▒c─▒ u├žlar─▒n kullan─▒lmas─▒ tavsiye edilmez. Rockwell sertlik muayenesinde, bir Rockwell say─▒s─▒ bat─▒c─▒ ucun 0.002 mm┬ĺlik hareketinin kar┼č─▒l─▒─č─▒ olan derinliktir.

Rockwell sertlik skalalar─▒n─▒n tipik kullanma yerleri Tablo-1┬ĺde g├Âsterilmi┼čtir. Baz─▒ hallerde birden fazla Rockwell skalas─▒ kullan─▒labilir. Kullanmaya elveri┼čli en b├╝y├╝k bilya ile ├Âl├žme yapmak gerekir. Zira bat─▒c─▒ ucun boyutlar─▒ b├╝y├╝d├╝k├že ├Âl├žmenin do─črulu─ču kaybolur. Bunun istisnas─▒ homogen olmayan yumu┼čak bir malzeme muayene edildi─či zamand─▒r ki bu takdirde tercihen b├╝y├╝k boyda bilya kullan─▒l─▒r ve alan─▒ daha b├╝y├╝k bir iz elde edilerek ortalamaya yak─▒n de─čerler bulunur.

TABLO-1 Rockwell Sertlik Skalalar─▒

Sembol├╝

Bat─▒c─▒ U├ž

B├╝y├╝k Y├╝k Kgf.

Kullan─▒lan B├Âl├╝m├╝n Rengi

Tipik Kullanma Yerleri

1.588 mm (1/16 in├ž) bilya

100

K─▒rm─▒z─▒

Bak─▒r ala┼č─▒mlar─▒, yumu┼čak ├želikler, al├╝minyum ala┼č─▒mlar─▒, temper d├Âk├╝m vs.

Elmas konik u├ž

150

Siyah

├çelik, sert d├Âkme demirler, perlitik temper d├Âk├╝m, titan, derin olarak y├╝zeyi sertle┼čtirilmi┼č ├želik ve Rockwell B de─čeri 100┬ĺden daha fazla olan di─čer malzeme

Elmas konik u├ž

60

Siyah

Sert metaller, ince ├želik ve y├╝zeyi ince tabaka halinde sertle┼čtirilmi┼č ├želik

Elmas konik u├ž

100

Siyah

─░nce ├želik ve orta kal─▒nl─▒kta y├╝zeyi sertle┼čtirilmi┼č ├želik ve temper d├Âk├╝m

3.175 mm (1/8 in├ž) bilya

100

K─▒rm─▒z─▒

D├Âkme demir, al├╝minyum ve magnezyum ala┼č─▒mlar─▒, yumu┼čak ince sa├ž metaller

1.588 mm (1/16 in├ž) bilya

60

K─▒rm─▒z─▒

Tavlanm─▒┼č bak─▒r ala┼č─▒mlar─▒, yumu┼čak ince sac metaller

1.588 mm (1/16 in├ž) bilya

150

K─▒rm─▒z─▒

Fosforlu bronz berilliyumlu bak─▒r temper d├Âk├╝mler. Bilyan─▒n yass─▒la┼čma ihtimalini ├Ânlemek etmek i├žin ├╝st s─▒n─▒r G 92 Rockwell sertlidir.

3.175 mm (1/8 in├ž) bilya

60

K─▒rm─▒z─▒

Yatak metalleri ve di─čer ├žok yumu┼čak

3.175 mm (1/8 in├ž) bilya

150

K─▒rm─▒z─▒

veya ince malzeme. Altta bulunan

6.350 mm (1/4 in├ž) bilya

60

K─▒rm─▒z─▒

mesnedin etkisini minimum d├╝zeye

6.350 mm (1/4 in├ž) bilya

100

K─▒rm─▒z─▒

indirmek i├žin en k├╝├ž├╝k bilya ile en a─č─▒r

6.350 mm (1/4 in├ž) bilya

150

K─▒rm─▒z─▒

y├╝k kullan─▒l─▒r.

12.700 mm (1/2 in├ž) bilya

60

K─▒rm─▒z─▒

12.700 mm (1/2 in├ž) bilya

100

K─▒rm─▒z─▒

12.700 mm (1/2 in├ž) bilya

150

K─▒rm─▒z─▒

Bat─▒c─▒ U├žlar:

Standart bat─▒c─▒ u├žlar, ucu k├╝resel elmas konik bat─▒c─▒ u├ž ile, 1.588 mm (1/16 in├ž), 3.175 mm (1/8 in├ž), 6.35 mm (1/4 in├ž) ve 12.7 mm (1/2 in├ž) ├žap─▒nda ├želik bilyalard─▒r. Elmas bat─▒c─▒ u├ž 120 ┬▒ 0.5┬░┬ĺlik bir a├ž─▒ te┼čkil eden bir koni ile tepe noktas─▒ 0.2 mm yar─▒├žap─▒nda bir k├╝re par├žas─▒ndan ibarettir. Kullan─▒lan ├želik bilyalarda y├╝zey d├╝zg├╝ns├╝zl├╝kleri bulunmamal─▒d─▒r. Bilyalar─▒n ├žap─▒ nominal de─čerden ┬▒ 0.0035 mm┬ĺden daha farkl─▒ bulunmamal─▒d─▒r. Ucun ├ževresi zaman zaman bir b├╝y├╝te├žle kontrol edilmelidir. B├Âyle bir kontrol, elmas u├žtan herhangi ufak bir par├žan─▒n kopup kopmad─▒─č─▒n─▒, bilya ┼čeklindeki ucun yass─▒la┼čmad─▒─č─▒n─▒ meydana ├ž─▒kar─▒r. E─čer b├Âyle bir ├Âz├╝r g├Âr├╝l├╝rse u├ž de─či┼čtirilmelidir. Bat─▒c─▒ u├ž ├╝zerinde, toz, kir, gres ve tufal gibi yabanc─▒ maddeler bulunmamal─▒d─▒r; bu gibi ┼čeyler sonu├žlara etki eder.

Mesnetler:

Kullan─▒lacak olan mesnet muayene edilecek ├Ârne─čin oturtulmas─▒na elveri┼čli olmal─▒d─▒r. Silindir bi├žimindeki par├žalar V ┬ľ ┼čeklindeki mesnetler ├╝zerine konularak muayene edilmelidir. Bu bi├žim mesnetler ├Ârne─če desteklik ederken ucun ekseni ile mesnedin ekseni ayn─▒ do─črultudad─▒r. Silindir bi├žimindeki par├žalar ayn─▒ zamanda uygun bir tarzda tabana yerle┼čtirilmi┼č ve mandala tesbit edilmi┼č sert, paralel ve ├žift silindirler ├╝zerinde de muayene edilebilir. Yass─▒ olan par├žalar d├╝z bir mesnet ├╝zerine konularak muayene edilir. Bu gibi mesnetlerin y├╝zeyi d├╝zg├╝n ve bu d├╝zlem bat─▒c─▒ ucun eksenine dikey durumdad─▒r. M├╝kemmel bir suretle yass─▒ olmayan ince malzeme veya ├Ârnekler i├žin kullan─▒lan d├╝z tabanl─▒ mesnetlerin ortas─▒nda bir ├ž─▒k─▒nt─▒ bulunur. Bu ├ž─▒k─▒nt─▒n─▒n ├žap─▒ yakla┼č─▒k olarak 6 mm ve y├╝ksekli─či yakla┼č─▒k 20 mm olup tepe k─▒sm─▒ parlat─▒lm─▒┼čt─▒r; eziklik ve derin yaralar yoktur. Bu ├ž─▒k─▒nt─▒n─▒n Rockwell sertli─či en az 60 RC┬ĺdir.

├ľrnek kal─▒nl─▒─č─▒ i├žin gerekli ┼čartlar kar┼č─▒land─▒─č─▒ takdirde, mesnet ├╝zerinde iz meydana getirilmesi gibi bir tehlike mevcut de─čildir. Fakat ├Ârnek ├žok ince ise, izin meydana getirildi─či y├╝zeyin aksi taraf─▒nda bir kabar─▒kl─▒k g├Âr├╝lebilir; bunun sonucu olarak mesnet hasara u─črayabilir. Keza mesnedin bat─▒c─▒ uca kazaen ├žarpmas─▒ da b├Âyle bir hasar yapabilir. ┼×ayet herhangi bir sebepten ├Ât├╝r├╝ mesnet hasara u─čram─▒┼čsa de─či┼čtirilmelidir. Zira g├Âzle g├Âr├╝lebilecek kadar ├žizik veya ezik olan mesnetler kullan─▒larak ince malzemede yap─▒lan sertlik ├Âl├ž├╝mleri yanl─▒┼č sonu├ž verir.

├çok yumu┼čak malzemenin sertli─čini tayin ederken yukar─▒da belirtilen ├ž─▒k─▒nt─▒l─▒ mesnetler kullan─▒lmamal─▒d─▒r. Zira muayene ├Ârne─činin kal─▒nl─▒─č─▒ ne olursa olsun, y├╝klenen y├╝k etkisi ile mesnet ├Ârne─čin alt taraf─▒na batabilir.

Kalibrasyon Bloklar─▒:

Belirtilmi┼č bulunan isteklere g├Âre haz─▒rlanm─▒┼č kalibrasyon bloklar─▒ muayene cihaz─▒n─▒n periyodik kontrollar─▒nda kullan─▒l─▒r. Rockwell muayene cihaz─▒n─▒n do─črulu─čunu tahkik i├žin kullan─▒lan kalibrasyon bloklar─▒ m├╝tecanis ├Âzellikteki malzemeden olmal─▒, mesnet etkileri bulunmayacak derecede yeter kal─▒nl─▒kta yap─▒lmal─▒, gerek alt, gerekse ├╝st y├╝zeyi d├╝zg├╝n olmal─▒d─▒r. Muayene edilecek y├╝zeylerin alan─▒ 25 cm┬▓┬ĺden fazla olmamal─▒d─▒r. Y├╝zeyleri parlat─▒lm─▒┼č olmal─▒ ve sertlik okunu┼čuna etki edebilecek derecedeki y├╝zey ├Âz├╝rleri ve uygunsuzluklar─▒n bulunup bulunmad─▒─č─▒ kontrol edilmelidir. Bir kalibrasyon blokunun sertlik de─čeri, do─črulu─ču kabul edilen bir Rockwell muayene cihaz─▒ ile 5 iz meydana getirmek suretiyle tayin edilir. Kalibrasyon bloklar─▒n─▒n kalibrasyonlar─▒nda 5 ├Âl├žme yap─▒l─▒r. ┼×ayet blok, dikd├Ârtgen bi├žiminde ise, 4 okunu┼č k├Â┼čegenlerinin u├ž taraf─▒nda, k├Â┼čelerden ve bir tanesi de yakla┼č─▒k olarak k├Â┼čegenlerin birle┼čti─či yerde, merkezden al─▒n─▒r. Blok y├╝zeyi daire ┼čeklinde oldu─ču takdirde, 4 okunu┼č ├ževre ├╝zerinde, birbirinden yakla┼č─▒k olarak 90┬║ farkl─▒ noktalardan ve bir okunu┼č da merkezden al─▒n─▒r. Bu 5 sertlik de─čerlerinin toplam da─č─▒l─▒┼č─▒ sertli─či 30 RB ve daha yukar─▒ olanlarda 2 sertlik de─čerinden, sertli─či 30 RB┬ĺden daha d├╝┼č├╝k olanlarda ise 3 sertlik de─čerinden fazla olmamal─▒d─▒r. Di─čer Rockwell skalalar─▒na ait bloklardaki da─č─▒lma s─▒n─▒rlar─▒ 30 RB┬ĺnin tahvil edilmi┼č de─čerinin alt ve ├╝st├╝nde ayn─▒ miktarlar kadar olmal─▒d─▒r. 5 ├Âl├žmenin ortalamas─▒ o kalibrasyon blokunun hakiki Rockwell sertli─či olarak al─▒n─▒r. Kalibrasyon bloklar─▒n─▒n ├╝zerine b├╝t├╝n 5 ├Âl├žmeyi de i├žine alacak ┼čekilde s─▒n─▒rlanm─▒┼č de─čerler markalan─▒r.

Yorum ekle 12 Temmuz 2007

Ortaya Çıkan Büyük

Ortaya ├ž─▒kan b├╝y├╝k

Uygulanan kuvvet( F1) kuvvet( F2)

H─░DROL─░K PRESLER :

Yandaki ┼čekildeki,s─▒v─▒lar─▒n ,k├╝├ž├╝k bir

Kuvvetten, daha b├╝y├╝k kuvvetler,elde etmede A1

nas─▒l kullan─▒ld─▒─č─▒n─▒ g├Âstermektedir. Bu A2

ara├žlara Hidrolik presler denir. Ayn─▒ bas─▒n├ž

K├╝├ž├╝k pistona a┼ča─č─▒ yukar─▒,a┼ča─č─▒ do─čru P

Uygulanan kuvvet, s─▒v─▒da bas─▒n├ž olu┼čturur Bas─▒n├ž (P )

S─▒v─▒ taraf─▒ndan her do─črultuda iletilen bas─▒n├ž

B├╝y├╝k pistonun, yukar─▒ do─čru b├╝y├╝k bir kuvvetle itilmesine neden olur.

┼×ekildeki gibi Pascal Yasas─▒n─▒n uyguland─▒─č─▒ hidrolik pres ┼čemas─▒ verilmi┼čtir. Alan─▒ A1 olan k├╝├ž├╝k pistona F1 ;kuvveti uyguland─▒─č─▒nda

P1 = F1/A1 kadar bir bas─▒n├ž olu┼čur. Bu bas─▒n├ž s─▒v─▒ taraf─▒ndan ,alan─▒ A2 olan b├╝y├╝k pistona iletilir. B├╝y├╝k piston F2 =P2 . A2 kuvvetiyle yukar─▒ do─čru itilir.

F2 kuvveti F1 kuvvetinden b├╝y├╝kt├╝r. Sistemde s─▒v─▒ bas─▒nc─▒ e┼čit oldu─čundan;

P1 = P2

F1/A1 =F2/A2 yada F1/F2 = A1/A2 ba─č─▒nt─▒s─▒ yaz─▒labilir.

Hidrolik presler hurda metalleri s─▒k─▒┼čt─▒rmada ,hidrolik frenlerde ,s─▒v─▒l─▒ barometrelerde , manometrelerde , i┼č makinelerinde ,di┼č├ži koltuklar─▒nda kullan─▒-

-l─▒r.

Pascal Yasas─▒n─▒n uygulama alanlar─▒ olarak su cenderesi,hidrolik fren,

Pres ve krikolar, bas─▒n├ž ├Âl├žmeye yarayan s─▒v─▒l─▒ barometre ve manometreler,otomobil tamirlerinde otomobilleri kald─▒rmak i├žin kullan─▒lan krikolar,di┼č├ži koltuklar─▒ ├Ârnek g├Âsterilebilir.

GAZLARIN BASINCI

S─▒v─▒lar a─č─▒rl─▒klar─▒ y├╝z├╝nden, kendileriyle temas haliyle olan y├╝zeyler ├╝zerine hidrostatik bas─▒n├ž ad─▒ verilen bir bas─▒n├ž yapar. Bu bas─▒nc─▒n b├╝y├╝kl├╝─č├╝

P = h .d .g ba─č─▒nt─▒s─▒ndan hesaplan─▒r. S─▒v─▒lar gibi a─č─▒rl─▒klar─▒ olan gazlarda bu-

-lunduklar─▒ kab─▒n ├žeperlerine bir bas─▒n├ž uygular . Gazlar s─▒v─▒lardan,farkl─▒ olarak

s─▒k─▒┼čt─▒r─▒labilme ├Âzelli─čine sahiptir.Bu nedenle de─či┼čik ama├žlarla evlerimizde,hastanelerde ,fabrikalarda ,i┼č yerlerinde bas─▒nca dayan─▒kl─▒ ├želik kaplar i├žersinde muhafaza edilirler. ├ľrne─čin; karbondioksit ,azot,oksijen ,neon gaz─▒ y├╝ksek bas─▒n├ž alt─▒nda , s─▒v─▒ halde ├želik t├╝plere doldurulur. Karbondioksit

yang─▒n s├Ând├╝r├╝c├╝s├╝ olarak , oksijen hastanelerde suni solunumda ,neon gaz─▒ havas─▒ bo┼čalt─▒lm─▒┼č lambalarda kullan─▒l─▒r. Yine mutfaklarda yak─▒t olarak kulland─▒-

-─č─▒m─▒z do─čal gaz ve likit gazda ├želik t├╝plerde ,bas─▒n├ž alt─▒nda muhafaza edilir. ├çe┼čitli ta┼č─▒tlar─▒n tekerleri i├žinde s─▒k─▒┼čt─▒r─▒lm─▒┼č hava bulunur.

Yorum ekle 12 Temmuz 2007

Gazlar Da A─č─▒rl─▒klara Sahip Olduklar─▒ndan Bas─▒n├ž Yaparlar. ─░├žinde Ya┼čad─▒─č─▒m

Gazlar da a─č─▒rl─▒klara sahip olduklar─▒ndan bas─▒n├ž yaparlar. ─░├žinde ya┼čad─▒─č─▒m─▒z atmosfer ( a├ž─▒k hava ) b├╝y├╝k bir bas─▒n├ž yapar. Fakat biz bu bas─▒nc─▒ hissetmeyiz. Zira, d─▒┼čtan yap─▒lan bu bas─▒nc─▒ i├žimize ├žekti─čimiz gene ayn─▒ gaz

(hava )bas─▒nc─▒ ile dengeleriz. D─▒┼čtaki bas─▒nc─▒n azalmas─▒ (y├╝kseklere ├ž─▒k─▒ld─▒k├ža ) i├žimizdeki bas─▒nc─▒ fazlala┼čt─▒raca─č─▒ndan damar ├žatlamalar─▒ ve kanamalar sonucu ├Âl├╝mler olabilir.

Gazlar─▒n bas─▒nc─▒n─▒ ├Âl├žmeye yarayan aletlere Manometre denir. Mano-

-metreler kapal─▒ yerlerdeki gazlar─▒n bas─▒nc─▒n─▒ ├Âl├žmek i├žin kullan─▒l─▒r. Manometreleri iki b├Âl├╝mde inceleyebiliriz.

1- A├ž─▒k manometreler

2- Kapal─▒ manometreler

1- A├çIK HAVA BASINCI VE ├ľL├ç├ťLMES─░

D├╝nyan─▒n ├ževresinde hava katman─▒ bulunur. Bu hava katman─▒n─▒n kal─▒nl─▒─č─▒ 10000 km kadard─▒r. Bu hava katman─▒na Atmosfer denir .

Atmosfer ,├žo─ču azot ve oksijenden olu┼čan bir gaz kar─▒┼č─▒m─▒d─▒r. Havan─▒n hacimce %21┬ĺi oksijen, %78┬ĺi azottur. Havan─▒n geri kalan k─▒sm─▒ neon,argon,gibi

Soy gazlar ile karbondioksit ve su buhar─▒ndan olu┼čur. Havan─▒n ├Âzellikleri her yerinde ayn─▒ de─čildir. Havan─▒n yo─čunlu─ču yer kabu─čuna yak─▒n yerlerde fazlad─▒r. Y├╝kseklere ├ž─▒k─▒ld─▒k├ža yo─čunluk azal─▒r. Havan─▒n yakla┼č─▒k %50┬ĺsi deniz y├╝zeyi ile 600m y├╝kseklikte bulunur.

Hava d├╝nyay─▒ bir ├Ârt├╝ ile ├ževreler. Biz, bu kal─▒n hava katman─▒n─▒n alt─▒nda ya┼čamaktay─▒z.

A─čz─▒ ka─č─▒t par├žas─▒ ile kapat─▒lm─▒┼č su dolu bardak ters ├ževrildi─činde i├žindeki suyun akmad─▒─č─▒n─▒ g├Âr├╝r├╝z. Bunun nedeni ,ka─č─▒d─▒ a┼ča─č─▒dan yukar─▒ya do─čru iten ve suyun bas─▒nc─▒ndan b├╝y├╝k olmas─▒ gereken a├ž─▒k hava bas─▒nc─▒d─▒r.

A├ž─▒k hava temas etti─či y├╝zeylere bas─▒n├ž yapar. 1654┬ĺte Almanya┬ĺda Magdeburg a─č─▒zlar─▒ birbirine gelecek ┼čekilde tutulmu┼č iki k├╝├ž├╝k metal yar─▒m k├╝renin i├žindeki havay─▒ ,bir hava bo┼čaltma tulumbas─▒ ile bo┼čaltt─▒. K├╝releri birbirinden ay─▒rmaya 16 at─▒n g├╝c├╝ yetmedi.

Su gibi hava da bas─▒nc─▒ her do─črultuda iletir.

A├çIK HAVA BASINCININ ├ľL├ç├ťLMES─░::

Televizyonlarda,gazetelerde, (al├žak bas─▒n├ž) ve (y├╝ksek bas─▒n├ž) alanlar─▒n─▒ g├Âsteren haritalar g├Ârm├╝┼čs├╝n├╝zd├╝r. Hava tahmininde ,hava bas─▒nc─▒n─▒ dengeleyen s─▒v─▒ s├╝tununun y├╝ksekli─či ├Âl├ž├╝l├╝r. Hava bas─▒nc─▒ yakla┼č─▒k 10m y├╝ksekli─čindeki suyun bas─▒nc─▒na e┼čittir.

12000m┬ĺde hava bas─▒nc─▒ yakla┼č─▒k

15cmhg┬ĺdir.

8848m┬ĺde Everest Tepesi hava

bas─▒nc─▒ yakla┼č─▒k 30 cmhg┬ĺdir.

Da─č─▒n orta yamac─▒nda

Hava bas─▒nc─▒ yakla┼č─▒k

50cmhg┬ĺdir.

Deniz seviyesinde hava bas─▒nc─▒ yakla┼č─▒k 76 cmhg┬ĺdir.

├ťstteki ┼čekilde yukar─▒ya do─čru ├ž─▒k─▒ld─▒k├ža bas─▒nc─▒n de─či┼čimi g├Âsterilmi┼čtir. Bu bas─▒n├žlar da─čc─▒lar,pilotlar taraf─▒ndan metal barometre kulla-

-n─▒larak ├Âl├ž├╝lm├╝┼čt├╝r. Ya─čmurlu yada karl─▒ bir g├╝nde hava bas─▒nc─▒, kuru bir g├╝ne g├Âre ,daha d├╝┼č├╝kt├╝r.

Barometre;a├ž─▒k hava bas─▒nc─▒n─▒ ├Âl├žen ara├žlara Barometre denir.

Cival─▒ barometre ;Tori├želli deneyinde kullan─▒lan cam boru ,civa ├žana─č─▒

ve civadan olu┼čan ara├žt─▒r.

Altimetre ;A├ž─▒k hava bas─▒nc─▒y├╝kseklikle de─či┼čir. Hassas bir metal barometre a├ž─▒k hava bas─▒nc─▒ yan─▒nda y├╝ksekli─čide ├Âl├žebilir. Altimetre y├╝ksekli─či ├Âl├žer.

Metal barometre ;kutunun ├╝zerine tutturulmu┼č ibre,hava bas─▒nc─▒n─▒n kutuyu i├že do─čru itmesiyle hareket ederek bas─▒nc─▒ g├Âsterir.

Lastik pompalar; lastik pompalar a├ž─▒k hava bas─▒nc─▒n─▒n etkisiyle ├žal─▒┼č─▒r.

TORİÇELLİ DENEYİ :

Normal ┼čartlarda (0 C0 ve denizden y├╝kseklik s─▒f─▒r ) bir ucu kapal─▒ 1m uzunlunda cam boruyu civa ile doldurarak ters ├ževirip civa ile dolu ├žana─ča bat─▒-

-r─▒yor. Civan─▒n ├žana─ča tamamen bo┼čalmamas─▒n─▒n nedeni a├ž─▒k hava bas─▒nc─▒n─▒n borudaki bas─▒nc─▒ dengelemesidir. Buna g├Âre civa y├╝ksekli─či borunun geni┼čli─či ile ilgili de─čildir.

bo┼čluk

……………………………………………………………..

76cm 76cm 76cm

76cm po po p p p p

civa

po= a├ž─▒k hava bas─▒nc─▒ civa

76 cm y├╝ksekli─čindeki civa s├╝tununun bas─▒nc─▒ a├ž─▒k hava bas─▒nc─▒ ile dengelenmi┼čtir.

B-) KAPALI KAPLARDAK─░ GAZLARIN BASINCI

Gazlar konulduklar─▒ kab─▒n ┼čeklini al─▒r ve hacmini doldurur. Gazlar,

S─▒k─▒┼čt─▒rabilme ├Âzelli─činden yararlan─▒larak bas─▒n├ž alt─▒nda ├žok k├╝├ž├╝k hacimlere

s─▒─čd─▒r─▒labilir.

Gaz molek├╝lleri her y├Ânde serbest├že hareket eder. Kapal─▒ bir kab─▒n i├žinde bulunan gaz molek├╝lleri ,birbirlerine ve kab─▒n i├ž y├╝zeylerine ├žarpar.

Bas─▒n├ž alt─▒nda saklanan gazlar kullan─▒l─▒rken, depo edilen kaptan ihtiyaca g├Âre kontr├Âll├╝ al─▒n─▒r.

Kapal─▒ kaplardaki gazlar─▒n bas─▒nc─▒ ,gaz─▒n hacmini azaltarak yada artt─▒rarak de─či┼čtirebilir.

Hareketli pistonla kapat─▒lm─▒┼č hava dolu silindir ┼čeklinde bir kap d├╝┼č├╝nelim. Pistonu itti─čimizde silindir i├žindeki hava molek├╝llerinin say─▒s─▒ de─či┼čmez; ama molek├╝ller daha k├╝├ž├╝k bir hacme s─▒k─▒┼čt─▒r─▒l─▒r. Molek├╝ller kab─▒n i├ž y├╝zeylerine daha seyrek ├žarpar ve yapt─▒klar─▒ bas─▒n├ž azal─▒r.

Kapal─▒ kaplardaki gazlar─▒n bas─▒nc─▒ gaz ─▒s─▒t─▒larak veya so─čutularak de─či┼čtirilebilir. Gazlar─▒n bas─▒nc─▒n─▒ ├Âl├žmek i├žin manometreler kullan─▒l─▒r. Kapal─▒ u├žlu manometre ,i├žinde bir miktar civa olan, bir ucu kapal─▒ , U ┼čeklinde bir t├╝pt├╝r.Manometreye ba─čl─▒ gaz kab─▒nda bas─▒n├ž artt─▒─č─▒nda, civa,di─čer kolda y├╝k-

-selir.

A├ž─▒k u├žlu manometrede gaz bas─▒nc─▒n─▒n belirlenmesi biraz daha farkl─▒d─▒r. Bu ama├žla a├ž─▒k manometre uca etki eden hava bas─▒nc─▒ (Po) , baromet-

-reden okunur. Kapal─▒ kaplardaki gaz bas─▒nc─▒;

S─▒cakl─▒k ve hacim sabit ise ,molek├╝l say─▒s─▒ ile do─čru orant─▒l─▒d─▒r.

S─▒cakl─▒k ve molek├╝l say─▒s─▒ sabit ise , hacim ile bas─▒n├ž ters orant─▒l─▒d─▒r.

Bas─▒n├ž s─▒cakl─▒k ile do─čru orant─▒l─▒d─▒r

Yukar─▒daki ├╝├ž ├Âzellik bir arada de─čerlendirilirse ;

P . V = N . R . T olur.

P= Bas─▒n├ž

N= Molek├╝l say─▒s─▒

T= S─▒cakl─▒k

V= Hacim

R= Gaz sabiti

BOYLE ┬ľ MAR─░OTLE KANUNU

1. durum 2. durum 3.durum

V1 V2 V3

P1 P2 P3

N= Sabit N= Sabit N= Sabit

t0 = Sabit t 0 = Sabit t0 = Sabit

Kapal─▒ kaplardaki gazlar─▒n s─▒cakl─▒klar─▒ sabit tutulmak ┼čart─▒ ile her durum

─░├žin hacimleriyle bas─▒n├žlar─▒n─▒n ├žarp─▒m─▒ sabittir.

t0 = S─▒cakl─▒k

P= Bas─▒n├ž

N= Molek├╝l say─▒s─▒

V= Hacim

P1 .V1 = P2 . V2 = P3 . V3 =……………………….= Pn . Vn = sabit

Kapal─▒ kaplardaki gazlar─▒n s─▒cakl─▒klar─▒ sabit kalmak ┼čart─▒yla hacimleriyle bas─▒n├žlar─▒ ters orant─▒l─▒d─▒r.

2 ) CHARLES KANUNU :

1.durum 2. durum 3. durum

P = sabit P = sabit P = sabit

V1= V2= V3=

T1 = T2 = T3 =

N = sabit N = sabit N = sabit

Kapal─▒ kaplardaki gazlar─▒n bas─▒n├žlar─▒ sabit tutulmak ┼čart─▒ ile her durum i├žin hacimlerin s─▒cakl─▒klar─▒na oran─▒ sabittir.

V1 = V2 = …………………= Vn sabit

T1 T2 Tn

3 . GAY ┬ľ LUSSAC KANUNU

1. b├Âlge 2. b├Âlge 3.b├Âlge

N N N

Kapal─▒ kaplardaki gazlar─▒n hacimleri sabit tutulmak ┼čart─▒ ile , her durum i├žin bas─▒n├žlar─▒n─▒n s─▒cakl─▒klar─▒na oran─▒ sabittir.

P1 = P2 = …………….=Pn = sabit

T1 T2 Tn

Ortak form├╝l

P1 .V1 = P2 . V2 =…………..= Pn . Vn

T1 T2 Tn

├ľRNEK soru ;5

┼×ekildeki manometrenin bo┼čluk

ucu kapal─▒d─▒r .Buna g├Âre kaptaki Pgaz

s─▒v─▒n─▒n bas─▒nc─▒ ka├ž grf/cm2 olur ?

( d civa = 13,6 grf /cm3 t├╝r)

├ç├ľZ├ťM :

Pciva= 20 cm h =20 cm

d civa= 13,6 grf /cm 3

Borunun ucu kapal─▒ oldu─ču i├žin gaz─▒n bas─▒nc─▒

civan─▒n bas─▒nc─▒na e┼čittir . …….

Pgaz = P civa

Pgaz = h civa . d civa C─░VA

Pgaz = 20 . 13,6

Pgaz = 272 grf /cm 2 olur.

HAC─░M — BASIN├ç ─░L─░┼×K─░S─░

S─▒cakl─▒k sabit kalmak ko┼čuluyla herhangi bir gaz─▒n hacmi ile bas─▒nc─▒ aras─▒ndaki ili┼čki plastik bir enjekt├Ârle anla┼č─▒l─▒r. Enjekt├Âr├╝n ucu ba┼č parmakla kapat─▒larak piston ileriye do─čru itilir .Hacim k├╝├ž├╝ld├╝k├že i├žerideki havan─▒n bas─▒nc─▒ artar . Sabit s─▒cakl─▒kta hacim ile bas─▒n├ž aras─▒ndaki ili┼čkiyi biliyoruz.

Boyle-Maritto Yasas─▒na g├Âre , kapal─▒ kaptaki bir gaz─▒n s─▒cakl─▒─č─▒ sabit tutuldu─čunda , hacmi ile bas─▒nc─▒n─▒n ├žarp─▒m─▒ sabittir .

P . V = sabit P1 . V1 = P2 .V2

Bir gaz─▒n s─▒cakl─▒─č─▒ sabit tutularak hacmi de─či┼čtirildi─činde ,gaz─▒n ilk durumdaki hacim ┬ľ bas─▒n├ž ├žarp─▒m─▒ , ikinci durumdaki hacim ┬ľ bas─▒n├ž ├žarp─▒m─▒na e┼čittir.

P1 =1 ATM P2 =1,5 ATM P3 = 2ATM P4 =3 ATM

V1= 6 DM3

N MOLEK├ťL V2 =4 DM3

N MOLEK├ťL

V3 =3 DM3

N MOLEK├ťL V4 = 2 DM3

N MOLEK├ťL

Sabit s─▒cakl─▒kta hacmi k├╝├ž├╝len gaz─▒n bas─▒nc─▒ artar .

Yorum ekle 12 Temmuz 2007

Sivas Valisi Re┼čit Pa┼ča

S─░VAS VAL─░S─░ RE┼×─░T PA┼×A

Birinci D├╝nya sava┼činda akil almaz fedakarliklarimiza ve g├Âz kama┼čtirici kahramanliklarimiza ragmen 30 Ekim 1918┬ĺde Mondros M├╝tarekesini imzalamak zorunda kaliriz. Itilaf devletleri m├╝tarekeye dayanarak yurdumuzu i┼čgal ederler. Tarihin ┼čerefi b├╝y├╝k T├╝rk Milleti yokluk, yoksulluk ve ihanetlerle ba┼čba┼ča birakilir. Yok olu┼čun e┼čiginde korkun├ž bir ├žaresizlik ya┼čanirken umudunu yitirmeyen bir ki┼či vardir; Mustafa Kemal Pa┼ča.

Anadolu insan─▒n─▒n sars─▒lmaz ba─č─▒ms─▒zl─▒k tutkusunu bilen M.Kemal Pa┼ča, arkada┼člar─▒yla da isti┼čarelerde bulunduktan sonra ba─č─▒ms─▒zl─▒k ve h├╝rriyet m├╝cadelesine ba┼člamak i├žin Anadolu┬ĺya ├ž─▒kmaya karar verir.

Memleketimizi bu k├Ât├╝ g├╝nlerinde ─░tilaf devletlerinin bize b─▒rakt─▒─č─▒ ┼čehirlerimizden birisi de Sivas┬ĺt─▒r. M.Kemal milli m├╝cadelenin hareket ├╝ss├╝ olrak Sivas┬ĺ─▒ se├žer. Bu s─▒rada Sivs Valisi Re┼čit Pa┼ča┬ĺd─▒r.

Re┼čit Pa┼ča 1868 yilinda ┼×am┬ĺda dogmu┼čtur. 1888 yilinda M├╝lkiye┬ĺyi bitirdikten sonra ├že┼čitli egitim hizmetlerinde g├Ârev almi┼č, 1906 yilinda Serez Sancagi mutasarrifligina atanmi┼čtir. Bu g├Ârevde iken Rumeli Beyler Beyi (Pa┼čalik) ├╝nvanini kazanir. Ittihat ve Terakki Partisi┬ĺnin gizli ├žali┼čmalarina katilir. Ikinci Me┼črutiyet ├Âncesinde Sultan Ikinci Abdulhamit┬ĺe ├žektigi ├╝ltimatom telgrafiyla yurt ├žapinda ├╝n kazanir. Ikinci Me┼črutiyetin ilanindan sonra valilige y├╝kselir. Sirasiyla Edirne, Cezair-i Bahri-yi Sefid, Manastir, Ankara Kastamonu valiliklerinde bulunur. Daha sonra Sadrazam Talat Pa┼ča tarafindan g├Ârevden alinir. Ancak 1916 yili se├žimlerinde Ergani mebusluguna se├žilir. 28 Aralik 1918┬ĺde Meclis-i Mebusan2in dagilmasindan sonra a├žikta kalir ve ailesini ge├žindirmekte b├╝y├╝k sikintilar ya┼čar. H├╝rriyet ve Itilaf Partisinin kurdugu h├╝k├╝met Re┼čit Pa┼čayi Sivas Valiligine atar, Pa┼ča 11 Haziran 1919┬ĺda Sivas┬ĺta g├Âreve ba┼člar.

21 Haziran 1919┬ĺda Mustafa Kemal taraf─▒ndan Amasya kararlar─▒ al─▒n─▒r, b├╝t├╝n vali ve komutanlara duyurulur. Amasya┬ĺda al─▒nan kararlar─▒n birinde Anadolu┬ĺnun en g├╝venli yerlerinden biri olan Sivas┬ĺta milli bir kongrenin toplanm─▒s─▒r. Bu karar T├╝rk Milleti┬ĺnin hayat─▒nda bir d├Ân├╝m noktas─▒ oldu─ču kadar Vali Re┼čit Pa┼ča┬ĺn─▒n da kader ├žizgisini de─či┼čtirir.

Vatan─▒n i┼čgal edilmesine kay─▒ts─▒z kalan ─░stanbul H├╝k├╝meti milli uan─▒┼ča ├Ânderlik eden Mustafa Kemal Pa┼ča┬ĺy─▒ 23 Haziran 1919 tarihli bakanlar kurulu karar─▒ ile g├Ârevden al─▒r ve g├Âr├╝ld├╝─č├╝ yerde tutuklanmas─▒n─▒ valilere bildirir.

Vali Re┼čit Pa┼ča, resmen bagli oldugu h├╝k├╝metle, duygulari ve vicdaniyla destekledigi kongre arasinda se├žim yapmak zorunda, kendi degimiyle ┬ô├Ârs ve ├žeki├ž arasinda┬ö kalmi┼čtir. Ancak akli ve vatan sevgisis agir basar, Istanbul H├╝k├╝meti┬ĺne Mustafa Kemal ve arkada┼člarinin millet i├žin ├žali┼čtiklarini ve onlara kar┼či bir harekette bulunmanin birlik ve b├╝t├╝nl├╝g├╝m├╝z├╝ bozacagini bildirir, milli kongrenin yaninda oldgunu g├Âsterir.

─░stanbul h├╝k├╝meti Vali Re┼čit Pa┼ča┬ĺn─▒n kongrenin ve Mustafa Kemal┬ĺin yan─▒nda yer almas─▒ndan dolay─▒, milli m├╝cadele ├žal─▒┼čmas─▒n─▒ s├Ând├╝rmek amac─▒yla uzun ve gizli pazarl─▒klar sonucunda Elaz─▒─č Valisi Ali Galip┬ĺle anla┼č─▒r. Ancak ba┼č─▒ndan beri Ali Galip olay─▒ndan haberdar olan Mustaf Kemal bir taraftan ald─▒─č─▒ tedbirlerle Alip Galip┬ĺi bozguna u─črat─▒rken di─čer yandan Vali Re┼čit Pa┼ča arac─▒l─▒─č─▒yla g├Ânderdi─či telgrafla ─░stanbul H├╝k├╝meti┬ĺnin bu giri┼čiminden dolay─▒ ┼čiddetle ele┼čtirir ve h├╝k├╝metin yetkisizli─čini ilan eder.

Vatan─▒m─▒z─▒ d├╝┼čt├╝─č├╝ bu k├Ât├╝ durumdan kurtarmak i├žin erkeklerden geri kalmayan t├╝rk kad─▒nlar─▒ da cemiyet kurarak ├žok ├Ânemli ├žal─▒┼čmalar yapm─▒┼člar─▒d─▒r. Bunlardan en ├Ânemlileri Sivasl─▒ han─▒mlar─▒n, Re┼čit Pa┼ča┬ĺn─▒n e┼či Melek han─▒m┬ĺ─▒n ├Ânderli─činde 5 Kas─▒m 1919 Tarihinde Numune K─▒z Mektebi┬ĺnde toplanarak memleketin ba─č─▒mz─▒l─▒─č─▒n─▒ savunmak, Anadolu┬ĺnun birli─čini sa─člamak i├žin Anadolu Kad─▒nlar─▒ M├╝dafa-i Vatan Cemiyet┬ĺini kurmalar─▒d─▒r. 28 Kas─▒m 1919 Tarihinde toplanarak memeleketin d├╝┼čt├╝─č├╝ bu k├Ât├╝ durumu ve milltimize yap─▒lan haks─▒zl─▒klar─▒ ├Ânlemek i├žin kararlar alan vatansever T├╝rk kad─▒nlar─▒ vatan savunmas─▒ i├žin erkeleriyle birlikte ayn─▒ safta hareket edeceklerini bildirmi┼čleridr.

Sivas kongresi tamamlanarak halk egemenli─čine dayanan bir devlet d├╝zeninin kurulmas─▒n─▒n kararlr─▒ al─▒nm─▒┼č, ┬ôCumhuriyetin temelleri burada at─▒lm─▒┼čt─▒r.┬ö Bu ├žok ├Ânemli kongrenin Sivas┬ĺta yap─▒labilmesinde ve ba┼čar─▒l─▒ olabilmesinde b├╝y├╝k devlet adam─▒ Re┼čit Pa┼ča┬ĺn─▒n vali olarak bulunmas─▒n da ┼č├╝phesiz b├╝y├╝k rol├╝ bulunmaktad─▒r.

3 Eyl├╝l 1919 Tarihinden itibaren Sivas┬ĺta ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒ s├╝rd├╝ren Mustafa Kemal Pa┼ča ve Heyet-i Temsiliye, milli m├╝cadeleyi daha yak─▒n bir yerden y├Ânetmek ├╝zere halk─▒n yo─čun sevgi g├Âsterileriyle ve g├Âz ya┼člar─▒ aras─▒nda Sivas┬ĺtan ayr─▒l─▒rlar. Mustfa Kemal Pa┼ča Sivas┬ĺtan ayr─▒ld─▒ktan sonra Vali Re┼čit Pa┼ča ya bir te┼čekk├╝r mesaj─▒ ├žekerek memnuniyetlerini belirtir.

Sivas┬ĺ─▒n kara iklimi ve so─čuk havas─▒, sa─čl─▒─č─▒n─▒n bozulmas─▒ sebebi ile Vali Re┼čit Pa┼ča┬ĺya yaram─▒yordu. Bu nedenle Kastamonu Valisi Cemal Bey ile 1920 de yer de─či┼čtirdiler. Kastomonu Valisi iken yine sa─čl─▒k sebebi ile 1 Eyl├╝l 1921 de emekli oldu. 14 Mart 1924┬ĺte veffat etti. ├çok d├╝r├╝st ve namuslu bir ki┼či olan Re┼čit Pa┼ča┬ĺn─▒n 5 ├žocuklu kalabal─▒k ailesini ge├žindirmekten devletten ald─▒─č─▒ maa┼č─▒n d─▒┼č─▒nda bir geliri yoktu. Bundan dolay─▒ ailesine vatan─▒ hizmet tertibinde maa┼č ba─članm─▒┼čt─▒r.

Birinci D├╝nya Sava┼či┬ĺnda neler yaptigimizi ve bize i├žten, di┼čtan neler yapildigini hatirlatmak istemem. D├Ârt yil s├╝ren o heng├óme Osmanli Imparatorlugu tarihinin yalniz son yapraklarini degil, en heyecanli sayfalarini da ihtiva eder. T├╝rk unsuru bu d├Ârt yilin b├╝t├╝n agirligini omuzlarinda ta┼čidi. ├ç├Âkmege mahkum bir devleti zindele┼čtirmek hulyasiyla malini, canini-hayrete deger bir israrla ve e┼čsiz bir c├Âmertlikle- ortaya atti. Sekiz, on cephede -yari a├ž, yari ├žiplak- d├Âv├╝┼čt├╝. Alti y├╝zyildan beri ayni topraklar ├╝zerinde ve ayni bayrak altinda karde┼č karde┼č ya┼čadigi milletlerden ihanet g├Ârd├╝, pusulara ugradi, tuzaklara d├╝┼čt├╝. M├╝ttefiklerinin bile zaman zaman ihanetlerini g├Ârd├╝ ve sonunda ideallerinin hemen hepsini kaybederek, mukadderata boyun egdi.

Ben tarihin seyrini de─či┼čtirecek sahnelerle dolu olan bu kanl─▒ facian─▒n ilk perdeleri oynan─▒rken, Kastamonu┬ĺda vali idim. Bir milletin nas─▒l eridi─čini, toplumsal dengenin derece derece nas─▒l bozuldu─čunu orada g├Âz├╝mle g├Âr├╝yor, hastalanacak kadar ├╝z├╝l├╝yor ve ili ekonomik buhranlar─▒na kar┼č─▒ -imkan dairesinde- korumak i├žin didinip duruyordum. Bab─▒├óli ise nihai zafer kuruntusu ile mal ve can nam─▒na ele ge├žirebilecek her┼čeyi feda etmek siyasetini g├╝d├╝yordu. Bir bak─▒mdan bu siyaset do─čruydu. ├ç├╝nk├╝ -do─čru, e─čri- bir kere harbe girildikten sonra zafer perisini -ne pahas─▒na olursa olsun- yakalamak ve beklentimize g├Âre ona boyun e─čdirmek gerekti. Fakat bu iyi neticeyi alk─▒┼čl─▒yacak ellerin de kalmas─▒ gerekirdi. Yurtta┼čs─▒z bir yurtta nihai zaferin zevkini kim hissedecekti?..

Hat─▒r─▒ma, o elemli g├╝nlerde hep Pyrrhus geliyordu. Epirin bu ┼č├Âhretli h├╝k├╝mdar─▒, bilindi─či gibi Roma ordular─▒n─▒ ─░talya topraklar─▒nda iki defa ma─čl├╗p etmi┼č, fakat kendi ordusunun yar─▒s─▒n─▒ da bu zaferler u─črunda kurban vermi┼čti. ─░kinci harbin sonunda ├Âl├╝lerle ├Ârt├╝l├╝ sahay─▒ dola┼č─▒rken veziri Kinyas’a y├╝z├╝n├╝ ├ževirip ┼č├Âyle demi┼čti:

-Dostum, iki zafer daha kazan─▒rsak, yurdumuza yaln─▒z ba┼č─▒m─▒za d├Ânece─čiz!

Birinci D├╝nya Sava┼či┬ĺnda, bizim vaziyetimiz bu s├Âz├╝ hatirlatacak bi├žimdeydi. Iktisad├« buhran ise, ger├žekten dayanilmaz bir seviyeye ula┼čmi┼čti. Emzikli ├žocuklara ┼čeker verilemiyor, ├Âl├╝lere kefen bulunamiyordu.

Halbuki, ├žal─▒p ├ž─▒rpma zihniyetinden uzak ve bilgiye dayal─▒ makul bir idare sistemi kurularak bu buhranlar azalt─▒labilirdi. Bab─▒├óli, devlet adaml─▒─č─▒ kabiliyetinden mahrum kimselerle dolu oldu─ču i├žin, bu ├«mkan─▒ g├Ârmek ┼č├Âyle dursun, son g├╝ne kadar b├Âyle bir l├╝zumu bile hissetmedi.

Bununla beraber eli ve ete─či temiz kalm─▒┼č kimseleri i┼č ba┼č─▒ndan uzakla┼čt─▒rmaktan ├žekinmedi. Me┼črutiyet ink─▒l├ób─▒ndaki m├╝sbet hizmetlerime ra─čmen beni de isyankarl─▒kla su├žlayarak i┼čten ├ž─▒kard─▒.

Abd├╝lhamit de, boyundan veya huyundan ho┼članmadigi kimseleri azlederdi, s├╝rg├╝ne g├Ânderirdi. Me┼črutiyet, bir ├žok fenaliklar gibi, bu keyfi hareketlere de nihayet vermek i├žin ilan ettirilmi┼čti. Halbuki inkilaptan sonra, devlet gemisinin d├╝menini ellerine alanlar, Abdulhamit rotasindan ayrilmadilar, memurlarin haklarini ve vazifelerini tayin eden bir kanun yapmaktan ├žekindiler, ├ž├╝nk├╝ ├Âyle bir kanun, siyaseten ho┼ča gitmeyen bir memurun azline m├óni olacakti.

Lakin ─░ttihat ve Terakki Cemiyeti yine ba┼čkayd─▒. Cemiyetin h├╝k├╝meti, cemiyete mensup memurlar─▒n─▒ kolayl─▒kla fedadan ├žekinmiyordu. Cemiyet ise, bu suretle eza g├Âren karde┼člerinin g├Ânl├╝n├╝ almaktan geri kalm─▒yordu. Nitekim Dahiliye Naz─▒r─▒ s─▒fat─▒yla beni azleden rahmetli T├ólat Bey (Pa┼ča) cemiyet lideri s─▒fat─▒yla, hat─▒r─▒m─▒ ok┼čamay─▒ ihmal etmedi, beni Ergani sanca─č─▒ndan meb┬ĺus ├ž─▒kartt─▒, yeni kurulan bankalardan birinin idaresine de ├óza se├žtirdi.

─░┼čte harbin son safhalar─▒n─▒ bu suretle meb┬ĺusan meclisi s─▒ralar─▒nda takip etmek f─▒rsat─▒n─▒ elde etmi┼č bulunuyordum. Fakat bu f─▒rsat her T├╝rk meb┬ĺusu gibi beni de derece derece ├žo─čalan ─▒st─▒rapl─▒ bir uyan─▒kl─▒─ča sevketti. Devletin Bab─▒├óli ve ona ba─čl─▒ gazetelerin s├╝rekli propagandalar─▒na ra─čmen yokoldu─čunu g├Âr├╝yorduk.

Bir g├╝n bu hakikat─▒ h├╝k├╗met de itiraf etti, nihai zafer tekerlemelerini b─▒rakt─▒, harbi ve memleketi idarede g├Âsterdi─či aczin b├╝t├╝n cezalar─▒n─▒ ba┼čkalar─▒na devrederek ├žekildi. D├Ârt harp y─▒l─▒ a─č─▒zlar─▒n─▒ a├žmayan, h├╝k├╗meti hi├ž yoktan sebepler icat edip, alk─▒┼člayan meb┬ĺuslardan bir k─▒sm─▒ ┼čimdi galeyana gelmi┼člerdi. ─░┼č ba┼č─▒ndan ayr─▒lan h├╝k├╗met aleyhine siyasi, edebiyatta n├╝mune te┼čkil edecek nutuklar s├Âyl├╝yorlar, ate┼č p├╝sk├╝r├╝yorlar, k─▒yametler kopar─▒yorlard─▒. O arada ─░ttihat ve Terakki Cemiyeti ve h├╝k├╗meti hakk─▒nda ta┼č─▒d─▒klar─▒ kini masum T├╝rk milletine kar┼č─▒ da beslemek isteyen insafs─▒z meb┬ĺuslar da g├Âr├╝l├╝yordu. Bunlar, o milleti ├Âl├╝me mahkum g├Ârerek, olanca kuvvetleriyle iftiralar d├╝z├╝yorlard─▒. Meb┬ĺusan meclisi k├╝rs├╝s├╝nden b├╝t├╝n cihana seslerini duyurmaya ├žal─▒┼č─▒yorlard─▒.

Bu adamlar, d├Ârt uzun harp y─▒l─▒ i├žinde neredeydiler. ┼×imdi kanlar─▒n─▒ d├Âkmek istedikleri insanlar─▒n fenal─▒klar─▒n─▒ o zamanlar ni├žin tenkit etmemi┼člerdi?.. Buralar─▒ ┼ču sayfalarda ara┼čt─▒rmak manas─▒zd─▒r. Yaln─▒z siyasi ahl├óks─▒zl─▒─č─▒n Osmanl─▒l─▒k camias─▒ denilen yar─▒ kuruntuya dayanan, yar─▒ sun┬ĺ├« te┼čekk├╝l aras─▒nda ne kadar k├Âkle┼čti─čine i┼čaret etmi┼č olmak i├žin bu sat─▒rlar─▒ yazd─▒m.

Bana gelince: Talat gibi, Enver gibi siyasi, idari ve askeri bak─▒mdan say─▒s─▒z hatalar i┼člemi┼č, fakat namuslar─▒na ve milli ┼čereflerine kir bula┼čt─▒rmam─▒┼č ┼čahsiyetlerin, yaratt─▒klar─▒ felaketin her t├╝rl├╝ elemini ba┼čkalar─▒n─▒n vicdan─▒na ve irfan─▒na y├╝kleyerek, memleketten ka├žmalar─▒n─▒ do─čru bulmuyordum. Onlar ihtilal kahramanlar─▒yd─▒. Eserlerinin y─▒k─▒ld─▒─č─▒n─▒ veya y─▒k─▒lmak ├╝zere bulundu─čunu g├Âr├╝r g├Ârmez mert├že ├Âlmeyi g├Âze almal─▒yd─▒lar. Belki ilk f─▒rsatta hatalar─▒n─▒ millete affettirmek i├žin yurttan uzakla┼čt─▒lar. Ne yaz─▒k ki u─čursuzluklar kendilerini takip etti ve ├Âld├╝ler.

Bu kin, T├╝rklerden de bir z├╝mreyi istila etmi┼čti. Ittihat ve Terakki’nin ileri gelenleri ve diger fertlerine kar┼či, diger t├╝rklerle sava┼č halindeki d├╝┼čmanlar beraber h├╝cum ediyorlardi. Ayan meclisinde Ahmet Riza Beyle Damat Ferit, gazete s├╝tunlarinda da H├╝rriyet ve Itil├óf liderleri Diran Kelekyan’larin, Zehrap’larin, Aliye Divan-i Harbi mahkumlarinin kanlarini dava ediyorlardi. Talat Pa┼čanin ve arkada┼člarinin imkan bulundugu surette yok edilmesini istiyorlardi.

├çok ├╝zg├╝nd├╝m, ├žok ─▒st─▒rap ├žekiyordum. Mondros┬ĺta imzalanan ate┼čkeste, imparatorlu─čun biti┼čini tespit eden bir vesika mahiyeti g├Âr├╝yordum. Zaten Suriye, Irak, Hicaz ve Yemen elden ├ž─▒km─▒┼čt─▒. Kilikya ad─▒yla an─▒lma─ča ba┼članan, Adana havalisi i┼čgal alt─▒ndayd─▒. As─▒rlardan beri bir kelimeden ba┼čka bir ┼čey olmayan, yani tarih ve co─črafya bak─▒m─▒ndan m├╝sbet bir hakikat ifade etmeyen ┬ôVilayat-─▒ ┼×arkiye┬ö kli┼česi bir ├žok a─č─▒zlarda siyasi bir mefhum ├že┼čnisi vermekteydi. Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ sanki ilk ├ža─člardan beri Anadolu haritas─▒ndaki isimleri ihya etmek i├žin a├ž─▒lm─▒┼č gibi Orta Kapadokya, Pontos gibi isimlerle ortaya at─▒lm─▒┼čt─▒. T├╝rk vatan─▒nda bu isimler manala┼čt─▒r─▒lmak ve co─črafi bir h├╝viyete kavu┼čturulmak isteniyordu.

Bu vaziyette T├╝rklerin i├ž ve d─▒┼č d├╝┼čmanlar─▒n─▒ tan─▒malar─▒, elele vermeleri, kanad─▒, gagas─▒ kesilerek ku┼ča benzetilmi┼č olan vatan─▒, yeni ve tamam─▒yla haks─▒z bir ya─čmadan korumaya ├žal─▒┼čmalar─▒ gerekirken, h─▒rsl─▒, bencil adamlar kendi h─▒rslar─▒n─▒, kendi h─▒n├žlar─▒n─▒ yurdun menfaatine, hatta yurdun gelece─čine tercih ederek siyaset havas─▒n─▒ boyuna buland─▒r─▒yorlard─▒. Memlekette sefil bir anar┼či yaratma─ča ├žal─▒┼čmak suretiyle d├╝┼čmanlar─▒n ekme─čine ya─č s├╝r├╝yorlard─▒.

T├╝rk olmayanlar─▒n, T├╝rk yurdunu b├Âl├╝┼čmek istemelerini ne kadar g├╝c├╝m├╝ze giderse gitsin, tabii g├Ârmek gerekir; fakat H├╝rriyet ve ─░tilaf, Sulh ve Selamet, Ta├ól├«-i ─░slam, Muhipler cemiyeti gibi te┼čekk├╝llerin yabanc─▒ kuvvetlere dayanarak iktidar mevkiine ├ž─▒kmaya ve o mevkiyi yabanc─▒ menfaatlerine alet etmeye ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒ ak─▒l ve mant─▒─ča s─▒─čd─▒rmaya imkan yoktur. Y─▒k─▒lm─▒┼č bir yurtta d├╝┼čman eli, d├╝┼čman ete─či ├Âperek mevki sahibi olman─▒n ve o mevkiyi yine ayn─▒ eli, ayn─▒ ete─či ├Âperek korumaya ├žal─▒┼čman─▒n ne zevki vard─▒r. Akl─▒ ba┼č─▒nda beyler, pa┼čalar ve hocalar o yola girmi┼člerdi. T├╝rk milletini meb┬ĺusan ve ayan meclislerinde T├╝rk├že ├ž─▒kan gazetelerde itham ederek gayelerine ula┼čma─ča ├žal─▒┼č─▒yorlard─▒.

Bu gaflet ve k├Âr├╝k├Âr├╝ne ihanet dalga dalga yay─▒l─▒yordu. Meclis koridorlar─▒ h─▒rs ve entrika kas─▒rgalar─▒yla alt├╝st oluyordu. ─░┼čte bu vaziyette Talat Pa┼čan─▒n ikinci halefi olan Sadrazam Tevfik Pa┼ča, meb┬ĺusan meclisini da─č─▒tt─▒. Ben de her t├╝rl├╝ siyasi faaliyetten uzakla┼čt─▒m, vicdan─▒m─▒ ve idrakimi hasta eden vatani elemlerle ba┼čba┼ča kalarak bir k├Â┼čeye ├žekildim. Faciay─▒ geriden seyreyledim.

Her kafadan bir ses ├ž─▒k─▒yor gibiydi. H─▒n├ž ve ihtiras hayk─▒ran a─č─▒zlara kula─č─▒m─▒z─▒ kapayarak, ruhumuzu yurdun selameti, T├╝rkl├╝─č├╝n hayr─▒ i├žin ├ž─▒rp─▒nan y├╝reklere a├žt─▒─č─▒m─▒z vakit o y├╝reklerde zay─▒f olsa bile bir tak─▒m emellerin yer ald─▒─č─▒n─▒ g├Âr├╝yorduk. Mesela Vil├óyat-─▒ ┼×arkiye M├╝dafaa-y─▒ Hukuk-─▒ Milliye Cemiyeti ad─▒yla bir te┼čekk├╝l vard─▒.

Anavatandan zorla kopar─▒laca─č─▒ muhtemel g├Âr├╝len yerleri b├Âyle bir ak─▒betten korumak i├žin ├žal─▒┼čmak istiyordu. O kuvvette de─čilse, daha ba┼čka ufak tefek cemiyetlerin de, T├ólihsiz vatan─▒n y├╝z├╝n├╝ g├╝ld├╝rmek ├╝lk├╝s├╝yle faaliyete ge├žtikleri duyuluyordu.

L├ókin bu te┼čekk├╝llerde fikir birligi, program birligi ve hareket birligi yoktu. O ┼čekilde ki, m├╝tareke devrinin ilk aylarinda g├Âze ├žarpan vatanseverlik hamleleri her telinden ba┼čka bir beste d├Âk├╝len garip bir saz ahengine benziyordu. Bu da gayet tabi├«ydi. Zira saz usta bir san┬ĺatk├órin elinde degildi ve b├╝t├╝n tellerini ayri kudrette, ayri haysiyette parmaklar idare ediyordu.

Peki amma ├ókibet ne olacakt─▒? Medeniyete parlak hizmetlerde bulunmu┼č, bir de─čil, birka├ž k─▒t┬ĺan─▒n siyasi y├Ânden dengesinin sa─članmas─▒nda as─▒rlarca hakim bir rol oynam─▒┼č, insanl─▒─ča ┼čeref ve gurur veren y├╝ksek hasletlerin en k─▒ymetlilerine malik olmak haysiyetiyle tarihte ├╝n alm─▒┼č olan T├╝rkler, g├Âz├╝ ve ruhu duymaz bir d├╝┼čman z├╝mresinin yard─▒m─▒yla i├žli d─▒┼čl─▒ dalkavuklar─▒n elinde s├╝r├╝nmeye mi mahkum kalacaklard─▒?

Bu suali g├Âzlerim ya┼čara ya┼čara her g├╝n tekrar ediyordum. Ne yazik ki, hadiselerin lisanindan duydugum cevap y├╝rek ferahlatacak mahiyette degildi. Onun i├žin realitelerden nefret ederek hayal alemine kapaniyordum. T├╝rk yurduna selamet i┼čigi d├Âkecek g├╝ne┼či o alemde ariyordum. Bu sirada, S├╝leyman Nazif’in me┼čhur Arslan Hikayesi yayinlandi. H├ódisat Gazetesi’ni, ┼×ark vilayetlerinin hukukunu m├╝dafaa cemiyetine organ yapmi┼č olan bu pek heyecanli gazeteci, o kara g├╝nlerin hakik├ótini bu hikayede ┼ču suretle topluyor ve temsil ediyordu.

M─▒s─▒r─▒n “A┬ĺrabi Pa┼ča” vakas─▒ndan sonra ve Abd├╝lhamit’in miskin politikas─▒ y├╝z├╝nden, ─░ngilizler taraf─▒ndan i┼čgali s─▒ras─▒nda kahire kalesinde ihtiyar bir arslan varm─▒┼č. Kendi kadar ya┼čl─▒ ve pasl─▒ bir zincirle, ├ž├╝r├╝k bir halkaya ba─čl─▒ olarak sessiz sessiz son g├╝nlerini ya┼č─▒yormu┼č. ─░┼čgal ordusu kumandan─▒ bir g├╝n kaleye ├ž─▒kar; t├╝yleri d├╝┼č├╝k, g├Âzleri s├Ân├╝k, boynu b├╝k├╝k arslan─▒ g├Âr├╝r ve bir ├ž├Âl arslan─▒n─▒n bu ├óciz vaziyetinden ne┼čelenerek yan─▒nda ta┼č─▒d─▒─č─▒ iri boy k├Âpe─če hemen emir verir:

-Hop, hop !..

K├Âpek de arslan─▒ g├Âz├╝ne kestirmi┼č olacak ki, efendisinin emrini duyar duymaz at─▒l─▒r, ihtiyar hayvanca─č─▒z─▒n bir yan─▒n─▒ ─▒s─▒r─▒r ve geri ├žekilir. Arslan, kendisi gibi g├╝├žten d├╝┼čm├╝┼č birisine sald─▒ran k├Âpe─če kar┼č─▒ sadece homurdan─▒r, yerinden K├Âpek de ┼čevke gelip ikinci bir h├╝cum daha yapar, hayvan─▒n bir yan─▒n─▒ daha ─▒s─▒r─▒r. Arslan yine homurdanmakla yetinir. Fakat k├Âpe─čin ├╝├ž├╝nc├╝ sald─▒r─▒┼č─▒nda, teninin her yan─▒ndan s├╝z├╝l├╝p gitmi┼č ve yaln─▒z ruhunda kalm─▒┼č olan kuvvetini toplayarak, yerinden f─▒rlar, yine o kuvvetin yard─▒m─▒yla zincirini bir hamlede kopar─▒p, hayretinden pa├žalar─▒n─▒ ┼č─▒r─▒l ┼č─▒r─▒l ─▒slatmaya giri┼čen k├Âpe─če sald─▒r─▒r, bir pen├že savurarak onu haklad─▒ktan sonra, kale duvar─▒na s─▒├žrar. ├ç├Âl istikametine do─čru uzun uzun hayk─▒r─▒r ve kendini kale hendeklerine b─▒rak─▒r!..

Hikaye yerinde ve zaman─▒nda yaz─▒lm─▒┼čt─▒. ─░htiyar de─čil, fakat yorgun bir aslana benzeltilen T├╝rk milleti de boyuna h├╝cuma, tarruza maruz kal─▒yordu. O yi─čitlerden yi─čit, o bahad─▒rlardan bahad─▒r, o kahramanlardan kahraman milletin, d├Ârt yan─▒n─▒n d├╝┼čmanlarla ├ževrilmi┼č olmas─▒na ra─čmen, nihayet b├╝t├╝n kudretini g├Âsterece─čine ┼č├╝phe yoktu. Lakin ne vakit ve ne suretle?..

─░┼čte bu soruya a├ž─▒k ve nurlu bir cevap bulmak kolay de─čildi. G├╝nler ise, a─č─▒r hadiselerle dolu olarak ge├žiyordu. Rezillik bir aral─▒k son haddi buldu. Bab─▒├óli, h├╝rriyet ve itilaf f─▒rkas─▒n─▒n kararg├óh─▒ haline ge├žti. Damat Ferit o f─▒rkaya dayan─▒r g├Âr├╝nerek, ilk kabinesini kurdu, mevki h─▒rs─▒yla b├╝t├╝n vatan─▒ bir pula satmakla teredd├╝t etmeyecek kimseleri etraf─▒na toplad─▒.

├ľl├╝ye sille atanlardan de─čilim. Aff─▒ imk├óns─▒z hatalar─▒ndan, ┼čahsi ihtiras─▒ yurt ┼čerefine tercih etmekte teredd├╝t etmedi─činden dolay─▒, ebedi hasta olarak tarihe intikal etmi┼č olan H├╝rriyet ve ─░til├óf F─▒rkas─▒ aleyhine de s├Âz s├Âylemek istemem. Yaln─▒z ┬ôOsmanl─▒ camias─▒na dahil muhtelif milletler aras─▒nda hak ve vazife bak─▒m─▒ndan bir itil├óf zemini haz─▒rlamak┬ö maksad─▒yla te┼čekk├╝l eden bu f─▒rkan─▒n, o milletlerden ├žo─ču o hayati camiadan ayr─▒ld─▒ktan, yani Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču da─č─▒l─▒p da, ortada yaln─▒z T├╝rklerle mesk├╗n topraklar kald─▒ktan sonra, nas─▒l bir maksat ve pro─čramla, varl─▒─č─▒n─▒ muhafaza etti─čini suale l├óy─▒k bulurum.

Sad─▒k Beyler, Hoca Sabriler, ┼×eyh Zeynel├óbidinler, Rum, Ermeni, Arnavut ve Arap yolda┼člar─▒yla birle┼čirken, b├╝t├╝n bu milletlere mutlak bir h├╝rriyet ve Osmanl─▒ nam─▒ alt─▒nda da siyasi imtiyazlar vaadediyorlard─▒. F─▒rkan─▒n ad─▒n─▒ te┼čkil eden iki kelimeden biri, itilaf kelimesi ancak bu manay─▒ ifade edebilirdi. ─░ttihat ve Terakki, kendisine rakip olarak ortaya ├ž─▒kan bu f─▒rkan─▒n memleketi s─▒k─▒nt─▒ya sokaca─č─▒ndan hakl─▒ olarak endi┼če etti─či i├žin, ona kar┼č─▒ daima sert, daima ha┼čin davrand─▒. Fakat Kurtulu┼č Sava┼č─▒n─▒n do─čurdu─ču vaziyet, h├╝rriyet ve itilaf f─▒rkas─▒n─▒n hakik├« maksad─▒na a┼ča─č─▒ yukar─▒ uygundu. ├ç├╝nk├╝ Suriye, Hicaz, Irak ve Yemen Osmanl─▒l─▒ktan ayr─▒lm─▒┼č bulunuyordu. Arnavutluk ise, daha evvel ayr─▒lm─▒┼čt─▒. O halde H├╝rriyet ve ─░tilaf─▒n iktidar mevkiine gelmesine veya getirilmesine nas─▒l bir siyasi zaruret vard─▒? Yoksa bu f─▒rka, ┼ču ac─▒ vaziyette de pro─čram─▒na sad─▒k kalarak ├Âz T├╝rk topraklar─▒ ├╝zerinde Pontos, Kapadokya ve Kilikya gibi te┼čekk├╝llerin v├╝cut bulmas─▒na m─▒ ├žal─▒┼čacakt─▒?

Me┼črutiyet devrindeki firkaciligin i├žy├╝z├╝n├╝ bilenler, Damat Ferit Kabinesi┬ĺnin kurdugu H├╝rriyet ve Itil├óf Kabinesinden ba┼čka t├╝rl├╝ bir i┼č beklemiyordu. Yahut o sirada bu firkaya programlarindaki a├žiklik bakimindan ba┼čka bir hizmet yaki┼čtiramiyordu. Izmir┬ĺin i┼čgali ve i┼čgal ordusunun i├žeriye dogru girme hazirliklarina giri┼čmesi de bu hadiseden H├╝rriyet ve Itil├óf├žilarin sorumlu olmadigi malum bulunmasina ragmen, firka hakkinda beslenen menfi kanaatlerin tamamlanmasina sebep olmu┼čtu.

Sezilen ve ortaya ├ž─▒kmas─▒ndan korkulan ├ók─▒bet ger├žekle┼čiyor muydu?.. ─░zmir┬ĺden sonra, Trabzon ve onun ard─▒ndan, yine Erzurum b├Âyle emriv├ókilerle y├ódellere mi d├╝┼čecekti?.. Her vatanseverin kafas─▒nda, muhakkak ki, bu sual vard─▒ ve T├╝rk vatan─▒n─▒ ya─čmalamay─▒ d├╝┼č├╝nenlerden gayri herkes, yar─▒n─▒n ne olaca─č─▒n─▒ d├╝┼č├╝n├╝p matem tutuyordu.

─░┼čte bu s─▒rada ve ─░zmir facias─▒ y├╝z├╝nden b├╝t├╝n g├Ân├╝llerde ─▒st─▒rap kayna┼čt─▒─č─▒ bir esnada ┼ču haber kulaklarda ├ž─▒nlad─▒ :

-Mustafa Kemal Pa┼ča te┼čkil├ót kuracakmi┼č!..

Bu me┼čhur askeri yakindan, fakat vesikasi bol ve her satiri aydin bir tarih sayfasi gibi taniyordum. Me┼črutiyet Inkil├óbindan ├Ânce onun bir├žok methiyetlerini dinlemi┼č, 31 Mart isyanini takip eden Hareket Ordusu hamleleri sirasinda ayni methiyetlerin yeni ba┼čtan agizlara d├╝┼čt├╝g├╝n├╝ g├Ârm├╝┼č, Trablusgarb ve Balkan Harpleri cereyan ederken, ondan hayranliklarla bahsedildigini i┼čitmi┼č ve nihayet Anafartalar kahramani sifatiyla b├╝t├╝n d├╝nyada ┼č├Âhret buldugunu ├Âgrenmi┼čtim. Istanbul, B├╝y├╝k Harp g├╝nlerinde d├╝┼čman eline d├╝┼čmemesini Mustafa Kemal Pa┼ča’ya bor├žluydu. Fakat bu zat, en b├╝y├╝k devletlerin elele vererek, b├Âl├╝┼čmek istedikleri ve hatta Izmir yolu ile b├Âl├╝┼čmeye ba┼čladiklari kimsesiz memleketi, ne gibi te┼čkilatla ve ne suretle kurtarabilecekti?..

Samimi olarak s├Âyl├╝yorum, bu suale cevap aramad─▒m. ├ç├╝nk├╝ dima─č─▒mda bamba┼čka bir ilham─▒n ─▒┼č─▒─č─▒ p─▒r─▒ld─▒yordu ve i├žimde Anadolu┬ĺya gitmek ihtiyac─▒ y├╝z g├Âstermi┼č bulunuyordu. Bu ihtiya├ž, o m├╝barek memlekette vatan─▒n istikbaline ait vazifeler g├Ârmek d├╝┼č├╝ncesinden do─čmu┼č de─čildi. B├Âyle bir iddia, bug├╝n g├╝l├╝n├ž g├Âr├╝n├╝r. Fakat ─░stanbul┬ĺdan uzakla┼čmakta hay─▒r g├Âr├╝yordum ve bunu d├╝┼č├╝n├╝rken bile vicdan─▒ma bir haz yay─▒ld─▒─č─▒n─▒ seziyordum.

Acaba bu d├╝┼č├╝ncede, bu sezi┼čte ben yalniz miydim?.. Muhakkak ki hayir. Zira o devirde Istanbul da bulunup ta Anadolu┬ĺya hasret ├žekmeyen tek bir T├╝rk├╝n bulunmadigina emindim. Ne ├žare ki oraya gitmek, sadece n├óho┼č y├╝zlerden, seslerden uzak kalmak demekti. Yoksa Anadolu┬ĺda oturmakla vatan kurtarilmi┼č olmazdi ve mukadder g├Âr├╝nen fel├óketler vatansever olanlari orada da bulabilirdi.

Buna ra─čmen bir yolunu bulup ─░stanbul┬ĺdan uzakla┼čmay─▒ gaye edinmi┼čtim. Gece ve g├╝nd├╝z bu mevzu ├╝zerinde kafa yoruyordum. Nihayet ─░ttihat ve Terakki’nin ileri gelenlerinden biri bana fikir k─▒lavuzlu─ču yapt─▒. Arzuma ula┼čmam─▒n yolunu g├Âsterdi. Bu zat ┼č├Âyle diyordu:

- Devlet idaresini ┼čimdi elerinde tutanlar kendilerine y├ór olacak sekiz on ehliyetli insan dahi bulamayacak bir mevkidedirler. B├╝t├╝n valileri, mutasarriflari, nahiye m├╝d├╝rlerini bir ├žirpida degi┼čtirmek isterler. Ordu kumanda heyeti ├╝zerinde de derece derece ayni degi┼čiklikleri yapmayi d├╝┼č├╝n├╝rler. L├ókin ellerinde adam yoktur. Onun i├žin emeklilere ba┼čvuracaklardi. Halbuki ya┼čini ba┼čina almi┼č dinlenmeye hak kazanmi┼č ve dinlenmek zevkini de tatmi┼č olan emekliler arasindan askeri, m├╝lki, mali, adli b├╝t├╝n bir devlet kadrosunu dolduracak elemanlar bulmak imk├ónsizdir. Onun i├žin sadrazam da, yolda┼člari da hayret i├žindeler, belki de ihtilafa d├╝┼čm├╝┼člerdir. Onlara, m├╝nasip suretlerle kendinizden bahsettirebilirseniz mutlaka gayenize ula┼čir, bir vilayete vali tayin olursunuz.

Harbin en s─▒k─▒nt─▒l─▒ g├╝nlerinde Kastamonu valili─činden istifa ettirilmi┼č, bir m├╝ddet a├ž─▒kta b─▒rak─▒ld─▒─č─▒mdan dolay─▒ b├Âyle bir te┼čebb├╝s├╝ kolayla┼čt─▒raca─č─▒n─▒ da, ittihat├ž─▒ dostum ilave ediyordu. Fakat cemiyetin namzedi olarak mebus se├žilmi┼č bir adama h├╝rriyet ve itilaf f─▒rkas─▒n─▒n itimat g├Âsterece─čini ben bir t├╝rl├╝ umam─▒yordum. O sebeple dostumun ├Â─č├╝tlerinde umumi bir k─▒ymet g├Ârmedim, ─░stanbul┬ĺdan uzakla┼čmak ihtiyac─▒n─▒ i├žimde besleye besleye bir tesad├╝f├╝n l├╗tfunu bekleme─če koyuldum.

─░ttihat├ž─▒ dostum, fikrinde ─▒srar etmeyi seven kimselerdendi. Kendi de─čerlendirmelerinde benim isabet g├Ârmedi─čimi anlay─▒nca s├Âzden i┼če ge├žti. Bir zamanlar ─░ttihat ve Terakki kul├╝plerinde alk─▒┼č├ž─▒lar k├óhyal─▒─č─▒ yapan, yani f─▒rkan─▒n her hareketini alk─▒┼člayanlar─▒n ba┼č─▒nda bulunan ve ┼čimdi zaman─▒nda hat─▒rlanm─▒┼č bir akrabal─▒k yard─▒m─▒yla H├╝rriyet ve ─░tilaf genel merkezinde hat─▒r─▒ say─▒lan Zeynel├óbidin Efendinin abdestlerden sonra eline havlu tutan bir zat─▒ ele ald─▒ ve onun a─čz─▒yla beni, hizmetlerden istifade olunur, tecr├╝beli bir irade adam─▒ olarak f─▒rka liderlerine tan─▒tt─▒.

Art─▒k beni arayan arayana. Sadr├ózam m├╝stesna olmak ├╝zere b├╝t├╝n bakanlar, genel merkezdeki liderler sel├óm ├╝st├╝ne sel├óm, sayg─▒ ├╝st├╝ne sayg─▒ yollayarak kendileriyle ├žal─▒┼čmam─▒ rica ediyorlard─▒. ─░ttihat├ž─▒ dostum, me─čer yerden g├Â─če kadar hakl─▒ym─▒┼č. R├╝yalar─▒nda bu─čday ambar─▒ g├Ârmek suretiyle, bo┼č midelerini tatmin edip dururken ans─▒z─▒n devlet idaresini ellerine alan bu devletliler ger├žekten gaflet n├╝muneleriymi┼č. Fakat bize d├╝┼čen bu gafletten istifade etmek, meram─▒m─▒z─▒ y├╝r├╝tmek idi.

─░┼čte Sivas vil├óyeti valili─čine bu suretle tayin olundum. 11 Haziran 335 tarihinde de Sivas┬ĺ a ula┼čarak i┼če ba┼člad─▒m!..

Bir idare ├ómiri i├žin her ┼čeyden ├Ânce gerekli olan asayi┼čtir. Idarenin temelini de zaten asayi┼č te┼čkil eder. ├ç├╝nk├╝ bir idare b├Âlgesinde s├╝kun ve emniyet olmazsa ├žali┼čmak imk├óni da yok demektir. B├Âyle bir vaziyette idare makinasi ├ódet├ó felce ugrar.

Mondros m├╝tarekesi bu asayi┼če dikkat zaruretini daha da artirmi┼čti. ├ç├╝nk├╝ bari┼č s├Âzle┼čmesinin bir maddesinde: ┬ôasayi┼č dolayisiyla l├╝zum g├Âr├╝l├╝rse┬ö T├╝rk topraklarinin herhangi bir par├žasinin i┼čgal olunabilecegi a├žik├ža yaziliydi. ┼×u halde benim, Sivas vilayeti asayi┼či ile candan me┼čgul olmam yalniz idari degil, vatani de bir vazife oluyordu. O tarihde sancaklar b├╝g├╝n oldugu gibi vil├óyet adiyla aniliyordu. Ve her vilayete bagli birka├ž sancak bulunuyordu. Amasya, Tokat ve ┼×arkikarahisar livalari da Sivas vilayetine bagliydi. Bu suretle vilayetin bir milyona yakin n├╝fusu vardi.

Ben mutasarr─▒flara ve kaymakamlara birer telgraf ├žekerek, vilayet jandarma kumandan─▒na da bir tezkere yazarak asayi┼č vaziyetini sordum. Ald─▒─č─▒m cevap akla durgunluk verecek mahiyette olup vilayetin e┼čk─▒ya karargah─▒na ├ževrilmi┼č oldu─ču g├Âsteriyordu.

Milli m├╝cadelenin ba┼člamak ├╝zere bulundugu sirada Anadolu┬ĺnun nasil bir vaziyette bulundugunun anla┼čilabilmesi i├žin, o cevaplarin bir ├Âzetini yaziyorum:

Amasya kazas─▒: Daray nahiyesinde ├žerkez ─░brahim┬ĺin be┼č, F─▒nd─▒kl─▒da Rum Atana┼č─▒n yirmi, Karaa─ča├ž k├Ây├╝nde Kostinin yirmi, Abac─▒ Lefter’in yirmi ki┼čilik ├žeteleri,

L├ódik kazas─▒: Y├╝zde yirmisi ─░slam, ├╝st taraf─▒ Rum olmak ├╝zere ├╝├žy├╝ze yak─▒n ├žete,

Erbaa kazas─▒: Hac─▒bey karyeli Lefter’in, Kozlucaalan k├Âyl├╝ ─░stilin, K─▒rkharman k├Âyl├╝ Anasta┼č─▒n, Karamuklu Karlok k├Âyl├╝ Pavlosun k─▒rk ki┼čilik ├žetesi,

Merzifon kazas─▒: G├╝rc├╝ Ahmet┬ĺin alt─▒ ki┼čilik ├žetesi,

G├╝m├╝┼čhacik├Ây kazasi: Maden mintikasinda Hampo ve K├╝├ž├╝k Hampo ile Kadik├Âyl├╝ Angilosun idare ettikleri kirk ki┼čilik Rum ├žetesi,

Havza kazas─▒: Havzal─▒ Adriyan─▒n on be┼č mevcutlu ├žetesi,

K├Âpr├╝ kazas─▒: Arsadoklu ─░lya ve Minan─▒n on sekiz ├çak─▒r─▒n, iki pinarl─▒ ba┼čka bir anasta┼č─▒n idare ettikleri en az yirmi, en ├žok k─▒rk mevcutlu ├žeteler vard─▒r.

Sivas sanca─č─▒nda Yenifer kazas─▒: ├çerkes Kara Mustafa┬ĺn─▒n be┼č ki┼čilik ├žetesi,

Hafik kazas─▒: Otuz ki┼čilik bir Ermeni ├žetesi,

Darende kazas─▒: Ufak mikyasta ├žar─▒k h─▒rs─▒zlar─▒,

Tenos kazas─▒: Bo─čazl─▒yan da─člar─▒ndan inerek k├Ây basan ve yine o da─člara d├Ânen elli ki┼čilik Ermeni ├žetesi,

Divri─či kazas─▒: Siyasi ├žete yoksa da Kas─▒m o─člu ─░smail, S├╝leyman o─člu ─░zzet, Hamu├žlu Ali , Zurnac─▒ H├╝seyin ├žetelerinin yol kesenlik yapt─▒klar─▒ tesbit edilmi┼čti.

G├Âr├╝l├╝yor ki Vilayet hudutlar─▒ i├žinde en az─▒ndan be┼č y├╝z haydut vard─▒. Bunlar─▒n ├žo─ču siyasi maksatla e┼čkiyal─▒k yap─▒yorlard─▒ ve hepsi Rus, Osmanl─▒, Avusturya, Alman, ─░ngiliz t├╝feklerini ta┼č─▒yorlard─▒. Mutasarr─▒flar ve kaymakamlar bana verdikleri cevaplarda bu haydutlar─▒n Rum olanlar─▒n jandarma kuvvetleri taraf─▒ndan s─▒k─▒┼čt─▒r─▒lmalar─▒ halinde civar Rum k├Âyleri halk─▒n─▒n hemen birer silah yakalayarak ├žetelere yard─▒ma ko┼ču┼čtuklar─▒n─▒ ve bu suretle ├╝st├╝n kuvvetler kar┼č─▒s─▒nda kalan kuvvetlerin geri ├žekilmek mecburiyetine d├╝┼čt├╝klerini yaz─▒yorlard─▒. Telgraf ba┼č─▒nda mutasarr─▒flar─▒m─▒, Kaymakamlar─▒m─▒ ayr─▒ ayr─▒ bir kere daha dinledikten, jandarma kumandanlar─▒n─▒n da m├╝talaalar─▒n─▒ ald─▒ktan sonra dahiliye nazar─▒na ┼ču telgraf─▒ yazd─▒m:

┬ôVilayet s─▒n─▒rlar─▒ i├žerisinde bug├╝n├╝n en ├Ânemli meselesi olarak, asayi┼či ve inzibat kuvvetlerinin d├╝zenini sa─člamay─▒ en ├Ânemli memuriyet g├Ârevi olarak kabul ediyordum. Asayi┼či en ziyade bozuk olan mahal Amasya sanca─č─▒d─▒r. Bu livan─▒n m├╝stakil Canik Sanca─č─▒yla s─▒n─▒r olmas─▒ndan dolay─▒ bir├žok siyasi Rum ├žeteleri mevcut oldu─ču gibi bunlara kar┼č─▒l─▒k, silahl─▒ asker ka├žaklar─▒ndan olu┼čan m├╝sl├╝man ├žeteler de vard─▒r. ─░nsanlar─▒n ├Âld├╝r├╝lmesi gasp, ya─čma, adam ka├ž─▒rma, hapishane firarlar─▒, Amasya Sanca─č─▒ i├žin her an g├Âr├╝len olaylard─▒r. Asayi┼č ve g├╝venlik g├╝├žlerinin d├╝zeninin sa─članmas─▒ ve baz─▒ hadiselerin ortadan kald─▒r─▒lmas─▒ hususunda, idare taraf─▒ndan ┼čimdiye kadar kusurlar─▒n bulundu─ču inkar olunmamakta, fakat bunlara askeri ara├žlar─▒n yetersiz olu┼čunun sebebiyet verdi─či kanaatine vard─▒m.

Be┼č on g├╝nden beri ortaya ├žikan soygunlar, faillerinin kovalanip tutulmasi i├žin yapilan tebligata kar┼čilik jandarma kadrosunun noksani, mevcut ┼čahislarin bu gibi i┼člerdeki kabiliyetsizlikleri ve iki ├╝├ž aydan beri, maa┼č alamamaktan ileri gelen ┼čevksizlikleri ileri s├╝r├╝lerek cevap verilmesi bunun en a├žik delilidir.

Vilayet jandarma alay─▒ kadrosu itibar─▒yla 1452 piyade ve 480 atl─▒ askerden ibaret olup bug├╝nk├╝ mevcudu ise 936 piyade ve 350 atl─▒ askerden olu┼čur. Bunlar─▒n ├žo─ču da hi├žbir i┼če yaramayan bakaya ve firari askerler ile k─▒smen g├Ân├╝ll├╝lerden ibarettir. Hapishane ve posta muhaf─▒zl─▒─č─▒, emir erli─či, yaz─▒ i┼čleri gibi muhtelif hizmetlere ayr─▒lan miktar azalt─▒ld─▒─č─▒nda, mevcut 523 piyadeye ve 205 atl─▒ askere ula┼č─▒yor ki arzetti─čim kabiliyette bulunan bu askerler ile bir milyona yak─▒n nufusu bulunan, ├╝├ž livaya yirmiiki kazaya, altm─▒┼č nahiyeye b├Âl├╝nm├╝┼č bir vilayet asayi┼činin ne dereceye kadar temin olunacakt─▒r. Fakat bir taraftan a├žl─▒─č─▒n, bir taraftan t├╝rl├╝ t├╝rl├╝ emellerle maksatlarla karga┼čadan istifade etmek isteyen muhtelif sebeplerin ├ž─▒─č─▒r─▒ndan ├ž─▒karak ola─čan├╝st├╝l├╝k kazanm─▒┼č olan yerlerde bu kadro ile i┼č yapmak m├╝mk├╝n de─čildir. Nisbeten suskun ve asayi┼č bulundu─ču zannedilen Kastamonu ve Konya gibi civar vilayetlerden al─▒nacak k─▒ymetli asker ile kadro ihtiya├ž derecesinde geni┼čletilir, veyahut bu ┼čekil i┼če yarar subay, asker temin etmek i├žin maa┼člar─▒n─▒n zamlar─▒yla beraber her ay verilmesi temin edilir ve kadronun geni┼čletilmesi m├╝mk├╝n olmad─▒─č─▒ taktirde, ┼čimdiki eksi─činin tamamlanmas─▒ i├žin maa┼č ve subay meselesi temin edilmekle beraber, takip i┼člerinde kabiliyet kazanm─▒┼č g├╝├žl├╝ subaylar kumutas─▒nda tam mevcutlu iki b├Âl├╝k asker daimi surette jandarmaya haz─▒r kuvvet olarak tayin, nakil yap─▒l─▒r ise, asayi┼č meselesinin ba┼čarabilece─čini ve aksi taktirde bu ara├žla hi├žbir ┼čey yap─▒lma imkan─▒ olmad─▒─č─▒n─▒ anlad─▒m. Arzetti─čim asker meselesi i├žin kolorduya veyahut ba─čl─▒ illerdeki f─▒kralara m├╝racaat hususu akla gelirse de askerin terhisinden dolay─▒ bunlar─▒n da mevcudu s─▒f─▒ra indi─či gibi ┼čimdiye kadar kendilerinden asayi┼č hususunda hi├žbir fayda temin edilemedi─či de bug├╝nk├╝ halle meydanda bulundu─čundan buralardan fazla bir ┼čey beklemek fikrimce abes olur. Bununla beraber iste─čimi gerekti─či gibi anlatmak harp musibet ve s─▒k─▒nt─▒lar─▒ndan zaten pek ziyade ├╝z├╝len ve zarar g├Âren bu civar halk─▒n─▒n mal, can ve namuslar─▒n─▒n korunmas─▒ ├žaresinin bir an ├Ânce sa─članmas─▒ maksad─▒yla, gerekli ki┼čilere kesin emir verilmesini hususi surette arz ve istirham eylerim…┬ö

Sivas Valisi

RE┼×IT

Bu telgraf─▒ma Bab─▒├óli’den hi├žbir cevap gelmedi. Ben bir milyon yurtta┼č─▒n mal─▒, can─▒, namusu tehlikededir diyorum. ─░├ži┼čleri Bakan─▒ susuyor, neden?.. ─░┼čte Osmanl─▒ idaresinin, Bab─▒ali zihniyetinin s─▒rr─▒ buradad─▒r. O idare ve o zihniyet ┬ôK├Âs dinlemi┼č olmak┬ö meselesinden kaynaklanan ilham ve kuvvet al─▒rd─▒, ak┼čam─▒ beklemekten ba┼čka bir ┼čey d├╝┼č├╝nmezdi. “Yang─▒n var, biraz su┬ö diye ba─č─▒r─▒rs─▒n─▒z ├Ânemseyen olmazd─▒. Osmanl─▒ tarihini sayfa sayfa kaplayan isyanlar─▒n, kar─▒┼č─▒kl─▒klar─▒n bir ┬ôhi├ž┬ö den ├ž─▒k─▒p ┬ôher ┼čey┬ö haline gelmesi de hep bu y├╝zdendir. Otlar tutu┼čurken kay─▒ts─▒z kal─▒narak ate┼č sa├ža─č─▒ sard─▒ktan sonra tela┼č g├Âsterilmesindendir.

Fakat vazife ve mes┬ĺuliyet hisleri ve d├╝┼č├╝nceleri ta┼čiyan bir valinin bu sessizlige kar┼či sessiz kalmasina imkan yoktur. O sebeple sesimi derece derece y├╝kselterek dahiliye nezaretine ikinci, ├╝├ž├╝nc├╝ ve d├Ârd├╝nc├╝ bir telgrafla dert yanmaktan ├žekinmedim, ┬ôDevlet mefhumuyla asayi┼čsizlik mefhumu yanyana gelemez. Eger devletimiz ve onun bir h├╝k├╝meti varsa vilayetlerin asayi┼či mutlaka d├╝zelmelidir. Yoksa halki aldatmaktan vazge├žip hakikati ilan etmelidir. T├ó ki e┼čkiyaliga kar┼či kendi kuvvetiyle m├╝dafaa imkanlarini arayabilsin┬ö dedim. Esefle s├Âyl├╝yorum, cevap alamadim.

Dahiliye Naz─▒rl─▒─č─▒n─▒ o s─▒rada Ali Kemal Bey idare ediyordu. Me┼črutiyetten sonra her dilde yer alan ┬ôHam─▒yet┬ö kelimesini bu zat─▒n daha evvel s─▒k s─▒k kulland─▒─č─▒n─▒, yani hamiyetten fazlaca dem vurdu─čunu biliyordum. B├Âyle bir bakan─▒n milli onurumuza dokunmas─▒ pek tabii bulunan memleketin asayi┼č s─▒k─▒nt─▒s─▒yla ilgilenmemesi, memleketin bir valisine cevap vermemesi acaba nedendi?..

Sebebi, birka├ž g├╝n sonra anla┼čildi ki Mustafa Kemal Pa┼ča diye bir ┼čahis kendileri i├žin sikinti te┼čkil ediyormu┼č. Bilindigi gibi, Mustafa Kemal ├╝├ž├╝nc├╝ ordu m├╝fetti┼či yapilarak Damat Ferit ile avenesi tarafindan Istanbul┬ĺdan uzakla┼čtirilmi┼čti. Ancak O’nun ┼čahsinda bir ├žok ├╝mit besleyen vatanseverlerin destegiyle Anadolu┬ĺya can atiyordu.

─░sabetin Mustafa Kemal Pa┼ča┬ĺy─▒ sevenlerin kanaatlerinde oldu─čunu hadiseler teyid etmekteydi. ├ç├╝nk├╝ Mustafa Kemal Samsun┬ĺa ayak basar basmaz b├╝t├╝n Anadolu┬ĺyu devlet mukadderat─▒n─▒ kara bulutlar alt─▒na s├╝r├╝kleyen olaylar─▒ tahlil etmek suretiyle ayd─▒nlatmaya ba┼člam─▒┼č, M├╝dafa-y─▒ Hukuk ve Redd-i ─░lhak Cemiyeti ad─▒ alt─▒nda bir te┼čekk├╝l├╝n her tarafa budak salmas─▒n─▒ sa─člam─▒┼č ve halk─▒n ruhuna umum├« bir hamle kabiliyetini a┼č─▒lamaya koyulmu┼čtu. Benim ─░├ži┼čleri Bakan─▒na sesimi duyurmak, vilayet asayi┼či hakk─▒nda Bab─▒ali’yi ayd─▒nlatmak i├žin didindi─čim, ├ž─▒rp─▒nd─▒─č─▒m g├╝nlerde me─čer o bakan ve arkada┼člar─▒ Mustafa Kemal┬ĺin kendileri i├žin bir tehlike te┼čkil etti─čini sezmi┼čler ve ondan kurtulmak ├žarelerini aramaya ba┼člam─▒┼člar.

├ér├óya post d├╝┼č├╝ncesi, mevki endi┼česi, ikbal sedirinden d├╝┼čmek korkusu girince o devletlilerin Sivas vilayetini degil, b├╝t├╝n yurdu unutuverdikleri anla┼čiliyordu. Ben bu durumu Mustafa Kemal Pa┼ča┬ĺnin Amasya┬ĺdan Sivas┬Ĺa yolladigi tamim sayesinde anladim.

Sivas Valisi Re┼čit Pa┼ča Hazretlerine:

Vatan─▒n b├Âl├╝nme tehlikesini a├ž─▒k├ža g├Âsteren safhan─▒n kanl─▒ icraat─▒ milli vicdan─▒ bir kurtulu┼č ruhu etraf─▒nda ve M├╝dafa-y─▒ Hukuk-─▒ Milliye ve Redd-i ─░lhak te┼čkilat─▒ ad─▒ alt─▒nda, toplamaya ba┼člam─▒┼čt─▒r. Yaln─▒z mitingler ve saire gibi tezah├╝rat b├╝y├╝k gayeleri hi├žbir vakitte kurtaramaz ve ancak millettin ba─čr─▒ndan bizzat do─čan m├╝┼čterek kudrete dayan─▒rsa kurtar─▒c─▒ olur. Fakat ┼č├╝phe g├Ât├╝rmeyen bir hakikattir ki bu ac─▒ safhay─▒ bu kadar ├Âld├╝r├╝c├╝ surette a├ž─▒klayan, en tesirli sebep maalesef h├╝k├╝metimizdeki muhalif cereyanlar ve Anadolu┬ĺnun saf ve mukaddes milli duygular─▒n─▒ zararl─▒ bir ┼čekilde yanl─▒zl─▒─ča u─čratan siyasi ve gayri resmi propagandalard─▒r. Kuva-y─▒ Milliye bug├╝n i├žin b├Âyle yanl─▒┼č yollara sevkle da─č─▒tman─▒n cezas─▒n─▒ vatan─▒m─▒z aleyhinde ve pek ├žok kez g├Ârmekteyiz. Bununla beraber ─░stanbul┬ĺun bu muhalif cereyanlar─▒n Anadolu┬ĺya, arzu ve milli duygular─▒ hakim de─čil, tabi olmak vatani zorunluluktur. Pay─▒taht itilaf devletleri taraf─▒ndan tahliye edilinceye kadar bu zaruretin mutlak oldu─ču kanaatindeyim ki, bu hal tabii ki kendilerince de kabul edilir. ─░steklerimi belirtti─čim mektubumda tasvir olunan durum bug├╝n seri ve umumi bir milli kongrenin d├╝zenlenmesini gerektirmektedir. Bu davet her tarafa bildirmi┼čtir. Devletin b├Âl├╝nmesi mevzubahis oldu─ču bir s─▒rada d├╝┼čman propagandalar─▒yla ortaya ├ž─▒kan K├╝rdistan─▒n ba─č─▒ms─▒zl─▒─č─▒ gibi cereyanlar dahi haberle┼čme taraftarlar─▒n─▒ celp ve hil├ófet, saltanat etraf─▒ndaki m├╝┼čterek gayemize davet olunmu┼č, tamam─▒yla anla┼čmayla sonu├žlanarak Allah’a ┼č├╝k├╝r lehimize d├Ânm├╝┼č ve kongreye davet edilmi┼čtir.

Bu milli ve hayati mesele i├žin kendileri gibi vatansever ve g├╝zel s├Âz sahibi m├╝tefekkirlere d├╝┼čen fedak├órlik ├žok b├╝y├╝kt├╝r. Bu gaye milli kurtulu┼ča ula┼čincaya kadar ├ócizleri, Anadolu ve milletin sinesinden ayrilmayacagima ve bu noktada sonuna kadar, milletin bir ferdi gibi ├žali┼čacagima s├Âz verdim. Hi├žbir kuvvet bu milli karara mani olamayacaktir. Acizane bu kararim b├╝t├╝n Anadolu┬ĺda i┼čba┼činda sorumlu ve degerli b├╝t├╝n arkada┼člarimin g├Âr├╝┼č ve m├╝┼čterek kanaatlerine dayandirmakla m├╝mk├╝n oldugunu da ilave ederek, kalbi ve hususi h├╝rmetlerimi sunarim, efendim hazretleri.

22:Haziran 1335

├ť├ž├╝nc├╝ Ordu M├╝fetti┼či Fahri Yaveri

Hazreti Tu─čgeneral

Mustafa Kemal

Mustafa Kemal Pa┼ča┬ĺnin ┬ôMelf├╝f-i Ariza┬ö dedigi T├ólimatname de ┼čudur:

Adet 194 Amasya┬ĺdan. 22/6/335

1-Devletin b├╝t├╝nl├╝─č├╝, milletin istiklali tehlikededir. H├╝k├╝metimiz itilaf devletlerinin tesir ve murakabesi alt─▒nda mahsur bulundu─čundan ta┼č─▒d─▒─č─▒ sorumlulu─čun gereklerini yerine getirememektedir. Bu durum milletimizi g├╝├žs├╝z g├Âsteriyor. Milletin istiklalini yine milletin azmi ve karar─▒ kurtaracakt─▒r. Milletin hal ve s─▒rlar─▒n─▒ harekete ge├žirmek, hukuki m├╝cadelesini d├╝nyaya duyurmak i├žin her t├╝rl├╝ tesir ve kontrolden kurtulmu┼č bir milli hayat─▒n ortaya ├ž─▒kmas─▒ gereklidir. Bunun i├žin her taraftan ortaya ├ž─▒kan teklif ve milli arzu ├╝zerine Anadolu┬ĺnun g├╝venilir yeri olan Sivas┬ĺta milli bir kongrenin hemen toplanmas─▒ kararla┼čt─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r.

Bunun i├žin b├╝t├╝n Osmanl─▒ vilayetlerinin her livas─▒ndan, f─▒rka ihtil├óf─▒ dikkate al─▒nmaks─▒z─▒n g├╝├žl├╝ ve milletin itimad─▒n─▒ kazanm─▒┼č ├╝├ž ki┼činin, m├╝mk├╝n olan h─▒zla, yeti┼čmek ├╝zere hemen yola ├ž─▒kar─▒lmas─▒ gerekmektedir. Her ihtimale kar┼č─▒ bunun bir milli s─▒r halinde tutularak g├╝r├╝lt├╝ye yer verilmemesi ve gerek g├Âr├╝len yerlerde k─▒yafet de─či┼čtirilerek seyahatin yerine getirilmesi gerekir.

2-Do─ču vilayetlerimizi temsilen on temmuzda Erzurum’da, yerine getirilmesi kararla┼čt─▒r─▒lan kongre i├žin zikredilen vil├óyetlerin M├╝dafa-y─▒ Hukuk-─▒ Milliye ve Redd-i ─░lhak cemiyetlerinden olu┼čan ├╝yeler zaten yola ├ž─▒kar─▒lm─▒┼člard─▒. O vakte kadar di─čer vil├óyetlerimizin ├╝yeleri de Sivas┬ĺa ula┼čabileceklerinden Erzurum Kongresi’nin ├ózas─▒ da uygun g├Âr├╝lece─či zamanda bu toplant─▒ya kat─▒lmak ├╝zere Sivas┬ĺa hareket edecektir.

3-─░┼č bu maddelere g├Âre delegenin M├╝dafa-y─▒ Hukuk-─▒ Milliye Cemiyetleri, belediye y├Âneticileri ve se├žilen ki┼čilerin isimlerinin ve hareket zamanlar─▒n─▒n telgrafla bildirilmesini rica ederim.

├ť├ž├╝nc├╝ Ordu M├╝fetti┼či Fahri Yaveri

Hazreti Tu─čgeneral

Mustafa Kemal

Mustafa Kemal Pa┼ča┬ĺnin bu yazilarini ne suretle tel├ókki ettigimi, M├╝dafa-yi Hukuk-i Milliye ve Redd-i Ilhak Cemiyetlerinin Sivas ┼čubesi hakkindaki kanaatimi ve bu m├╝nasebetle Sivas┬ĺin dahili siyaset bakimindan vaziyetini yazmadan ├Ânce Mustafa Kemal Pa┼ča’ya kar┼či Babi├óli┬ĺnin a├žtigi harbin ilk vesikasini kaydetmek isterim. ┼×ifre telgraf olarak b├╝t├╝n Anadolu vilayetlerine ve Sivas’a g├Ânderilen bu emirnamenin sureti ┼čudur:

─░stanbul 23/6/335

No:84.

┬ôMustafa Kemal Pa┼ča b├╝y├╝k bir asker ve ger├žekten vatansever olmakla beraber zamanin siyasetini o derece bilmedigi i├žin b├╝t├╝n hamiyet ve gayretine ragmen, yeni memuriyetinde asla muvaffak olamadi. Ingiliz y├╝ksek temsilciliginin talep ve israriyla azledildi ve azlinden sonra yaptiklari ve yazdiklariyla da bu kusurlarini daha ziyade a├žiga ├žikardi. Redd-i Ilhak Cemiyetleri gibi Karesi ve Aydin havalisinde m├╝sl├╝man halki sebepsiz yere kirdirmaktan ve bu vesileyle halki haraca baglamaktan ba┼čka bir i┼č g├Ârmeyen emirsiz, saygisiz ve kanun di┼či te┼čkil edilen bazi heyetler i├žin ├Âtedenberi ├žektigi telgraflarla da siyasi hatasini artirdi. Mustafa Kemal Pa┼ča’nin Istanbul┬ĺa celbi Harbiye Nezareti┬ĺne ait bir vazifedir. L├ókin i├ži┼čleri bakaninin size kesin emri artik o zatin azledilmi┼č oldugunu bilmek, kendisiyle hi├žbir resmi i┼če giri┼čmemek, h├╝kumet i┼člerine ait olan hi├žbir talebini kar┼čilamamaktir. Bu T├ólimat dairesinde hareket etmekle ne gibi mesuliyetlerin ortadan kalkacagini takdir buyuracaginizdan bu m├╝him ve vahim dakikalarda memur, ahali, her Osmanliya d├╝┼čen en b├╝y├╝k vazife sulh konferansinca mukadderatimiza dair karar verilirken ve be┼č senedir yaptigimiz yanli┼člarin hesaplari g├Âr├╝l├╝rken artik aklimizi ba┼čimiza toplayacagimizi g├Âstermek, akillica ve tedbirli bir ┼čekilde davranmak firka, mezhep, irk ihtilaflarini g├Âzetmeksizin her ferdin hayatini, malini, irzini korumakla, medeniyet aleminde bu memleketi bir daha lekelememek degil midir?

Dahiliye Naz─▒r─▒

Ali Kemal

Sivas┬ĺ─▒n vaziyetine ve Mustafa Kemal Pa┼ča┬ĺn─▒n yaz─▒lar─▒na s├Âz├╝ nakletmeden ├Ânce Dahiliye Naz─▒r─▒n─▒n ┼ču telgraf─▒ndaki bir nokta ├╝zerinde durmak isterim: Ali Kemal Bey, her ferdin hayat─▒n─▒, mal─▒n─▒, ─▒rz─▒n─▒ korumak medeniyet alemine kar┼č─▒ borcumuzdur, demek istiyor. Halbuki bu i┼č, Avrupa ve Amerika┬ĺn─▒n takdirini, aferinini kazanmak i├žin de─čil, adaleti seven b├╝y├╝k bir milletin h├╝k├╗met adamlar─▒ oldu─čumuz i├žin bizi candan alakaland─▒r─▒r. Nitekim ben de medeniyet alemini d├╝┼č├╝nmeden, ancak bir T├╝rk memuru s─▒fat─▒yla o mevzuyu hararetle ele ald─▒m. Uzun ve yan─▒k telgraflar ├žekerek Ali Kemal Bey┬ĺden yard─▒m istedim. Ona, b├Âyle bir yard─▒m yap─▒lmazsa bir milyona yak─▒n n├╝fusu olan ┼ču m├╝him vilayette ├ós├óyi┼čin teminine, masum halk─▒n can─▒n─▒, mal─▒n─▒ ve ─▒rz─▒n─▒ korumaya imkan olmad─▒─č─▒n─▒ anlatt─▒m. Fakat o olumsuz bir cevap dahi vermedi. B├╝t├╝n uyar─▒lar─▒ma kay─▒ts─▒z kald─▒.

Halbuki bu telgrafnamade: ┬ôHer ferdin hayat─▒n─▒, mal─▒n─▒, ─▒rz─▒n─▒┬ö korumakla m├╝kellef oldu─čumuzdan bahsediyor. Arzetti─čim kay─▒ts─▒zl─▒kla bu al├ókay─▒ a├ž─▒klamak m├╝mk├╝n m├╝d├╝r?.. Bir vilayet valisinden asayi┼čsizli─če dair devaml─▒ ┼čikayetler alan, harekete ge├žmeyen bir bakan─▒n, herhangi bir sebeple halk─▒n hayat─▒ndan, ─▒rz─▒ndan bahsetmesi g├╝l├╝n├ž de─čil midir?..

Bununla beraber bu telgrafnama ├ť├ž├╝nc├╝ ordu m├╝fetti┼čligi b├Âlgesindeki valileri, hatta b├╝t├╝n Anadolu idare amirlerini m├╝┼čk├╝l bir mevkiye sokuyordu. Hele ben ├Ârs ile ├žeki├ž arasinda kalmi┼č oluyordum. ├ç├╝nk├╝ Mustafa Kemal Pa┼ča, benim vilayetimin merkezinde ve benim g├Âz├╝m├╝n ├Ân├╝nde bir ihtil├ól meclisi toplamak, kongre nami altinda bir kiyam dernegi kurmak istiyordu ve bunu her tarafa ilan etmekten ├žekinmiyordu. Kanuna g├Âre benim bagli bulundugum y├╝ksek bir makam, yani dahiliye nazirligi ise Mustafa Kemal Pa┼ča ile temas etmekten beni men ediyordu.

Her iki tamim, hemen hemen ayn─▒ g├╝nde elime gelmi┼čti. Biri ├Âb├╝r├╝n├╝n tamam─▒yla z─▒dd─▒ bir zihniyetten olu┼čan bu yaz─▒lardan hangisine itaat etmek ve ba─članmak laz─▒md─▒?.. Bir h├╝k├╗met adam─▒ s─▒fat─▒yla bu soruya verilecek cevap basittir. ├ç├╝nk├╝ memur, kanun dairesinde, ancak amirini dinler, onun g├Âsterdi─či istikamette hareket eder.

Fakat, kanun esas bak─▒m─▒ndan, milli arzular─▒n ve ihtiya├žlar─▒n ifadesi demektir. Acaba elimde bulunan iki tamimden hangisi milletin g├╝nl├╝k ihtiyac─▒na daha uygundur? Biz Anadolu valileri, Dahiliye Naz─▒r─▒ Ali Kemal Bey┬ĺin emri ├╝zerine Mustafa Kemal Pa┼ča ile m├╝nasebeti kesersek ve onun memleketi kurtarmak maksad─▒yla yapmak istedi─či i┼člere engel olursak millete kazan├ž m─▒ temin etmi┼č oluruz, zarar m─▒?..

─░stanbul┬ĺdan yeni ayr─▒lm─▒┼č, Anadolu┬ĺnun siyasi ├žeteler elinde inim inim inledi─čini ve Bab─▒├óli┬ĺnin bu vaziyete g├Âz yumdu─čunu g├Ârm├╝┼č olan bir vali i├žin bu noktalar─▒ uzun uzun d├╝┼č├╝nmek laz─▒md─▒. Hadiseleri tahlilde samimi olmay─▒ sevdi─čimden bu s─▒rada mevkimi dahi hesaba katmaktan geri kalmad─▒─č─▒m─▒ itiraf ederim. Ben, tesad├╝fe yorumlanmas─▒n─▒ daha do─čru buldu─čum bir gaflet eseri olarak H├╝rriyet ve ─░tilaf F─▒rkas─▒ taraf─▒ndan Sivas┬ĺa vali g├Ânderilmi┼č bir adam─▒m. Mal ve m├╝lk nam─▒na hi├žbir ┼čeyim yoktu. Maa┼č─▒mla ge├žiniyordum. Dahiliye Naz─▒r─▒┬ĺn─▒n emirlerine, kanunsuz harekat ederek, itaat etmedi─čim taktirde azledilece─čim muhakkakt─▒. B├Âyle bir akibete u─črarsam Mustafa Kemal Pa┼ča┬ĺdan nas─▒l bir muamele ve yard─▒m g├Ârebilirdim?.. O Mustafa Kemal Pa┼ča ki Erzurum┬ĺda bir kongre toplanmas─▒n─▒ evvelce temin etmekle yetinmeyerek Sivas┬ĺta da bir ihtilal meclisi a├ž─▒lmas─▒n─▒ istiyor, bunun i├žin bize emirler veriyor.Lakin azlolundu─čundan habersiz bulunuyor.

S├Âyledi─čim gibi her bak─▒mdan vaziyet nazikti. ├çok d├╝┼č├╝nmek gerekti ve b├Âyle bir uzun m├╝lahaza silsilesi y├╝r├╝tmek i├žin de Mustafa Kemal Pa┼ča┬ĺn─▒n telkinlerine kar┼č─▒ Sivas muhitinde uyanan alakay─▒, Mudafa-y─▒ Hukuk-─▒ Milliye ve Redd-i ─░lhak Cemiyetlerinin, halka taall├╗k etmesi itibariyle, k─▒ymetini, ─░stanbul h├╝k├╝metinin dayand─▒─č─▒ H├╝rriyet ve ─░tilaf Firkas─▒n─▒n Anadolu’daki itibar─▒n─▒ ve 1908 ihtilalinde oldu─ču gibi bu seferde millete rehberlik edece─či anla┼č─▒lan ordunun vilayetimde hissettirdi─či kuvveti ├Âl├žmek icap ediyordu.

Milli m├╝cadelenin ne gibi ┼čartlar altinda ba┼čladigini kavramak isteyenlerin de bu hakikatleri bilmesi gerekir. O sebeple Sivas┬ĺa adim attigim andan itibaren ge├žen onbir oniki g├╝n i├žindeki mu┼čahedelerimi a├žik├ža kaydetmek isterim:

─░stanbul┬ĺdan ayr─▒l─▒rken h├╝rriyet ve ─░tilaf f─▒rkas─▒ liderlerinden birka├ž─▒ beni u─čurlamaya gelmi┼čler ve i├žlerinden birini f─▒rkan─▒n d├╝┼č├╝ncelerine terc├╝man yaparak, onun a─čz─▒yla ┼ču s├Âzleri s├Âylemi┼člerdi:

Siz bizim babam─▒zs─▒n─▒z, Sivas vilayetini bu kanaatle elinize verdik. Orada o─čullar─▒n─▒z─▒ (H├╝rriyet ve ─░tilaf├ž─▒lar─▒) ir┼čat ediniz, nizam ve intizam alt─▒na sokunuz.

Bir k├Âpr├╝ ba┼činda bulunuyordum. ├ľb├╝r yakaya selametle ge├žmek i├žin ┬ôhay hay┬ö demek lazimdi. Fakat Sivas┬ĺa gelince bu tavsiye hatirimdan ├žikmi┼čti. Kanunun ve vicdanin bana y├╝kledigi vazifelerle me┼čgul oluyordum. Ve olmak istiyorum. Bir ziyaret, beni bir an i├žin Istanbul┬ĺda yapilan o tavsiyeyle ilgilendirdi. Ayni zamanda H├╝rriyet ve Itilaf’in Sivas ayari ve Sivas┬ĺdaki itibari ├╝zerinde incelemeler yapmama imkan sagladi.

Ziyaretime gelen zat vilayetin eski evrak m├╝d├╝r├╝ Ellezi o─člu (─░lyas zade) Halil Beydi. Kendisini bana H├╝rriyet ve ─░tilaf F─▒rkas─▒┬ĺn─▒n Sivas ┼čubesi reisi! olarak takdim etmi┼čti.

Bana, ─░stanbul┬ĺdan ayr─▒l─▒rken y├╝klenen babal─▒k akl─▒ma geldi, bu hat─▒rlay─▒┼čla g├Âz├╝m ┬ôilk o─čul┬ö olarak kar┼č─▒ma ├ž─▒kan kimseye dikildi. Lakin g├Âz├╝mle beraber burnumda faaliyeteydi. Ho┼č olmayan bir ┼čeyler duyuyordu. Evet, ├Âyleydi. Zira Ferit Pa┼ča kabinesinin, yabanc─▒ devletlerden sonra, dayand─▒─č─▒ yegane dahili kuvvetin Sivas temsilcisi sarho┼čtu ve s├Âzlerine keskin bir koku da kar─▒┼č─▒yordu.

Tahamm├╝l gerekti. Nefsimi zorlad─▒m, g├╝lery├╝z g├Âsterdim. Sa─č taraf─▒ma ge├žip hayli laubali tav─▒rla oturarak, daha do─črusu i┼čgal etti─či koltu─ča yar─▒ uzanan Halil Bey┬ĺle konu┼čmaya koyuldum. O, ho┼č be┼čten sonra s├Âz├╝ ─░ttihak ve Terakki Cemiyetine getirerek, bu cemiyet mensuplar─▒n─▒n ┼čiddetle takip edilmeleri, ezilmeleri ve imha olunmalar─▒ l├╝zumundan bahsetti. K─▒saca sordum:

- Neden ?..

H├╝rriyet ve ─░tilaf├ž─▒lar─▒n kanaatlerini belirterek ┼ču cevab─▒ verdi:

- H├╝rriyet ilan ettik dediler. Eski hayat─▒ da berbat edip b├╝t├╝n h├╝rriyetimizi elimizden ald─▒lar. Sopayla ya─čma yapt─▒lar. Kendi meclislerine bile dan─▒┼čmadan harp a├žt─▒lar, milyonlarca vatan evlad─▒n─▒ vatan hudutlar─▒ d─▒┼č─▒nda ├Âld├╝rtt├╝ler. Ba─čdat d├╝┼čerken onlar Gali├žya’da Avusturya topraklar─▒n─▒ m├╝dafaa ettiler. Bir yandan da h─▒rs─▒zl─▒─ča meydan verdiler. Ma─čazalar─▒ resmen soydular, eski devirlerin ku┼čatmalar─▒na ta┼č ├ž─▒kartt─▒lar. (R├ęquisition┬ĺu b├Âyle tefsir ediyordu) Al├ža─č─▒ y├╝celttiler, y├╝ceyi al├žaltt─▒lar. Aya─č─▒ ba┼č, ba┼č─▒ ayak yapt─▒lar. Necip Arap milletini incittiler, bizden so─čuttular, dama oynar gibi, so─čuk kanl─▒l─▒k i├žinde s├╝rg├╝nler yap─▒p on binlerce insan─▒ k─▒tadan k─▒taya s├╝rd├╝ler. Nihayet m├╝lk├╝n d├Ârtte ├╝├ž├╝n├╝ elden ├ž─▒kard─▒lar. Sonunda milyonlar─▒ toplay─▒p ka├žt─▒lar. Pirincin ta┼č─▒n─▒ ay─▒klamak i┼čini bizim f─▒rkan─▒n omzuna b─▒rakt─▒lar.

Sakin sakin ┼ču soruyu kendisine tevcih ettim:

-Memlekette kanunun hakim olmas─▒ laz─▒m g├Âr├╝yor musunuz?

- Tabii!..

- O taktirde devlet idaresinde hata veya su├ž i┼čleyenler y├╝ce divandan ba┼člayarak mevkilerine, vazifelerine g├Âre derece derece mahkemelere tevdi olunur. Varilacak neticeye g├Âre cezalari verilir.

Sarho┼č politikaci, bir kahkaha savurdu:

- Hay akl─▒nla ya┼ča muhterem pa┼ča, dedi, ittihat├ž─▒lar kanun tan─▒d─▒lar m─▒ ki bizde onlara kanun dairesinde muamele yapal─▒m!..

Ve Hasan Fehmilerin, Ahmet Samimlerin, Zekilerin bilmem kimlerin, komiteci zihniyetiyle davran─▒larak katnolunduklar─▒n─▒ hat─▒rlatt─▒ktan sonra ciddi bir tav─▒r ald─▒:

- Siz, Fosfor Mustafa Pa┼ča┬ĺya Erzurum m├╝ft├╝s├╝n├╝n verdigi cevabi bilir misiniz? Dedi.

- Hay─▒r.

- L├╝tfen dinleyiniz. ├ľyle ise!..

Aya─č─▒n─▒ aya─č─▒n─▒n ├╝st├╝ne att─▒, koltu─ča biraz daha uzand─▒ ve anlatt─▒:

-Fosfor Mustafa Pa┼ča Itihat├žilar gibi ulu orta i┼č g├Âr├╝rd├╝. Sagini solunu d├╝┼č├╝nmezdi. Erzurum valisi iken de derebey gibi davrandi. ┼×unu hapsetti, bunu s├╝rd├╝. Istedigine dayak attirdi, b├╝t├╝n vilayeti titretti. I┼čte bu adam bir g├╝n Erzurum m├╝ft├╝s├╝yle konu┼čuyordu. S├Âz├╝n aki┼čina uydu m├╝ft├╝ye sordu:

-Kabirde sual cevap varm─▒┼č. M├╝nkir, Nekir adl─▒ iki melek gelip ├Âl├╝lere bir┼čeyler sorarlarm─▒┼č. Do─čru mu?

M├╝ft├╝ efendi hi├ž d├╝┼č├╝nmeden cevap vermi┼č:

- Do─črudur. Hem de bu sual, cevap pek a─č─▒rd─▒r Pa┼ča Hazretleri, ama sizin i├žin b├Âyle bir ge├ži┼č noktas─▒ yoktur. Munkirle, Nekir efendimizi kabirde rahats─▒z etmeyeceklerdir.

- Neden?

-├ç├╝nk├╝ ├Âl├╝lerin mezarda sorguya ├žekilmeleri, imanlar─▒n─▒n ve imans─▒zl─▒klar─▒n─▒n anla┼č─▒lmas─▒, imanl─▒ olanlar─▒n cennete, imans─▒zlar─▒n da cehenneme yollanmalar─▒ i├žindir. Zat─▒ ├ólinizin makam─▒, cehennem oldu─čundan sorgu melekleri taraf─▒ndan imtihana ├žekilmenize hacet kalmayacakt─▒r.

Halit Bey, kendisine pek zarif g├Âr├╝nen bu hikayeyi anlatt─▒ktan sonra bir kahkaha patlatt─▒, past─▒rma ve sucuk kokular─▒yla kar─▒┼č─▒k alkol kokusunu burnuma d├Âke d├Âke h├╝km├╝n├╝ tekrarlad─▒:

- ─░ttihat├ž─▒lar─▒ da mahkemeye vermek gereksizdir. Onlar sorgusuz sualsiz ipe ├žekilmelidir.

Hem idrak─▒m─▒ hem burnumu pislikten kurtarmak i├žin konu┼čmay─▒ k─▒sa kesmek istiyordum. Onun i├žin bu garip adamla m├╝naka┼ča kap─▒s─▒ a├žmak istemedim ve s├Âz├╝ de─či┼čtirerek sordum:

-F─▒rkan─▒z─▒n Sivas vaziyeti nas─▒ld─▒r? Kul├╝b├╝n├╝zde ka├ž ki┼či kay─▒tl─▒? Halk─▒n size kar┼č─▒ d├╝┼č├╝ncesi ne ┼čekildedir? Seviliyor musunuz, alaka g├Âr├╝yor musunuz?

Halit Bey, ┼č├Âyle bir d├╝┼č├╝nd├╝ ve sonra karikat├╝rize edilmi┼č bir on d├Ârd├╝nc├╝ Louis bi├žimine girdi ve g├╝l├╝n├ž bir ├žalimla ┼ču acayip s├Âzleri s├Âyledi:

-H├╝rriyet ve ─░tilaf F─▒rkas─▒ da, halk da, Sivas ta, ┼ču g├Ârd├╝─č├╝n├╝z fakir insandan ibarettir. Ben d├╝┼č├╝n├╝r├╝m, s├Âylerim. F─▒rka m├╝hr├╝n├╝, halk da kal─▒b─▒n─▒ basar!

Ve koynundan bir kese, kesenin i├žinde at nal─▒na yak─▒n b├╝y├╝kl├╝kte bir m├╝h├╝r ├ž─▒kar─▒p bana g├Âsterdi:

- M├╝h├╝r kimdeyse, S├╝leyman odur dedi. ─░n┼čallah bu S├╝leyman sizden ho┼čnut olur, siz de S├╝leyman┬ĺdan memnun kal─▒rs─▒n─▒z. ┼×imdilik Allah┬ĺa ─▒smarlad─▒k! Fakat odadan ├ž─▒kmak ├╝zereyken geri d├Ând├╝. Ellerini masan─▒n bir kenar─▒na dayad─▒, a─čz─▒n─▒ da kula─č─▒ma yakla┼čt─▒rd─▒:

- Mustafa Kemal Pa┼ča┬ĺnin, Ittihat├žiligi hortlamak i├žin didinip durdugunu elbette biliyorsunuz dedi. Enverler, Tal├ótlar ka├žarken onu yerlerine vekil biraktilar, emrine de birka├ž y├╝zbin altin verdiler. Anadolu’ya ge├žip Ittihat├žiligi diriltmesini emrettiler. Fakat eski ├žamlar bardak oldu ┼čimdi. Kimse dolma yutmuyor. Adamlarin maskesi d├╝┼čt├╝, y├╝zlerinin karasi ├žikti. Onun i├žin aldiran yok. Herkesin kulagi H├╝rriyet ve Itil├ófta. Itilaf devletleri de bizimle dost. Mustafa Kemal bo┼čuna yoruluyor. Lakin ne olsa ordu kumandanligi etmi┼č bir asker. Zarar vermese dahi mide bulandirir. Merkezi H├╝k├╝mete yazdim. Azlini istedim. Bug├╝n yarin onun da canina ot tikarlar. Sizden ricam ondan telgraf falan alirsaniz bana bildirmenizdir. Ikinci bir ricam da onun agzini kullanan Rasim Bey’e y├╝z vermemenizdir.

Sordum:

- Rasim Bey kim?

- Eski Sivas meb┬ĺusu. ─░li─čine kadar ─░ttihat├ž─▒. Daha do─črusu yeni ba┼čtan mebus olabilmek i├žin ─░ttihat├ž─▒l─▒─ča sadakat g├Âsteriyor. Mustafa Kemal’in, emriyle M├╝dafa-y─▒ Hukuk Cemiyeti, diye bir te┼čkilat v├╝cuda getirmek istedi. Tek bir adam kand─▒ramad─▒. Kazd─▒rd─▒─č─▒ m├╝hr├╝ koynunda gezdirip duruyor.

Dayanamad─▒m, ta┼č─▒ gedi─čine koydum:

-M├╝h├╝r kimde ise S├╝leyman odur, demi┼čtiniz. Demek ki Rasim Bey de bir S├╝leyman.

-Aram─▒zda fark var. Ben parma─č─▒m─▒ kald─▒rsam b├╝t├╝n Sivas aya─ča kalkar. Rasim Bey, davul zurna ├žald─▒rsa kulak asan, dinleyen olmaz.

Rasim Bey, fesholunan mecliste arkada┼čimdi. Temiz bir insan, lekesiz bir vatanda┼č olarak taninmi┼čti. B├╝t├╝n arkada┼člarinin muhabbetini kazanmi┼čti. Onun Sivas┬ĺta bulunmasi, Mustafa Kemal Pa┼ča ile temas tesis etmi┼č olmasi, ho┼čuma gitti. ├ç├╝nk├╝ yalan dolan bilmez bir gen├žti. Kendisiyle samimi surette hasbihal edilirdi.

Fakat serde valilik vard─▒. Rasim Bey’i, bir vesile olmadan ziyaret edemezdim. Etraf─▒ ┼č├╝phelendirmeden onu ├ža─č─▒ramazd─▒m da. Halbuki i├žimde bu zat─▒ hemen g├Ârmek i├žin, ├ódet├ó bir i┼čtiyak ve bir ihtiya├ž uyanm─▒┼čt─▒. G├Ân├╝lden g├Ân├╝le yol oldu─čundan m─▒, yeni valinin nas─▒l bir pro─čram ta┼č─▒d─▒─č─▒n─▒ ├Â─črenmeyi gerekli g├Ârd├╝─č├╝nden mi bilmem, Rasim Bey gecikmedi, benim bu i┼čtiyak─▒m─▒ tatmin etti, yani ziyaretime geldi.

Kendisine ilk sualim ┼ču oldu:

-Mustafa Kemal Pa┼ča ne yapiyor, ne yapmak istiyor?

-Vatan─▒ par├žalamaktan, devleti batmaktan, milleti esir olmaktan kurtarmak istiyor.

-Neye g├╝veniyor?

-T├╝rk├╝n b├╝y├╝kl├╝─č├╝ne, cesaretine, fedak├órl─▒─č─▒na!

Rasim Bey, yirmi iki g├╝nden beri Anadolu┬ĺda bulunan Mustafa Kemal Pa┼ča’nin valilere, m├╝stakil mustasarriflara bir├žok emirler ve direktifler verdigini s├Âyleyerek, benim bu b├Âl├╝mdeki dosyayi incelememi ihtar etmi┼čti. Kendisiyle bir kere g├Âr├╝┼čebilmi┼č oldugum vali vekili h├ókim Hasbi Efendi, ya zaman bulamadigindan, ya unuttugundan, bu dosyayi bana vermemi┼čti. Rasim Bey’in ihtari ├╝zerine h├ókim efendiyi ├žagirttim, dosyayi istedim ve aldim.

─░fadelerimin kar─▒┼č─▒kl─▒─č─▒ndan dolay─▒ okuyanlarda vakalar─▒n tarihi ├╝zerinde bir teredd├╝t h├ós─▒l olacakt─▒r. Bu sebeple izah edeyim ki, H├╝rriyet ve ─░til├óf F─▒rkas─▒┬ĺn─▒n Sivas ┼čubesi lideri Halit Bey’in beni g├Ârmesi Sivas┬ĺa girdi─čim g├╝n├╝n ak┼čam─▒na do─črudur. Rasim Bey’in ziyareti ertesi sabaht─▒r. Ayn─▒ g├╝n Mustafa Kemal Pa┼ča, Havza’dan Amasya’ya gelmi┼čti (12 Haziran 335). Yani Halit ve Rasim Bey’lerle ilk temaslar─▒m ger├žekle┼čirken, ne Ali Kemal┬ĺin bilinen telgraf─▒n─▒, ne de Mustafa Kemal┬ĺin Sivas’ta bir kongre akdini emreden mektubunu alm─▒┼č de─čildim.

Sadede geleyim: Benim valili─če tayinimden ├Ânce, Mustafa Kemal Pa┼ča’dan vil├óyete gelmi┼č ve geli┼či g├╝zel bir zarf i├žine konulmu┼č olan telgraf nameleri g├Âzden ge├žirdim. Bu dosya o kadar ┼či┼čkin de─čildi ve ilk olarak ┼ču vesikay─▒ ihtiva ediyordu:

Sivas Vali Vekili Hasbi Efendi Hazretlerine

┬ô─░zmir┬ĺin ve maalesef bunu takip eden Manisa ve Ayd─▒n┬ĺ─▒n i┼čgali, gelecekteki tehlikeyi daha a├ž─▒ktan hissettirmi┼čti. Tamam─▒ m├╝lkiyemizin muhafazas─▒ i├žin, milli ┼čahlan─▒┼č─▒n daha canl─▒ olarak, a├ž─▒klanmas─▒ ve idamesi gerekir. Hayat ve milli istikl├óli zarara u─čratan, i┼čgal ve ilhak gibi hadiseler, b├╝t├╝n milleti yaralamaktad─▒r. ├ťz├╝nt├╝ zaptolunamuyor. Hazmedilmesi ve tahamm├╝l├╝ ├žok zor olan bu durumun derhal ortadan kald─▒r─▒lmas─▒n─▒ b├╝t├╝n medeni milletlerle, b├╝y├╝k devletlerin adalet ve tesirinden sab─▒rs─▒zl─▒kla bekleme zemininde, ├Ân├╝m├╝zdeki hafta zarf─▒nda ve muhtelif vil├óyetlere g├Âre Pazartesi ba┼člay─▒p ├çar┼čamba g├╝n├╝, b├╝y├╝k ve heyecanl─▒ mitingler yaparak milli tezah├╝ratta bulunulmas─▒ ve bunun her yere yay─▒lmas─▒, b├╝t├╝n muazzam devletlerin temsilcileriyle Bab─▒ali’ye etkili telgraflar ├žekilmesi ve yabanc─▒ bulunan yerlerde yabanc─▒lara da tesir edilmesiyle birlikte, milli g├Âsterilerde bulunurken edep ve s├╝k├╗netin fevkal├óde korunmas─▒ ve H─▒ristiyan halka kar┼č─▒ bir taarruz, n├╝mayi┼č ve d├╝┼čmanl─▒k gibi tav─▒rlara ba┼čvurulmamas─▒ gereklidir. Zat─▒├ólilerinin bu fikirler etraf─▒nda hassas ve m├╝essir bulunmalar─▒ cihetiyle, i┼čin iyi y├Ânetimden ve ba┼čar─▒dan kaynakland─▒─č─▒n─▒ bilmeleri gerekir. Neticesinin bildirilmesini rica ederim.┬ö

28 May─▒s: 335-Havza’dan

├ť├ž├╝nc├╝ Ordu M├╝fetti┼či Fahri Yaveri

Hazreti Tu─čgeneral

Mustafa Kemal

Askerlerin siyasetle u─čra┼čmas─▒ yasak oldu─čuna g├Âre, Mustafa Kemal Pa┼ča’n─▒n valilere, m├╝stakil mutasarr─▒flara ├Âyle telgraflar yazmas─▒ dikkate ┼čayan olabilirdi. L├ókin b├╝t├╝n Anadolu┬ĺnun bu T├ólimatlara uyarak muazzam mitingler tertip etmesi ve bu mitingler sonunda Avrupa medeni merkezlerine, ─░stanbul┬ĺa heyecanl─▒ telgraflar yaz─▒lmas─▒ daha ziyade dikkate lay─▒kt─▒. ├ç├╝nk├╝ bu hareket, T├╝rk milletinin haks─▒zl─▒ktan b─▒km─▒┼č ve haks─▒zl─▒─ča kar┼č─▒ isyana istekli oldu─čunu g├Âsteriyordu. ┼×u halde Mustafa Kemal Pa┼ča, resmi bir yasa─č─▒ dinlememi┼č olmakla beraber, milletin yan─▒k hislerine terc├╝man oluyor ve millet taraf─▒ndan da dinleniyor demekti.

Fakat Pa┼ča, yalniz milli duygulara terc├╝man olmakla kalmiyordu. Ger├žekten cesur ve pervasiz davraniyordu. Onun, Istanbul┬ĺdaki Harbiye Nezaretine yazip da bir suretini valilere, m├╝stakil mutasarriflara teblig ettigi cevab├« bir telgraf vardi ki, benim Sivas┬ĺa geli┼čimden evvel vali vekilligi yapmi┼č olan hakimden aldigim dosyanin en kiymetli vesikasiydi, okurken beni heyecan i├žinde birakmi┼čti.

Bu vesikan─▒n suretini yazmaktan zevk almak isterim. L├ókin Mustafa Kemal Pa┼ča kulland─▒─č─▒ lisandaki ├Ânemin kavranabilmesi i├žin, evvel├ó konunun nezaketini anlamak laz─▒md─▒r. Harbiye Naz─▒r─▒ ┼×evket Pa┼ča, ─░ngiliz ola─čan├╝st├╝ komiserli─činden sadrazam Damat Ferit Pa┼ča’ya verilen ve onun taraf─▒ndan da Harbiye Nezareti┬ĺne tebli─č olunan bir notay─▒ Mustafa Kemal Pa┼ča’ya aynen bildiriyor. Nota, Sivas┬ĺta ├ósayi┼čin bozuk oldu─čunu ve yurtlar─▒na d├Ânen Ermenilerle m├╝sl├╝manlar aras─▒nda bir katliam ihtimalinden bahsediyor, askeri komutan─▒n─▒n bu ihtimale kar┼č─▒ ┼čahsen mesuliyet kabul etmesini istiyor. Mustafa Kemal Pa┼ča sadrazam─▒, Harbiye Naz─▒r─▒┬ĺn─▒ tel├ó┼ča d├╝┼č├╝ren bir notaya, bak─▒n─▒z nas─▒l bir lisanla, cevap veriyor?

Harbiye Nezareti Celilesine

C. 2:Haziran 335 ┼čifre:

Sivas ve civar─▒nda bulunan Ermenileri ve bil├óhare gelen m├╝ltecileri rahats─▒z edecek hi├ž bir h├ódise olmam─▒┼čt─▒r. Ne Sivas da ne de civar─▒nda endi┼če edilecek hi├ž bir durum yoktur. Herkes sakince i┼či ve g├╝c├╝yle me┼čguld├╝r. Bunu kati surette arz ve temin ederim. Bununla beraber, ─░ngiliz notas─▒ndaki istihbarat kayna─č─▒n─▒n ne oldu─ču taraf─▒m─▒zca bilinmelidir. ─░zmir┬ĺin ve Manisa┬ĺn─▒n ├╝z├╝c├╝ i┼čgal haberi ├╝zerine, m├╝sl├╝man halk taraf─▒ndan yap─▒lan ve h─▒ristiyan unsurlar hakk─▒nda hi├žbir k├Ât├╝ fikri kapsamayan toplant─▒lardan belki de baz─▒lar─▒n─▒n korkmamalar─▒ gerekti─či bir ger├žektir. ─░tilaf devletleri milletimizin hukuk ve istikl├óline riayet etti─či m├╝ddet├že ve milletin, vatan─▒n tamam─▒yla masumiyetinden emin olduk├ža, m├╝sl├╝man olmayan unsurlar─▒n korkuya kap─▒lmalar─▒na hi├ž bir sebep yoktur. Bu b├Âl├╝mde devlete kar┼č─▒ her t├╝rl├╝ mesuliyeti taahh├╝t ve buna tamimiyle emniyet buyurulmas─▒n─▒ istirham ederim. Fakat istikl├ól ve milli varl─▒─č─▒ imha ve hayat─▒n gelece─čini tehlikeye sokan i┼čgal, suikast gibi ─░zmir havalisinde g├Âr├╝lmekte olan olaylara kar┼č─▒, ne milletin heyecan─▒, vicdani ├╝z├╝nt├╝s├╝, olaylar─▒n ortaya ├ž─▒kmas─▒na ve nede buna dayanan milli ┼čahlan─▒┼č─▒ ortadan kald─▒rmak i├žin nefsimde ve hi├ž kimsede kudret ve takat g├Âremeyece─čim gibi, bu y├╝zden ortaya ├ž─▒kacak olaylar─▒n kar┼č─▒s─▒nda mesuliyet kabul edebilecek ne kumandan ve ne m├╝lkiye memuru ve ne de h├╝k├╗met tasavvur ederim.

Mustafa Kemal

─░┼čte cesaretin en b├╝y├╝─č├╝ b├Âyle olur ve bir milleti ayakland─▒rmak isteyen bir ink─▒l├óp├ž─▒, kendilerinde kuvvet ve kudret hissedenlere kar┼č─▒ b├Âyle a─č─▒z kullan─▒r. L├ókin Mustafa Kemal Pa┼ča, ─░ngiliz notas─▒na ve sadrazama b├Âyle kar┼č─▒l─▒k verirken neye, kime ve nerelere dayan─▒yordu.? O s─▒rada tahsilat % 30┬ĺa d├╝┼čm├╝┼čt├╝. Mal sand─▒klar─▒ bombo┼čtu, memurlara maa┼č verilemiyordu. Genel terhis m├╝nasebetiyle, kolordu mevcutlar─▒ %10 nispetindeydi. Yeni vergi al─▒nm─▒yor veya al─▒nam─▒yordu. Al─▒nsa dahi paras─▒zl─▒kla giydirilmeleri, yedirip i├žirilmeleri imkans─▒zd─▒. Her da─čda, her derede birka├ž ├žete, kararg├óh kurmu┼čtu, k├Âyl├╝y├╝ ve ┼čehirliyi korku i├žinde ya┼čat─▒yordu. Siyasi vaziyet ise berbatt─▒. D├╝nyan─▒n en b├╝y├╝k ve en kudretli devletleri aleyhimizdeydi, bunlardan bir k─▒sm─▒ yurdun en m├╝him noktalar─▒n─▒ ellerinde bulunduruyorlard─▒. Bir yandan da yorulmam─▒┼č, y─▒pranmam─▒┼č bir orduyu vatan─▒n b├Â─čr├╝ne sokmu┼člard─▒. O vas─▒tayla da manevi kuvvetimiz ├╝zerinde bask─▒ yap─▒yorlard─▒.

┼×u vaziyette Mustafa Kemal Pa┼ča’nin dayanagi ne olabilirdi?.. Bunu, ziyaretini iade ettigim sirada, eski millet vekili Rasim Bey’e sordum. Hi├ž d├╝┼č├╝nmeden ┼ču cevabi verdi:

-Millete!

Tamam─▒yla ayd─▒nlanmak istedi─čim i├žin, ─▒srar g├Âsterdim milletin yorgun ve bezgin oldu─čunu hat─▒rlatt─▒m. Rasim Bey hala hayretle hat─▒rlad─▒─č─▒m bir iman heyecan─▒yla fikrini izah etti:

-Mustafa Kemal Pa┼ča ├žok b├╝y├╝k bir ┼čahsiyettir. Onun her g├╝├žl├╝g├╝ yenecegine inanmak gerektir. Millete gelince, o, m├ónasiz bir harpten usanmi┼čtir. Fakat boynuna zincir takilmak istedigini anlarsa, arslan kesilir, ate┼č kesilir, yildirim kesilir. I┼čte Mustafa Kemal Pa┼ča o aslana, o ate┼če, o yildirima g├╝veniyor.

Akl─▒m─▒n bu heyecana imrendi─čini itiraf ederim. Fakat bir milyon insan─▒ mal─▒n─▒, can─▒na, namusunu muhafaza ile m├╝kellef olan bir irade amirinin, bir valinin anar┼čiye r─▒za g├Âstermesi kolay de─čildi. Onun i├žin ad─▒mlar─▒m─▒ ihtiyatla atmay─▒ tasarlad─▒m.

Ayn─▒ zamanda Rasim Bey’den, M├╝dafa-y─▒ Hukuk ve Reddi-i ─░lhak Cemiyetleri hakk─▒nda mal├╗mat almak istedim. ┼×├Âyle bir sualde bulundum:

-H├╝rriyet ve ─░tilaf kul├╝b├╝n├╝n reisi hem┼čehriniz Halit Bey, o kul├╝b├╝n nefsinde temsil edildi─čini s├Âyledi. Sizin Cemiyet te o ┼čekilde, sade bir m├╝h├╝rden ibaret midir?

Rasim Bey, asil bir tav─▒rla beni hakikaten ayd─▒nlatt─▒:

-O kadar kalabal─▒k de─čiliz. Fakat ba┼čta m├╝ft├╝ olmak ├╝zere, ulema tak─▒m─▒ hemen hemen bizimle beraberdir. Okur yazarlar─▒n, bil hassa m├╝nevver gen├žlerin hepsi etraf─▒m─▒zda toplan─▒yor.

Milli vaziyetin a─č─▒rl─▒─č─▒, yurdun b├Âl├╝┼č├╝lmek istendi─či hakikati, daha a├ž─▒k suretle anla┼č─▒l─▒rsa, b├╝t├╝n halk, hatta H├╝rriyet ve ─░tilaf├ž─▒lar┬ĺ─▒n siyasi ihtiras veya ┼čahsi menfaat takip etmeyen tak─▒m─▒ da bize kat─▒lacakt─▒r. ├ç├╝nk├╝ dava, vatan davas─▒d─▒r, istiklal davas─▒d─▒r.

─░┼čte Sivas┬ĺa gelir gelmez, edindi─čim bilgi bundan ibarettir. Birka├ž g├╝n sonra, Mustafa Kemal Pa┼ča’n─▒n s─▒rda┼člar─▒ndan biri olarak bana tan─▒t─▒lan ve onun emriyle Sivas┬ĺa gelip el alt─▒ndan milli te┼čkilat d├╝┼č├╝ncesine uygun propagandalar yap─▒lamakla me┼čgul olan Miralay ─░brahim T├óli Bey’le g├Âr├╝┼čt├╝m. O da Rasim Bey gibi Mustafa Kemal Pa┼ča’n─▒n dehas─▒ndan ve istiklali gasp olunmak istenen milleti ancak ├Âyle bir rehberin kurtarabilece─činden bahsetti.

Fakat bunlar, bu s├Âzler beni tam bir idare adam─▒ zihniyetiyle hareket karar─▒ndan d├Ând├╝remiyordu. Ayn─▒ zamanda ─░stanbul┬ĺun a─č─▒r bir gafletle, hain bir miskinlikle vatan─▒n haklar─▒n─▒ m├╝dafada m├╝samaha g├Âsterece─čine de ihtimal vermiyordum. Galip devletlerin bizi Suriye, Irak, Hicaz, Yemen, Adalar, M─▒s─▒r ├╝zerindeki h├╝k├╝mranl─▒k haklar─▒ndan tabiat─▒yla vazge├žirdikten sonra, haritadan kald─▒rmak isteyeceklerini de zannetmiyordum. Yaln─▒z ─░zmir’in i┼čgali ve bu i┼čgalin i├žerilere yay─▒lmas─▒ zihnimi kar─▒┼čt─▒r─▒yordu. Lakin bunun ge├žici bir i┼čgal oldu─čuna inanmak istiyordum.

Bu sebeple mutedil bir idare usul├╝ takip etmeye ba┼člami┼čtim. Istanbul’dan gelen emirleri Infaza ├žali┼čmakla beraber, Mustafa Kemal Pa┼ča’nin isteklerini yapanlara da saygili davraniyordum. Hatta Erzurum Kongresi’ne murahhas tayin olunan vakiflar ba┼čk├ótibi Ziya ve Muallim Fazlullah Efendilerin se├žilmesine, yol masraflarinin temini i├žin para toplanmasina da ses ├žikarmadim.

Fakat kimlerin, devlet aleyhine i┼členmi┼č bir su├ž olarak tel├ókki edilmesi muhtemel bir harekete, Erzurum Kongresi’nde Sivas┬ĺi temsile cesaret ettiklerini de ara┼čtirmaktan geri kalmadim: Ziya Efendi, gece ve g├╝nd├╝z i├žen bir adamdi. Mert ge├žinmeyi sever ve mert g├Âr├╝nmeye ├žali┼čirdi. Bir i├žki sofrasinda Erzurum Kongresi’nden bahsolunmu┼č ve oraya gitmenin babayigitlik sayilacagi s├Âylenmi┼č. O da ┬ôBen giderim┬ö deyivermi┼č. Fazlullah Efendi ┼č├Âhrete a┼čik mebusluga da merakliydi. Erzurum Kongresi’nin bir takim yeniliklere, degi┼čikliklere ba┼člangi├ž te┼čkil edebilecegini sezmi┼č.

H├╝rriyet ve ─░til├óf Reisi Halit Bey Erzurum┬ĺa gidecek adamlar─▒ bu ┼čekilde tarif etti. Rasim Bey’le M├╝ft├╝ Rauf Efendi ise, bu iki zat─▒n namuslu, d├╝r├╝st ve vatansever kimseler oldu─čunu s├Âyl├╝yordu. L├ókin ben, her muhtemel tehlikeyi m├╝himsemeyerek Erzurum┬ĺa gitmeyi, orada ihtilale zemin haz─▒rlayacak bir vaziyet ortaya ├ž─▒karmay─▒ g├Âze alan bu iki Sivasl─▒y─▒ bu yolda harekete zorlayan hakiki sebebi sezmekte g├╝├žl├╝k ├žekmedim. Bunlar, bir ├žok Sivasl─▒lar, bir├žok Anadolulular gibi, yurtlar─▒n─▒n elden ├ž─▒kaca─č─▒n─▒ duyup heyecanlanm─▒┼člard─▒. Bu heyecan─▒ bask─▒s─▒ alt─▒nda her tehlikeyi g├Âze almak istiyorlard─▒.

Bab─▒├óli de bu Anadolu yavrular─▒n─▒ isyana sevk ederek hatalar─▒ ├╝st├╝ste i┼člemekten geri kalm─▒yordu. O c├╝mleden olarak harp y─▒llar─▒ i├žinde askeri bir zaruretle tatbik olunan s├╝rg├╝n muamelesini ele alm─▒┼č, halktan bu muameleye kar─▒┼čm─▒┼č olanlar─▒n yakalanmalar─▒n─▒, hapsedilmelerini emretmek suretiyle b├╝t├╝n Anadolu┬ĺyu ├╝z├╝nt├╝ i├žinde b─▒rakm─▒┼čt─▒.

S├╝rg├╝n, askeri zaruretlerin neticesi olmakla beraber usul├╝ idaresinde kanuna dayand─▒rm─▒┼člard─▒. O halde s├╝rg├╝n├╝ yapanlar─▒n de─čil, kanunu tanzim edenlerin mes┬ĺul edilmeleri laz─▒md─▒. Bu l├╝zumda harp y─▒llar─▒ndaki mebuslar─▒n, ├óy├ón─▒n ve kabinelerin y├╝ce divana sevk edilmeleriyle temin olunabilirdi. Bab─▒├óli┬ĺnin bir tak─▒m Anadolu halk─▒n─▒, kas─▒tl─▒ ihbarlara ve yabanc─▒ tazyiklere kap─▒larak, s├╝rg├╝n y├╝z├╝nden incitmek istemesi elbette haks─▒zl─▒kt─▒. Halk─▒n bu haks─▒zl─▒ktan i─črenmesi de pek tabiiydi.

Kald─▒ ki, do─ču vilayetleri halk─▒, kendilerinin hi├žbir suretle mesul olmad─▒klar─▒ bu s├╝rg├╝n dolay─▒s─▒yla ├žok a─č─▒r felaketlere hedef olmu┼člar ve Rus ordular─▒n─▒n Erzincan┬ĺdan, Erzurum┬ĺdan, Van┬ĺdan g├Â├žleri s─▒ras─▒nda askeri nizama ba─čl─▒, son sistem silahlara sahip alay alay komitac─▒lar─▒n h├╝cumuna u─čray─▒p binlerce kurban feda etmek zorunda kalm─▒┼člard─▒. Bu facian─▒n matemi hen├╝z y├╝reklerde yanarken ve o binlerce mazl├╗m T├╝rk├╝n dul e┼čleri, yetim ├žocuklar─▒ hen├╝z g├Âzya┼člar─▒ d├Âk├╝p dururken, Bab─▒├óli┬ĺnin bir tak─▒m T├╝rkleri s├╝rg├╝nden mesul tutmaya kalk─▒┼čmas─▒ edepsizlikti.

Mustafa Kemal Pa┼ča, i┼čte bu edepsizlikten heyecana kapilmi┼č ve Ist

Yorum ekle 12 Temmuz 2007

Kat─▒ Cisimlerin Makanik ├ľzellikleri

KATI C─░S─░MLER─░N MAKAN─░K ├ľZELL─░KLER─░

Kat─▒ cisimler i├ž yap─▒lar─▒na g├Âre ├že┼čitli s─▒n─▒flar ayr─▒l─▒rlar. ─░├ž yap─▒ s─▒n─▒f─▒ndaki malzemeler belirli ortak ├Âzelliklere sahiptirler.

Kristal Yap─▒

Kristaller atom veya molek├╝llerin belirli bir d├╝zende s─▒ralnmas─▒ sonucu olu┼čan yap─▒lard─▒r. Kristaller, atom ve molek├╝llerinin s─▒ralan─▒┼člar─▒na g├Âre ├že┼čitli isimler al─▒rlar ve farkl─▒ ├Âzellikler g├Âsterirler. Ancak kristallerin hepsinin ortak ├Âzellikleri hepsini anizotrop olmalar─▒d─▒r; yani kristallerde fiziksel ├Âzellikler atom veya molek├╝llerin s─▒ralan─▒┼č do─črultular─▒na g├Âre farkl─▒l─▒k g├Âsterir.

┼×ekilsiz Yap─▒

B├Âyle yap─▒ya sahip cisimlerde atom veye molek├╝ller tamamen geli┼čig├╝zel olarak yan yana gelmi┼čtir. Bu d├╝zensizlik sonucu b├Âyle cisimlerde fiziksel ├Âzellikler bir do─črultudan di─čerine fark g├Âstermez; yani ┼čekilsiz yap─▒l─▒ cisimler genellikle izotropturlar. Cam ve baz─▒ plastikler bu t├╝r yap─▒ya sahip malzemelerdir.

Karma Yap─▒

Genel olarak kristaller mikroskobik yap─▒ya sahiptirler ve bunlar─▒n milyarlarcas─▒ bir araya gelerek sonlu bir cisim olu┼čtururlar. E─čer bu olu┼čum ┼čekilsiz bir yap─▒┼čt─▒c─▒ i├žinde tamamen geli┼čig├╝zel bir ┼čekilde olmu┼čsa bu yap─▒ya karma yap─▒ ad─▒ verilir. Bu cisimler makroskobik olarak ele al─▒n─▒rsa iztrop g├Âr├╝n├╝┼če sahiptir. ├ç├╝nk├╝ bir par├žas─▒n─▒n i├žerisinde t├╝m y├Ânlerde sonsuz diyebilece─čimiz say─▒da kristal bulunur. Bu nedenle de bir y├Ândeki ├Âzelli─čin di─čer y├Ândekinden farkl─▒ olmas─▒ d├╝┼č├╝n├╝lemez. Ancak bu cisimlerden mikroskobik ├Âl├ž├╝de bir eleman al─▒n─▒p incelenirse bunun izotrop olmad─▒─č─▒ g├Âr├╝l├╝r. Mukavemetin boyutland─▒rma g├Ârevini y├╝klendi─či makina ve yap─▒ elemanlar─▒ b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de sonlu boyutlu oldu─ču i├žin karma yap─▒daki malzemeler de izotrop kabul edilir.

Lifsel Yap─▒

Kristallerin u├ž uca gelmesi sonucu olu┼čturduklar─▒ ip bi├žimli liflerin bir yap─▒┼čt─▒r─▒c─▒ ile birbirlerine boylu boyunca yap─▒┼čmal─▒r─▒ sonucu olu┼čturduklar─▒ yap─▒lard─▒r. Bu t├╝r cisimlerde liflere paralel ve dik do─črultulardaki ├Âzellikler farkl─▒l─▒k g├Âsterir. Bu nedenle bu lifsel yap─▒l─▒ cisimler anizotroptur.

Mukavemet bak─▒m─▒ndan, ├že┼čitli i├ž yap─▒daki malzemelerin t├╝m├╝n├╝n homjen oldu─ču kabul edilir. Ancak ister do─čal, ister yapay olsun malzemelerin b├╝y├╝k bir b├Âl├╝m├╝ tam olarak homojen de─čildirler. Bu t├╝r cisimlerin kendine ├Âzg├╝ belirli kurallar─▒ olmad─▒─č─▒ndan mukavemet hesaplar─▒ da tam olarak ger├že─či yans─▒tmaz. Bu nedenle de bu t├╝r malzmeler kullan─▒l─▒rken g├╝venli─či normalden daha ├žok ├Ânem verilmesi gerekmektedir.

Kat─▒ cisimlerin mukavemet a├ž─▒s─▒ndan en ├Ânemli ├Âzelli─či y├╝k ta┼č─▒ma kapasiteleridir. Kat─▒ cisimlerin y├╝k alt─▒nda a┼č─▒r─▒ ┼čekil de─či┼čtirme g├Âstermeleri, kopmalar─▒, ezilmeleri veya k─▒r─▒lmalar─▒ hakk─▒ndaki bilgiler ├že┼čitli deneyler sonucu elde edilir. Malzemenin teorik yollardan elde edilen mukavemeti ile deney sonucu elde edilen mukavemeti aras─▒nda fark vard─▒r. Bunun da sebebi malzemenin i├ž yap─▒s─▒ndaki mikroskobik ├Âl├ž├╝deki d├╝zen bozukluklar─▒ ve kusurlard─▒r.

ÇEKME DENEYİ

Gerilme ile ┼čekil de─či┼čtirme aras─▒ndaki fiziksel ba─č─▒nt─▒lar─▒ bulmada kullan─▒l─▒r. Bu deney ├že┼čitli malzemelerden yap─▒lan ├žubuklar─▒n, eksenleri do─črultusunda uygulanan eksensel ├žekme kuvveti alt─▒nda u─črayacaklar─▒ ┼čekil de─či┼čtirmelerin incalenmasi ┼čekilinde yap─▒lan bir deneydir. Deney esnas─▒nda ├žubu─čun bir eksenli ├žekme halindeki homojen gerilme alt─▒nda oldu─ču varsay─▒l─▒r. ├çubu─čun y├╝ks├╝z haldeki kesit alan─▒n─▒ A0 ile, yine y├╝ks├╝z halde ├žubuk ├╝zerine i┼čaretlenmi┼č beliri bir uzunlu─ču l0 ile g├Âsterilir. ├çubuk deney boyunca yava┼č yava┼č artan P eksensel kuvveti ile y├╝klendi─či zaman, l0 boyu da artarak l de─čerini al─▒r. Deneyde her P kuvvetine kar┼č─▒l─▒k gelen l boyu ├Âl├ž├╝l├╝p;

s=P/A0 e=(l-l0)/l0

┼čeklinde tan─▒mlanan gerilme ve uzama oran─▒ hesaplan─▒r ve bu de─čerlerle s-e eksen tak─▒m─▒nda bir e─čri ├žizilir. Bu e─čriye gerilme-┼čekil de─či┼čtirme diyagram─▒ ad─▒ verilir. Bu diyagram her malzeme i├žin birbirnden farkl─▒d─▒r. Bu nedenle bize ait oldu─ču malzemenin bir eksenli gerilme alt─▒ndaki davran─▒┼č─▒ hakk─▒nda pek ├žok bilgi verir.┼čekil I

├çekme deneyinde ├žubuk orant─▒ limitinin alt─▒nda y├╝klenmi┼čse y├╝k kald─▒r─▒ld─▒─č─▒ zaman malzeme elastik olarak davran─▒r ve gerilme s─▒f─▒r oldu─ču zaman ┼čekil de─či┼čtirme de s─▒f─▒r olarak deney ├žubu─ču tamamen y├╝klenmeden ├Ânceki durumuna d├Ânm├╝┼č olur. Bu durumda gerilme-┼čekil de─či┼čtirme diyagram─▒nda y├╝kleme ve bo┼čaltma do─črular─▒ ┼čekil I deki gibi ├╝st ├╝ste olur.

E─čer deney ├žubu─ču orant─▒ s─▒n─▒r─▒n─▒n ├╝st├╝nde bir yere kadar y├╝klendikten sonra y├╝k kald─▒r─▒l─▒rsa malzeme d├Ân├╝┼čte yine elastik cisim gibi davran─▒r ve d├Ân├╝┼č e─črisi y├╝kleme y├╝keme e─črisinin do─črusal b├Âl├╝m├╝ne paralel olur ve ├žubukta e0 kal─▒c─▒ ┼čekil de─či┼čtirmesi ortaya ├ž─▒kar.

Gerilme-┼čekil de─či┼čtirme diyagram─▒nda alan ┼čekil de─či┼čtirme enerjisini g├Âsterir. Buna g├Âre ┼čekil II deki taral─▒ alan orant─▒ s─▒n─▒r─▒ a┼čan bir y├╝klemeyi takip eden bo┼čaltmadan sonra geri al─▒namayan ┼čekil de─či┼čtirme enerjisini g├Âsterir. Kal─▒c─▒ ┼čekil de─či┼čtirme esnas─▒nda malzeme taraf─▒ndan yutulan bu enerji ─▒s─▒ enerjisine d├Ân├╝┼č├╝r ve deney ├žubu─čunun ─▒s─▒nmas─▒na sebep olur.

Y├╝k├╝n bo┼čalt─▒lmas─▒ sonucu kal─▒c─▒ ┼čekil de─či┼čtirmeye u─črayan ├žubukta deneye bas─▒n├ž y├╝klemesi ile devam edilirse diyagram bir s├╝re daha do─črusal olarak devam ettikten sonra, bu sefer bas─▒n├žta orant─▒ s─▒n─▒r─▒n─▒n a┼č─▒lmas─▒ nedeni ile ┼čekil III de g├Âsterildi─či gibi lineer olmayarak devam eder. Basit y├╝k├╝ belirli bir de─čere ula┼čt─▒ktan sonra y├╝k tekrar bo┼čalt─▒l─▒rsa kapal─▒ bir diyagram elde edilir. Bu e─čriye elastik histerisiz e─črisi ad─▒ verilir. Bu kapal─▒ ├ževrenin i├žindeki alan y├╝klemenin kendini bir kez etmesi sonucu elastik olmayan ┼čekil de─či┼čtirme nedeniyle malzemenin yuttu─ču ┼čekil de─či┼čtirme enerjisini verir.

E─čer kal─▒c─▒ ┼čekil de─či┼čtirmeye u─čram─▒┼č bir ├žubuk tekrar y├╝klenirse y├╝kleme e─črisi ┼čekil IV de oldu─ču gibi bo┼čaltma do─črunu takip ederek bo┼čaltman─▒n ba┼člad─▒─č─▒ noktaya kadar do─črusal gelir ve hatta bir miktar daha do─črusal devam ederek orant─▒l─▒l─▒k s─▒n─▒r─▒ bu ikinci y├╝klemede s┬ĺ gibi eskisinden daha y├╝ksek bir gerilme de─čerine e┼čit olur. B├Âylece malzemenin bu ikinci y├╝klemesinde orant─▒ s─▒n─▒r─▒ y├╝kseltilmi┼č yani malzeme pekle┼čtirilmi┼č olur. Buna kar┼č─▒l─▒k malzemenin ilk ek kopma uzumas─▒ bu ikinci y├╝klemede e0 kal─▒c─▒ ┼čekil de─či┼čtirmesi kadar eksilece─či i├žin malzeme eskisinden daha gevrek hale gelir. Bu olaya uzama peki┼čmesi denir.

Pratikte ├žekme deneyleri k─▒sa bir s├╝re i├žerisinde ger├žekle┼čtirilir. Bu deneyden farkl─▒ olarak ├žekme ile y├╝klenmi┼č deney ├žubuklar─▒ bu sabit ├žekme y├╝k├╝ alt─▒nda uzun s├╝re bekletilirse uzaman─▒n devam etti─či g├Âr├╝l├╝r. ─░┼čte bu sabit y├╝k alt─▒nda zaman i├žerisinde meydana gelen bu t├╝r ┼čekil de─či┼čtirmeye creep olay─▒ denir. K─▒saca creep olay─▒ zaman i├žerisinde olu┼čan bir s├╝nme olay─▒d─▒r.

BASINÇ DENEYİ

Bas─▒n├ž deneyi ba┼čl─▒ca ta┼č, beton ve d├Âkme demir gibi gevrek malzemelerin denenmesi i├žin kullan─▒l─▒r. Deney numuneleri deney makinas─▒n─▒n d├╝zlem y├╝zeyleri aras─▒nda s─▒k─▒┼čt─▒r─▒l─▒r. Bu durumda bas─▒n├ž kuvvetinin kesit ├╝zerine uniform olarak yay─▒ld─▒─č─▒ farz edilir. Y├╝zler tamamen temas halinde olsalar bile ger├žek gerilme yay─▒l─▒┼č─▒ asl─▒nda ├žok daha kar─▒┼č─▒kt─▒r. Numune ile makinan─▒n s─▒k─▒┼čt─▒r─▒c─▒ y├╝zeyleri aras─▒ndaki delk kuvvetinden dolay─▒ bas─▒n├žla birlikte ortaya ├ž─▒kan ence genle┼čme bu y├╝zeyler aras─▒nda g├Âr├╝lmez ve b├Âlgedeki malzeme gerilme bak─▒m─▒ndan daha m├╝sahit durumda olur. Bunun sonucu olarak k├╝p bi├žimli beton numune ile yap─▒lan bas─▒n├ž deneyinde makina ile temasta olan y├╝zeyin tesirsiz kalmas─▒ nedeniyle malzeme d─▒┼čar─▒ do─čru ta┼čar. Bu nedenle de elde edilen k─▒r─▒lma yan y├╝zeylere paralel de─čil, a├ž─▒l─▒ olur. Beton gibi malzemenin bas─▒nca kar┼č─▒ ger├žek mukavemetini elde etmek i├žin temas y├╝zeyleri aras─▒ndaki delk kuvvetini ortadan kald─▒rmak veya minimuma indirmek gerekir. Bu nedenle temas y├╝zeyleri aras─▒ parafinle kaplanarak bu deney yap─▒l─▒rsa daha sa─čl─▒kl─▒ sonu├žlar elde edilir. Bu ┼čekilde yap─▒lan deney sonucunda elde edilen k─▒r─▒lma mukavemeti ├žok daha k├╝├ž├╝kt├╝r ve k├╝p ┼čeklindeki numune yan y├╝zlerine paralel levhalar halinde par├žalan─▒r. Delk kuvvetinin ortadan kald─▒r─▒lmas─▒ i├žin uygulanan di─čer bir y├Ântemde ise bas─▒n├ž do─črultusundaki y├╝ksekli─či geni┼čli─činin birka├ž kat─▒ olan prizmatik bir numune kullan─▒l─▒r. Bu durumda prizman─▒n orta par├žas─▒nda bas─▒n├ž yay─▒l─▒┼č─▒ uniform olmaya ba┼člar. Bunun d─▒┼č─▒nda silindirik ├žubukla temasta olan y├╝zeleri ve ├žubu─čun u├žlar─▒ delk a├ž─▒s─▒na e┼čit bir a├ž─▒ ile konik olarak i┼členir. Bu durumda delkin tesiri ├ženenin kama reaksiyonu yapmas─▒ ile dengelenir ve uniform bir bas─▒n├ž elde edilir.

Beton, ta┼č, d├Âkme demir gibi malzemelerde yap─▒lan deneyler bu malzemelerin orant─▒ s─▒n─▒r─▒n─▒n ├žok k├╝├ž├╝k oldu─čunu g├Âstermi┼čtir. Orant─▒ s─▒n─▒r─▒ndan sonra ise deformasyon y├╝ke nazaran daha h─▒zl─▒ artar. Bas─▒n├ž deneyleri sonucu elde edilen diyagranmlar numunenin boyutlar─▒ aras─▒ndaki orana da b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de ba─čl─▒d─▒r. ├çubu─čun bas─▒n├ž do─črultusundaki boyutu k├╝├ž├╝ld├╝k├že u├žlardaki delk kuvvetinin artmas─▒ sebebiyle bas─▒n├ž-┼čekil de─či┼čtirme diyagram─▒ daha dik bir ┼čekil al─▒r.

─░DEAL C─░S─░MLER

Cisimlerin mekanik ├Âzellikleri kar─▒┼č─▒k ve birbirinden ├žok farkl─▒d─▒r. Herhangi bir problemde t├╝m bu ├Âzelliklerin g├Âz ├Ân├╝nde bulundurulmas─▒ olanaks─▒zd─▒r. Bu y├╝zden problemde en esasl─▒ role sahip cisim ├Âzellikleri esas al─▒nacak, etkisi az olanlar ise ihmal edilecektir. Bu nedenle ┼čekil de─či┼čtiren cisimlerin mekani─činde konuya uygun d├╝┼čen ideal cisimler kabul edilecektir. ┼×ekil de─či┼čtiren kat─▒ cisimler mekani─čnde elastisite ve plastisite ├Âzellikleri y├Ân├╝nden kullan─▒lan ideal cisimlerin gruplar─▒ ┼čunlard─▒r:

Elastik Hooke cismi: Gerilme ve ┼čekil de─či┼čtirme ba─č─▒nt─▒s─▒ lineer olan tam elastik bir cisimdir.

Elasto-plastik cisim: Gerilmeler sF akma s─▒n─▒r─▒ndan k├╝├ž├╝k olduk├ža Hooke cismine benzeyen bu ideal halde, s=sF i├žin s─▒n─▒rs─▒z bir akma bahis konusudur.

Pekle┼čen elasto-plastik cisim: Elastoplasti─čin ├Âzelliklerini ta┼č─▒r, ancak artan gerilmelerle meydana gelir.

Rijit-plastik cisim: Cismin elastik tipten ┼čekil de─či┼čtirmesinin ├Ânemi ├žok olmayabilir. Bu k─▒s─▒m terk edilecek olursa rijit-plastik cisim olu┼čur.

Pekle┼čen rijit-plastik cisim: s>sF i├žin akman─▒n artan y├╝kler alt─▒nda oldu─ču cisimdir.

T├╝m bu ideal cisimlerde zaman─▒n etkisi g├Âz ├Ân├╝ne al─▒nmam─▒┼čt─▒r. Zaman etkisi yani visko-elastik ├Âzellikler g├Âz ├Ân├╝ne al─▒nmas─▒ i├žin yeni idealle┼čtirmeler yap─▒lmal─▒d─▒r. Bunun i├žin iki basit model ele al─▒nmal─▒d─▒r. Bunlardan ilki Hooke cismidir. Hooke cismi bir yay ile temsil edilir. Hooke cisminde:

Î = s/E dir.

Hooke cisminde zaman─▒n etkisi s─▒f─▒rd─▒r. ─░kinci idealle┼čtirme ise ya─č kutusunda yap─▒lan idealle┼čtirmedir. Bu cisme Newton cismi ad─▒ verilir ve bu modelde:

olur. Bu iki ba─č─▒nt─▒da da E ve l her iki cisim i├žin karakteristik sabitlerdir.

Bu iki cismi seri ba─člad─▒─č─▒m─▒zda elde edilen cisme Maxwell cismi, paralel ba─članmas─▒yla elde edilen cisme ise Kelvin cismi denir.

Maxwell cismi i├žin b├╝nye denklemleri:

Kelvin cismi i├žin ise bu denklem:

Her iki cismin sabit y├╝kler alt─▒ndaki grafi─či:

Bu modeller yard─▒m─▒yla ideal cisimlerle, tabii kat─▒ cisimlerin, histeresis, elastik gecikme, s├╝nme ve gev┼čeme gibi ├Âzelliklerini daha iyi kavramak m├╝mk├╝nd├╝r.

YORULMA

Malzemenin koptu─ču s─▒n─▒r gerilmesine o malzemenin statik mukavemeti denir. Ayn─▒ malzemenin statik mukavemetini, y├╝k├╝ belirli iki d├╝zey aras─▒nda tutarak, periyodik olarak de─či┼čtirmek ve de─či┼čtirmenin say─▒s─▒n─▒ yeter derecede art─▒rmakla d├╝┼č├╝rebilmek m├╝mk├╝nd├╝r. ─░┼čte malzemeye yap─▒lan bu y─▒pratma olay─▒na yorulma denir. Yorulma da kopma, ├žok defa, y├╝ksek gerilmeli veya i├ž b├╝nyede kusur bulunan yerden ba┼člar.

Kopan cismin kesitinde birbirinden ├žok farkl─▒ iki b├Âlge g├Âze ├žarpar; birinci b├Âlge y─▒pranmadan do─čan ayr─▒lmaya ait cilal─▒ ve sedef├« olan b├Âlgedir, ikinci b├Âlge ise zorla kopman─▒n meydana getirdi─či p├╝r├╝zl├╝ b├Âlgedir.

Yorulmay─▒ yapan s─▒n─▒r y├╝kler azalt─▒ld─▒─č─▒nda cismin kopmas─▒ i├žin gerekli y├╝k de─či┼čim say─▒s─▒ artmaktad─▒r. De─či┼čim say─▒s─▒na ba─čl─▒ olmadan, y├╝k├╝n ekstremum de─čerlerine cismin s├╝rekli mukavemet s─▒n─▒rlar─▒ denir.

Bu s de─čerleri aras─▒nda;

so + sg = su , so - sg = sa ba─č─▒nt─▒lar─▒ ge├žerlidir.

T de─čeri periyodu yani tam bir devre i├žin ge├žen zaman─▒ g├Âsterir.

Grafikten hareketle sg genlik gerilmesinin azalmas─▒n─▒n n y├╝k de─či┼čimi say─▒s─▒n─▒ art─▒rd─▒─č─▒ g├Âr├╝lebilir. E─čer genlik gerilmesinin n ile de─či┼čim grafi─čini ├žizecek olursak :

W├Âhler e─črisinde g├Âr├╝len asemptotik de─čer (sg(s)) ortalama gerilme ile birle┼čirse, so = sabit i├žin : su(s) = so + sg(s) ve sa(s) = so - sg(s)

s─▒n─▒r gerilmeleri bulunur. Bu s─▒n─▒r gerilmelerine malzemenin s├╝rekli mukavemet s─▒n─▒rlar─▒ denir. Malzemeyi bu iki s─▒n─▒r aras─▒nda de─či┼čen y├╝klerle n ne kadar ├žok olursa olsun koparmak m├╝mk├╝n olmaz.

Dolay─▒s─▒yla mukavemet s─▒n─▒rlar─▒ bir ortalama gerilme deneyi i├žin bulunmu┼čtur. Bu gerilme de─či┼čtirilecek olursa asemptotik genlik gerilmesi de─či┼čir, bu da cismin s├╝rekli mukavemet s─▒n─▒rlar─▒n─▒n de─či┼čmesine neden olur. sg(s) ile so aras─▒nda bir grafik tayin edilecek olursa:

Bu grafik bize ortalama gerilmedeki art─▒┼č─▒n asemptotik genlik gerilmesinde azalmaya yol a├žaca─č─▒n─▒ g├Âsterir. S├╝rekli mukavemet s─▒n─▒rlar─▒n─▒ kullanarak bir grafik ├žizecek olursak:

Bu grafikte ABCD ├žizgisi ├╝st s─▒n─▒r mukavemetini, A┬ĺB┬ĺC┬ĺD ise alt s─▒n─▒r mukavemetini vermektedir. s0 = 0 oldu─ču an birbirlerine e┼čit ancak z─▒t i┼čaretli olan alt ve ├╝st s─▒n─▒r mukavemetlerine cismin titre┼čim mukavemeti veya alternatif mukavemeti denir. Bu de─čer grafikte st ile g├Âsterilmi┼čtir. Alt s─▒n─▒r mukavemeti s─▒f─▒r oldu─ču zaman buna kar┼č─▒l─▒k gelen ├╝st s─▒n─▒r mukavemetine e┼čik mukavemeti ad─▒ verilir. E┼čik mukavemeti de grafikte se ile g├Âsterilmi┼čtir.

Grafi─čin O noktas─▒na g├Âre simetrik olmas─▒ cismin bas─▒n├žta ve ├žekme de ayn─▒ ├Âzellikleri g├Âsterdi─čini belirtir.

Bu grafi─čin belirlenebilmesi i├žin ├Âncelikle st, se, sF de─čerlerine g├Âre A, A┬ĺ noktalar─▒ bulunmal─▒d─▒r. B┬ĺ noktas─▒ se┬ĺnin yar─▒s─▒n─▒ alarak bulunur. Buradan B noktas─▒ da bulunabilir. AB do─črusunun kesim noktas─▒ndan C belirlenir. C┬ĺden yatay ├žizilen do─črunun ba┼člang─▒├ž noktas─▒nda s0 ile 45 derecelik a├ž─▒ yapan do─čru ile kesim noktas─▒ D bulunur. C den s0┬ĺya dik olarak ├žizilen do─čru ile A┬ĺB┬ĺ do─črusunun kesim noktas─▒ da bize C┬ĺ noktas─▒n─▒ verir. B├Âylece diyagram belirlenmi┼č olur.

Kesit tayini problemlerinde Pmax, Pmin ve cismin s├╝rekli mukavemet diyagram─▒ verilip cismin kesit alan─▒ F sorulmaktad─▒r. Bu haller i├žin:

su(s) = Pmax / F , sa(s) = Pmin / F dir.

Ortalama gerilme de

s0 = 0,5 . ( su(s) + sa(s) ) = ( Pmax + Pmin ) / 2F olur.

KAYNAKÇA

Cisimlerin Mukavemeti ; ─░lhan KAYAN

Cisimlerin Mukavemeti; Stephen T─░MOSHENKO

Cisimlerin Mukavemeti ; Mustafa ─░NAN

Yorum ekle 12 Temmuz 2007

1. Giri┼č

1. G─░R─░┼×

PMMA(Polimetilmetaakrilat) kemik ├žimentosunun ba┼čl─▒ca kullan─▒m alan─▒, kemik k─▒r─▒klar─▒n─▒n iyile┼čtirilmesi amac─▒yla, kemik ile metal par├ža aras─▒nda dolgu maddesi olarak kullan─▒m─▒d─▒r. Ancak PMMA kemik ├žimentosunun hastaya uygulanmas─▒ndan belirli bir s├╝re ge├žtikten sonra ├žimentonun ├Âzelli─činden dolay─▒, ├žimento ├žekme davran─▒┼č─▒ g├Âsterecektir ve ├žimento ile kemik y├╝zeyi aras─▒nda bo┼čluk meydana gelecektir ve bu da hastan─▒n tekrar tedavi olmas─▒n─▒ gerektirecektir. Burada yap─▒lan ├žal─▒┼čman─▒n hedefi kemik ├žimentosunun g├Âstermi┼č oldu─ču bu olumsuz davran─▒┼č─▒n giderilebilmesi amac─▒n─▒ ta┼č─▒maktad─▒r, bu ama├žla kemik ├žimentosunun i├žerisine farkl─▒ ├Âzelliklere sahip, farkl─▒ boy ve miktarlarda tekstil lifleri kat─▒larak deneyler yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Deney a┼čamas─▒na gelinceye kadar yap─▒lan kaynak ara┼čt─▒rmalar─▒nda, PMMA kemik ├žimentosunun ├Âzellikleri incelenmi┼č ve bu ├žimentolarla yap─▒lm─▒┼č ├že┼čitli ara┼čt─▒rmalara, testlere ve bunlar─▒n sonu├žlar─▒na yer verilmi┼čtir.

2. KAYNAK ARA┼×TIRMASI

2.1. KEMİK ÇİMENTOSU

Kemik ├žimentolar─▒ g├╝n├╝m├╝zde ├žo─čunlukla, bozunmayan ├Âzellikteki polimetilmetaakrilat (PMMA) ┬ĺlardan yap─▒lmaktad─▒r. Doktorlar dahili kemik k─▒r─▒klar─▒na lokal bir reaksiyon ile PMMA┬ĺy─▒ ilave ederler. Polimetilmetaakrilat bir ├žok avantaja sahiptir. Monomer kar─▒┼č─▒m─▒n─▒n ilavesinde ve foto polimerizasyonunda daha az cerrahi m├╝dahale tekni─či gerektirmektedirler. PMMA┬ĺ n─▒n mekanik ├Âzellikleri ger├žek canl─▒ ortamdaki y├╝klemelerdeki gerilmeleri yeterli d├╝zeyde ta┼č─▒yabilmektedir. Bunun yan─▒nda birka├ž dezavantaj─▒ vard─▒r; ├Ârne─čin ekzotermik polimerizasyonunda s─▒cakl─▒k art─▒┼č─▒n─▒n kontrol├╝ zordur. Kemik ├žimento y├╝zeyindeki s─▒cakl─▒─č─▒n 90┬░C┬ĺ ye ula┼čmas─▒ h├╝cre ├Âl├╝mlerine yol a├žmaktad─▒r. Ek olarak PMMA ├žimentolar─▒ s─▒k s─▒k kan ak─▒┼č h─▒z─▒n─▒n artmas─▒na ve ka┼č─▒nt─▒ya neden olurlar.

Ticari kemik ├žimento form├╝llemesinde halen kullan─▒lmakta olan polimetilmetaakrilatlar (PMMA) kendi kendine polimerle┼čen bi├žimsiz bir polimerdir [Michael ve ark, 1997].

2.1.1. PMMA Esasl─▒ Biyoaktif Kemik ├çimentolar─▒n─▒n Biyolojik ve Mekanik ├ľzelliklerinin ─░ncelenmesi

Weam (1999) ve ├žal─▒┼čma arkada┼člar─▒ taraf─▒ndan yap─▒lan ├žal─▒┼čmada, ├žimento implantlar─▒n─▒n canl─▒ ortamdaki ├Âmr├╝ ile ├žimentonun y├╝zey mekanik ├Âzelliklerinin birbiriyle ilgili oldu─ču farz edilmi┼čtir. Y├╝ksek k─▒r─▒k dayan─▒kl─▒l─▒─č─▒ ve y├╝ksek titre┼čim direncinin olmas─▒ kemik ├žimentosunda fayda sa─člayabilmi┼čtir. PMMA kemik ├žimentosuna dolgular─▒n eklenmesinin mekanik ├Âzelliklerinin geli┼čiminde potansiyel bir metot oldu─ču d├╝┼č├╝n├╝lmektedir.

Kemikle- PMMA kemik ├žimentosu aras─▒ndaki ara y├╝zey; protez- kemik ├žimentosu- kemik yap─▒s─▒ i├žinde zay─▒f ba─čl─▒ b├Âlgeler oldu─ču bilinmektedir. PMMA kemik ├žimentosunun bioaktivasyonu, biyoaktif dolgu maddeleri kullan─▒larak kemik ├žimentosu ara y├╝zeyi kuvvetlendirilmi┼čtir. Denemelerinde kulland─▒klar─▒ Cerevital, hidroksiapatit ve Bioglass ile ├Âncelikle PMMA esasl─▒ kemik ├žimentosunun yap─▒lmas─▒ ger├žekle┼čtirilmi┼čtir. Fakat bulduklar─▒ sonu├ž ┼ču a├ž─▒dan memnun edici ├ž─▒kmam─▒┼čt─▒r; partik├╝l a─č─▒rl─▒klar─▒n─▒n ├žok y├╝ksek veya ├žok d├╝┼č├╝k olmas─▒ mekanik ├Âzelliklerini k├Ât├╝le┼čtirmektedir. Weam (1999) ve ├žal─▒┼čma arkada┼člar─▒ ┼čunu belirtmi┼člerdir AW-GC tozunun kuru silane davran─▒┼č─▒ ve ├žok y├╝ksek molek├╝l a─č─▒rl─▒kl─▒ PMMA tozunun kullan─▒m─▒ biyoaktif PMMA esasl─▒ ├žimentoyu olu┼čturmu┼čtur. Ama tutum ├Âzelliklerinin (d├╝┼č├╝k viskoziteli ├žimento), mekanik ├Âzelliklerinin ve biyoaktif kompozit ├Âzelliklerinin geli┼čtirilmeye ihtiyac─▒ oldu─ču belirtilmi┼čtir. D─▒┼čsal ve i├žsel fakt├Ârler PMMA┬ĺ n─▒n mekanik ├Âzelliklerini etkilemi┼čtir. D─▒┼čsal fakt├Ârlerde h─▒z, kar─▒┼čt─▒rma s├╝resi, kar─▒┼čt─▒rma metodu, monomerin so─čukta ├Ân beklemesi ve g├Âzeneklilik derecesi ├Ânem ta┼č─▒maktad─▒r. ─░├žsel fakt├Ârler aras─▒nda toz monomer kompozisyonu, toz partik├╝l b├╝y├╝kl├╝─č├╝, ┼čekli, toz partik├╝l├╝n da─č─▒l─▒m─▒ ve s─▒v─▒/toz oran─▒ ├Ânem ta┼č─▒r. Y├╝ksek biyoaktiviteli elastisite mod├╝l├╝, k─▒r─▒lma dayan─▒m─▒, titre┼čim yaylanmas─▒n─▒n y├╝ksek de─čerlerde olmas─▒n─▒ ve y├╝ksek biyoaktiveteyle protezin sabitlenmesini istememizden dolay─▒ PMMA esasl─▒ biyoaktif kemik ├žimentosunu elde etmek istemi┼člerdir. Protezin sabitlenmesi i├žin y├╝ksek biyoaktivite, y├╝ksek de─čerli mekanik ├Âzellikler ve tutum karakteristiklerinin kemik ├žimentosuna benze┼čmesini, protezin sabitlenmesi i├žin istemi┼člerdir. Mekanik ├Âzelliklerle; elastisite mod├╝l├╝, k─▒r─▒lma dayan─▒m─▒ ve titre┼čim direnci kastedilmi┼čtir .

Hamurla┼čma s├╝resi, ├žimento k├╝tlesinin ameliyatta kullan─▒lan eldivene uzun s├╝re yap─▒┼čmamas─▒ olarak tan─▒mlan─▒r. Sabitlenme s├╝resi ise, kar─▒┼č─▒m─▒n ba┼člamas─▒ndan ├žimentonun kat─▒la┼čmas─▒na kadar ge├žen s├╝redir. Protezin sabitlenmesinde hamurla┼čma s├╝resi 2-3 dakikada, protezin tam olarak sabitlenmesi ise 5-8 dakikada ger├žekle┼čmektedir. PMMA tozlar─▒ kullan─▒larak Weam(1999) ve ├žal─▒┼čma arkada┼člar─▒ de─či┼čken molek├╝l a─č─▒rl─▒─č─▒nda, partik├╝l boyutu ve ┼čekli de─či┼čtirilerek denemeler yapm─▒┼člard─▒r. Farkl─▒ ├Âzellikte biyoaktif ├žimento elde etmek i├žin kullan─▒lan kar─▒┼č─▒m maddeleri ve miktarlar─▒ tablo 2.1.1.1. de verilmi┼čtir. Ticari kemik ├žimentosu kullan─▒m─▒nda ├žimento d─▒┼č─▒nda Benzol peroksit(BPO) ve N,N-dimetil-p-toluidine(DMPT) eklenir.

Tablo 2.1.1.1. PMMA esasl─▒ ├žimentonun a─č─▒rl─▒k├ža % kar─▒┼č─▒mlar─▒

Çimento

AW-GC (%)

PMMA(MA)

MMA (%)

BPO (%)

DMPT (%)

B-CMW1

70

15 (120000)

15

B-Surg Simp

70

12 (160000)

18

B-270

70

12 (270000)

18

4.0

2.0

B-Palacos 50

50

25 (400000)

25

B-Palacos 70

70

15 (400000)

15

B-1200

70

12 (1200000)

18

4.0

2.0

Weam(1999) ve ├žal─▒┼čma arkada┼člar─▒n─▒n yapm─▒┼č olduklar─▒ deneylerde, PMMA esasl─▒ kemik ├žimentosunun i├žerdi─či PMMA tozunun, farkl─▒ karakteristik ├Âzelliklerine ili┼čkin durumun, b├╝y├╝kl├╝k ve molek├╝l a─č─▒rl─▒─č─▒n─▒n; i┼čleme tarz─▒na, mekanik ├Âzelliklerine ve kemik ge├žirgenli─čine etkileri incelenmi┼čtir. Ama├ž; iyi i┼čleme tarz─▒ ├Âzellikleri, y├╝ksek biyouyumluluk, y├╝ksek mekanik karakteristiklere sahip uygun kompozisyonlar─▒ saptamak olmu┼čtur.

Weam(1999) ve ├žal─▒┼čma arkada┼člar─▒na g├Âre, partik├╝ler ├žimentolar─▒n hamurla┼čma ve sabitle┼čme s├╝relerinin ├Âl├ž├╝m├╝ onun i┼čleme tarz─▒ ├Âzellikleri hakk─▒nda fikir verecektir. Tablo 2.1.1.2. de farkl─▒ ├žimentolar─▒n kullan─▒m─▒nda elde edilen hamurla┼čma ve sabitle┼čme s├╝releri verilmi┼čtir. B-270, B-1200, B-CMW1, B-Surg Simp┬ĺin ve bu benzer i┼čleme tarz─▒ ├Âzellikleri bulunan C-CMW1 ├žimentosunun hamurla┼čma ve sabitle┼čme s├╝releri aras─▒nda k├╝├ž├╝k farklar oldu─čunu g├Âstermi┼čtir. Yetersiz ─▒slanma ile kat─▒la┼čma g├Âsterdi─či zaman B-Palacos ve B-1200 ├╝n y├╝zeyinde AW-GC tozu g├Âr├╝lm├╝┼čt├╝r.

Weam(1999) ve ├žal─▒┼čma arkada┼člar─▒nca B-270 in e─čilme kuvveti di─čer biyoaktif ├žimentolarla kar┼č─▒la┼čt─▒r─▒ld─▒─č─▒nda daha y├╝ksektir(Tablo 2.1.1.2.). Palacos-50 ile AW-GC nin a─č─▒rl─▒k├ža e┼čit kar─▒┼č─▒mlar─▒ndan yap─▒lan kar─▒┼č─▒m─▒n e─čilme kuvveti C-CMW1 den daha y├╝ksektir. Bu kar─▒┼č─▒mdaki AW-GC nin oran─▒ %60 a ├ž─▒kar─▒ld─▒─č─▒nda e─čilme kuvveti k├Ât├╝le┼čmi┼čtir. A┼ča─č─▒daki tablo 2.1.1.3. de B-270, B-CMW, C-CMW1 in 5 mekanik ├Âzelli─či kar┼č─▒la┼čt─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r. B 270 in mekanik ├Âzelliklerinin de─čerleri ├Ânemli miktarlarda di─čer 2 tipten daha y├╝ksektir AW-GC tozu eklenen CMW1┬ĺ in bask─▒ kuvveti, elastikiyet mod├╝l├╝, k─▒r─▒lma, sertlik gibi mekanik ├Âzellikleri ├Ânemli miktarda art─▒┼č g├Âstermi┼čtir fakat e─čilme kuvveti ├žok az, ├žekme kuvveti ├Ânemli miktarda azalm─▒┼čt─▒r.

Tablo 2.1.1.2 Farkl─▒ ├žimento kar─▒┼č─▒mlar─▒n─▒n hamurla┼čma sabitlenme s├╝releri ve e─čilme kuvvetleri

Çimentolar

Hamurla┼čma s├╝resi(dk)

Sabitlenme s├╝resi(dk)

E─čilme kuvveti (┬▒Ss) (Mpa)

C-CMW1

92┬▒6

B-CMW1

90┬▒7

B-Surg Simp

98┬▒7

B-270

3.5

116┬▒5a

B-Palacos 50

12

95┬▒5

B-palacos 70

11

B-1200

5.3

105┬▒2

a Di─čer ├žimentolara g├Âre kar┼č─▒la┼čt─▒rma.

Tablo 2.1.1.3. Biyoaktif ├çimentolar─▒n Mekanik ├ľzellikleri

B- 270

B ┬ľCMW1

C ┬ľ CMW1

S─▒k─▒┼čt─▒rma Kuvveti(MPa┬▒ Ss)

125┬▒5

114┬▒9

74┬▒1

E─čilme Kuvveti (MPa┬▒ Ss)

116┬▒5

90┬▒7

92┬▒6

Young Mod├╝l├╝ (GPa┬▒ Ss)

9,8┬▒0,4

9,6┬▒0,6

2,7┬▒0,1

Gerilme Kuvveti (MPa┬▒ Ss)

40┬▒4

35┬▒5

39┬▒1

K─▒r─▒lmaDayan─▒kl─▒l─▒─č─▒(MPa┬▒Ss)

2,16┬▒0,8

1,91┬▒0,15

1,44┬▒0,09

Kemik┬ľbiyoaktif ├žimento etkile┼čimi elektron mikroskobu (SEM) g├Âzlemlerinde 4-8 haftada teyit edilmi┼čtir. Tablo 2.1.1.4 te farkl─▒ ├žimentolara ait afinite indeks de─čerleri g├Âsterilmi┼čtir. B-1200 ├╝n 8 hafta sonunda di─čer tiplerle kar┼č─▒la┼čt─▒r─▒lmas─▒nda biyoaktivitesinde ├Ânemli art─▒┼č oldu─ču g├Âr├╝lm├╝┼čt├╝r. SEM foto─čraflar─▒nda ├žimento yap─▒s─▒nda PMMA boncuklar─▒n─▒n kald─▒─č─▒ g├Âr├╝lm├╝┼čt├╝r. B-CMW1 in i├žinde d├╝zensiz PMMA par├žalar─▒ ve boncuklar─▒ beraber g├Âr├╝lm├╝┼čt├╝r. B-Surg Simp ve B-Palacos i├žinde sadece boncuklar g├Âr├╝lm├╝┼čt├╝r. B- Palacos i├žindeki boncuk ├žaplar─▒ B-CMW1 ve B-Surg Simp den daha b├╝y├╝kt├╝r. B-1200 ve B-270 i├žinde bulunan PMMA i├žindeki k├╝├ž├╝k boncuklar 100x SEM mikro foto─čraflarla g├Âr├╝lebilmi┼čtir[Weam ve ark, 1999].

Tablo 2.1.1.4. Farkl─▒ ├çimento Kar─▒┼č─▒mlar─▒n─▒n Afinite ─░ndeks De─čerleri

Çimento

4 Hafta Sonra (┬▒Ss)

8 Hafta Sonra (┬▒Ss)

C-CMW1

3,3┬▒0,94

2,0┬▒1,4

B-CMW

24,7┬▒5,7

55,5┬▒10,8

B- Surg Simp

23,1┬▒6,2

49,4┬▒4,6

B-270

22,4┬▒11,1

44,0┬▒9,5

B-Palacos 50

15,2┬▒5,6

32,8┬▒12,2

B- Palocos 70

17,7┬▒6,6

43,1┬▒7,9

B- 1200

41,2┬▒19,6

68,4┬▒6,9

2.1.2. Kemik Çimentosuna Uygulanan Mekanik Testler

Weam(1999) ve ├žal─▒┼čma arkada┼člar─▒nca kemik ├žimentosuna uygulanan mekanik testlerin uygun rutubet ┼čartlar─▒ alt─▒nda olmas─▒ gerekti─či belirtilmi┼čtir.

2.1.2.1. S─▒k─▒┼čt─▒rma Testi

S─▒k─▒┼čt─▒rma testi, ASTM D695-91┬ĺin tan─▒mlad─▒─č─▒ benzer y├Ântemleri ta┼č─▒mal─▒d─▒r; b├╝k├╝lme kuvveti testi 3-nokta metodu (ASTM F417-78) kullan─▒larak yap─▒l─▒r; k─▒r─▒lma dayan─▒kl─▒l─▒─č─▒ testinde e─čilme numuneleri i├žin(ASTM E399-83) ASTM metodu kullan─▒larak yap─▒l─▒r.

S─▒k─▒┼čt─▒rma testi i├žin silindik numuneler(6mm ├žap─▒nda ve 12mm uzunlu─čunda) haz─▒rlanm─▒┼čt─▒r ve e─čilme kuvveti testi dikd├Ârtgen ┼čeklinde ├žubuklarla (20×4x3mm) yap─▒lm─▒┼čt─▒r.

2.1.2.2. Mukavemet Testleri

Mukavemet testleri i├žin gittik├že incelen numuneler (orta k─▒sm─▒n ├žapraz kesiti 2×2mm, her birinin ucu 4×2mm) kullan─▒lm─▒┼čt─▒r, e─čilme numuneleri (ASTM E399-83) i├žin k─▒r─▒lma dayan─▒kl─▒l─▒─č─▒ testlerinde kullan─▒lan ASTM metodu i├žin dikd├Ârtgen ┼čeklinde ├žubuklar (20×4x3mm) ile bir keskin di┼č (Dilimleme makinesindeki keskin b─▒├žaklar kullan─▒larak ├žubu─čun bir kenar─▒ ├╝zerine 2mm derinli─činde bir bo┼čluk a├ž─▒larak ├žentik olu┼čturulur.)kullan─▒lm─▒┼čt─▒r. Sonra, sertle┼čmekte olan ├žimento, v├╝cut s─▒v─▒lar─▒ ├Âzelliklerine benzer (SBF)(Na+,142.0; Ca+,2.5; Mg+,1.5; Cl,147.8; HCO, 4.2; HPO, 1.5; SO, 0.5mM )ortama bat─▒r─▒lm─▒┼č ve 0,5mm/min h─▒zla hareket eden ├žapraz kafal─▒ materyal test makinesi(Shimadzu, Kyoto, Japan firmas─▒n─▒n AG-10TB model makinesi) kullan─▒larak 37┬░C┬ĺ de bir g├╝n test edilmi┼čtir[Weam ve ark, 1999].

2.1.3. PMMA ─░├žine Kat─▒lacak Biyoaktif ├çimento Maddesinin Ta┼č─▒mas─▒ Gereken ├ľzellikler ve Etkileri

Weam(1999) ve ├žal─▒┼čma arkada┼člar─▒n─▒n yapm─▒┼č olduklar─▒ deneylere g├Âre biyoaktif ├žimentoyu PMMA kemik ├žimentosunun i├žine yerle┼čtirmek i├žin,

-Benzer tutum ├Âzelliklerine sahip olmal─▒d─▒rlar.

-Daha iyi mekanik ├Âzelliklere sahip olmal─▒d─▒rlar.

-─░lk yerin i├žinde y├╝ksek kemikler aras─▒ ge├žirgenli─če sahip olmal─▒d─▒rlar.

Weam(1999) ve ├žal─▒┼čma arkada┼člar─▒n─▒n yapm─▒┼č olduklar─▒ ├žal─▒┼čmada Bioaktif kemik ├žimentosu canl─▒ kemi─če direkt ba─članarak, kemik ┬ľ├žimento ara y├╝zeyinin kuvvetlen─či g├Âr├╝lm├╝┼čt├╝r. Kemik-├žimento-implant yap─▒s─▒ g├Âz ├Ân├╝nde bulundurularak bu ger├žekle┼čtirilmi┼čtir. Bioaktif cam-seramik dolgusu yap─▒lan PMMA kemik ├žimentosuna eklenen monomer miktar─▒ azalt─▒lm─▒┼čt─▒r, bu da polimerizasyon esnas─▒nda ekzotermin azalmas─▒na yol a├žm─▒┼čt─▒r, polimerizasyon ├žekmesinde azalmaya ve ├žimentonun mekanik ├Âzelliklerinde ise art─▒┼ča neden olmu┼čtur. Bioaktif partik├╝l i├žeren PMMA n─▒n ilk denemelerini Hennig yapm─▒┼čt─▒r. Denemelerinde a─č─▒rl─▒k├ža %50-70 aras─▒nda Cerevital partik├╝lleri kullanm─▒┼čt─▒r(Ortalama ├žaplar─▒ 50-125 ┬Ám). Bu deneyleri Palacos┬ĺun deneyleri ile benzerlik g├Âstermi┼čtir. Kompozit ├žimentoda yeni d├╝zenlenmi┼č kemiksi doku ve cam seramik ara y├╝zeyi aras─▒nda s─▒k─▒ ba─članma g├Âr├╝lm├╝┼čt├╝r ve ├žimento bile┼čiminin mekanik ├Âzelliklerinin geli┼čimi istenen ┼čekilde sonu├žlanm─▒┼čt─▒r. Y├╝zeydeki biyoaktif partik├╝l say─▒s─▒ istenen d├╝zeye gelmi┼čtir. Takip eden denemelerde hidroksi apatit (HA) kullan─▒lm─▒┼čt─▒r fakat y├╝ksek mekanik ├Âzelliklere sahip kompozit ├žimento elde edilememi┼čtir ├ž├╝nk├╝ ├žimentonun mekanik ├Âzellikleri HA n─▒n a─č─▒rl─▒k├ža %20 yi a┼čmas─▒yla k├Ât├╝le┼čmi┼čtir[Weam ve ark, 1999].

Weam(1999) ve ├žal─▒┼čma arkada┼člar─▒n─▒n yapm─▒┼č olduklar─▒ ├žal─▒┼čmalarla PMMA esasl─▒ kemik ├žimentosunun tutum ├Âzelliklerinin C-CMW1 a benzer oldu─ču belirtilmi┼čtir, bu da hamurla┼čma ve sabitlenme s├╝relerinin benzetilmesiyle sa─članm─▒┼čt─▒r. Monomer tozlar─▒n─▒n tamamen ─▒slak olmamas─▒ndan dolay─▒ Palacos-50, Palacos-70 ve B1200 tozlar─▒n─▒n zor kar─▒┼čt─▒─č─▒ g├Âr├╝lm├╝┼čt├╝r. K├╝resel ┼čekil ve ├žimento i├žindeki PMMA partik├╝llerinin ba─č─▒l olarak y├╝ksek molek├╝l a─č─▒rl─▒─č─▒ kar─▒┼č─▒m─▒n zor olmas─▒n─▒ a├ž─▒klayabilmi┼čtir fakat k├╝resel par├žac─▒klar, polimer tozu (Surgical Simplex P) ve d├╝zensiz par├žalardan(CMW1) daha kolay eritilmi┼čtir. Y├╝ksek molek├╝l a─č─▒rl─▒─č─▒na sahip par├žac─▒klar d├╝┼č├╝k molek├╝l a─č─▒rl─▒kl─▒lara g├Âre daha az erime g├Âstermi┼člerdir. Monomer miktar─▒ndaki azal─▒┼č, kar─▒┼čt─▒rmada ─▒slak toz kullanmayla m├╝mk├╝n olmu┼čtur[Weam ve ark, 1999].

Weam(1999) ve ├žal─▒┼čma arkada┼člar─▒ ara┼čt─▒rmalar─▒nda B-Palacos un mekanik ├Âzelliklerinin d├╝┼č├╝k olmas─▒n─▒n nedenini y├╝ksek molek├╝l a─č─▒rl─▒─č─▒na sahip boncuklar─▒n monomerin sabitlenme s├╝resi i├žinde derine penetrasyonunun ger├žekle┼čememesine ba─člam─▒┼člard─▒r. Ayr─▒ca iri boncuklar ├žimento i├žerisinde zay─▒f noktalar olu┼čturmu┼čtur ve bunlarda gerilimlere yol a├žm─▒┼čt─▒r. Birka├ž sebepten dolay─▒ B-Palacos, B-270, B-CMW ve D-Surg Simp┬ĺ ten daha y├╝ksek mekanik ├Âzellikler g├Âstermi┼čtir bunun nedenleri ise;

1. Radio Opacifier i├žermemesi ki bu maddenin mekanik ├Âzellikleri %10 oran─▒nda azaltt─▒─č─▒ bilinmektedir.

2. D├╝zensiz partik├╝ller yoktur ki bu partik├╝ller genellikle zay─▒ft─▒r ve ├žatlaklar i├žermektedir.

3. B-270 i├žindeki PMMA boncuklar─▒n─▒n ortalama ├žap─▒ daha k├╝├ž├╝kt├╝r. Bu g├Âstergeler ├žimento ├╝zerindeki geli┼čmeleri ├Ânceden i┼čaret etmi┼čtir.

2.2. AKR─░L─░K KEM─░K ├ç─░MENTOSUNA TOZ/SIVI (T/S) ORANINDAK─░ DE─×─░┼×─░KL─░─×─░N ETK─░S─░

B. Pascual(1998) ve ├žal─▒┼čma arkada┼člar─▒n─▒n toz/s─▒v─▒ (T/S) oran─▒n─▒ de─či┼čtirerek yapt─▒klar─▒ deneyler de daha k├╝├ž├╝k toz/s─▒v─▒ oran─▒, kemik ├žimento form├╝l├╝ndeki polimetilmetaakrilat (PMMA) taneciklerinin tutulmas─▒n─▒ ve ─▒slat─▒lmas─▒n─▒ kolayla┼čt─▒rm─▒┼čt─▒r. B. Pascual(1998) ve ├žal─▒┼čma arkada┼člar─▒n─▒n yapm─▒┼č olduklar─▒ ara┼čt─▒rma da, 1,86 T/S oran─▒ hidroksipropil metaakrilat (HPMA)┬ĺda bulunan yap─▒┼čma problemlerinin ├╝stesinden gelebilmek i├žin ve analiz edilen kemik ├žimento ├╝zerindeki etkisi i├žin test edilmi┼čtir. T/S oran─▒n─▒n azalmas─▒; geriye kalan monomer hafif bir ┼čekilde artarken, s─▒cakl─▒k tepe noktalar─▒n─▒n y├╝kselmesine ve daha k─▒sa donma s├╝resine sebebiyet verdi─či g├Âr├╝lm├╝┼čt├╝r. Su al─▒m─▒, dif├╝zyon kurallar─▒na uygun ger├žekle┼čmi┼č, ve daha ├žok hidrofilik monomerin kat─▒lmas─▒ (yerle┼čtirilmesi), T/S oran─▒n─▒n de─či┼čmesiyle belirgin bir ┼čekilde de─či┼čmeyen bu parametrelerin artmas─▒na neden olmu┼čtur. Polimerle┼čme ├žekmesi, form├╝lde monomerin y├╝ksek oranlar─▒n─▒n kat─▒lmas─▒ y├╝z├╝nden biraz daha b├╝y├╝kt├╝r. Mekanik ├Âzellikler, geleneksel T/S oranlar─▒ ile elde edilenlere benzer ├ž─▒km─▒┼čt─▒r.

Biyomalzemeler alan─▒nda polimetilmetaakrilat┬ĺ ─▒n (PMMA) ba┼čl─▒ca uygulamalardan biri, toplam eklem arthroplastisinde s─▒va (har├ž) maddesi olarak kullan─▒lmas─▒d─▒r. ├çimento, kemik dokusu ve nakil aras─▒nda devaml─▒ bir k├Âpr├╝ sa─člayarak, arac─▒ gibi g├Ârev yapar. Bu durumda, nakil yerle┼čtirmesini ger├žekle┼čtirmek i├žin ve gerginli─či daha e┼čit bir ┼čekilde da─č─▒tmak i├žin tasarlanm─▒┼čt─▒r. Hen├╝z nakli yap─▒lm─▒┼č ├žimentolanm─▒┼č arthroplastinin hayatta kalma olas─▒l─▒klar─▒, 50 ya┼č─▒n ├╝zerindeki hastalarda, 15 y─▒ldan sonra en az % 90 ortalama ile ├žok y├╝ksektir . Fakat, ├Âzellikle, toplam kal├ža ve diz nakillerinin konkav(i├ž b├╝key) ve tibial bile┼čenlerinde aseptik gev┼čeme, en ciddi uzun d├Ânem komplikasyonudur. [B. Pascual ve ark, 1998].

Kemik ├žimentosunun mekanik ├Âzelliklerini geli┼čtirmek i├žin ├že┼čitli monomer birle┼čtirmeleri ile ilgilenen bir ├žok yol bulunmu┼čtur. Bunlardan biri hidrofilik akrilik monomerlerin geli┼čtirilmi┼či olarak athoxytriethyleneglycol metaakrilat ─▒n kullan─▒lmas─▒d─▒r. Ayn─▒ zamanda daha ├Ânceki ├žal─▒┼čmalarda, baz─▒ geleneksel ├žimento dezavantajlar─▒n─▒n ├╝stesinden gelmek i├žin de─či┼čtirilmi┼č 1-hidroksipropil metaakrilat (HPMA) ├žimentosu bulunmu┼čtur. Fakat, HPMA┬ĺn─▒n y├╝ksek y├╝zdelerinde, PMMA taneciklerinin s─▒v─▒ evrenin polimerle┼čmesinden olu┼čturulan yap─▒dan ayr─▒ld─▒─č─▒ g├Âzlemlenmi┼čtir. ├çimento ├Ârt├╝s├╝n├╝n mekanik b├╝t├╝nl├╝─č├╝n├╝ sa─člamak amac─▒ ile, iki evre aras─▒ndaki yap─▒┼čmay─▒ geli┼čtirmek i├žin di─čer de─či┼čiklikleri denenmi┼čtir. Daha k├╝├ž├╝k toz/s─▒v─▒ oran─▒, PMMA taneciklerinin s─▒v─▒ bile┼čeni yard─▒m─▒yla ─▒slat─▒lmas─▒n─▒ ve ┼či┼čmesini kolayla┼čt─▒r─▒r ve bunu takiben hamur k─▒vam─▒nda kar─▒┼č─▒m─▒n tutulma ├Âzelli─čini geli┼čtirir. Bu de─či┼čikli─čin as─▒l amac─▒; daha iyi fiziksel ve mekanik ├Âzellikler dolay─▒s─▒yla ve evreler aras─▒ndaki artt─▒r─▒lm─▒┼č yap─▒┼čma ile, ayn─▒ zamanda canl─▒ i├žinde de ger├žekle┼čtirilmesi beklenen, geli┼čtirilmi┼č tutulma ve i┼členebilir ├Âzellikleriyle kemik ├žimentoya sahip olmakt─▒r[B. Pascual ve ark, 1998].

B. Pascual(1998) ve ├žal─▒┼čma arkada┼člar─▒n─▒n yapm─▒┼č oldu─ču ├žal─▒┼čmada, 1,86 gibi k├╝├ž├╝k T/S oran─▒na sahip de─či┼čtirilmi┼č HPMA ├žimentosu kullan─▒lm─▒┼čt─▒r. Daha k├╝├ž├╝k T/S oran─▒n─▒n etkisini tam olarak anlamak i├žin, polimerle┼čmenin ekzoterm ├Âzelliklerinde ├žal─▒┼čma yap─▒lm─▒┼čt─▒r: maksimum s─▒cakl─▒k, donma zaman─▒ ve geriye kalan monomer. Bunun yan─▒nda, mekanik ├Âzellikler s─▒k─▒┼čt─▒rma ve kopma testleri yard─▒m─▒yla test edilmi┼čtir. Polimerle┼čme ├žekmesi ve g├Âzeneklilik, yo─čunluk ├Âl├ž├╝mlerinden hesaplanm─▒┼čt─▒r.

2.2.1. Toz/S─▒v─▒ (T/S) Oran─▒ De─či┼čtirilerek Yap─▒lm─▒┼č Olan ├çal─▒┼čmada Kullan─▒lan Malzemeler

B. Pascual (1998) ve ├žal─▒┼čma arkada┼člar─▒n─▒n deneylerinde kulland─▒klar─▒ malzemeler; klasik metotlar─▒ takiben, kat─▒ ve s─▒v─▒ bile┼čenlerin bir araya getirilmesiyle elde edilmi┼čtir. Kat─▒ bile┼čen, PMMA tanecikleri, Colacryl DB300 (Bonar Polymers Ltd., County Durham, England) ve ba┼člat─▒c─▒ olarak daha ├Ânceden metanolde tekrar kristalle┼čme ile ar─▒t─▒lm─▒┼č benzol peroksit┬ĺi (BPO) (Merk Farma y Quimica S.A., Barcelona, Spain) i├žermi┼čtir. Baz─▒ durumlarda, kat─▒ evre olarak e┼č polimer HPMA/MMA kullan─▒lm─▒┼člard─▒r. E┼č polimer, 600C┬ĺde ba┼člat─▒c─▒ olarak AIBN kullan─▒larak 50/50 besleme molar bile┼čimiyle HPMA/MMA eriyik e┼č polimerle┼čmesi yoluyla sentezlenmi┼čtir.

S─▒v─▒ bile┼čen, metil metaakrilat (MMA) (Merk Farma y Quimica S.A., Barcelona, Spain) ve ek olarak, kabul edilip kullan─▒lan N,Ndimetil-4-toluidin (DMT) (Merk Farma y Quimica S.A., Barcelona, Spain) 100 ppm hyroquinone monometil eter ile stabilize olmu┼č hidroksipropil metaakrilat (HPMA) (Fluka) kar─▒┼č─▒m─▒ndan olu┼čturulmu┼čtur[B. Pascual ve ark, 1998].

2.2.2. B. Pascual ve Arkada┼člar─▒n─▒n ├çal─▒┼čmalar─▒nda ─░zledikleri Metotlar

B. Pascual(1998) ve ├žal─▒┼čma arkada┼člar─▒ ├žal─▒┼čmalar─▒nda ┼ču ┼čekilde metot izlemi┼člerdir.

2.2.2.1. ├ľrnek Haz─▒rlanmas─▒

Burada ├žimento kar─▒┼č─▒m─▒ toz/s─▒v─▒ oran─▒ 1,86 kullan─▒larak haz─▒rlanm─▒┼čt─▒r. MMA, hacimce %5-80 (v/v) aras─▒nda de─či┼čen ayn─▒ miktarda HPMA ile de─či┼čtirilmi┼čtir[B. Pascual ve ark, 1998].

ASTM standartlar─▒na (F451-86) g├Âre ba┼člat─▒c─▒ ve h─▒zland─▒r─▒c─▒ olarak minimum miktar kullan─▒lm─▒┼čt─▒r. Bu y├╝zden, hacimce % 1 DMT ve a─č─▒rl─▒k├ža % 1,25 BPO, daha sonra polimerle┼čme reaksiyonunu ba┼člatacak olan serbest radikalleri ├╝retmek i├žin kullan─▒lm─▒┼čt─▒r. Akrilik kemik ├žimentonun haz─▒rlanmas─▒, ASTM standartlar─▒nda (F451-86) a├ž─▒klanan klasik kemik ├žimento i├žin kullan─▒lan geleneksel metot takip edilerek yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Kemik ├žimentonun bile┼čenleri elle kar─▒┼čt─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r ve hamur k─▒vam─▒na ula┼č─▒ld─▒─č─▒ zaman, k├╝tle, benzer kal─▒p i├žine yerle┼čtirilmi┼čtir ve 370C┬ĺde sertle┼čmeye b─▒rak─▒lm─▒┼čt─▒r[B. Pascual ve ark, 1998].

2.2.2.2. Tarif

K├╝tle s─▒cakl─▒─č─▒n─▒n zamanla de─či┼čmesi, silindirik Teflon kal─▒p i├žinde y├╝ksek duyarl─▒l─▒─ča sahip termotester’a ba─čl─▒ ─▒s─▒l├žift (termocouple) kullan─▒larak kaydedilmi┼čtir. Geriye kalan monomer i├žerik, VARIAN VXR-300 kullan─▒larak H NMR spektroskopu yard─▒m─▒yla belirlenmi┼čtir. [B. Pascual ve ark, 1998].

B. Pascual(1998) ve ├žal─▒┼čma arkada┼člar─▒n─▒n donmadan sonra akrilik kemik ├žimentosunda olu┼čan boyutsal de─či┼čikli─či incelemelerinde, polimerle┼čme ├žekmesi, 5 cm3 h├╝cre ile donat─▒lan Multivolume Pycnometer ( Micromeritics Instrument Corporation, Norcross, USA) yard─▒m─▒ ile hesaplanan yo─čunluk fonksiyonu olarak analiz edilmi┼čtir. Ayn─▒ ┼čekilde, kurutulmu┼č akrilik kemik ├žimentonun nemli ortamda su emmesiyle meydana gelen boyutsal de─či┼čiklik incelenmi┼čtir. Maddeler tuzlu ├ž├Âzelti ve sulu olmak ├╝zere iki ├ževresel ortamda test edilmi┼čtir. Akrilik re├žinenin dif├╝zyon katsay─▒s─▒n─▒n ├Âl├ž├╝mleri 37 ┬▒0,50C┬ĺde korunan termostatik olarak kontrol edilen su k├╝vetlerinde yap─▒lm─▒┼čt─▒r.

B. Pascual(1998) ve ├žal─▒┼čma arkada┼člar─▒ mekanik ├Âzellikleri, s─▒k─▒┼čt─▒rma ve kopma testleri olarak analiz etmi┼člerdir. S─▒k─▒┼čt─▒rma ├Âzelliklerini belirleme ASTM F 451┬ĺe g├Âre Instron elektro mekanik test makinesinde (Instron Ltd., Buckinghamshire,UK) ger├žekle┼čtirilmi┼čtir. Kopma testi ├Ârne─či, ISO 527-1 (1993) ve BSI B5278 ├Ârne─či 1BA standart ├Âzelliklerine g├Âre ayarlanm─▒┼čt─▒r. Kopma testleri, 1mm min ┬ľ1 ├žapraz-ba┼č h─▒z─▒ ile servohidrolik MTS Bionix 858 (MTS Corporation, Eden Prairie, USA) test makinesinde oda s─▒cakl─▒─č─▒nda ger├žekle┼čtirilmi┼čtir. Yer de─či┼čimini hesaplamak i├žin bir extensometer kullanm─▒┼člard─▒r. Kopma ve s─▒k─▒┼čt─▒rma testinden ├Ânce ├Ârnekler fizyolojik ┼čartlarda (370┬ĺdeki tuzlu ├ž├Âzeltide) tutulmu┼čtur [B. Pascual ve ark, 1998].

2.2.3. Toz/S─▒v─▒ Oran─▒n─▒n De─či┼čiminin Etkileri

Daha ├Ânce belirtildi─či gibi, HPMA ile MMA┬ĺn─▒n de─či┼čtirilmesi ayn─▒ hacim korunarak sa─članm─▒┼čt─▒r. Toplam mol say─▒s─▒ndaki d├╝┼č├╝┼č; iki monomerin farkl─▒ yo─čunlu─ču ve molek├╝l a─č─▒rl─▒─č─▒ndan kaynaklanm─▒┼čt─▒r[B. Pascual ve ark, 1998].

2.2.3.1. Donma De─či┼čkenleri

Tablo 2.2.3.1.1.┬ĺde; P/L oran─▒ 2 ve 1,86 ile de─či┼čmi┼č akrilik kemik ├žimento i├žin maksimum s─▒cakl─▒k ve donma zaman─▒ g├Âsterilmektedir. Donma esnas─▒nda ula┼č─▒lan maksimum s─▒cakl─▒k do─črudan s─▒v─▒ evrenin polimerle┼čme reaksiyonunda a├ž─▒─ča ├ž─▒kan ─▒s─▒ ile orant─▒l─▒d─▒r. P/L oran─▒ndaki de─či┼čim ├žok b├╝y├╝k olmad─▒─č─▒ i├žin, tablo 2.2.3.1.1┬ĺdeki de─čerler her iki P/L oran─▒ ile kar┼č─▒la┼čt─▒r─▒ld─▒─č─▒nda sadece k├╝├ž├╝k bir farkl─▒l─▒k g├Âstermi┼čtir[B. Pascual ve ark, 1998].

Tablo 2.2.3.1.2.┬ĺde g├Âr├╝ld├╝─č├╝ gibi; hacimce %50┬ĺlik (v/v) HPMA┬ĺ n─▒n ├žimento form├╝l├╝ne eklenmesi ile maksimum s─▒cakl─▒k d├╝┼čmekte ve zaman ayar─▒ azalmaktad─▒r. Bu ├Âzellik HPMA┬ĺ n─▒n daha h─▒zl─▒ polimerle┼čme h─▒z─▒ ile ilgilidir. Fakat, ASTM standartlar─▒na g├Âre akrilik kemik ├žimentoya ait donma reaksiyonunda ula┼č─▒lacak maksimum s─▒cakl─▒k 900C┬ĺdir, yani; de─či┼čtirilmi┼č kemik ├žimentoda elde dilmi┼č t├╝m de─čerler yeterlidir. Bunlara ra─čmen, HPMA i├žeri─či ile ekzotermik art─▒┼č, tabi ki, ba┼člat─▒c─▒ ve h─▒zland─▒r─▒c─▒n─▒n azalt─▒lmas─▒ ile denkle┼čtirilebilmektedir[B. Pascual ve ark, 1998].

Tablo 2.2.3.1.1. 2 ve 1,86 oranlar─▒nda T/S kullan─▒m─▒ ile farkl─▒ miktarda HPMA kullan─▒m─▒ sonucu a├ž─▒─ča ├ž─▒kan s─▒cakl─▒k de─čerleri

%HPMA

(v/v)

T max (┬░C) (Ss)

T/S =2

T max (┬░C)(Ss)

T/S = 1,86

56,8 (4,1)

59,6 (6,2)

20

65,4 (2,6)

67,7 (5,1)

40

75,0 (5,2)

78,2 (3,6)

50

80,4 (2,5)

82,2 (4,2)

80

70,2 (4,6)

76,3 (3,5)

Tablo 2.2.3.1.2. 2 ve 1,86 oranlar─▒nda T/S kullan─▒m─▒ ile farkl─▒ miktarda HPMA kullan─▒m─▒ ile ├žimentolarda olu┼čan donma s├╝releri.

%HPMA

(v/v)

tdonma(s) (Ss)

T/S =2

tdonma(s) (Ss)

T/S = 1,86

751 (48)

798 (52)

20

516 (15)

583 (28)

40

290 (13)

361 (13)

50

233 (10)

287 (20)

80

114 (11)

202 (9)

2.2.3.2. Kal─▒c─▒ Polimer Miktar─▒

B. Pascual(1998) ve ├žal─▒┼čma arkada┼člar─▒ de─či┼čmi┼č ├žimento i├žindeki kal─▒c─▒ monomer miktar─▒n─▒n y├╝zdesi a┼ča─č─▒daki form├╝l├╝ kullan─▒larak hesaplam─▒┼člard─▒r.

% Mr = ( 4 x Av/AT) x 100

AT= vinylic protonlar d─▒┼č─▒ndaki t├╝m protonlar─▒n alan─▒ (1-4.5ppm)

Av= vinylic protonlar─▒n alan─▒ (5.5,6.20ppm)

4= vinylic alan─▒ndaki proton say─▒s─▒ ve MMA ve HPMA┬ĺ n─▒n di─čer protonlar─▒n─▒n say─▒s─▒ndan kaynaklanan ├ževirme oran─▒.

Tablo 2.2.3.2.1.┬ĺde ortalama de─či┼čmi┼č kal─▒c─▒ kemik ├žimento mol say─▒s─▒ g├Âsterilmi┼čtir. Bu sonu├žlardan g├Âr├╝lebildi─či gibi hepsinde mol say─▒s─▒ % 15┬ĺten az bulunmakta ve hacimce %50┬ĺlik (v/v) HPMA┬ĺ da her iki P/L oran─▒nda minimum de─čere ula┼čmaktad─▒r[B. Pascual ve ark, 1998].

Teorik olarak, ticari kemik ├žimentolar─▒n genel P/L oranlar─▒n─▒n alt─▒ndaki ve ├╝st├╝ndeki farkl─▒l─▒klar monomer miktar─▒n─▒n artmas─▒n─▒ sa─člamaktad─▒r. Fakat tablo 2.2.3.2.1┬ĺde toplanm─▒┼č sonu├žlar─▒n ─▒┼č─▒─č─▒nda , her iki P/L oran─▒ndaki k├╝├ž├╝k bir fark kabul edilmi┼čtir.

Tablo 2.2.3.2.1. Ortalama de─či┼čmi┼č kal─▒c─▒ kemik ├žimento mol say─▒s─▒

%HPMA

(v/v)

% Mr (mol/mol)

T/S=2

% Mr (mol/mol)

T/S = 1,86

12,9 (1,5)

13,2 (1,1)

20

11,4 (2,9)

11,8 (1,5)

40

8,5 (3,2)

9,8 (1,7)

50

8,4 (1,5)

9,4 (1,4)

80

12 (1,9)

15,4 (2,4)

2.2.3.3. Polimer Çekmesi

B. Pascual(1998) ve ├žal─▒┼čma arkada┼člar─▒ ├žimento ├žekmesini, yo─čunluk artmas─▒ ve bunu izleyen hacim azalmas─▒ ile sonu├žlanan; viskoz bir maddenin sert bir k├╝tleye d├Ân├╝┼čmesine sebep olan donma reaksiyonu ile ilgili oldu─čunu belirtmi┼člerdir. Bu ├žal─▒┼čmalar─▒nda, polimerle┼čme ├žekmesi; yo─čunlu─ča ba─čl─▒ olarak analiz edilmi┼čtir. Bunun i├žin kullan─▒lan ara├ž kesin yo─čunlu─čun hesaplanmas─▒nda yard─▒mc─▒ olan Multivolume Pycnometer (Micromeritics Instrument Corporation, Norcross, USA)┬ĺdir. Donma reaksiyonunu izleyen polimerle┼čme ├žekmesi; deneysel ve teorik ├Âl├ž├╝mlerden yararlanarak a┼ča─č─▒daki form├╝l kullan─▒larak elde edilmi┼čtir.

% ├çekme= [(polimerin yo─čunlu─ču ┬ľ monomerin yo─čunlu─ču)/pol. yo─čunlu─ču)] x 100

Tablo 2.2.3.3.1┬ĺ de g├Âr├╝ld├╝─č├╝ gibi, yo─čunluk ├Âl├ž├╝mleri; HPMA ve P/L oran─▒na ba─čl─▒ olarak % 3,8 ile 4,8 aras─▒nda ├žekme g├Âstermi┼čtir. Her iki P/L oran─▒nda ├žekme az miktarda y├╝ksek bulunmu┼čtur. ├çekmenin, monomerin polimerle┼čmesinden kaynakland─▒─č─▒ s├Âylenmi┼čtir; yani daha fazla miktarda monomer, daha b├╝y├╝k ├žekmeye sebep olmaktad─▒r. Bu y├╝zden, teorik ve deneysel de─čerler ayn─▒d─▒r. Fakat, teorik ve deneysel de─čerler aras─▒nda belirgin farkl─▒l─▒klar g├Âr├╝lebilir. Bu bir a├ž─▒dan tamamlanmam─▒┼č polimerle┼čmeyi; di─čer a├ž─▒dan da a┼ča─č─▒da incelenen, elle kar─▒┼čt─▒rmadan kaynaklanan g├Âzeneklili─či yans─▒tmaktad─▒r[B. Pascual ve ark, 1998].

Tablo 2.2.3.3.1. T/S oran─▒ 2 ve 1,86 da, farkl─▒ HPMA miktarlar─▒ndaki deneysel ve teorik ├žekme miktarlar─▒

% HPMA (v/v)

T/S =2

%Çekmeden %Çekmeteo

T/S= 1,86

%Çekmeden %Çekmeteo

4,6

7,7

4,8

8,1

20

4,3

7,4

4,4

7,8

40

4,0

7,1

4,3

7,5

50

3,9

7,0

4,1

7,3

80

3,8

6,6

3,9

6,9

2.2.3.4. G├Âzeneklilik

B. Pascual(1998) ve ├žal─▒┼čma arkada┼člar─▒ g├Âzeneklili─čin etkilerini ┼ču ┼čekilde a├ž─▒klam─▒┼člard─▒r. G├Âzenek yap─▒s─▒n─▒n; yo─čunlu─ču ve polimer ├žekmesini etkileyen di─čer etken oldu─čunu belirtmi┼člerdir. G├Âzenekler; tozun elle kar─▒┼čt─▒r─▒lmas─▒ ve havadaki s─▒v─▒ bile┼čenler sebebiyle ├žimento yap─▒s─▒nda her zaman bulunacakt─▒r. Polimer yo─čunlu─ču yani ortalama g├Âzenek y├╝zdesi a┼ča─č─▒daki form├╝lden yararlan─▒larak bulunmu┼čtur.

% G├Âzenek (%P) = [1- (polimer yo─čunlu─ču/max yo─čunluk)] x 100

Bu de─či┼čkenlerin tahmini; yo─čunluk ├Âl├ž├╝mlerinden yararlan─▒larak yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Tablo 2.2.3.4.1.┬ĺte g├Âr├╝ld├╝─č├╝ gibi, elde edilen t├╝m de─čerler %3 ile %4,5 aras─▒ndad─▒r. G├Âzeneklerin olu┼čumu monomer u├žuculu─ču ve kar─▒┼čt─▒rma s─▒ras─▒nda havan─▒n s─▒k─▒┼čmas─▒ ile artmaktad─▒r. Sonu├ž olarak, form├╝lasyondaki HPMA artt─▒─č─▒nda g├Âzeneklerin azalmas─▒, HPMA┬ĺ n─▒n daha y├╝ksek reaktivitesinden kaynaklanmakta ve bu durum daha k─▒sa hamurla┼čma zaman─▒na sebep olmaktad─▒r. Yani; daha k─▒sa kar─▒┼čt─▒rma s├╝resi, daha az u├žucu HPMA ile birlikte daha az s─▒k─▒┼čm─▒┼č hava monomer buharla┼čmas─▒n─▒n sebep oldu─ču g├Âzeneklerin daha az olu┼čmas─▒n─▒ sa─člamaktad─▒r. Bu sonu├ž ├žatlaman─▒n ba┼člad─▒─č─▒ mekanik noktalar─▒ azaltmas─▒ a├ž─▒s─▒ndan uygun olabilir.

Tablo 2.2.3.4.1. T/S oran─▒ 2 ve 1,86 olan farkl─▒ miktarda HPMA i├žeren kar─▒┼č─▒mlar─▒n g├Âzeneklili─či

%HPMA (v/v)

T/S = 2 (%)

T/S = 1,86 (%)

3,8

3,9

20

3,9

4,4

40

3,6

4,1

50

3,2

4,2

80

3,0

4,0

2.3. KUVVETLEND─░R─░LM─░┼× KOMPOZ─░T MET─░LMETAAKR─░LATIN┬ĺ IN ; STAT─░K VE YORGUNLUK ├ľZELL─░KLER─░

Jeremy(1994) ve ├žal─▒┼čma arkada┼člar─▒n─▒n yapt─▒klar─▒ bu ├žal─▒┼čmada, kuvvetlendirilmi┼č kompozit polimetilmetaakrilat (SRC-PMMA) ad─▒ndaki madde ile ├žal─▒┼č─▒lm─▒┼čt─▒r. Bu kompozit madde PMMA yap─▒s─▒ i├žine yerle┼čtirilmi┼č y├╝ksek mukavemete ve k─▒r─▒lganl─▒─ča sahip PMMA elyaflar─▒ i├žermektedir. Kopma mukavemet testleri, ├╝├ž noktal─▒ esneklik testleri ve k─▒r─▒lma dayan─▒kl─▒l─▒─č─▒ testleri ve esneklik yorgunluk testleri tek y├Ânl├╝, s├╝rekli SRC-PMMA elyaflar─▒ kullan─▒larak yap─▒lm─▒┼čt─▒r. SRC-PMMA maddesini yapmak i├žin farkl─▒ mekanik ├Âzelliklere sahip 2 elyaf (40 ve 120 mm ├žaplar─▒nda) kullan─▒lm─▒┼čt─▒r. Bu ├žal─▒┼čman─▒n sonu├žlar─▒na g├Âre SRC-PMMA┬ĺ n─▒n mukavemeti kopma sertli─či ve kopma gerginli─či hatas─▒ ticari PMMA┬ĺ ya ( p<0,05) g├Âre belirgin olarak y├╝ksek oldu─ču g├Âr├╝lm├╝┼čt├╝r, yaln─▒z PMMA ile kar┼č─▒la┼čt─▒r─▒ld─▒─č─▒nda SRC-PMMA┬ĺn─▒n esneklik mukavemeti artt─▒r─▒lmam─▒┼čt─▒r. Fakat kemik-├žimentosunun esneklik mukavemeti de y├╝ksektir. 40 mm┬ĺlik SRC-PMMA┬ĺn─▒n k─▒r─▒lma dayan─▒kl─▒l─▒─č─▒ 3,2 Mpam1/2, 120mm┬ĺlik SRC-PMMA i├žin 2,3 Mpam1/2 , PMMA ve kemik-├žimentosu i├žin 1,3 Mpam1/2 bulunmu┼čtur. PMMA ve kemik-├žimento maddesinde yorgunluk hasar─▒ s─▒ras─▒nda yaln─▒zca d├╝zg├╝n k─▒r─▒lmalar g├Âsterirken SRC-PMMA numunelerinde elyaf da─č─▒l─▒m─▒ ve elyaf-yap─▒ y├╝zey hatalar─▒ saptanm─▒┼čt─▒r. [Jeremy ve ark,1994].

Zay─▒f i├žsel mekanik ├Âzellikleri ve g├Âzenek yap─▒s─▒ ile gerginlik yo─čunlu─ču etkileri gibi d─▒┼čsal fakt├Ârler nedeniyle uzun s├╝reli dayan─▒kl─▒l─▒─č─▒ s─▒n─▒rl─▒d─▒r. Asl─▒nda Harris ve ├žal─▒┼čma arkada┼člar─▒na g├Âre asemptomatik olan, yeniden yap─▒lan nakillerde bile ├žimento ├žatla─č─▒, ├žimento-protez y├╝zeyinde ba┼člayabilmektedir. Bu kronik kay─▒p ve ├žimento par├žalanmas─▒n─▒n ba┼čl─▒ca sebebi yorgunluktur. ├çimento maddesi ├žatlamas─▒; ├žimentoyu tutan protez oryantasyonu , ├žimento -protez ve ├žimento -kemik y├╝zeyindeki d├╝┼č├╝k mukavemet ve elle kar─▒┼čt─▒rmadan kaynaklanan dolgu maddesi -tutucuda g├Âzenek olu┼čmas─▒ gibi bir ├žok de─či┼čkene ba─čl─▒d─▒r[Jeremy ve ark, 1994].

Jeremy(1994) ve ├žal─▒┼čma arkada┼člar─▒nca PMMA┬ĺ n─▒n, v├╝cut s─▒cakl─▒─č─▒nda; d├╝┼č├╝k mukavemetli k─▒r─▒lgan, amorf bir termoplastik polimer oldu─ču belirtilmi┼čtir. Canl─▒ ortamda yap─▒lan ├žal─▒┼čmalarda, PMMA┬ĺ n─▒n , yorgunluk mukavemeti 8 ile 20 Mpa ( 106 devirde) aras─▒ndad─▒r. Kemik-├žimento maddesinin mekanik ├Âzelliklerini geli┼čtirmeye y├Ânelik ├žal─▒┼čmalarda Jeremy(1994) ve ├žal─▒┼čma arkada┼člar─▒ polimerle┼čmekte olan ├žimentodan g├Âzeneklerin uzakla┼čt─▒r─▒lmas─▒ ├╝zerinde yo─čunla┼čm─▒┼člard─▒r. Vakumlu kar─▒┼čt─▒rman─▒n, elle kar─▒┼čt─▒rmaya g├Âre ├žimento g├Âzeneklerini uzakla┼čt─▒rmada daha etkili oldu─ču g├Âsterilmi┼čtir. Elle kar─▒┼čt─▒rmada belirgin ilerlemeler santrif├╝j teknikleri ile sa─članm─▒┼čt─▒r. G├Âzeneklerin uzakla┼čt─▒r─▒lmas─▒na ra─čmen, hala maddenin i├žsel s─▒n─▒rlamalar─▒ bulunmaktad─▒r.

Jeremy ve ├žal─▒┼čma arkada┼člar─▒ da dahil olmak ├╝zere bir ├žok ara┼čt─▒rmac─▒, mekanik ├Âzelliklerini geli┼čtirme d├╝┼č├╝ncesi ile karbon, ├želik, kevlar , polietilen ve tiyanyum i├žeren ikinci bir faz─▒ birle┼čtirme giri┼čiminde bulunmu┼čtur. Bu teknikler kuvvetlendirilmemi┼č PMMA┬ĺ n─▒n yorgunluk dayan─▒kl─▒l─▒─č─▒n─▒n ve k─▒r─▒lma dayan─▒kl─▒l─▒─č─▒n─▒n geli┼čmesiyle sonu├žlanm─▒┼č ve yeni bir elyafla g├╝├žlendirmenin avantajlar sa─člayabilece─čini g├Âstermi┼čtir. Jeremy(1994) ve ├žal─▒┼čma arkada┼člar─▒ yapt─▒klar─▒ ├žal─▒┼čmalarla, molek├╝ler oryantasyon i├žeren yap─▒larda mukavemette, toklukta ve yorgunluk mukavemetinde belirgin geli┼čmeler sa─člam─▒┼člard─▒r. Bu ├žal─▒┼čman─▒n amac─▒ y├╝ksek mukavemete sahip PMMA elyaflar─▒n kimyasal olarak ayn─▒ yap─▒da olan PMMA┬ĺ ya yerle┼čtirilmesiyle elde edilen yeni kuvvetlendirilmi┼č kompozit PMMA denen maddeyi geli┼čtirmek ve ├╝retmektir. Ayr─▒ca, bu ├žal─▒┼čmada maddenin mukavemeti (kopma ve esneklik ), k─▒r─▒lma dayan─▒kl─▒l─▒─č─▒ ve yorgunluk ├Âzelliklerinin de─čerlendirilmesi ve ticari PMMA ve kemik dolgu maddesinin kar┼č─▒la┼čt─▒r─▒lmas─▒n─▒n yap─▒lmas─▒ ama├žlanm─▒┼čt─▒r. Son olarak; SRC-PMMA┬ĺ daki hata mekanizmas─▒ elektron mikroskobu taramas─▒ (SEM) ve optik mikroskop kullan─▒larak de─čerlendirilmi┼čtir [Jeremy ve ark,1994].

2.3.1. Jeremy ve Arkada┼člar─▒n─▒n Ara┼čt─▒rmalar─▒nda Kulland─▒klar─▒ Malzemeler ve Metotlar

Jeremy(1994) ve ├žal─▒┼čma arkada┼člar─▒, SRC-PMMA kar─▒┼č─▒m─▒n─▒, elyaf─▒ ve yap─▒s─▒ kimyasal olarak ayn─▒ yap─▒da olan polimerden elde edilen kompozit bir madde olarak tan─▒mlam─▒┼člard─▒r. Bu elyaflar, mukavemette ve k─▒r─▒lganl─▒kta eriyik PMMA┬ĺ ya g├Âre b├╝y├╝k geli┼čme g├Âstermi┼čtir. PMMA elyaflar─▒nda termomekanik ├žekme i┼člemi ile y├╝ksek molek├╝ler oryantasyon sa─članabilmektedir.

Jeremy(1994) ve ├žal─▒┼čma arkada┼člar─▒ deneylerinde molek├╝l a─č─▒rl─▒─č─▒ ortalama 100000 olan ticari PMMA ├žubuklar─▒n─▒ ba┼člang─▒├ž ham malzemesi olarak kullanm─▒┼člard─▒r. PMMA elyaflar─▒ 120mm ve 40mm olmak ├╝zere 2 farkl─▒ ├žapta al─▒nm─▒┼čt─▒r. Bu elyaflar─▒n se├žilme sebebi, ortalama mukavemete-y├╝ksek k─▒r─▒lganl─▒─ča sahip olanlardan y├╝ksek mukavemete-d├╝┼č├╝k k─▒r─▒lganl─▒─ča sahip olanlara kadar de─či┼čik elyaf ├Âzellikleri i├žerebilmesidir. 40mm ├žapl─▒ elyaflar─▒n kopma mukavemeti 170MPa ve gerginlik hatas─▒ %5 iken, 120mm ├žapl─▒ elyaflar─▒n kopma mukavemeti 100Mpa ve gerginlik hatas─▒ %15┬ĺtir. Referans olarak, ticari eriyik formundaki PMMA┬ĺ n─▒n kopma mukavemeti ortalama 60Mpa ve gerginlik hatas─▒ yakla┼č─▒k %5┬ĺtir [Jeremy ve ark,1994].

2.3.2. Uygulanan Mekanik Testler

Jeremy(1994) ve ├žal─▒┼čma arkada┼člar─▒n─▒n yapt─▒klar─▒ deneyler sonucunda SRC-PMMA maddesi PMMA ile kar┼č─▒la┼čt─▒r─▒ld─▒─č─▒nda ; SRC-PMMA┬ĺ n─▒n daha y├╝ksek kopma ├Âzelli─či, esneklik, k─▒r─▒lma dayan─▒kl─▒l─▒─č─▒ ve yorgunluk dayan─▒kl─▒l─▒─č─▒ g├Âstermi┼č oldu─ču g├Âr├╝lm├╝┼čt├╝r.

2.3.2.1. Kopma Mukavemeti Testleri

Kopma mukavemeti testleri bir mekanik vida ├ževrimi test sisteminde ger├žekle┼čtirilmektedir (instron-model 1114, canton-MA USA). Kay─▒┼člar, numunelerin u├žlar─▒na tutturularak numunelerin kaymas─▒n─▒ engeller. Her grup i├žin 5 numune test edilmi┼čtir (120mm SRC-PMMA, 40 mm SRC-PMMA, PMMA levhas─▒). Hata an─▒ndaki gerginlik ve elastikiyet serili─či hesaplan─▒r.

2.3.2.2. Esneklik Mukavemeti Testleri

Her bir grup i├žin maksimum mukavemete, gerginlik hatas─▒na ve esneklik sertli─čine ula┼čmak i├žin 3 noktal─▒ esneklik testleri; elektrohidrolik mekanik test sisteminde ger├žekle┼čtirilmektedir (instron-model 1350) (40mm SRC-PMMA, 120mm SRC-PMMA, PMMA ve kemik dolgu maddesi). Testler ASTM standartlar─▒na g├Âre yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Y├╝kleme aral─▒─č─▒ 20mm ve y├╝kleme h─▒z─▒ 7,6 mm/dakikad─▒r. B├╝t├╝n numuneler oda s─▒cakl─▒─č─▒nda test edilmi┼člerdir. Her grup i├žin min 5 numune test edilir. Hata an─▒nda d─▒┼č elyaf gerginli─či ve esneklik sertli─či a┼ča─č─▒daki e┼čitli─če g├Âre hesaplan─▒r.

s= 3xPxI/ (2xbxh2 )

P= y├╝k, I= alt destekteki uzunluk, b= numune geni┼čli─či, h= numune kal─▒nl─▒─č─▒.

D─▒┼č elyaf gerginli─či a┼ča─č─▒daki form├╝l kullan─▒larak hesaplan─▒r.

e=6 d h/ I2

e= d─▒┼č elyaf gerginli─či, d= ara uzunluk sapmas─▒.

Esneklik sertli─či a┼ča─č─▒daki form├╝l kullan─▒larak elde edilir.

E= d/e = PxI3 /(4xbxh)3 d

2.3.2.3. K─▒r─▒lma Dayan─▒kl─▒l─▒─č─▒ Testi

K─▒r─▒lma dayan─▒kl─▒l─▒─č─▒ testleri tek k├Â┼čeli ├žentik (SEN) test numune d├╝zeyi kullan─▒larak yap─▒lmaktad─▒r. K─▒r─▒lma dayan─▒kl─▒l─▒─č─▒ test numunelerinin boyutlar─▒ esneklik mukavemeti test numune boyutlar─▒na benzemektedir. Fakat bir en boyunca yar─▒ya kadar ├žatlak olu┼čturularak modifiye edilmi┼čtir. ├çentiklerin b├╝y├╝k bir k─▒sm─▒ d├╝┼č├╝k h─▒zl─▒-su ya─člamal─▒-elmas ├žark ile yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Son ├žentik ustura kullan─▒larak yap─▒l─▒r. Test metodunun uygulanmas─▒, testin de─čerlendirilmesi ASTM E 399 ┬Ĺa uygun olarak ger├žekle┼čtirilir. Numune kal─▒nl─▒─č─▒, kemik ├žimentosu y├╝zey gerginli─či durumunu sa─člayacak kal─▒nl─▒ktad─▒r.

3 noktal─▒ esneklik yorgunlu─ču testleri elektrohidrolik mekanik test sistemi ile yap─▒lmaktad─▒r (instron model 1350). Yorgunluk devri oda s─▒cakl─▒─č─▒nda hava ortam─▒nda 5 Hz┬ĺ deki y├╝k kontrol├╝ alt─▒nda gerginlik oran─▒ R ( smin/smax) =0,1 ile ger├žekle┼čtirilmi┼čtir. Maksimum gerginlik 17 ile 143 Mpa aras─▒nda de─či┼čmi┼čtir. Testler hataya ya da 106┬ĺl─▒k devire kadar devam ettirilir( yakla┼č─▒k 2,3 d). Gerilim-hata devri e─črileri ( S-N e─črileri) her numune grubu i├žin elde edilir [Jeremy ve ark,1994].

Bu ├Âl├ž├╝mler tam bir hatan─▒n olmas─▒ndan ├Ânce ne t├╝r hasar i┼čleminin oldu─čunu belirlemek i├žin, numunelerin deformasyon davran─▒┼člar─▒m─▒n izlenmesini sa─člamaktad─▒r.

G├Âr├╝nt├╝lenen de─či┼čkenler;

Esneklik sertli─či (sertli─čin hesaplanmas─▒nda kullan─▒l─▒r)

Maksimum y├╝kteki yer de─či┼čimi

Devir ba┼č─▒na hasar enerjisi┬ĺdir.

Yorgunluk hasar─▒ depolamas─▒n─▒n hesaplanmas─▒n─▒n di─čer bir yolu test s─▒ras─▒nda olu┼čan histeri enerjisinin g├Âr├╝nt├╝lenmesidir. Bu enerji; madde i├žinde olu┼čan ─▒s─▒ ve maddedeki viskoelastik deformasyon ile ilgili harcanan enerjidir.

Devir ba┼č─▒na histeri enerjisi a┼ča─č─▒daki form├╝lden hesaplanmaktad─▒r.

D(N) = ƒ P(t) dd(t)

D (N) = yorgunluk testinde belirli devirlerdeki devir ba┼č─▒na d├╝┼čen histeri hasar─▒

P ( t) = zamana ba─čl─▒ y├╝k

d (t) = yer de─či┼čimi

N= teste o zamana kadarki devir say─▒s─▒.

─░ntegraldeki i┼čaret bir tam devri simgelemektedir. Bu e┼čitli─čin parametrik ┼čekli

D(N) = ?0t P(t) dd(t) dt / dt

t=bir tam devir i├žin ge├žen s├╝re

Say─▒sal de─čerinin hesaplanmas─▒, her veri toplan─▒┼č─▒ i├žin histeri hasar enerjisinin bulunmas─▒nda gereklidir. Bunu yapmak i├žin prosed├╝r, y├╝k, yer de─či┼čimi ve y├╝ksek frekanstaki (60Hz) Fourier transformu kullanarak fourier filtre ├ž─▒kt─▒s─▒n─▒ almakt─▒r. Sonra yer de─či┼čimini zamana g├Âre t├╝revi, yakla┼č─▒k do─črusal fonksiyon kullan─▒larak say─▒sal olarak hesaplan─▒r ve trapezoidel integral kural─▒ kullan─▒larak hesaplan─▒r. Bulunan enerji hasar─▒ test s─▒ras─▒nda her veri toplan─▒┼č─▒nda devir ba┼č─▒na harcanan toplam enerjidir. Bu hasar enerjisi, viskoelastik kay─▒plar─▒, ├žatlamalar─▒ ve di─čer anelastic i┼člemleri i├žeren hasar mekanizmas─▒ ile ilgili bilgi i├žermektedir. Bir yorgunluk testi s─▒ras─▒nda yay─▒lan toplam histeri enerjisi, Dtotal, trapezoidel kural─▒ kullan─▒larak, devir ba┼č─▒na d├╝┼čen hasar enerjisinin integrali t├╝m test i├žin al─▒narak bulunur[Jeremy ve ark,1994].

Dtotal = ?0NtD(N) dN

Nf=hataya kadar olan devir say─▒s─▒

2.3.2.4. Statik Test Sonu├žlar─▒

Jeremy(1994) ve ├žal─▒┼čma arkada┼člar─▒ kopma mukavemeti sonu├žlar─▒n─▒ tablo 2.3.2.4.1┬ĺde g├Âstermi┼člerdir. PMMA numuneleri ile kar┼č─▒la┼čt─▒r─▒ld─▒─č─▒nda, SRC-PMMA numunelerinin mukavemetinin, gerginlik hatas─▒n─▒n ( p<0,01) ve sertli─činin (p<0,01) daha y├╝ksek oldu─ču g├Âr├╝lm├╝┼čt├╝r. 40mm┬ĺlik SRC-PMMA┬ĺ n─▒n mukavemeti, PMMA┬ĺ n─▒n 2 kat─▒d─▒r ve gerginlik hatas─▒, 40mm i├žin 2 kat─▒ 120mm i├žin 3 kat─▒ kadard─▒r. SRC-PMMA kemik-dolgu maddesi ile ilgili kaynaklardaki de─čerlerle k─▒yasland─▒─č─▒nda kompozitin gerilim dayan─▒m─▒n─▒n daha y├╝ksek oldu─ču bulunmu┼čtur. Ayr─▒ca 40mm SRC-PMMA┬ĺ n─▒n mukavemetinin (p<0,01) , gerginlik hatas─▒n─▒n ve sertli─činin 120mm SRC-PMMA┬ĺ ya g├Âre daha y├╝ksek oldu─ču g├Âr├╝lm├╝┼čt├╝r.

Tablo 2.3.2.4.1. Kopma mukavemeti test sonu├žlar─▒

Materyal

En y├╝ksek kuvvet

(MPa)(┬▒Ss)

Elastik mod├╝l

(GPa) (┬▒Ss)

Y├╝zde uzama

(%) (┬▒Ss)

PMMA

41,50┬▒6,67

2,21┬▒0,1

2,57┬▒0,53

Kemik ├žimentosu

36,54

1,31

4,60

120 ┬Ám SRC

68,50┬▒3,53

2,54┬▒0,16

8,55┬▒3,04

40 ┬Ám SRC

84,49┬▒12,50

2,78┬▒0,29

5,64┬▒0,76

K─▒r─▒lma dayan─▒kl─▒l─▒─č─▒ testi sonu├žlar─▒ tablo 2.3.2.4.2┬ĺte g├Âsterilmi┼čtir. Tekrar, g├Âr├╝lebilir ki 40 ve 120 mm SRC-PMMA numunelerinin k─▒r─▒lma dayan─▒kl─▒l─▒klar─▒ istatistiksel olarak belirgin bir ┼čekilde PMMA veya Simplex-p ├Ârne─činden y├╝ksektir (p<0,001). Bunun yan─▒nda, 40mm kompozitler, 120mm kompozitlerden daha dayan─▒kl─▒d─▒r(p<0,01). PMMA veya Simplex-p numuneleri aras─▒nda fark g├Âr├╝lmemi┼čtir. 40mm kompozit, 1,2 MPa m1/2 civar─▒nda de─čere sahip olan PMMA ve kemik dolgu maddesi ile kar┼č─▒la┼čt─▒r─▒ld─▒─č─▒nda 3,1 Mpa m1/2 civar─▒ bir Kt de─čerine sahiptir [Jeremy ve ark,1994].

Tablo 2.3.2.4.2. K─▒r─▒lma dayan─▒kl─▒l─▒─č─▒ test sonu├žlar─▒

Materyal tipi

Kt (MPa m1/2)

PMMA

1,28┬▒0,20

Kemik ├žimentosu

1,27┬▒0,12

120 ┬Ám SRC

2,27┬▒0,54

40 ┬Ám SRC

3,17┬▒0,57

2.3.2.5. Yorgunluk Testi Sonu├žlar─▒

Jeremy(1994) ve ├žal─▒┼čma arkada┼člar─▒n─▒n yapm─▒┼č oldu─ču yorgunluk testi sonu├žlar─▒n─▒n istatistiksel analizi SRC-PMMA numunelerinin ikisinin de kemik dolgu maddesi veya PMMA numunesinden istatistiksel olarak belirgin bir ┼čekilde daha b├╝y├╝k dayan─▒kl─▒l─▒─ča sahip oldu─čunu g├Âstermi┼čtir(p<0,001). Fakat , PMMA ve kemik dolgu numuneleri aras─▒nda veya 40mm ve 120mm SRC-PMMA numuneleri aras─▒nda bir fark g├Âr├╝lmemi┼čtir. Yorgunluk testi s─▒ras─▒nda, SRC-PMMA numuneleri i├žten k─▒r─▒lma g├Âstermekte ve y├╝ksek gerginlikte elyaf ├žatlamas─▒ g├Âr├╝lmektedir. Fakat bu hasar tam hataya neden olmak i├žin yeterli de─čildir ve bu hasara ra─čmen numuneler uygulanan y├╝kleri ta┼č─▒yabilmi┼čtir. Yorgunluk testinden sonra SRC-PMMA numunesi ├Ânemli bir hasar─▒n varl─▒─č─▒n─▒ g├Âstermi┼čtir. ├ľnce ilerleyen lifin uzunlu─ču boyunca dallanan k─▒r─▒lma ve ├žatlayan elyaf buna delildir.

Jeremy(1994) ve ├žal─▒┼čma arkada┼člar─▒n─▒n yapt─▒klar─▒ bu ├žal─▒┼čmada, PMMA elyaf─▒ndaki polimer zincirinin oryantasyonunu korumak i├žin ├╝retilmi┼č SRC-PMMA malzemesini tan─▒tm─▒┼člard─▒r. Numunelerin ┼čeffaf do─čas─▒ ile elyaf, PMMA yap─▒s─▒na kat─▒l─▒rken bile ├žo─ču ├Âzelli─čini korumu┼čtur. Y├╝zeyde zay─▒f ba─č olu┼čumu ile sonu├žlanm─▒┼čt─▒r.

├çapraz polarize mercek alt─▒ndaki g├Âzlemde, fazla renkli desenlerin olu┼ču y├╝ksek derece de oryante olmu┼č polimer zincirinin oldu─čunu g├Âstermi┼čtir. Bunun yan─▒nda kompozitlerin ┼čeffaf g├Âr├╝n├╝m├╝, SRC-PMMA elyaf- matriks ba─č─▒n─▒n kompozit boyunca tek ve s├╝rekli oldu─čunu g├Âstermi┼čtir [Jeremy ve ark,1994].

SRC-PMMA genel ├Âzelliklerine ve davran─▒┼člar─▒na ek olarak ├╝├ž genel yap─▒sal ├Âzelli─če sahiptir. Bunlar.

Polimer zincirinin fibre i├žindeki molek├╝ler oryantasyonu.

Matriks i├žine dizilmi┼č elyaf─▒n mikro yap─▒sal ├Âzellikleri.

Elyaf- matriks┬ĺ in y├╝zey alan─▒n─▒n yap─▒s─▒.

Bu ├Âzelliklerin her biri yap─▒sal a├ž─▒dan g├Âzlenen mekanik ├Âzelliklere katk─▒ sa─člarlar. SRC-PMMA ├Ârnekleri rasgele PMMA ├Ârnekleri ile kar┼č─▒la┼čt─▒r─▒ld─▒─č─▒nda, kopma testlerinin y├╝ksek dayan─▒kl─▒l─▒─č─▒, gerginlik, hata sertli─čini kan─▒tlam─▒┼čt─▒r.

Bu d├╝zende, elyaflar yakla┼č─▒k olarak kopma gerginlik y├Ân├╝nde dizilirler ve uygulanan y├╝k├╝n ├žo─čunu ta┼č─▒yabilirler. B├╝t├╝n PMMA elyaflar─▒n─▒n kopma gerginlik y├Ân├╝nde dizildi─činden emin olmak zordur, bu y├╝zden ula┼č─▒lacak olan elyaf y├Ân├╝nde baz─▒ ├Âzelliklerin azalmas─▒ s├Âz konusudur [Jeremy ve ark,1994].

Esneklik testleri; kompozit i├žin etkin sertli─či d├╝┼č├╝nd├╝ren , birinin di─čerini ge├žerek kaymas─▒nda rol oynayabilecek elyaf uzunlu─ču boyunca oryante olmu┼č, kayma gerilimini geli┼čtirmi┼čtir. SRC-PMMA┬ĺ n─▒n yorgunluk dayan─▒kl─▒l─▒─č─▒n─▒n, PMMA kemik ├žimentosuna g├Âre 2-3 kat daha fazla oldu─ču tespit edilmi┼čtir [Jeremy ve ark,1994].

2.4. KEM─░K-├ç─░MENTO ARAY├ťZEY─░N─░N KESME ├ľZELL─░KLER─░N─░N ─░NCELENMES─░ VE BUNA ├ç─░MENTO SERTL─░─×─░N─░N ETK─░S─░

Michael(1997) ve ├žal─▒┼čma arkada┼č─▒n─▒n yapm─▒┼č olduklar─▒ bu deneyde kemik- ├žimento ara y├╝zeyinin kesme testleri, iki ├že┼čit kemik ├žimento ├Ârne─či kullan─▒larak laboratuar ortam─▒nda ger├žekle┼čtirilmi┼čtir. Kullan─▒lan kemik ├žimento ├že┼čitleri: standart polimetilmetaakrilat (PMMA) ve metametilakrilat matrisindeki polibutilmetaakrilat tanecikleri ile indirgenmi┼č sertlikteki form├╝l (PBMMA)┬ĺ d├╝r. Kesme ├Âzelikleri testleri, ayn─▒ zamanda, her bir ├žimentonun kendisinde ve s├╝ngerimsi kemik ├╝zerinde hesaplanm─▒┼čt─▒r. Testler, ├Ârne─čin s─▒f─▒r zamanl─▒ kesitindeki, saf kesme kuvvetini (mukavemetini) ├╝reten Iosipescu kesme testi metodu kullan─▒larak yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Bu metot ile, kesme ├Âzellikleri ├Ârnek boyunca a├ž─▒k├ža belirtilmi┼č yerlerde saptanabilmektedir. Testler, b├Âlgenin t├╝m ara y├╝zeyinin bir taraf─▒ndan di─čer taraf─▒na, ├Âzellikle ├žimento kemik kenetlenme b├Âlgesinin ortas─▒nda ve bu b├Âlgenin kemik ve ├žimento u├žlar─▒nda ger├žekle┼čtirilmi┼čtir. PBMMA┬ĺ n─▒n kesme sertli─či, PMMA┬ĺ n─▒nkinden %3 daha azd─▒r. S├╝ngerimsi kemi─čin sertli─či ve mukavemeti ; kemi─čin g├Âr├╝n├╝r yo─čunlu─ču ile, kompozit b├Âlgesi ve kemik-kompozit ara y├╝zeyinin sertlik ve kuvvetinin (mukavemetinin) sahip oldu─ču gibi, do─črudan ili┼čkiye sahiptir. Kompozit b├Âlgesi boyunca, bile┼čikteki iki malzemenin sert olan─▒, kesme ├Âzelliklerini belirlemi┼čtir. ─░ndirgenmi┼č sertlikteki kemik ├žimentosu, kemik-├žimento ara y├╝zeyindeki kesme gerginli─čini bir hayli d├╝┼č├╝rm├╝┼čt├╝r[Michael ve ark, 1997].

Trabek├╝ler y├Ânelme, mineral i├žerik ve Trabek├╝ler deseni i├žeren di─čer fakt├Ârler, s├╝ngerimsi kemi─čin mekanik ├Âzelliklerindeki ├že┼čitlili─če katk─▒da bulunurlar. S├╝ngerimsi kemik, e┼čit g├Âr├╝n├╝r yo─čunluklar ile, Trabek├╝lere dik olan kesme d├╝zlemi ile test edildi─činde, Trabek├╝lere paralel test edildi─činden daha dayan─▒kl─▒ oldu─ču ispatlanm─▒┼čt─▒r.

2.4.1. Kemik Çimentolarının Tanımlanması

Ticari kemik ├žimento form├╝llemesinde halen kullan─▒lmakta olan polimetilmetaakrilat (PMMA) kendi kendine polimerle┼čen bi├žimsiz bir polimerdir. Polibutilmetilmetaakrilat (PBMMA); ticari olarak sat─▒lan Polibutilmetilmetaakrilat (ya da PMMA-sitiren kopolimer) taneciklerinin yerine i├žine (PBMMA) taneciklerini yerle┼čtirilmi┼čtir. Kat─▒lan di─čer maddelerin ba─č─▒l oranlar─▒ de─či┼čmemektedir. A─č─▒rl─▒─č─▒nca % 88 polimer tanecikleri; radiopacifier olarak % 10 Baryum s├╝lfat (Ba SO4), ba┼člat─▒c─▒ olarak % 2 benzol peroksit kullan─▒lm─▒┼čt─▒r. Her iki form├╝lle┼čtirmede de ayn─▒ monomer s─▒v─▒s─▒ (hacimce % 97,4 metil metaakrilat monomer, etkinle┼čtirici olarak hacimce %2,6 N,N-dimetil-para-toluidine, yava┼člat─▒c─▒ olarak 75+15 ppm hydroquinone) kullan─▒lm─▒┼čt─▒r. PBMMA ├žimentosunun polimerle┼čmesi bir ├žok a├ž─▒dan PMMA┬ĺ n─▒nkiyle ayn─▒d─▒r; PMMA┬ĺda oldu─ču gibi PBMMA┬ĺ n─▒n vulkanizasyonunda da polibutilmetaakrilat taneciklerinin aktif bir rol├╝ yoktur. PBMMA ve PMMA┬ĺ n─▒n ├Âzelliklerinde iki ├Ânemli fark bulunmaktad─▒r. Polibutilmetaakrilat┬ĺ ─▒n cam-ge├ži┼č s─▒cakl─▒─č─▒ 270C oldu─ču i├žin, tanecikler v├╝cut s─▒cakl─▒─č─▒nda plastik ├Âzellikler g├Âstermekte ve bu durum ├žimentonun elastik sertli─čini d├╝┼č├╝rmektedir, yumu┼čakl─▒─č─▒n─▒ (s├╝nekli─čini) ise artt─▒rmaktad─▒r. PBMMA┬ĺ n─▒n 370 C┬ĺ de elastik sertli─či 0,27 GPa , maksimum kopma uzamas─▒ ise % 40┬ĺd─▒r ve ├žatlamas─▒n─▒ sa─člamak i├žin daha b├╝y├╝k g├╝├ž gerekmektedir[Michael ve ark, 1997].

2.4.2. Ara Y├╝zey Mukavemetinin ─░ncelenmesi

Kompozit alan─▒n boyutlar─▒, kemik-├žimento ara y├╝zeyinin direncini do─črudan etkilemektedir. S├╝ngerimsi kemi─če PMMA penetrasyonunun artt─▒r─▒lmas─▒ ile, kemik ve ├žimento aras─▒ndaki kenetlenmenin geli┼čti─či g├Âsterilmi┼čtir. Bu da ara y├╝zey makaslama direncinin artmas─▒na sebep olmaktad─▒r. Ayr─▒ca, kenetlenmenin artmas─▒ ile k─▒r─▒lma dayan─▒kl─▒l─▒─č─▒ geli┼čmektedir. Kemik mukavemeti ve ara y├╝zey makaslama mukavemeti aras─▒nda pozitif bir ili┼čki oldu─ču g├Âsterilmi┼čtir[Michael ve ark, 1997].

Kemik yo─čunlu─čunun artt─▒r─▒lmas─▒yla ├žimento penetrasyonunu sa─člamakta daha fazla g├╝├žl├╝k olu┼čturmu┼čtur. Daha d├╝┼č├╝k kemik yo─čunlu─čuna ve daha iyi ├žimento penetrasyonuna sahip bir numune; daha y├╝ksek kemik yo─čunlu─čuna ve daha az ├žimento penetrasyonuna sahip numuneye g├Âre daha d├╝┼č├╝k ara y├╝zey kayma direncine sahiptir. Fakat belirli bir kemik yo─čunlu─ču i├žin, artt─▒r─▒lm─▒┼č ├žimento penetrasyonu ara y├╝zey kayma direncini artt─▒rmaktad─▒r[Michael ve ark, 1997].

2.4.3. Ara Y├╝zey Mekani─činin ─░ncelenmesi

├çimentolanm─▒┼č ekli arthroplasty┬ĺ de, kemik ├žimentonun ana fonksiyonu; eklenmi┼č y├╝k├╝, protezden kemi─če nakletmektir. Bu i┼člemde kemik-├žimento ara y├╝zeyi ba┼čl─▒ca rol├╝ oynamaktad─▒r . Normal ve kesme y├╝k├╝, s├╝ngerimsi kemik ve kemik ├žimento aras─▒nda kenetlenme sa─člayarak ve bu kenetlenmenin korunmas─▒n─▒ sa─člayarak kemi─če aktar─▒lmaktad─▒r. B├Âlgesel olarak, ara y├╝zey malzemesinin mukavemeti ve bunlar─▒n aras─▒ndaki ba─č; y├╝k ge├ži┼či s─▒ras─▒nda olu┼čan gerginli─če dayanabilmelidir. B├Âlgesel gerginli─čin ┼čekli, ara y├╝zey malzemesine ba─čl─▒ oldu─ču kadar y├╝k├╝n b├╝y├╝kl├╝─č├╝ne, y├Ân├╝ne ve b├Âlgenin geometrisine de ba─čl─▒d─▒r[Michael ve ark, 1997].

Kemik-├žimento ara y├╝zeyinin d├╝zensiz geometrisi, s├╝ngerimsi kemi─čin p├╝r├╝zl├╝ y├╝zeyinin ve protez nakli s├╝resince tutulmu┼č malzemelerin (bo┼čluklar, s─▒v─▒lar ve kat─▒ d├Âk├╝nt├╝ler) sonucudur. Bu durum, y├╝ksek temas gerginli─či b├Âlgesiyle sonu├žlanan ara y├╝zeyde kesintiler yaratmas─▒nda oldu─ču gibi; gerginli─čin artmas─▒na yol a├žma ve temas y├╝zeyini d├╝┼č├╝rme etkisine sahiptir[Michael ve ark, 1997].

Erdogan ve Gupta; belirli bir y├╝k ve geometri i├žin, iki temas maddesinin Poisson┬ĺs oranlar─▒n─▒n ayn─▒ oldu─čunu varsayarak, esas ve kesme gerginli─činin a┼ča─č─▒daki orant─▒y─▒ izledi─čini g├Âstermi┼čtir.

smax, tmax a ( 1/ E1 + 1/E2) ┬ľ2/3

G├Âr├╝ld├╝─č├╝ ├╝zere, iki maddeden birinin elastik sertli─činin azalmas─▒ iki madde aras─▒ndaki temas gerginli─činde azalmaya sebep olmaktad─▒r. Fiziksel olarak, temas deformasyonu ile, elastik sertlik azald─▒k├ža, verilen y├╝k i├žin temas alan─▒ artacakt─▒r. Bu durum, temas gerginli─čini azaltarak, daha b├╝y├╝k alana y├╝k├╝ da─č─▒tmaktad─▒r[Michael ve ark, 1997].

Yumu┼čak bir zar─▒n araya sokulmas─▒, bir kesme yay─▒ (shear spring) olarak etki ederek kontak streslerinin azalt─▒lmas─▒ ve da─č─▒t─▒lmas─▒na hizmet eder. Y├╝ksek lokal streslerden ka├ž─▒nman─▒n bir ba┼čka yolu da yumu┼čak ├žimento kullan─▒m─▒d─▒r. Kemi─čin doruk stresi ├žimentonun mod├╝l├╝ ile de─či┼čecektir. Lokal stres azalmas─▒n─▒n miktar─▒ zar kal─▒nl─▒─č─▒ artt─▒r─▒larak artt─▒r─▒l─▒r. Bununla birlikte, kemik-├žimento ba─č─▒n─▒n mekanik ├ž├Âz├╝lmesini ├Ânlemek i├žin zar kal─▒nl─▒─č─▒n─▒n en alt d├╝zeyde tutulmas─▒ gerekir[Michael ve ark, 1997].

2.4.4. Iosipescu Kesme Testi

Iosipescu kesme testi metallerin kesme niteliklerini test etmek i├žin ├Ânerilmi┼č basit bir y├Ântemdir. Saf kesme g├╝c├╝n├╝n ├Ârne─čin s─▒f─▒r moment kesitinde ├╝retilebildi─či spesifik bir ├Ârnek bi├žimi ve y├╝kleme modeli geli┼čtirilmi┼čtir. Kesme stresi basit├že test kesitinin, kesit alan─▒ ile b├Âl├╝nen kesme g├╝c├╝d├╝r ( bu ise uygulanan g├╝ce denktir) [Michael ve ark, 1997].

2.4.5. Michael ve Arkada┼člar─▒n─▒n ├çal─▒┼čmalar─▒ndaki Materyaller ve Metot

Michael(1997) ve ├žal─▒┼čma arkada┼č─▒n─▒n yapm─▒┼č oldu─ču bu ├žal─▒┼čmada kesme testleri g├Âzenekli kemik ve hem PMMA ve hem de PBMMA ├žimentolar ├╝zerinde ve ayn─▒ zamanda her iki tip ├žimento ve s─▒n─▒r g├Âzenekli kemi─či kullanarak aray├╝z ├Ârnekleri ├╝zerinde ger├žekle┼čtirilmi┼čtir. ┼×ekil 2.4.5.1 , test edilen ├╝├ž farkl─▒ aray├╝z ├Ârne─čini betimlemi┼čtir. Michael(1997) ve ├žal─▒┼čma arkada┼č─▒n─▒n yapm─▒┼č oldu─ču deneyde ├žimentolar elle kar─▒┼čt─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r ve politetrafloretilen (PTFE) kal─▒ba bo┼čalt─▒lm─▒┼čt─▒r. G├Âzenekli kemik ├Ârnekleri yava┼č├ža kal─▒ba bast─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r. ├çimentonun i├že i┼člemesi, bu ama├žla tasarlanan bir PTFE fikst├╝r├╝ kullan─▒larak sabit tutulmu┼čtur (6 mm). Burada ama├ž kuvvet ve mod├╝l sonu├žlar─▒ ├╝zerinde etkili olabilecek herhangi bir etkiyi ortadan kald─▒rmakt─▒r.

Kemik-Kompozit Aray├╝zeyi

Kompozit

Çimento-Kompozit Arayüzeyi

┼×ekil 2.4.5.1 ├ť├ž farkl─▒ aray├╝z ├Ârne─činin g├Âsterimi.

2.4.6. Michael ve Arkada┼člar─▒n─▒n ├çal─▒┼čma Bulgular─▒

Michael(1997) ve ├žal─▒┼čma arkada┼č─▒n─▒n yapt─▒─č─▒ deneyin kesme testi sonu├žlar─▒ Tablo 2.4.6.1.┬ĺde ├Âzetlenmi┼čtir. PBMMA test tamamlanmas─▒nda ortalama 3.21 ┬▒3.21 MPa┬ĺlik ortalama kesme stresi ta┼č─▒maktad─▒r ve 2.35 MPa┬ĺn─▒n % 0.2┬ĺlik sapma y├╝k stresine sahiptir. PBMMA ve kompozit aras─▒ndaki aray├╝zde test edilen ├Ârnekler de ├Âl├ž├╝m s─▒n─▒rlar─▒n─▒n ├Âtesinde gerilmi┼člerdir. Kompozit ve PBMMA aray├╝z├╝ testin tamamlanmas─▒nda 6.35┬▒ 1.98 MPa ortalama kesme stresi ta┼č─▒m─▒┼čt─▒r ve 3.04MPa┬ĺ├╝n %0.2 sapma y├╝k stresine sahiptir. Kesme mod├╝lleri stres -uzama e─črisinin ba┼člang─▒├žtaki do─črusal e─čiminden belirlenmi┼čtir. PBMMA ├Ârneklerinin kesme mod├╝l├╝ PMMA ├Ârneklerinden daha az ├ž─▒km─▒┼čt─▒r.

Tablo 2.4.6.1 Kesme testi sonu├žlar─▒

?u (MPa┬▒Ss)

G (MPa┬▒Ss)

?g (g/cm3┬▒Ss)

PMMA

21,78┬▒6,19

1560┬▒81,9

PBMMA

41,5┬▒3,42

Kemik

7,61┬▒2,94

513┬▒131

0,577┬▒0,121

?u : Kayma kuvveti G : Kesme mod├╝l├╝ ?g : G├Âr├╝n├╝r kemik yo─čunlu─ču

Daha ├Ânce belirtildi─či gibi g├Âr├╝n├╝r yo─čunluk farklar─▒n─▒n g├Âzenekli kemi─čin ve kemik ├žimento aray├╝z├╝n├╝n kesme direncini etkiledi─či g├Âsterilmi┼čtir. Burada, b├╝t├╝n d├╝zlemlerde kesme direnci ve kesme mod├╝l├╝n├╝n g├Âzenekli kemi─čin g├Âr├╝l├╝r yo─čunlu─ču ile birlikte artt─▒─č─▒ bulunmu┼čtur, yaln─▒zca ├žimento- kompozit aray├╝zde bu durum g├Âr├╝lmemi┼čtir[Michael ve ark, 1997].

Sonu├žlardaki farklar homojenliklere ( bo┼čluklar, ar─▒zalar) ve ├Ârnek haz─▒rlama ve test etme tekniklerindeki farklara ba─članm─▒┼čt─▒r. Viskoelastik materyal nitelikleri aras─▒nda ge├žerli kar┼č─▒la┼čt─▒rma yapmak i├žin bunlar─▒n bildirilmi┼č olmas─▒ gerekir.

PBMMA┬ĺ n─▒n kesme mod├╝l├╝ 41.50 ┬▒ 3.42 olarak bulunmu┼čtur. Bu PMMA┬ĺ n─▒n kesme mod├╝l├╝nden olduk├ža d├╝┼č├╝kt├╝r. PBMMA┬ĺ n─▒n daha d├╝┼č├╝k elastik mod├╝l├╝ ile birle┼čti─činde bu yerel kontak streslerinin ├žo─čunu hafifletmi┼čtir. PMMA┬ĺ l─▒ kompozit b├Âlgeler ├žok daha b├╝y├╝k kesme direnci ve kesme mod├╝llerine sahiptir ve PMMA ├žimentosunun niteliklerine e─čilim g├Âsterirler[Michael ve ark, 1997].

Kemik- kompozit ara y├╝zeyinde kesme nitelikleri g├Âzenekli kemik taraf─▒ndan belirlenmi┼čtir. ├çimento-kompozit aray├╝zde, hem PMMA hem de PBMMA i├žin, kesme nitelikler ├žimento taraf─▒ndan belirlenmi┼čtir. Kompozit b├Âlge boyunca kesme direnci ve kesme mod├╝l├╝ daha g├╝├žl├╝ ve daha kat─▒ materyaller taraf─▒ndan belirlenmi┼čtir. Bununla birlikte bu ara┼čt─▒rmada kullan─▒lan g├Âzenekli kemik b├╝t├╝n├╝yle kurudur ve bu da kemi─čin direncini d├╝┼č├╝rm├╝┼čt├╝r. Islak tutulan g├Âzenekli kemik do─čal durumunu daha iyi temsil edecektir [Michael ve ark, 1997].

PBMMA kemik ├žimento form├╝lasyonunun esnek yap─▒s─▒, kemik ├žimento aray├╝zde kontak streslerinin azalt─▒lmas─▒n─▒n ├Âtesinde bir avantaj sunmu┼čtur. PMMA, gevrek , k─▒r─▒lgan oldu─ču i├žin mikro k─▒r─▒lmalara maruz kal─▒r ve bu da aray├╝zde ├žimento kal─▒nt─▒lar─▒n─▒n g├Âr├╝lmesine yol a├žm─▒┼čt─▒r. Burada sergilenen PBMMA n─▒n esnekli─či ve PMMA┬ĺ ya g├Âre daha y├╝ksek sertli─či onun k─▒r─▒lmaya kar┼č─▒ direnmesine ve b├Âylece de akrilik kal─▒nt─▒n─▒n olu┼čmamas─▒na olanak vermi┼čtir[Michael ve ark, 1997].

losipescu kesme testinin kullan─▒lmas─▒ ile PBMMA┬ĺ n─▒n kesme mod├╝l├╝n├╝n PBMMA┬ĺ n─▒n yaln─▒zca %3┬ĺ ├╝ oldu─ču bulunmu┼čtur. Bu daha d├╝┼č├╝k kesme mod├╝l├╝ kemik ├žimento aray├╝z ├╝zerinde daha d├╝┼č├╝k yerel kontak streslerine neden olur. Her iki ├žimento tipi i├žin de g├Âzenekli kemik kompozit aray├╝zdeki diren├ž ve mod├╝l├╝ belirlenmi┼čtir ve ├žimento-kompozit aray├╝zde diren├ž ve mod├╝l├╝, ├žimento belirlemi┼čtir. Kompozit b├Âlgede daha kat─▒ materyal kesme niteliklerinin belirlenmesinde daha b├╝y├╝k bir rol oynam─▒┼čt─▒r[Michael ve ark, 1997].

2.5. EKSENEL Y├ťK ALTINDAK─░ KEM─░K┬ľ DOLGU MADDES─░ ┬ľ NAK─░L ─░┼×LEM─░N─░N YAPISAL DAVRANI┼×I : G├ľVDE ┬ľ DOLGU MADDES─░ BA─×LANMASI VE GEOMETR─░K FAKT├ľRLER─░N ETK─░LER─░

Yoon(2001) ve ├žal─▒┼čma arkada┼člar─▒n─▒n yapm─▒┼č olduklar─▒ deneylerde d├╝zg├╝n (p├╝r├╝zs├╝z) y├╝zeye sahip The Exeter┬ĺ in p├╝r├╝zl├╝ y├╝zeye sahip olanlara g├Âre daha iyi sonu├žlar verdi─či bulunmu┼čtur. Fakat ortaya ├ž─▒kan bu sonucu a├ž─▒klamak i├žin yap─▒lan s─▒n─▒rl─▒ element analizi ├želi┼čkili tahminlerin yap─▒lmas─▒na sebep olmu┼čtur.

Burada Yoon(2001) ve ├žal─▒┼čma arkada┼člar─▒n─▒n hipotezine g├Âre, ba─čs─▒z d├╝zg├╝n- pin-medikal prosesinde, pin-├žimento ara y├╝zeyinde daha az kayma gerilimi olu┼čmakta ve ba─č olu┼čturmu┼č durum ile kar┼č─▒la┼čt─▒r─▒ld─▒─č─▒nda ├žimento y├╝zeyinde daha b├╝y├╝k s─▒k─▒┼čt─▒rma gerilimi oldu─čunda daha iyi sabitlenmektedir. Bu durumda ba─čs─▒z yap─▒n─▒n hatan─▒n daha b├╝y├╝k y├╝klerde olmas─▒n─▒ sa─člamaktad─▒r.

2.5.1. Yoon ve Arkada┼člar─▒n─▒n ├çal─▒┼čmalar─▒ndaki Malzeme ve Metotlar

Yoon(2001) ve ├žal─▒┼čma arkada┼člar─▒n─▒n deneyi kemi─či temsil eden al├╝minyum levha ve pini temsil eden paslanmaz ├želik ├žubuk ile axi-simetrik pin-├žimento-kemik modeli kurulmu┼čtur(┼×ekil 2.5.1.1). Belirtilen ├žimento-kemik ara y├╝zeyinin kayma kuvveti ile uyu┼čmas─▒ i├žin ├žimento- al├╝minyum ara y├╝zeyi tasarlanm─▒┼čt─▒r. Silindirik geometrik ┼čeklin diaphyseal kemi─či temsil etti─čini, 7.5┬░ inceltilmi┼č olan geometrik ┼čeklin ise metaphyseal kemi─či temsil etti─či d├╝┼č├╝n├╝lm├╝┼čt├╝r. Pin modelleri iki ara y├╝zeyle 5┬░, 7.5┬░ ve 10┬░ lik a├ž─▒lara sahiptir. Ba─članma durumu y├╝ksek derecede p├╝r├╝zl├╝ bir pin y├╝zeyi olu┼čtururken, ba─članmama durumu d├╝zg├╝n bir pin y├╝zeyi olu┼čturmu┼čtur. Ba─članma noktas─▒na yak─▒n u├žta pin ile al├╝minyum koni ve silindir aras─▒ndaki bo┼člu─čun kal─▒nl─▒─č─▒ 3 mm dir. Aradaki bo┼čluk ticari olarak sat─▒n al─▒nan PMMA ├žimentosu ile doldurulup testten ├Ânce havada bekletilmi┼čtir[Yoon ve ark, 2001].

┼×ekil 2.5.1.1. Metal ├žubuk-├žimento-al├╝minyum modeli

Numunenin statik kuvvetleri, instron makinesine (instron 8874, Canton MA) eksenel olarak yerle┼čtirilip 0,02mm/sn┬ĺ lik h─▒zla doruk s─▒k─▒┼čt─▒rma y├╝klemesi ├Âl├ž├╝lerek hesaplanm─▒┼čt─▒r. ├ľn ├žal─▒┼čma olarak ├žimentonun kayma ve normal gerilimleri; ek numuneler i├žin oksal d├╝zlemdeki ├žimento y├╝zeyine yerle┼čtirilmi┼č strain gages kullan─▒larak ├Âl├ž├╝lm├╝┼čt├╝r. Bir ├žok numunenin yorgunluk gerilimi de ├Âl├ž├╝lm├╝┼čt├╝r[Yoon ve ark, 2001].

2.5.2. Yoon ve Arkada┼člar─▒n─▒n Ara┼čt─▒rma Sonu├žlar─▒

Statik eksenel y├╝kleme testlerinde ba─čs─▒z pin yap─▒s─▒ ┼čekillere bakmaks─▒z─▒n ba─čl─▒ pin yap─▒ya g├Âre iki kat daha g├╝├žl├╝d├╝r(Tablo 2.5.2.1). Ba─čs─▒z pin yap─▒s─▒n─▒n mukavemeti gittik├že azalan a├ž─▒ya da ba─čl─▒d─▒r: metaphyseal model kullan─▒ld─▒─č─▒nda 7,5┬░ ve 10┬░┬ĺlik gittik├že azalan pinlerin mukavemeti 5┬░┬ĺ lik olandan daha mukavim iken (p=0,1) diapseal modelde 7,5┬░┬ĺlik gittik├že incelen pin di─čerlerinden biraz daha g├╝├žl├╝d├╝r(p=0,05). B├╝t├╝n ├žal─▒┼čmalarda test s├╝resince pinin ├žimento ile ba─č─▒ bozulmadan kalm─▒┼čt─▒r[Yoon ve ark, 2001].

Tablo 2.5.2.1 Kemik- ├žimento- al├╝minyum modelinin statik test sonu├žlar─▒.

Ba─čl─▒

Ba─čs─▒z

10┬░ azalan a├ž─▒

Ba─čs─▒z

7,5┬░ azalan a├ž─▒

Ba─čs─▒z

5┬░ azalan a├ž─▒

Metaphyseal

Durum (MPa)

16,8┬▒2,4

33,5┬▒2,8

35,4┬▒4,3

31,4┬▒1,2

Diaphyseal

Durum (MPa)

12,2┬▒2,0

22,1┬▒2,5

26,4┬▒4,0

23,3┬▒1,4

Yoon(2001) ve ├žal─▒┼čma arkada┼člar─▒n─▒n yapt─▒klar─▒ bu ├žal─▒┼čma ile, ba─čs─▒z pinin ba─čl─▒ pine g├Âre daha y├╝ksek y├╝klere dayanabildi─čini belirtmi┼člerdir. Ba─čs─▒z durumdaki y├╝ksek mukavemetin ba┼čl─▒ca sebebinin ise, ├žimento-al├╝minyum ara y├╝zeyindeki y├╝ksek normal gerilim ile daha d├╝┼č├╝k kayma gerilimi oldu─ču belirtilmi┼čtir. Bu durum ba─čl─▒ durum ile kar┼č─▒la┼čt─▒r─▒ld─▒─č─▒nda al├╝minyum- ├žimento ara y├╝zeyindeki kayma gerilimini art─▒rm─▒┼čt─▒r. Ba─čl─▒ yap─▒ ├žimento-al├╝minyum ara y├╝zeyindeki kayma y├╝z├╝nden ba┼čar─▒s─▒zl─▒─ča u─črarken, ba─čs─▒z yap─▒ genelde ├žimento s─▒k─▒┼čt─▒r─▒lmas─▒nda ba┼čar─▒s─▒zl─▒─ča u─čram─▒┼čt─▒r[Yoon ve ark, 2001].

2.6. DEV─░RL─░ Y├ťKLEME S├ťRES─░NCE KEM─░K ├ç─░MENTOSUNUN ZARAR VERMEDEN DE─×ERLEND─░R─░LMES─░

Roques ve arkada┼člar─▒ kal├ža kemi─čine ait ba─č par├žalar─▒n─▒n eksilmelerinin hala cerrahi prosed├╝rlerin g├Âzden ge├žirmesinde yakla┼č─▒k %10┬ĺ luk k─▒sm─▒n─▒ olu┼čturan bir konu oldu─čunu belirtmi┼člerdir. Ba┼čar─▒s─▒zl─▒─č─▒n a├ž─▒klanmas─▒nda ├žimento y├╝zeyindeki hasarlar─▒n ve pin ├žimento ara y├╝zeyindeki ba─č bozunmas─▒n─▒n ├Ânemli rol oynad─▒─č─▒ d├╝┼č├╝n├╝lm├╝┼čt├╝r. ├çimentolanm─▒┼č kal├ža par├žalar─▒ndaki gev┼čeklik ile ilgili mekanizmay─▒ karakterize etmek i├žin bir ├žok teknik kullan─▒lm─▒┼čt─▒r. Bu teknikler sonlu element analizi, yorulma testi, SEM(elektron mikroskobu) ile radyolojik g├Âzlemleri i├žermektedir. Fakat, kemik- ├žimento- pin sistemindeki yorulma ba┼čar─▒s─▒zl─▒klar─▒, g├Âzlemler ba┼čar─▒s─▒zl─▒ktan sonra ya da numunelerin kopmadan ├Ânce ayr─▒lmalar─▒ s─▒ras─▒nda yap─▒ld─▒─č─▒ i├žin tam olarak takip edilemememi┼čtir. Yorulma s─▒ras─▒ndaki hasar akustik yaymalar kullan─▒larak g├Âr├╝nt├╝lenebilmi┼čtir[Roques ve ark, 2001].

2.6.1. Roques ve Arkada┼člar─▒n─▒n Uygulad─▒klar─▒ Y├Ântem

Roques(2001) ve ├žal─▒┼čma arkada┼člar─▒n─▒n yapm─▒┼č olduklar─▒ ├žal─▒┼čman─▒n amac─▒ yorulma testi s─▒ras─▒nda, kemik ├žimentosundaki yorulma ba┼čar─▒s─▒zl─▒─č─▒n─▒ akustik yaymalar kullanarak g├Âr├╝nt├╝lemektir. Bu ├žal─▒┼čmay─▒ ┼ču ┼čekil de ger├žekle┼čtirmi┼čtir: CMW1 kemik- ├žimentosu (De Puy) ├žimento tabancas─▒ kullan─▒larak ve vakumla kar─▒┼čt─▒r─▒larak paslanmaz ├želik kal─▒ba d├Âk├╝lm├╝┼čt├╝r. 5 numune havada en az bir g├╝n bekletilmi┼čtir ve Ringer┬ĺ in ├ž├Âzeltisinde 37┬░C┬ĺ de test edilmi┼čtir. Olu┼čan numuneler, maksimum tensile gerilimlerinin %80┬ĺlik y├╝k├╝ alt─▒nda, 0,1┬ĺ lik y├╝kleme oran─▒ 2Hz┬ĺ lik frekansta test edilmi┼čtir. Akustik yaymalar numune i├žindeki ├žatlaklar─▒n olu┼čumu ve ilerleyi┼či s─▒ras─▒nda olu┼čan sesleri g├Âr├╝nt├╝lemektedir.

2.6.2. Roques ve Arkada┼člar─▒n─▒n Bulgular─▒

Farkl─▒ ├žatlaklar─▒n olu┼čumu ve ilerlemesi monit├Ârde canl─▒ olarak belirlenebilmi┼čtir. Mikroskobik analizler ├žatlaklar─▒n ilerlemesi ile ilgili lokalize olmu┼č sinyalleri saptamak amac─▒ ile kullan─▒lm─▒┼čt─▒r.

─░ki tip numunenin yorulma ├Âm├╝rleri(Havada Nf=90406 devir, STD=71120 devir; 37┬░C┬ĺ de Ringer ├ž├Âzeltisinde Nf=113593 devir, STD=141089 devir) aras─▒nda belirgin bir fark g├Âr├╝lmemi┼čtir. Fakat, akustik yaymalar tekni─či iki ortamdan kaynaklanan hata mekanizmalar─▒ aras─▒ndaki fark─▒ a├ž─▒k├ža g├Âstermi┼čtir. Hataya sebep olan mekanizma havada test edilen numunelerde daha az s├╝reklidir[Roques ve ark, 2001].

Burada a├ž─▒klanan sonu├žlar, havada bekletilen ve 37┬░C┬ĺ deki Ringer ├ž├Âzeltisinde bekletilen numuneler aras─▒ndaki mekanizma fark─▒n─▒n a├ž─▒klanmas─▒n─▒ sa─člam─▒┼čt─▒r. Havadaki hatan─▒n sebebi s├╝rt├╝nmeden kaynaklanan s├╝reksiz bir proses olmas─▒ iken , 37┬░C┬ĺ deki Ringer┬ĺ deki hatan─▒n sebebi ise plasticisation┬ĺ dan kaynaklanan s├╝rekli bir proses olmas─▒ndand─▒r[Roques ve ark, 2001].

2.7. AKUST─░K EM─░SYON (AE) TEKN─░─×─░N─░N KULLANILARAK KEM─░K ├ç─░MENTO KARI┼×IMININ DA─×ILIM FARKLILIKLARININ VE BENZERL─░KLER─░N─░N BEL─░RLENMES─░

Elle kar─▒┼čt─▒rma ve vakumla kar─▒┼čt─▒rma metotlar─▒, arthroplasties┬ĺ in sabitlenmesi denemelerinde kullan─▒lan iki ana metottur. Eng ve ├žal─▒┼čma arkada┼č─▒ bu ├žal─▒┼čmada vakumla kar─▒┼čt─▒rma metodunun kar─▒┼čma ve ta┼č─▒nma prosed├╝r├╝nde olu┼čan g├Âzenekleri azaltmakta etkili oldu─čunu g├Âstermi┼čtir ve bu y├╝zden kemik ├žimentosu mekanik performans─▒ belirgin bir ┼čekilde art─▒r─▒labilmi┼čtir. A├ž─▒k olarak, klasik k─▒r─▒lma mekanizmas─▒ yakla┼č─▒m─▒, elle kar─▒┼čt─▒rma ve vakumla kar─▒┼čt─▒rma metotlar─▒ aras─▒ndaki mekanik davran─▒┼člar─▒ belirleme kapasitesine s─▒n─▒rl─▒ bir ┼čekilde sahiptir. Bu y├╝zden bu ├žal─▒┼čman─▒n amac─▒, ├Ârnek olarak kullan─▒lan kemik ├žimentosunun mekanik davran─▒┼č─▒n─▒ ay─▒rt edebilmek ve vakumla kar─▒┼čt─▒rma ve elle kar─▒┼čt─▒rman─▒n ├že┼čitli a├ž─▒lardan g├Âr├╝┼č sa─člamak i├žin akustik emisyon(AE) tekni─či kullanan yakla┼č─▒m─▒n─▒ a├ž─▒klamaktad─▒r[Eng ve ark, 2000].

Eng ve ├žal─▒┼čma arkada┼č─▒n─▒n test ettikleri hipotez ┼čudur;

K─▒r─▒lma b├╝y├╝me h─▒z─▒n─▒n regresyon e─čiminde, iki kar─▒┼č─▒m metodu benzerliklere sahiptir.

─░ki metot, ├╝retim i┼člemi ve ├ževre gibi maddesel olmayan ├Âzelliklerle ilintili ├Âzelliklerinde farkl─▒l─▒klar sergilerler.

2.7.1. Eng ve Arkada┼č─▒n─▒n Ara┼čt─▒rmalar─▒ndaki Malzeme ve Metotlar

Eng(2000) ve ├žal─▒┼čma arkada┼č─▒ bu ├žal─▒┼čma da Palacos R kemik ├žimentosunu kullanm─▒┼člard─▒r. ├çimento bo┼čluklar─▒, elle kar─▒┼čt─▒rma ve vakumla kar─▒┼čt─▒rma metotlar─▒n─▒n ikisinin de kullan─▒lmas─▒yla yap─▒lm─▒┼č ve kopma ├Ârne─či makine standartlar─▒na uygun hale getirilmi┼čtir. Yorgunluk testi R=0,1 gerginlik oran─▒nda servohyraudlic makinesinde (instron model 8500) 2-10 Hz aras─▒nda frekanslar kullan─▒larak yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Akustik emisyon b├╝y├╝me oran─▒ dn/dN, ve mod I gerginlik ┼či

Yorum ekle 12 Temmuz 2007

─░├žindekiler

İÇİNDEKİLER

Tarihsel Geli┼čim ……………………………………………………………

Tan─▒mlamalar ………………………………………………………………

├ľ─čretimde T├╝mdengelim ……………………………………………….

T├╝mdengelimsel Metot ………………………………………………….

T├╝mdengelim Teoremi ………………………………………………….

├ľrneklerle Ded├╝ksiyon (Ded├╝ktif ├ç─▒kar─▒m, T├╝mdengelim) ……

├ç─▒kar─▒m ├çe┼čitleri …………………………………………………………

Sonu├ž ……………………………………………………………………….

T├ťMDENGEL─░M

Tarihsel Geli┼čim:

┬ôT├╝mdengelim┬ö y├Ântemi mant─▒kta, bir yada daha fazla ├Ânc├╝lden zorunlu olarak sonucun ├ž─▒kar─▒lmas─▒d─▒r ve t├╝melle tikel (genelle ├Âzel) aras─▒nda s─▒k─▒ bir ili┼čki g├Âren ve bu ili┼čkiyi en do─čru olarak ortaya koyman─▒n yollar─▒n─▒ ara┼čt─▒ran Aristotales┬ĺin bulu┼čudur.

Aristotales, antik├ža─č Yunan d├╝┼č├╝ncesinde ├ža─čda┼č anlam─▒yla ilk bilgindir. Kendisinden ├Ânce b├╝t├╝n bilgileri toplam─▒┼č, i├ž i├že ge├žmi┼č olanlar─▒ birbirinden ay─▒rm─▒┼č, s─▒n─▒fland─▒rm─▒┼č, ele┼čtirmi┼č ve b├╝t├╝nlemeye ├žal─▒┼čm─▒┼čt─▒r. ├ľzellikle sonradan Metafizik ad─▒ verilen Prote Filosofia (─░lk felsefe) adl─▒ yap─▒t─▒ Thales’den kendisine kadar glen felsefe tarihinin ├žok ba┼čar─▒l─▒ bir ├Âzetidir ve en g├╝venilir kayna─č─▒d─▒r. Toplad─▒─č─▒ bilgilerin do─čruluklar─▒n─▒ ├Âl├žmek i├žin bilimsel bir d├╝┼č├╝nme y├Ântemi aram─▒┼č ve do─čru d├╝┼č├╝nmenin kurallar─▒n─▒ b├╝t├╝n ayr─▒nt─▒lar─▒yla saptamaya ├žal─▒┼čarak bunlara do─čru d├╝┼č├╝nmenin aletleri anlam─▒na gelen organon ad─▒n─▒ vermi┼čtir. Aristotalesin bu do─čru d├╝┼č├╝nme kurallar─▒na sonradan mant─▒k ad─▒ verilmi┼čtir.

Gen├ž Aristotales hen├╝z Akademia’da bir Platon ├Â─črencisi iken kendisine kadar gelen d├╝┼č├╝nmede ├╝├ž bak─▒┼č bulunuyordu: ─░nsan─▒n g├Âr├╝nene bak─▒┼č─▒ (do─ča), insan─▒n kendisine bak─▒┼č─▒ (insan) ve insan─▒n g├Âr├╝nmeyene bak─▒┼č─▒ (do─ča ├╝st├╝)… D├╝┼č├╝n├╝r Aristotales y├Ântemsel aletler bularak bu ilkel bak─▒┼č─▒ do─čru bak─▒┼ča ├ževirmek istedi: G├Âr├╝nmeyenden g├Âr├╝nene bakmak (t├╝mdengelim “do─črulama”) g├Âr├╝nenden g├Âr├╝nmeyene bakmak (t├╝mevar─▒m “ara┼čt─▒rma”)…

Ne varki bu do─čru bak─▒┼č─▒ ger├žekle┼čtirmek i├žin d├╝┼č├╝nmenin bilimden yararlanmas─▒, e┼čdeyi┼čle d├╝┼č├╝nce-do─čabilim diyalekti─či gerekiyordu. O ├ža─č─▒n bilimleriyse d├╝┼č├╝nmenin pek gerisindeydiler. Bu y├╝zdendir ki d├╝┼č├╝n├╝r Aristotales, d├╝┼č├╝nmesine kar┼č─▒l─▒k verecek bilimi de kendisi yapmak zorundayd─▒. ├çe┼čitli bilim alanlar─▒ndaki, ├ža─č─▒n─▒n ├Âl├ž├╝lerine g├Âre pek geni┼č, bilimsel ├žabalar─▒n─▒n nedeni budur. Bu bilimsel ├žal─▒┼čmalardan ve bu ├žal─▒┼čmalar s─▒ras─▒nda ilk felsefe (prote filosofia) do─čdu. Art─▒k ├ža─č─▒yla zorunlu imkanlar i├žinde, geleneksel b├╝y├╝k soruya kar┼č─▒l─▒k aranacakt─▒r: ─░lkneden nedir?… ─░lkneden en son ve en geli┼čmi┼č, Platon’un ideas─▒ olamaz. ├ç├╝nk├╝ idea g├Âr├╝nen say─▒s─▒z ger├žek bi├žimlerinin i├žindedir ve o bi├žimlerden soyularak, e┼čdeyi┼čle i├žlerinden ├ž─▒kar─▒larak elde edilmi┼čtir. Kald─▒ ki Platon, bu idealara nesnelere ├Âz├╝ demektedir, ├Âyleyse ├Âz nas─▒l bi├žimsel nesneden ayr─▒ ve onun d─▒┼č─▒nda olabilir? ├ľz’s├╝z bi├žim ve bi├žim’siz ├Âz olamaz.

├ľyleyse g├Âr├╝nenden g├Âr├╝nmeyene bak─▒p ara┼čt─▒rmal─▒y─▒z ama buldu─čumuzu da g├Âr├╝nmeyenden g├Âr├╝nene bak─▒p (t├╝mdengelim) do─črulamal─▒y─▒z. T├╝mevar─▒mla ara┼čt─▒r─▒p ideay─▒ buluyoruz, ┼čimdi onu t├╝mdengelimle do─čru yerine oturtmal─▒y─▒z.

Genelden ├Âzele inen t├╝mdengelim y├Ântemi ile ├Âzelden genele ├ž─▒kan t├╝mevar─▒m y├Ântemi 17. Y├╝zy─▒ldan itibaren bir hayli geli┼čtirilmi┼čtir. ├ľzellikle bu iki y├Ântem aras─▒ndaki ba─čl─▒l─▒k, ikisinin birlikte kullan─▒lmas─▒ diyalektik mant─▒kla ger├žekle┼čmi┼čtir.

19. ve 20. y├╝zy─▒llarda matematiksel mant─▒─č─▒n problemlerine ili┼čkin ara┼čt─▒rmalar t├╝mdengelimle ba─č─▒nt─▒l─▒ nosyonlara a├ž─▒kl─▒k kazand─▒rm─▒┼č ve genelden ├Âzele bir ded├╝ksiyon, olarak t├╝mdengelim kavram─▒n─▒n yetersizli─čini g├Âstermi┼čtir. Modern t├╝mevar─▒m kavram─▒ Aristotales┬ĺ├ži sillojistik t├╝mdengelim (genelden ├Âzele) yorumunun geni┼č ├žapl─▒ bir genelle┼čtirilmesidir. Dar olarak, t├╝mdengelim, herhangi bir t├╝mdengelimi veya ├ž─▒karsamay─▒ belirtir.

Tan─▒mlamalar:

Kesin sonu├ž veren ak─▒l y├╝r├╝tmeye ├ž─▒kar─▒m, ded├╝ksiyon (t├╝mdengelim) denir. Bu y├Ânteme g├Âre, do─čan─▒n ara┼čt─▒r─▒lmas─▒ ├Ânce g├Âzlemlerden genel prensiplerin ├ž─▒kar─▒lmas─▒ (t├╝mevar─▒m) ve daha sonra genel prensiplere dayanarak g├Âzlemlerin a├ž─▒klanmas─▒ (t├╝mdengelim) a┼čamalar─▒n─▒ i├žermektedir.

T├╝mdengelim; t├╝melden tikeli ve genelden ├Âzeli ├ž─▒karan uslamlama y├Ântemidir. T├╝mdengelim, do─čru olan ya da do─čru oldu─ču san─▒lan ├Ânermelerden zorunlu olarak ├ž─▒kan yeni ├Ânermeler t├╝retir. ├ľnc├╝ller do─čruysa sonu├ž da mant─▒ksal bir zorunlulukla do─črudur.

Zihnin kanunlardan, kurallara ├Ârneklere, olaylara inerek yeni bir yarg─▒da bulunmas─▒d─▒r. T├╝mevar─▒m─▒n tersine, genel ilkelerden ├Âzel durumlara inen bir ak─▒l y├╝r├╝tme ┼čeklidir. Burada herhangi bir genelleme (kanun, kural) ele al─▒n─▒r, sonra bundan yola ├ž─▒karak ├Âzele (olaya, ├Ârne─če) inilerek, yeni bir yarg─▒ya var─▒l─▒r.

T├╝mdengelim, bir ya da birden ├žok ├Ânc├╝lden mant─▒k kanunlar─▒na g├Âre, bir sonu├žlama (netice) ispatlay─▒┼č yada ├ž─▒karsay─▒┼č i┼člemidir.

T├╝mdengelimle var─▒lan bir sonu├ž, bir ├Ânermeler zinciridir ki, burada, ├Ânermelerin mant─▒k kanunlar─▒yla do─črudan do─čruya ├ž─▒kar─▒lan bir ├Ânc├╝l yada bir ├Ânermedir. T├╝mdengelimle var─▒lan bir sonu├žlamada, neticeler ├Ânc├╝llerde sakl─▒d─▒r, mant─▒ksal analiz metotlar─▒yle ├ž─▒karsanmalar─▒ icap eder. T├╝mdengelimin temelinde ┬ôb├╝t├╝n i├žin do─čru olan, par├žalar─▒ i├žin de do─črudur┬ö ilkesi yatar.

├ľ─čretimde T├╝mdengelim:

├ľ─črenilmi┼č olan genel bilgilerden yeni bilgiler elde etmede kullan─▒lan transfer (ge├ži┼č) ├Â─čretimde, t├╝mdengelime iyi ├Ârnek te┼čkil eder. ├ľ─čretimde transfer, ge├žmi┼čte ├Â─črenmi┼č oldu─čumuz bilgi ve tecr├╝belerin yeni bilgi ve beceriler elde etmemize uygulanmas─▒ ve bunu kolayla┼čt─▒rmas─▒ olay─▒d─▒r. Bu anlamda transfer konular─▒n benzerliklerine, y├Ântemlerine, ilkelerine ait olmak ├╝zere ├╝├ž ┼čekilde uygulan─▒r. ─░┼čte ├Â─črendiklerimizin transferi yap─▒l─▒rken genelliklerden yeni ve ├Âzel durumlara ge├ži┼č ┼čeklinde uygulan─▒yorsa bu, ├Â─čretimde bir t├╝mdengelimdir.

T├╝mdengelimsel Metot:

T├╝mdengelimsel Metot, yaln─▒zca t├╝mdengelimsel tekniklere dayanan bir bilimsel ├ž─▒karsama metodudur. Felsefede t├╝mdengelimsel metot ve di─čer metotlar aras─▒nda ay─▒r─▒c─▒ bir ├žizgi ├žizme ve t├╝mdengelimsel muhakemeyi tecr├╝benin d─▒┼članmas─▒ ve bilimde t├╝mdengelime a┼č─▒r─▒ ├Ânem verilmesi olarak tan─▒mlama hususunda giri┼čimlerde bulunulmu┼čtur. Fakat t├╝mdengelim ve t├╝mevar─▒m aras─▒nda kar┼č─▒l─▒kl─▒ ba─č─▒nt─▒ vard─▒r ve t├╝mevar─▒msal muhakeme insano─člunun y├╝zy─▒llarca s├╝ren pratiksel ve bilgisel ├žabas─▒na dayal─▒d─▒r. T├╝mdengelimsel metot, genel olarak ampirik verilerin, bunlar─▒n biriki┼činden ve teorik bi├žimde yorumlan─▒┼č─▒ndan sonra, uygun b├╝t├╝n sonu├žlar─▒ daha tam ve daha tutarl─▒ bi├žimde ├ž─▒karsamak amac─▒yla sistemle┼čtirilmesinde kullan─▒lan ge├žerli bilimsel ├ž─▒karsama metotlar─▒ndan birisidir. Bu metot yeni bilgiyi, di─čer ┼čeyler aras─▒nda, ded├╝ktif bir tarzda form├╝le edilmi┼č olan bir teorinin m├╝mk├╝n yorumlar─▒n─▒n bir toplam─▒ kabul eder.

T├╝mdengelim Teoremi:

Mant─▒k ├Âtesi anahtar bir terim ki ┼ču demektir: e─čer B ├Ânermesi, A ├Ânc├╝l├╝n├╝n de do─čru oldu─ču varsay─▒m─▒ (assumption) ├╝zerinde ├ž─▒karsanm─▒┼čsa, o takdirde, (A muteberdir) varsay─▒m─▒ olmaks─▒z─▒n, belirli say─▒da ├Ânc├╝llerden, mademki A vard─▒r, ├Âyleyse B┬ĺ de vard─▒r sonucu ├ž─▒kar─▒labilir. T├╝mdengelim Teoremi ├Ânemli muhtelif mant─▒ksal sistemlere uygulanmaktad─▒r, klasik ve konstr├╝ktif ├Ânermeler ve y├╝klemler hesab─▒, formel aritmetik vb. T├╝mdengelim teoremi, baz─▒ sistemler i├žin, ├Ârne─čin belirli modal mant─▒k sistemleri i├žin ge├žerli de─čildir. T├╝mdengelim teoremi formalize edilmi┼č-olmayan muhakemede geni┼č bi├žimde kullan─▒l─▒r. T├╝mdengelim teoremi ispat s├╝recini basitle┼čtirir. O, ilk olarak tek bir sistem i├žin, Jacques Herbrand taraf─▒ndan tan─▒mlanm─▒┼č ve ispat edilmi┼č ve genel bir metodolojik ilke olarak 1932┬ĺde Tarski taraf─▒ndan form├╝llendirilmi┼čtir.

├ľrneklerle Ded├╝ksiyon (Ded├╝ktif ├ç─▒kar─▒m, T├╝mdengelim):

├ľrnek: (1) ┬ôinsanlar ├Âl├╝ml├╝d├╝r - Sokrates insand─▒r - ├ľyleyse Sokrates’de ├Âl├╝ml├╝d├╝r┬ö tas─▒m─▒, t├╝mdengelen bir tas─▒md─▒r. B├╝t├╝n insanlar─▒n ├Âl├╝ml├╝ olduklar─▒ do─čruysa Sokrates’de bir insan oldu─čuna g├Âre Sokrates┬ĺin de ├Âl├╝ml├╝ olmas─▒ zorunludur, ba┼čka t├╝rl├╝ olamaz. Ancak kimi mant─▒k├ž─▒lar t├╝mdengelimin yeni bir bilgi vermedi─čini, bunun bir genelleme (totoloji) oldu─čunu, ├ž├╝nk├╝ Sokrates┬ĺin ├Âl├╝ml├╝l├╝─č├╝n├╝n esasen Sokrates┬ĺin insanl─▒─č─▒nda i├žkin bulundu─čunu ileri s├╝rm├╝┼člerdir.

├ľrnek (1)

─░nsanlar ├Âl├╝ml├╝d├╝r.

Sokrates insand─▒r.

_______________

O halde Sokrates ├Âl├╝ml├╝d├╝r.

Mant─▒─č─▒n ana konusunu, ge├žerli ak─▒l y├╝r├╝tmeler s─▒n─▒rland─▒rmaktad─▒r. ├ť├ž ak─▒l y├╝r├╝tme t├╝r├╝ (ded├╝ksiyon, end├╝ksiyon, analoji) i├žerisinde, ├Ânc├╝llerin do─čru kabul edilmesi halinde sonucun bu ├Ânc├╝llerden zorunlu olarak ├ž─▒kt─▒─č─▒ yani ge├žerli olabilen bir tek ak─▒l t├╝r├╝ vard─▒r ki, buna ded├╝ksiyon, ded├╝ktif ak─▒l y├╝r├╝tme veya t├╝mdengelim denir. ├ľb├╝r iki ak─▒l y├╝r├╝tme t├╝r├╝ (end├╝ksiyon ve anoloji) ge├žerli ak─▒l y├╝r├╝tmeler i├žermez. Mant─▒─č─▒ yaln─▒zca ge├žerli ak─▒l y├╝r├╝tmelerle ilgilenen bir disiplin olarak s─▒n─▒rland─▒rd─▒─č─▒m─▒zda, bu durumda mant─▒─č─▒n temel konusunun ded├╝ksiyonlar olaca─č─▒ a├ž─▒kt─▒r ve baz─▒ mant─▒k├ž─▒lar─▒n mant─▒─č─▒ ded├╝ktif mant─▒k olarak adland─▒rmalar─▒n─▒n gerek├žesi de budur.

├ľrnek (2)

T├╝m A┬ĺlar B┬ĺdir.

X bir A┬ĺd─▒r.

_______________

O halde, X bir B┬ĺdir.

─░┼čte, bu forma uygun t├╝m ak─▒l y├╝r├╝tmeler birer ded├╝ksiyondur. Ba┼čka bir deyi┼čle, form ge├žerli oldu─čundan, bu forma uygun t├╝m somut ├Ârnekler de ge├žerlidir. End├╝ksiyon ve anolojinin ge├žersiz ak─▒l y├╝r├╝tmeler oldu─ču belirtilmi┼čti. Bunun gerek├želeri, a┼ča─č─▒da bu iki ak─▒l y├╝r├╝tme t├╝r├╝ ├╝zerinde dururken a├ž─▒klanacakt─▒r. Ama burada hemen saptanabilecek ┼čudur ki, bir ak─▒l y├╝r├╝tme ge├žerli ise, o bir ded├╝ksiyondur. Ne var ki, bunun tersi do─čru de─čildir. A┼ča─č─▒daki ├Ârne─če bakal─▒m.

├ľrnek (3)

Baz─▒ d├Ârt ayakl─▒lar kedidir.

B├╝t├╝n atlar d├Ârt ayakl─▒d─▒r.

______________________

O halde, baz─▒ atlar kedidir.

Bu ded├╝ksiyon ge├žerli de─čildir. ├ç├╝nk├╝ baz─▒ ┬ôd├Ârt ayakl─▒lar┬ö─▒n ┬ôkedi┬ö olmas─▒, b├╝t├╝n ┬ôatlar─▒n┬ö ┬ôd├Ârt ayakl─▒┬ö olmas─▒ndan dolay─▒ baz─▒ atlar─▒n kedi olmas─▒n─▒ zorunlu k─▒lmaz. Burada bir ded├╝ksiyonu ge├žerli k─▒lan baz─▒ kurallar─▒n bulundu─čunu tahmin edebiliriz. Her ded├╝ksiyon ge├žerli de─čildir; ama her ge├žerli ak─▒l y├╝r├╝tme bir ded├╝ksiyondur.

Ge├žerli bir ded├╝ksiyona bakt─▒─č─▒m─▒zda, b├Âyle bir ded├╝ksiyonun bir ├ž─▒kar─▒m oldu─čunu g├Âr├╝r├╝z. ├ç├╝nk├╝ ge├žerli bir ded├╝ksiyonda, sonu├ž ├Ânc├╝llerin i├žinde zaten ├Ârt├╝k veya sakl─▒ olarak vard─▒r. ├ľrne─čin ┬ôB├╝t├╝n insanlar ├Âl├╝ml├╝d├╝r; Sokrates bir insand─▒r; o halde Sokrates ├Âl├╝ml├╝d├╝r┬ö gibi ge├žerli bir ded├╝ksiyonda, Sokrates┬ĺin ├Âl├╝ml├╝ oldu─čunu bildiren sonu├ž ├Ânermesi, zaten ┬ôB├╝t├╝n insanlar ├Âl├╝ml├╝d├╝r┬ö ├Ânc├╝l ├Ânermesinde ├Ârt├╝k ve sakl─▒ olarak bulunmaktad─▒r. Bu nedenle, ded├╝ksiyon, ├Ânc├╝llerde ├Ârt├╝k veya sakl─▒ halde bulunan─▒ a├ž─▒─ča ├ž─▒karma, ├Ârt├╝y├╝ kald─▒rma i┼člemi olarak kendini g├Âsterir. Ded├╝ksiyonun bu niteli─či bilgi a├ž─▒s─▒ndan felsefe tarihi i├žerisinde bir ele┼čtiri konusu olmu┼č ve ded├╝ksiyonun bize yeni bir bilgi vermedi─či, eldeki bilgiyi yineledi─či s├Âylenmi┼čtir. Ger├žekten de, ded├╝ksiyonda, sonu├ž ├Ânermesi, i├žerik bak─▒m─▒ndan ├Ânc├╝llere ne yeni bir ┼čey katar, ne de bu ├Ânc├╝llerin i├žeri─čini a┼čan yeni bir ┼čey bildirir. Tekrar vurgulamak gerekirse, ded├╝ksiyonun i┼člevi, ├Ânc├╝llerde zaten sakl─▒ veya ├Ârt├╝k olarak i├žerilmi┼č olan─▒ sonu├ž ├Ânermesinde a├ž─▒─ča ├ž─▒karmaktan ibarettir. Bu nedenle ded├╝ksiyona bilgilerimizi art─▒r─▒c─▒, denetleyici bir ak─▒l y├╝r├╝tme t├╝r├╝ olarak bakmak uygun olur.Ancak ded├╝ksiyonun esas ├Ânemi ve i┼člevi, bilgilerimizi bir kuram ve hatta sistem i├žerisinde d├╝zenlememize elveren, kan─▒tlay─▒c─▒ ├Âzelli─čindedir. Bilimler kadar matematik ve felsefe de, ded├╝ksiyonun bu ├Âzelli─činden yararlan─▒rlar.

Burada ┬ôded├╝ksiyon┬ö terimi ile ilgili terminolojik saptama yapmak da gerekli g├Âr├╝lmektedir.T├╝rk├žede bu terime kar┼č─▒l─▒k olarak t├╝mdengelim terimi ├Ânerilmi┼č ve benimsenmi┼čtir. Ancak, t├╝mdengelim terimi, b├╝t├╝n par├ža ili┼čkisini ├ža─čr─▒┼čt─▒rmakta, b├╝t├╝nden par├žaya do─čru bir gidi┼či sezinletmektedir. Oysa her ded├╝ksiyon bir t├╝mdengelim de─čildir. ├ľrne─čin, ┬ôt├╝m A┬ĺlar B┬ĺdir┬ö ve ┬ôt├╝m B┬ĺler C┬ĺdir┬ö ├Ânc├╝llerinden ┬ôt├╝m A┬ĺlar C┬ĺdir┬ö sonucunu elde etti─čimizde, burada bir ┬ôt├╝mden gelme┬ö yoktur; ┬ôt├╝mden t├╝me ge├žme┬ö vard─▒r. Ama bunun yan─▒s─▒ra, (1) numaral─▒ ├Ârne─čimiz bir t├╝mdengelimdir. ├ç├╝nk├╝ bu ├Ârnekte ┬ôt├╝m┬ö├╝n i├žinden bir par├žay─▒, sonu├ž ├Ânermesi halinde elde ediyoruz. O halde t├╝mdengelim terimi ded├╝ksiyon terimini k─▒smen kar┼č─▒lamaktad─▒r veya t├╝mdengelim terimi baz─▒ ded├╝ksiyonlar─▒ adland─▒rmakta kullan─▒labilir.

Bir arg├╝manda ├Ânc├╝ller do─čru ve sonu├ž i├žin yeterli ise, sonucun yanl─▒┼č olmas─▒ olanaks─▒zd─▒r. O halde sonucun do─črulu─čunun ispat─▒ hem t├╝m ├Ânc├╝llerin do─čru olmas─▒n─▒, hem de ├Ânc├╝llerin sonucu zorunlu k─▒lmas─▒n─▒ gerektirir. Ancak ├Ânc├╝llerin do─črulu─čunun saptanmas─▒ mant─▒ksal sorun olmad─▒─č─▒ndan ne zaman tam bir ispata ula┼čt─▒─č─▒m─▒z kesinlikle bilinemez. Mant─▒k├ž─▒, ├Ânc├╝lleri ┬ôdo─čru saymak┬öla i┼če ba┼člar. Onu as─▒l ilgilendiren, bunlar─▒ do─čru sayd─▒─č─▒na g├Âre daha neyi do─čru saymas─▒d─▒r. Do─čru say─▒lan ┼čey veya ┼čeyler yanl─▒┼č da olabilir. Fillerin u├žtu─čunu, ├Ân├╝mdeki kitab─▒n da fil oldu─čunu kabul ediyorsam, kitab─▒n u├žtu─čunu da kabul etmek zorunday─▒m. Bu zorunluluk sadece arg├╝man─▒n mant─▒ksal y├Ânden ge├žerli oldu─čunu g├Âsterir; yoksa sonucun do─črulu─čunun ispat─▒n─▒ de─čil. Arg├╝man─▒n ge├žerli olmas─▒ sonucun ispat─▒ i├žin gerekli ancak yeterli de─čildir. ├ľnc├╝llerin do─čru olmas─▒ gere─či de vard─▒r.

G├Âr├╝l├╝yor ki, bir arg├╝man─▒n ge├žerli─či ile arg├╝man─▒ olu┼čturan do─čruluk de─čeri aras─▒nda bir ili┼čki yoktur. Ge├žerlik bu ├Ânermelerin arg├╝mandaki ili┼čkilerinin bir ├Âzelli─čidir. E─čer sonucun ├Ânc├╝llerle olan ili┼čkisi, ├Ânc├╝lleri do─čru sayd─▒─č─▒m─▒zda sonucu da do─čru saymam─▒z─▒ zorunlu k─▒l─▒c─▒ nitelikte ise, arg├╝man ge├žerli demektir. Arg├╝man─▒n ge├žerli olmas─▒ ne ├Ânc├╝llerin, ne de sonucun do─čru oldu─čunu g├Âsterir; sadece arg├╝man─▒n ge├žerli bir ├ž─▒kar─▒m bi├žimine ba─čl─▒ oldu─čunu g├Âsterir.

Do─čruluk ile ge├žerlik aras─▒ndaki ili┼čkiyi ya da ili┼čkisizli─či daha fazla a├ž─▒kl─▒─ča kavu┼čturmak i├žin ┼ču ├╝├ž noktay─▒ belirtmek yerinde olur:

Verilen bir arg├╝man─▒n ge├žerli ve ├Ânc├╝llerinin do─čru oldu─čunu biliyorsak, sonucun do─čru oldu─čunu kesinlikle s├Âyleyebiliriz.

Verilen bir arg├╝man ge├žerli ve ├ž─▒kar─▒lan sonu├ž yanl─▒┼čsa, ├Ânc├╝llerden hi├ž de─čilse birinin yanl─▒┼č oldu─čunu kesinlikle s├Âyleyebiliriz.

Verilen bir arg├╝manda t├╝m ├Ânc├╝llerin do─čru, sonucun ise yanl─▒┼č oldu─čunu biliyorsak, arg├╝man─▒n ge├žersiz oldu─čunu kesinlikle s├Âyleyebiliriz.

Her ├╝├ž halde de dayand─▒─č─▒m─▒z temel ilke, do─čru ├Ânc├╝llerden yanl─▒┼č bir sonucun ge├žerli olarak ├ž─▒kar─▒lamayaca─č─▒d─▒r. Bu, ku┼čkusuz, yanl─▒┼č ├Ânc├╝llerden do─čru veya yanl─▒┼č bir sonucun ge├žerli olarak ├ž─▒kar─▒lamayaca─č─▒ anlam─▒na gelmez.

Ancak ├Ânermelerin do─čruluk de─čerini saptama mant─▒k├ž─▒ya d├╝┼čmedi─čine g├Âre, onun g├Ârevi arg├╝manlar─▒n ge├žerli olup olmad─▒─č─▒n─▒ saptamakla s─▒n─▒rl─▒ demektir. O birtak─▒m ├ž─▒kar─▒m kurallar─▒na ba┼čvurarak ge├žerli arg├╝manlar─▒ ge├žersiz olanlardan ay─▒rmaya ├žal─▒┼č─▒r.

Ku┼čkusuz, mant─▒k├ž─▒ t├╝m arg├╝manlar─▒ tek tek test etme yoluna gitmez. Buna ne olanak vard─▒r ne de gerek. Ge├žerlik bi├žime ba─čl─▒ bir ├Âzellik oldu─čuna g├Âre, somut arg├╝manlar yerine bunlara ├Ârnek olu┼čturan ├ž─▒kar─▒m kal─▒plar─▒na bakmak yeter. Bu kal─▒plar say─▒ y├Ân├╝nden s─▒n─▒rl─▒, bi├žim y├Ân├╝nden ise geneldir. Hem bu noktay─▒, hem de mant─▒ksal ge├žerli─čin i├žeri─če de─čil, bi├žime ba─čl─▒ oldu─čunu g├Âstermek i├žin ├Ârnek (2)┬ĺyi tekrar inceleyelim.

T├╝m A┬ĺlar B┬ĺdir.

X bir A’d─▒r.

______________

O halde, X bir B┬ĺdir.

Burada A, B ve X birer de─či┼čkendir; neleri adland─▒rd─▒klar─▒ belli de─čildir. Ne var ki, ├Ânc├╝ller gene sonucu zorunlu k─▒lmakta, ├ž─▒kar─▒m ge├žerli─čini s├╝rd├╝rmektedir. A, B, ve X simgeleri neyi temsil ederlerse etsinler, e─čer X bir A ise, ve A olan her ┼čey ayn─▒ zamanda B ise, X┬ĺin B olmas─▒ ka├ž─▒n─▒lmaz bir zorunluluktur. Bu bi├žim geneldir, uyguland─▒─č─▒ konu veya bilgi alan─▒ ne olursa olsun ge├žerli─čini s├╝rd├╝r├╝r.

Unutmamak gerekir ki ├Ârnek (2) bir ├ž─▒kar─▒m kal─▒b─▒d─▒r. Kal─▒p ge├žerli oldu─čundan, kal─▒ba uyan t├╝m somut arg├╝manlar da ge├žerlidir. ├ľrnek (1)┬ĺdeki gibi her somut ├Ârnek, genel nitelikte olan ├Ârnek (2)┬ĺdeki bi├žimin ├Âzel bir halini olu┼čturur. Nitekim a┼ča─č─▒daki ├Ârnek (1)┬ĺdeki arg├╝mandan i├žerik y├Ân├╝nden farkl─▒ olmakla birlikte ├Ârnek (2)┬ĺdeki kal─▒ba uymakta, yani ayn─▒ bi├žimi payla┼čmaktad─▒r.

├ľrnek (4)

T├╝m filler kanatl─▒d─▒r.

Fino bir fildir.

__________________

O halde, fino kanatl─▒d─▒r.

Bu ├Ârnek, ayn─▒ zamanda, ge├žerli─čin i├žerikten ba─č─▒ms─▒z oldu─čunu g├Âstermektedir. Gerek ├Ânc├╝ller, gerek sonu├žtaki ├Ânerme yanl─▒┼č oldu─ču halde ├ž─▒kar─▒m (arg├╝man) ge├žerlidir. ─░┼čte bu nedenle mant─▒k, her konuda say─▒s─▒ sonsuza varan somut ├Ârneklerle de─čil, bu ├Ârneklerin ├Âzel durum olu┼čturdu─ču soyut ve genel nitelikteki bi├žim veya kal─▒plarla ilgilenir.

Ku┼čkusuz, ├ž─▒kar─▒m kal─▒plar─▒n─▒n t├╝m├╝ ge├žerli de─čildir. ├ľrne─čin de─či┼čik bir bi├žimi olan ┼ču ├ž─▒kar─▒m─▒n,

├ľrnek (5)

Ya─čmur ya─č─▒yorsa hava bulutludur.

┼×imdi ya─čmur ya─čm─▒yor.

______________________________

O halde hava bulutlu de─čildir.

Ge├žerli olmad─▒─č─▒n─▒ biliyoruz, ├ž├╝nk├╝ ├ž─▒kar─▒m─▒n ├Âzel hal te┼čkil etti─či genel kal─▒p ge├žerli de─čildir.

Mant─▒k bize hangi ├ž─▒kar─▒m kal─▒plar─▒n─▒n ge├žerli, hangilerinin ge├žersiz oldu─čunu etkin ve kesinlikle ay─▒rt etmemiz i├žin, ├ž─▒kar─▒m kurallar─▒ denilen birtak─▒m ├Âl├ž├╝tler sa─člar ve bu kurallar─▒n uygulama tekniklerini ├Â─čretir. ─░┼čte bu nedenledir ki, daha ├Ânce, ┬ôdo─čru d├╝┼č├╝nme kurallar─▒n─▒n bilgisi┬ö diye tan─▒mlad─▒─č─▒m─▒z mant─▒─č─▒, ┬ôge├žerli ├ž─▒kar─▒m veya kal─▒plar─▒n─▒n bilimi┬ö diye nitelememiz belki daha do─čru olur.

Ge├žerli arg├╝man bi├žimlerini ay─▒rt etme ve belirleme mant─▒kta ba┼čl─▒ca ├žal─▒┼čma konusudur. Ne var ki, mant─▒ksal ge├žerlik ak─▒l-y├╝r├╝tme t├╝rleri aras─▒nda yaln─▒z ded├╝ktif ├ž─▒kar─▒m t├╝r├╝nde aranabilir. Mant─▒k├ž─▒lar─▒n ├žo─čunluk ded├╝ktif ├ž─▒kar─▒m bi├žimleri ile u─čra┼čmalar─▒ bundan olmal─▒. Oysa yaln─▒z g├╝nl├╝k d├╝┼č├╝nmede de─čil bilimsel arg├╝manlarda da ded├╝ktif olmayan ak─▒l-y├╝r├╝tmelere yer verildi─či yads─▒namaz. Bunlar aras─▒nda hi├ž ku┼čkusuz ├╝zerinde en ├žok durulan─▒ ind├╝ktif ak─▒l-y├╝r├╝tmedir.

Ded├╝ktif arg├╝man─▒n ba┼čta gelen ├Âzelli─či, ├Ânc├╝llerin sonucu kesinlikle do─črulad─▒─č─▒ sav─▒n─▒ ta┼č─▒mas─▒d─▒r. Bu sav─▒n ger├žekle┼čmesi halinde arg├╝man ge├žerlik kazan─▒r; aksi halde arg├╝man ded├╝ktif nitelikte olmas─▒na kar┼č─▒n ge├žersiz kal─▒r. ├ľrne─čin, ┼ču arg├╝man,

├ľrnek (6)

Bertrand Russell ateistti.

T├╝m kom├╝nistler ateisttir.

├ľyle ise Bertrand Russell kom├╝nistti.

Ded├╝ktif t├╝rden olmakla birlikte mant─▒ksal ge├žerlikten yoksundur. Bir ki┼činin, koministler gibi ataist olmas─▒ onun kom├╝nist oldu─ču sonucunu vermez; nas─▒l ki bir ki┼činin, kom├╝nistler gibi, yemesi veya uyumas─▒ onu kom├╝nist saymam─▒z─▒ gerektirmez. Nitekim arg├╝manda ├Ânc├╝ller do─čru oldu─ču halde sonu├ž yanl─▒┼čt─▒r.

Buna kar┼č─▒l─▒k yukar─▒daki ├Ârne─čimizi (6) a┼ča─č─▒daki gibi de─či┼čtirdi─čimizde,

├ľrnek (7)

Bertrand Russell ataistti.

T├╝m ataistler kom├╝nisttir.

├ľyle ise Bertrand Russel kom├╝nistti.

Ded├╝ktif t├╝rden ge├žerli bir arg├╝man elde etmekteyiz. Ger├žekten bu ├Ârnekte ├Ânc├╝lleri do─čru, sonucu yanl─▒┼č saymak ├želi┼čkiye d├╝┼čmek olur. Bir ┼čeyin A gibi bir ├Âzelli─či varsa, A ├Âzelli─či olan her ┼čeyin ayn─▒ zamanda B gibi bir ├Âzelli─či varsa, o ┼čeyin B ├Âzelli─či olmas─▒ ka├ž─▒n─▒lmazd─▒r. Ancak bir ┼čey ba┼čka birtak─▒m ┼čeylerle belli bir ├Âzelli─či payla┼č─▒yorsa, bundan o ┼čeyin di─čer ┼čeylere ait ba┼čka bir ├Âzelli─či de payla┼čt─▒─č─▒ sonucu ├ž─▒kmaz.

Demek oluyor ki, bir arg├╝man─▒n ded├╝ktif olmas─▒ onun mutlaka ge├žerli oldu─ču anlam─▒na gelmez. Ayn─▒ ┼čekilde, bir arg├╝man─▒n ge├žerli olmas─▒ onun sonucunu ispatlad─▒─č─▒ demek de de─čildir. Sonucun do─čru olarak ispatlanmas─▒ hem arg├╝man─▒n ge├žerli olmas─▒n─▒ hem de ├Ânc├╝llerin do─čru olmas─▒n─▒ gerektirir. Nitekim ├Ârnek (7)┬ĺdeki arg├╝man ge├žerli olmas─▒na kar┼č─▒n, sonucunu ispatlayamam─▒┼čt─▒r; zira ├Ânc├╝llerden biri (┬ôT├╝m ateistler kom├╝nisttir┬ö) yanl─▒┼čt─▒r.

Bir arg├╝man─▒n ded├╝ktif olmas─▒ ge├žerli olmas─▒ i├žin gerekli ama yeterli de─čildir. Ded├╝ktif oldu─ču halde ge├žerli olmayan arg├╝man vard─▒r; buna bir ├Ârnek verdik. Ancak ge├žerli oldu─ču halde ded├╝ktif olmayan bir arg├╝man yoktur; bir arg├╝man ge├žerli ise mutlaka ded├╝ktiftir. Bu demektir ki, ge├žerli arg├╝manlar ded├╝ktif ├ž─▒kar─▒mlar─▒n bir alt grubunu olu┼čturur.

Ne var ki, ak─▒l y├╝r├╝tmelerimizin t├╝m├╝ ded├╝ktif t├╝rden de─čildir ve bunlar─▒n mant─▒k ve matematik gibi ispata y├Ânelik alanlar d─▒┼č─▒ndaki etkinli─či g├Ârmezlikten gelinemez. ┼×u ├Ârnekleri inceleyelim.

Yerler ─▒slak, o halde ya─čmur ya─čm─▒┼č olmal─▒.

Ali ├žok ┼či┼čmanlayacak, ├ž├╝nk├╝ durmadan yiyor.

Bunlar─▒n hepsi ded├╝ktif olmayan t├╝rden ak─▒l-y├╝r├╝tmeler. Birincisinde bir g├Âzlemimiz (yerlerin ─▒slakl─▒─č─▒) bizi g├Âzlem konusu olmayan ba┼čka bir olguya g├Ât├╝rmekte. Ya─čmurun ya─čm─▒┼č oldu─čunu d├╝┼č├╝nmekle yerlerin ─▒slakl─▒─č─▒n─▒ a├ž─▒klam─▒┼č oluyoruz. Ne var ki bu a├ž─▒klama zorunlu de─čildir; yerler ba┼čka t├╝rl├╝ de ─▒slat─▒lm─▒┼č olabilir. O halde yerlerin ─▒slakl─▒─č─▒, ya─čmurun ya─čm─▒┼č olmas─▒n─▒ d├╝┼č├╝nmemiz i├žin bir neden, hem de ├žo─ču kez do─čru bir neden olmakla birlikte, yeter bir neden de─čildir. Ba┼čka bir deyi┼čle yerlerin ─▒slak olmas─▒, ya─čmurun ya─čm─▒┼č oldu─čuna y├╝ksek bir olas─▒l─▒k sa─člamakta, ama onu zorunlu k─▒lmamaktad─▒r. Nitekim d├╝zg├╝n arg├╝man bi├žiminde s├Âz konusu ak─▒l y├╝r├╝tmenin ge├žerli olmad─▒─č─▒ g├Âr├╝lmektedir.

├ľrnek (8)

Yerler ─▒slanm─▒┼č

_________________

O halde, ya─čmur ya─čm─▒┼č olmal─▒.

├ľnc├╝lden sonuca ge├ži┼čte ge├žmi┼č ya┼čant─▒m─▒z bize g├╝├žl├╝ dayanak vermekle birlikte hi├žbir mant─▒ksal zorunluluk yoktur. Arg├╝man─▒n ge├žerli olmas─▒ i├žin, genelleme niteli─činde ┼č├Âyle bir ├Ânc├╝le daha dayanmam─▒z gerekir. Yerler ─▒slaksa, ya─čmur ya─čm─▒┼č olmal─▒. Ancak bu t├╝mcenin ├Ânc├╝le eklenmesi ile arg├╝man niteli─čini de─či┼čtirmekte, ded├╝ktif bir kimlik kazanmaktad─▒r.

─░kinci ├Ârnek birincisinden pek farkl─▒ de─čildir. ┼×u kadar ki, burada ak─▒l y├╝r├╝tmemiz bir g├Âzlemimizi, g├Âzlem d─▒┼č─▒ bir olguya giderek a├ž─▒klamaya de─čil, bir g├Âzleme dayanarak hen├╝z olmam─▒┼č bir olguyu beklemeye y├Ânelik. Ge├žmi┼č ya┼čant─▒ veya g├Âzlemlerimizden, ├žok yemekle ┼či┼čmanlama aras─▒nda bir ili┼čkinin var oldu─čunu biliyoruz. ┼×i┼čman bir kimse bize ┬ôiyi beslenmi┼č┬ö oldu─čunu d├╝┼č├╝nd├╝rebilece─či gibi, ├žok yiyen bir kimsenin ┼či┼čmanlayaca─č─▒n─▒ da d├╝┼č├╝nebiliriz. Ancak bu ili┼čki gene olas─▒l─▒ktan ├Âte bir kesinlik sa─člamamaktad─▒r. Ali┬ĺnin ├žok yemesine bakarak onun ┼či┼čmanlayaca─č─▒n─▒ bekleyebiliriz. Ancak ├žok yeme, ┼či┼čmanlama i├žin yeter bir neden olmad─▒─č─▒ndan, bekledi─čimiz sonu├ž zorunlu de─čil, iki olgu aras─▒ndaki ili┼čkinin sa─člaml─▒k derecesine g├Âre olas─▒d─▒r. Arg├╝man burada da ge├žerli de─čildir:

├ľrnek (9)

Ali durmadan yiyor.

________________

O halde, Ali ┼či┼čmanlayacak.

Ak─▒l y├╝r├╝tmeler ├Ânermeler aras─▒ bir ili┼čki olup, bir ak─▒l y├╝r├╝tme i├žin, elimizde en az biri kan─▒tlayan ve di─čeri kan─▒tlanan konumunda iki ├Ânerme bulunmas─▒ gerekmekte ve ded├╝ksiyon, ├Ânermeler aras─▒ndaki bir kan─▒tlama ili┼čkisi olarak kar┼č─▒m─▒za ├ž─▒kmaktad─▒r.

Ama acaba birden fazla ├Ânermeyi i├žeren her ├Ânerme grubu i├žinde bir kan─▒tlama ili┼čkisi var m─▒d─▒r? Veya ba┼čka t├╝rl├╝ sorarsak: Herhangi iki ├Ânerme aras─▒nda birini kan─▒tlayan di─čerini kan─▒tlanan olarak ele al─▒p bir ak─▒l y├╝r├╝tme ili┼čkisi kurmak m├╝mk├╝n m├╝d├╝r?

Hemen yan─▒tlayal─▒m: ├ľnermeler aras─▒nda her zaman ve her durumda bir ak─▒l y├╝r├╝tme ili┼čkisi yoktur. ├ľrne─čin ┬ôBal tatl─▒d─▒r┬ö ile ┬ôTur┼ču ek┼čidir┬ö ├Ânermeleri aras─▒nda bir kan─▒tlayan-kan─▒tlanan ili┼čkisi yoktur. Bunlar birbirlerinden ba─č─▒ms─▒z ├Ânermelerdir. Her iki ├Ânerme de do─čru ├Ânermelerdir; ama birinin do─črulu─ču di─čerinin do─črulu─čunun bir kan─▒t─▒ veya gerek├žesi olmamaktad─▒r. Dolay─▒s─▒yla bu iki ├Ânerme aras─▒nda bir ak─▒l y├╝r├╝tme ili┼čkisi yoktur.

Demek ki, t├╝m ├Ânermeler aras─▒nda bir ak─▒l y├╝r├╝tme ili┼čkisi olmas─▒ gerekmez. Ak─▒l y├╝r├╝tme, aralar─▒nda bir kan─▒tlayan-kan─▒tlanan ili┼čkisi kurabilece─čimiz ├Ânermeler i├žin s├Âz konusudur. ├ľrne─čin ┬ôB├╝t├╝n insanlar ├Âl├╝ml├╝d├╝r┬ö ├Ânermesi ile ┬ôSokrates ├Âl├╝ml├╝d├╝r┬ö ├Ânermesi aras─▒nda bir kan─▒tlayan-kan─▒tlanan ili┼čkisi kurabiliyoruz ve Sokrates┬ĺin ├Âl├╝ml├╝ olmas─▒n─▒n kan─▒t─▒n─▒, b├╝t├╝n insanlar─▒n ├Âl├╝ml├╝ olmas─▒ olarak g├Âsterebiliyoruz. Burada kan─▒tlayan-kan─▒tlanan ili┼čkisini nas─▒l kurdu─čumuzu a├ž─▒klayabiliriz: Her iki ├Ânermede ortak olan terimler (┬ôinsan-├Âl├╝ml├╝┬ö) vard─▒r. Bu ortak terimlerden ┬ôinsan┬ö terimi, birinci ├Ânermede bir ├Âzelli─čine g├Âre i├žlemsel yoldan tan─▒mlanm─▒┼čt─▒r; yani t├╝m insanlar─▒n ├Âl├╝ml├╝ oldu─ču bilinmektedir ve dolay─▒s─▒yla bunun tek bir insan (Sokrates) i├žin de ge├žerli olaca─č─▒ a├ž─▒kt─▒r. Burada kan─▒tlamay─▒, i├žlem-kaplam, cins-t├╝r, s─▒n─▒f-├╝ye (fert, birey) ili┼čkisi temelinde ve her iki ├Ânermedeki ortak terimlere dayanarak kurmu┼č oldu─čumuz da a├ž─▒k├ža g├Âr├╝lmektedir.

K─▒sacas─▒, kan─▒tlama (arg├╝mantasyon) dedi─čimiz mant─▒ksal i┼člem, bir cin-t├╝r, s─▒n─▒f-├╝ye ili┼čkisine sokabildi─čimiz kavramlar (terimler) ve bu kavramlar─▒ i├žeren ├Ânermeler i├žin s├Âz konusudur. O halde ded├╝ktif mant─▒─ča ait konular kavramlar mant─▒─č─▒ndan hareketle anla┼č─▒labilir ve ded├╝ktif mant─▒k, temelini kavramlar mant─▒─č─▒nda bulur. B├Âyle g├Âr├╝ld├╝─č├╝nde, ded├╝ktif mant─▒─č─▒n (├Âzellikle Aristotales┬ĺde) bir s─▒n─▒rlar mant─▒─č─▒na dayand─▒─č─▒n─▒ saptayabiliriz.

├ç─▒kar─▒m ├çe┼čitleri :

├ç─▒kar─▒mlar (ded├╝ksiyonlar) iki ana ├že┼čide ayr─▒l─▒rlar:

Do─črudan ├ž─▒kar─▒mlar

Dolayl─▒ ├ž─▒kar─▒mlar

Do─črudan ├ž─▒kar─▒mlar; tek bir ├Ânc├╝lden sonuca ge├žilen, yani biri ├Ânc├╝l di─čeri sonu├ž olmak ├╝zere iki ├Ânermeden olu┼čan ├ž─▒kar─▒mlard─▒r. Zihnimizin birinci ├Ânermeden, arada ba┼čka bir ├Ânerme kullanmaks─▒z─▒n do─črudan do─čruya, sonu├ž ├ž─▒karmak suretiyle yapt─▒─č─▒ ak─▒l y├╝r├╝tme ┼čeklidir. ├ľrne─čin “Her insan canl─▒d─▒r” ├Ânermesi bilinen bir ger├žekse, zihminiz, hi├žbir arac─▒ ├Ânerme kullanmaks─▒z─▒n “Baz─▒ canl─▒lar, insand─▒r” sonucunu ├ž─▒karabilir. Bu do─črudan t├╝mdengelim ┼čeklidir.

Bunlarda kendi i├žlerinde, a) kar┼č─▒olum ├ž─▒kar─▒mlar─▒, b)e┼čde─čerlik ├ž─▒kar─▒mlar─▒ olmak ├╝zere iki alt ├že┼čide ayr─▒l─▒rlar. Kar┼č─▒olum ├ž─▒kar─▒mlar─▒, a) kar┼č─▒tl─▒k ├ž─▒kar─▒mlar─▒, b) altl─▒k ├ž─▒kar─▒mlar─▒, c) ├želi┼čki ├ž─▒kar─▒mlar─▒ ├že┼čitlerini kapsarlar. Bunun gibi e┼čde─čerlik ├ž─▒kar─▒mlar─▒, a) evirme, b) ├ževirme, c) devirme ├že┼čitlerini i├žine al─▒r.

Dolayl─▒ ├ž─▒kar─▒mlar; zihnimizin, birinci ├Ânermeden sonuca ge├žerken, arada ba┼čka ├Ânermelerden yararlanmak suretiyle yapm─▒┼č oldu─ču ak─▒l y├╝r├╝tme ┼čeklidir, en az iki ├Ânc├╝l ve bir sonu├ž ├Ânermesinden kurulu yani en az ├╝├ž ├Ânermeyi i├žeren ├ž─▒kar─▒mlard─▒r. ├ľrne─čin: “─░nsanlar ├Âl├╝ml├╝d├╝r, Sokrates insand─▒r. O halde Sokrates’de ├Âl├╝ml├╝d├╝r.

Klasik mant─▒kta en ├žok verilen ├ž─▒kar─▒mlard─▒r. Bu ├ž─▒kar─▒m ├že┼čidine ayr─▒ca ve daha yayg─▒n adlar─▒yla tas─▒m, k─▒yas, sillogizm adlar─▒ da verilir. Dolayl─▒ ├ž─▒kar─▒mlar kendi i├žinde iki ana ├že┼čide ayr─▒l─▒rlar: a) kategorik tas─▒m, b) kategorik olmayan tas─▒m. Kategorik tas─▒m, ├Ânc├╝lleri ve sonucu yani t├╝m ├Ânermeleri basit (kategorik) ├Ânermelerden olu┼čan tas─▒md─▒r. Kategorik olmayan tas─▒m ise, a) hipotetik tas─▒m, b) disjunktif tas─▒m, c) ikilem (dilemma) olarak kendi i├žinde ├╝├ž alt ├že┼čide ayr─▒l─▒r.

Sonu├ž:

G├╝n├╝m├╝zde hala bilimsel d├╝┼č├╝ncede rol oynayan t├╝mdengelim, t├╝mel (genel) bir ├Ânermeden tikel (├Âzel) ├Ânerme ├ž─▒karma eylemidir. ├ľrne─čin, fizikte genel ├žekim yasas─▒n─▒ biliyorsan─▒z, Newton┬ĺun ba┼č─▒na d├╝┼čt├╝─č├╝ rivayet edilen elman─▒n yapt─▒─č─▒ etkiyi hesaplayabilirsiniz. Bu, ├Ânemsiz g├Âr├╝n├╝yorsa, uzaya f─▒rlataca─č─▒n─▒z bir ileti┼čim uydusunun istenen y├Âr├╝ngeye oturmas─▒ i├žin, nereden hangi h─▒zla, hangi e─čimle f─▒rlat─▒lmas─▒ gerekti─čini de hesaplayabilirsiniz. Bu ├Ârnekte s├Âylendi─či gibi, t├╝mel bir ├Ânermeden tikel ├Ânerme ├ž─▒kar─▒l─▒┼č─▒n─▒ sa─člayan yordama usavurma denmektedir. De─či┼čik kaynaklarda buna, t├╝mdengelim, ak─▒l y├╝r├╝tme, tas─▒m (k─▒yas), ded├╝ksiyon, ├ž─▒kar─▒m adlar─▒ verilmektedir. Mant─▒k usavurma kurallar─▒n─▒ konu edinen bilim dal─▒d─▒r. Ba┼čka bir deyi┼čle mant─▒k t├╝mdengelim y├Ântemlerini inceler. Bu ├Âdevde de t├╝mdengelim kavram─▒ a├ž─▒klanmaya ├žal─▒┼č─▒lm─▒┼čt─▒r.

KAYNAKÇA:

1) Ana Britanica

2) Felsefe Ansiklopedisi

3) ├ľZLEM, Do─čan; Mant─▒k klasik/sembolik mant─▒k mant─▒k felsefesi, 6. Bask─▒, ─░stanbul, 1999.

4) HAN├çERL─░O─×LU Orhan; Felsefe S├Âzl├╝─č├╝, Remzi Kitabevi, 10. Bask─▒.

5) Rosenthal M., Yudin P.; Materyalist Felsefe S├Âzl├╝─č├╝ (├çev. Enver Aytekin, Aziz ├çal─▒┼čkan), Sosyal Yay─▒nlar─▒, 4. Bask─▒, 1996.

6) YILDIRIM, Cemal; Mant─▒k Do─čru D├╝┼č├╝nme Y├Ântemi, 3. Bask─▒ Ankara 1999.

7) http://mail.baskent.edu.tr/tkaracay/angora/bilgi.html

8) http://www.seneca8k.com/mantik.htm

9) http://www.mza.50megs.com/turkce/1997-3tr.htm

10) http://www.biltek.tubitak.gov.tr/dergi/97/aralik/modern.html

Yorum ekle 12 Temmuz 2007

Sonraki ├ľnceki


Kategorilere G├Âre

Rasgele...


Destekliyoruz arkada■ - arkadas - partner - partner - arkada■ - proxy - yemek tarifi - powermta - powermta administrator - Proxy