‘do─ a’ Arama Sonu├žlar─▒

1. Array Giri┼č

1. G─░R─░┼×

E─čitim, belirli ama├žlar do─črultusunda bireylerin davran─▒┼č ┼čekillerini de─či┼čtirme s├╝reci veya faaliyetleridir. Disiplin ise belirlenen d─▒┼č ama├žlara en k─▒sa yoldan verimli bir ┼čekilde ula┼čmak i├žin en uygun ortam─▒n sa─članmas─▒ olarak tan─▒mlanabilir.

O halde e─čitim, ├Â─črenci, okul ve ├Â─čretici (├Â─čretmen veya ├Â─čretim eleman─▒), ├ževre gibi temel ├Â─čeleri kapsad─▒─č─▒ndan disiplinin de bu temel ├Â─čeler g├Âz ├Ân├╝nde tutularak bir sistem b├╝t├╝nl├╝─č├╝ i├žerisinde incelenmesi gerekir.

Disiplin, yaln─▒zca uyulmas─▒ gereken kurallardan ├žok daha geni┼č bir anlam ifade etmektedir. Ama├žl─▒ etkinlikler, uygun ├ževre, birlikte ├žal─▒┼čma al─▒┼čkanl─▒─č─▒, kendi kendini kontrol etmek gibi kavramlar disiplinin tan─▒m─▒ i├žerisinde ├Ânemli yer tutmaktad─▒r. E─čitsel ortamlarda disiplini yaln─▒zca ├Â─črencinin uymas─▒ gereken kurallar olarak ele almak olduk├ža yanl─▒┼č bir davran─▒┼čt─▒r.

Amac─▒n─▒ a├ž─▒k├ža bilmeyen, o etkinlik i├žin uygun bir ├ževrede bulunmayan ├Â─črencileri istenilen davran─▒┼č─▒ ve ba┼čar─▒y─▒ g├Âsteremedikleri i├žin su├žlamamak gerekir. E─čitsel anlamlarda etkinliklerin t├╝m├╝ ├Â─črencinin yaln─▒zca bilgi ve becerisini artt─▒rmaya de─čil, ayn─▒ zamanda ki┼čili─čini geli┼čtirmesine y├Ânelik olmal─▒d─▒r. ├ľ─črenci bu ortamlarda pek ├žok iyi tutum ve davran─▒┼č g├Âstererek kendi kendisini disipline etmesini de ├Â─črenmektedir.

Bu ├žal─▒┼čmada disiplin kavram─▒ ve buna ba─čl─▒ olarak disiplinsizlik nedenleri, disiplin d─▒┼č─▒ davran─▒┼člar, disiplin ├že┼čitleri, s─▒n─▒f y├Ânetimi yakla┼č─▒mlar─▒, istenmeyen davran─▒┼člar─▒n y├Ânetimi, okulda ve s─▒n─▒fta disiplin konular─▒ ayr─▒nt─▒l─▒ bir ┼čekilde incelenmi┼čtir.

2. D─░S─░PL─░N KAVRAMI

Disiplin, e─čitimde kullan─▒lan en karma┼č─▒k terimlerden birisidir. ├ç├╝nk├╝, disiplinin bir ├žok anlam─▒ vard─▒r. ┬ôE─čitim S├Âzl├╝─č├╝┬önde disiplin i├žin alt─▒ tan─▒m g├Âsterilmi┼čtir. E─čitimde bunlar─▒n hepsi zaman zaman kullan─▒lmaktad─▒r. Bunlar ┼čunlard─▒r:

(1) ─░stek, i├žtepi(ilca, impulsa) ve ilgilerin bir ideal ya da etkili ve g├╝venilir bir etkinlik sa─člamak i├žin belli bir y├Âne do─čru g├Ât├╝r├╝lmesi ya da denetim alt─▒na al─▒nmas─▒ s├╝reci;

(2) D├╝zensizlik, kar─▒┼č─▒kl─▒k ya da g├╝├žl├╝kler kar┼č─▒s─▒nda; o etkinli─čin, ─▒srarl─▒ ve etkin bi├žimde izlenmesi;

(3) ├ľ─črenci davran─▒┼člar─▒n─▒n, ceza ve ├Âd├╝l arac─▒l─▒─č─▒yla yetkisel (oteriter) bir bi├žimde do─črudan denetimi;

(4) Olumsuz anlam─▒yla : Etkilerin, ├žo─ču kez, ho┼č olmayan ve ac─▒ veren bir bi├žimde engellenmesi;

(5)Bir bilgi dal─▒;

(6) Zihinsel ya da fiziksel yeteneklerin, tutumlar─▒n geli┼čtirilmesi amac─▒ ile tasarlanan bir derstir. Disiplinin yukar─▒dakilerden ba┼čka anlamlar─▒ da vard─▒r.

Birinci anlama g├Âre disiplin; ilgi, i├žtepi (itici kuvvet) ve istekleri etkili ve ideal duruma getirmek i├žin, ki┼čide geli┼čtirilen i├žsel bir denetim s├╝recidir. E─čitimde disiplin denildi─či zaman, en ├žok an─▒msanan, disiplinin bu anlam─▒d─▒r. Daha do─črusu, disiplinin e─čitsel bir nitelik ta┼č─▒yan─▒ budur, ├žocu─čun, kendi kendine ├žeki d├╝zen vererek, amac─▒na g├Âre, daha etkili ya da daha ideal ├žal─▒┼čabilir hale gelmesidir. Disiplinde b├Âyle i├žsel bir denetim yok ise ona disiplin demek do─čru de─čildir. Bu, ayn─▒ zamanda, ├ža─čda┼č disiplin g├Âr├╝┼č├╝n├╝ yans─▒tmaktad─▒r. Bu anlamdaki bir disiplini sa─člamak i├žin, ├žocu─ča ├Âyle bir etkide bulunulacak ki, ├žocuk bunun etkisi ile kendi davran─▒┼č─▒n─▒, en ideal ya da etkin bir bi├žimde d├╝zenleyecektir. Yani ki┼činin fizyolojik ve psikolojik etkilerle ortaya ├ž─▒kan kendi davran─▒┼člar─▒na, yine kendisinin egemen olmas─▒d─▒r. Bu tan─▒m─▒ s─▒n─▒f disiplinine uygulad─▒─č─▒m─▒z zaman, s─▒n─▒f─▒n gerek kendi ├žal─▒┼čmalar─▒, gerekse ├Â─čretmen rehberli─činde ortaya ├ž─▒kan ki┼čilik ile kendi kendisini sessizce y├Ânetmesi anlam─▒n─▒ ta┼č─▒r. Bu da, s─▒n─▒f y├Ânetiminin, disiplin konusu ile ne kadar ilgili oldu─čunu g├Âsterir.

─░kinci tan─▒mda, disiplin bir kar─▒┼č─▒kl─▒─č─▒n─▒n giderilmesi amac─▒yla al─▒nan b├╝t├╝n ├Âd├╝l ve cezadan yararlanma d─▒┼č─▒ndaki etkin ve ─▒srarl─▒ ├Ânlemleri kaps─▒yor. Bu anlamdaki disiplinde, kar─▒┼č─▒kl─▒─č─▒ giderici ├Ânlemler s├Âz konusudur. ├ľ─čretmenin, s─▒n─▒f disiplinin bozulmas─▒na f─▒rsat vermemesi buna ├Ârnek olarak verilebilir. ├ľ─čretmenin bir s├Âz├╝, bir bak─▒┼č─▒ bu t├╝r bir disiplini sa─člamaya yeter. Normal halde, s─▒n─▒f ve okul disiplininde zaman zaman bu t├╝r bir disiplin de uygulanabilir. Di─čer anlamlar─▒n e─čitimde yeri yoktur ya da pek azd─▒r.

S─▒n─▒f ve okul disiplininde birinci ve ikinci anlamlardaki g├Âr├╝┼člerden yararlan─▒labilir. Hatta, son olarak, baz─▒ durumlarda ├╝├ž├╝nc├╝ g├Âr├╝┼č├╝nde kullan─▒ld─▒─č─▒ olur. Disiplin kurallar─▒n─▒n verdi─či cezalar, bu t├╝rden ve iyile┼čtirici nitelikte bir cezad─▒r. Fakat, s─▒n─▒fta d├╝zenli─či, etkinli─či ve verimlili─či sa─člamak dayakla ya da buna benzer ceza niteli─čindeki davran─▒┼člar disiplinsizlik olaylar─▒n─▒ art─▒r─▒c─▒ bir etki yapar. Bir ├Â─čretmen olarak, bundan sak─▒nmak ve kendimizi ├žocu─ču d├Âvmeye al─▒┼čt─▒rmamak zorunday─▒z [5].

Bir ├žoklar─▒na g├Âre disiplin, ├Â─črencilerin uslu, sessiz durmas─▒n─▒ verilen emirleri kay─▒ts─▒z ┼čarts─▒z yerine getirmesini, kimseyi rahats─▒z etmeden dinlemesini sa─člamak anlam─▒ndad─▒r. B├Âyle bir disiplin anlay─▒┼č─▒na sahip ├Â─čretmen, s├╝rekli olarak ├Â─črencilerini ye─čin bir bask─▒ alt─▒nda tutmaya ├žal─▒┼č─▒r. Bu durumda ├Â─črenciler s├╝rekli korku, kayg─▒ ve endi┼če i├žinde kal─▒rlar [3].

─░yi bir disiplin, ├Â─črencinin yava┼č yava┼č ├Â─čretmenin y├Ânetimine gereksinmeden kendi kendini y├Ânetmesine yard─▒m etmelidir. Baz─▒ ├Â─črenciler, ├Â─čretmenin y├Ânetimine s─▒─č─▒narak kendilerini g├╝venlik alt─▒na almaya ├žal─▒┼č─▒rlar. ├ç├╝nk├╝ ├Â─črencinin, kendi kendini y├Ânetmesi, kendine ve i┼člerine ili┼čkin kararlar vermesi g├╝├ž bir i┼čtir.

E─čer ├Â─čretmenin y├Ânetimi, dengeli,akla uygun ise; ├Â─črencinin k├╝me y├Ânetimini kabul etmesinde ona yard─▒m edecek bi├žimde y├Ânlendirilmi┼č ise ├Â─črencinin kendini y├Ânetme g├╝c├╝n├╝ yok etmeden davran─▒┼člar─▒n─▒ d├╝zene sokabilir. E─čer ├Â─čretmenin disiplin anlay─▒┼č─▒ bunun aksi ise, ├Â─čretmene s─▒─č─▒nan ├Â─črencinin ba┼čkalar─▒n─▒n kanad─▒ alt─▒na girmeye elveri┼čli, uydula┼čacak bir ki┼čilik geli┼čtirmesi olas─▒d─▒r [2]. Bu ba─člamda disiplin ikiye ayr─▒l─▒r. Ki┼činin kendi kendine uygulad─▒─č─▒ disiplin (self- imposet) ile ba┼čkalar─▒ taraf─▒ndan ki┼čiye empoze (imposet) edilen disiplin, uygulan─▒┼č bi├žimi bak─▒m─▒ndan farkl─▒ g├Âr├╝lmektedir. Bu ayr─▒m, disiplin kavram─▒n─▒n ├ž├Âz├╝lmesi a├ž─▒s─▒ndan ├Ânemlidir. ├ľrne─čin, ki┼činin kendi kendini disiplin ederek yabanc─▒ dil ├Â─črenmesi, ya da sa─čl─▒─č─▒n─▒ koruma i├žin rejime girmesi ki┼činin kendi kendine uygulad─▒─č─▒ disiplin t├╝rlerindendir. Ki┼či, anlaml─▒ bir ama├ž i├žin gereken kurallar─▒ belki kendisi koyamaz ama, bunlar─▒ uygulamay─▒ kendisi ger├žekle┼čtirir. ├ľrne─čin, doktorun verdi─či re├žeteye ki┼či uyarsa sa─čl─▒─č─▒ i├žin iyi olur. Uymazsa, sa─čl─▒─č─▒na zarar vermi┼č olur ve bu bak─▒mdan cezas─▒n─▒ da kendisi vermi┼č olur. Ya da ki┼čiye program dahilinde, ilgili alanda bilgiler sunulur. Ki┼či bunlar─▒ ├Â─črenirse kendi ├ž─▒karlar─▒na olmu┼č olacakt─▒r. ├ľ─črenmedi─či taktirde kendi kendini cezaland─▒rm─▒┼č olacakt─▒r. Belki s─▒n─▒f─▒n─▒ ge├žemeyecek, mezun olamayacakt─▒r.

Kendi kendine disipline etme, ├ža─čda┼č e─čitimde ├Â─čretmen merkezli e─čitimden ├žok, ├žocuk merkezli bir e─čitimin uyguland─▒─č─▒ bir disiplindir. ├çocu─čun d├╝┼č├╝nceleri, istek ve kararlar─▒ bu t├╝r bir disipline girmekte sa─člam, yarat─▒c─▒ bir ki┼čilik geli┼čtirmesine yard─▒m etmektedir. Ki┼či, anlaml─▒ bir gelecek i├žin baz─▒ kararlar─▒ kendisi almakta ve onlar─▒ kendisi uygulamaktad─▒r. ─░leride onu bekleyen ya┼čam─▒n ├žetin sorunlar─▒ ile m├╝cadele etmeyi bu ya┼čta ├Â─črenebilmektedir. Bu durum anne, baba, ├Â─čretmenler ve di─čer otoriteler taraf─▒ndan bir tercih nedeni do─čurmaktad─▒r.

Kendi kendine disipline etme durumlar─▒nda yapmac─▒kl─▒k s├Âz konusu de─čildir. ├çocuk, kendini kurallar─▒na g├Âre ayarlarken, gereksiz ili┼čkiler ├Â─črenmemekte, zihin ve ruh yap─▒s─▒ zedelenmemektedir. B├Âyle bir disiplin de─čeri yaln─▒z ├Â─črenmede de─čil, e─čitimde de anlam ve ama├ž olarak istenen ┼čey, m├╝kemmel insan olma, kendine g├╝ven sayg─▒nl─▒k gibi erdemlikler kazanmada kendini g├Âsterir. Bunlar, e─čitilmi┼č insan dedi─čimiz insan tipinde g├Âr├╝lebilen yan ama├žlard─▒r. Ama bu yan ama├žlarda as─▒l ama├ž kadar ├Ânemli g├Âr├╝lmektedir.

Hayat boyu e─čitim s├Âz konusu oldu─čuna g├Âre, kendi kendini disipline etme zorunludur. B├╝y├╝k, bilim, sanat, felsefe, ve din adamlar─▒nda bunu g├Ârmekteyiz. B├Âyle bir disiplinle hayatlar─▒ boyunca, zorunlu olmad─▒klar─▒ halde, herhangi bir alanda b├╝y├╝k ├Â─čreti ve kurumlar geli┼čtirmi┼člerdir. Ve insanl─▒─ča bu ┼čekilde b├╝y├╝k hizmetler vermi┼člerdir. Bu bak─▒mdan Sokrat ve Yunus gibiler hala b├╝y├╝k ├Â─čretmenlerdir. Onlardan ├Â─črenecek ├žok ┼čey vard─▒r [7].

2.1. Disiplinsizlik Nedenleri

├çocu─ču disiplinsizli─če g├Ât├╝ren nedenlerin ├žo─ču toplumsald─▒r. Bu nedenle bunlar─▒ denetim alt─▒na almak pek kolay de─čildir. Fakat , bir ├Â─čretmen olarak yinede rehberlik yapabiliriz. ├çocu─ča rehberlik yaparken, disiplinsizlik nedenlerini g├Âzden uzak tutmamak gerekir. Genellikle, disiplinsizlik olaylar─▒ ┼ču nedenlere ba─članmaktad─▒r:

2.1.1. ├ľ─čretim program─▒n─▒n ve okul y├Ânetmeliklerinin ├Â─črenci psikolojisine uygun olmamas─▒

Bu durum, ├žocuklarda ├že┼čitli uyumsuzluklar yarat─▒r. Bu da disiplin olaylar─▒n─▒n ortaya ├ž─▒kmas─▒na yol a├žar. ─░lgi ├žekmeyen konular ve y├Ânetmeliklerdeki a─č─▒r cezalar, buna birer ├Ârnektir. Disiplinsizlik olay─▒, ├žocu─čun bu ve benzeri durumlara yapt─▒─č─▒ tepkinin sonucu olarak ortaya ├ž─▒kar.

2.1.2. Ailedeki ekonomik ko┼čullar─▒n bozuklu─ču ve e─čitim anlay─▒┼č─▒n─▒n yanl─▒┼čl─▒─č─▒

Yeteri kadar geliri olmayan ve yeterli e─čitim almam─▒┼č ailelerden gelen ├žocuklar, okula bir ├žok s─▒k─▒nt─▒larla gelirler. Bunlar─▒n belki, defter ve kitap alacak paralar─▒ yoktur. Belki, yanl─▒┼č bir e─čitimle kazand─▒klar─▒ k├Ât├╝ bir davran─▒┼č─▒ okulda s├╝rd├╝rmektedirler.

2.1.3. K├Ât├╝ arkada┼č ├ževrelerinin etkileri

├çocu─čun konu┼čtu─ču, g├Âr├╝┼čt├╝─č├╝ kimseler, onun ├╝zerinde b├╝y├╝k etki yapar. Arkada┼člar─▒ndan k├Ât├╝ bir al─▒┼čkanl─▒k kazanm─▒┼čsa, bu al─▒┼čkanl─▒k, okulda disiplin sorunlar─▒n─▒n artmas─▒na yol a├žabilir.

2.1.4. Kimi bedensel noksanl─▒klar

K├Ârl├╝k, topall─▒k, ┼ča┼č─▒l─▒k, ├žirkinlik, k─▒sa boyluluk ve hatta zeka gerili─či gibi durumlar, ki┼čiyi ├ževresinde kendisini kabul ettirebilmek i├žin disipline ayk─▒r─▒ davran─▒┼člara zorlayabilir.

2.1.5. Co┼čku gerginli─či

Gerek ailedeki huzursuzlu─čun ve gerekse fizyolojik geli┼čmenin bir sonucu olarak, zaman zaman ├Â─črencilerde a┼č─▒r─▒ co┼čku durumlar─▒ g├Âr├╝l├╝r. ├çocuk, bunun etkisiyle disipline ayk─▒r─▒ davran─▒┼člar g├Âsterebilir.

2.1.6. ├ľ─čretmenler aras─▒nda g├Âr├╝len g├Âr├╝┼č ayr─▒l─▒─č─▒

Kimi ├Â─čretmenler, bir hareketin yap─▒lmas─▒n─▒, kimileride yap─▒lmamas─▒n─▒ isterlerse, bu durumlarda ├žocuk nas─▒l hareket edece─čini ┼ča┼č─▒r─▒r ve disiplin su├žu i┼čler.

2.1.7. ├ľ─čretmenin ki┼čili─či

├ľ─čretmenin ki┼čili─či, en ├Ânemli e─čitim etkenidir. ├çocuk, geli┼čirken onun ki┼čili─činden bir ├žok par├žalar al─▒r. ├çocuk, ├Â─čretmenin davran─▒┼člar─▒ndan be─čendiklerini kendine ├Âz├╝msemeye ├žal─▒┼č─▒r. Biz nas─▒l olursak, ├Â─črencilerimizde genellikle ├Âyle olur. Bu nedenle, bir ├Â─čretmende iyi davran─▒┼č ├Âzelliklerinin bulunmas─▒ ├žocuklar─▒ disiplin su├žu i┼člemekten korur.

Disiplin su├žu i┼čleyen ├žocuklar─▒n,bu su├žu nas─▒l i┼člediklerinin incelenmesi s├Âz konusu oldu─ču zaman, yukar─▒daki etkenleri teker teker dikkate almak gerekmektedir.

2.2. Disiplin D─▒┼č─▒ Davran─▒┼člar

Geli┼čim ├ža─č─▒ndaki ├žocuklarda disiplin d─▒┼č─▒ davran─▒┼člar─▒n g├Âzlenmesi m├╝mk├╝nd├╝r. Bunlar; otoriteye kar┼č─▒ gelme, toplumsal ├ževrenin dirlik ve d├╝zenini bozmak, ak─▒l yerine duygular─▒yla hareket etme ba┼čl─▒klar─▒ alt─▒nda incelenebilir.

2.2.1. Otoriteye kar┼č─▒ gelme

Bu ana, baba ve ├Â─čretmen yetkesi olabilir. Biliyoruz ki bunun normal say─▒labilece─či bir d├Ânem vard─▒r. Ergenlik ├ža─č─▒ iki ├╝├ž y─▒l s├╝ren bu ├ža─čda ├žocuk genelde orta okul y─▒llar─▒nda olur. Bu konuda ├žocu─ča anlay─▒┼čla davranmak psikolojik bir gerekliliktir.

2.2.2. Toplumsal ├ževrenin dirlik ve d├╝zenini bozmak

Gereksiz sorular ve s├Âzlerle s─▒n─▒f─▒n tinsel (manevi )havas─▒n─▒ bozan ├Â─črenciler olabilir. Bunlara do─črudan do─čruya ve sert olmamak ko┼čuluyla kimi davran─▒┼člar g├Âstermek gerekir. Sordu─ču soru ile ilgili ara┼čt─▒rma yapmak, ├Âdevini vermek gibi.

2.2.3. Ak─▒l yerine duygular─▒yla hareket etme

Bu bir e─čitim sorunudur. Kolayca kesin sonu├ž al─▒namaz. E─čitimin, ak─▒l ve mant─▒─ča uygun hareketlerle sa─članaca─č─▒, herhangi bir olaya hemen tepkide bulunmamak gerekti─či biraz d├╝┼č├╝nme zaman─▒n─▒n b─▒rak─▒lmas─▒n─▒n uygun olaca─č─▒ her f─▒rsatta ├Â─črenciye telkin edilmelidir.

Disiplinsizlik olaylar─▒ kar┼č─▒s─▒nda bu ve benzeri davran─▒┼člar g├Âr├╝l├╝r. Disiplinde d├╝zene ve ba┼čkalar─▒n─▒n haklar─▒na sayg─▒ g├Âsterme ┼čartt─▒r. Bu bak─▒mdan iyi yeti┼čen ku┼čaklardan olu┼čan bir toplum, yarat─▒c─▒ yetene─či geli┼čmi┼č toplumsal bilinci ula┼čm─▒┼č mutlu bir toplum olur [4].

2.3. Disiplin ├çe┼čitleri

Disiplin sorunu mahiyetine ve uygulama ├že┼čidi bak─▒m─▒ndan ├╝├ž ba┼čl─▒k alt─▒nda incelenebilir.

1-Yap─▒c─▒ disiplin

2-Engelliyici disiplin

3-D├╝zeltici disiplin

2.3.1. Yap─▒c─▒ disiplin

Disiplin problemleri problem ├ž─▒kt─▒ktan sonra ├Ânlemek, ├ž─▒kmadan ├Ânlemekten daha g├╝├žt├╝r. Problem ├ž─▒kmadan ┼ču hususlara dikkat edilmelidir.

Disiplin, yapmalar─▒ gerekenden ziyade yapmamalar─▒ gerekenler ├╝zerinde durularak verilmeye ├žal─▒┼č─▒lmaktad─▒r. Halbuki e─čitim anlay─▒┼č─▒na g├Âre bu usule ayk─▒r─▒d─▒r. ├ľ─črenciye olumlu bildiri ve peki┼čtire├žlerden yola ├ž─▒k─▒larak gidilmelidir. Yani, yapmalar─▒ gereken hususlar ├╝zerinde durulmal─▒d─▒r. (├Ârnek, ka─č─▒d─▒ yere atma yerine ka─č─▒d─▒ ├ž├Âp kutusuna at.)

S─▒n─▒fta ├Â─črencilerin bo┼č kalmamas─▒na dikkat edilmelidir.

Derslerde de─či┼čik metot ve teknikler uygulanmal─▒d─▒r. ├ľ─črencinin ilgisi ├žekilmeli, ┼čahsiyetini rencide etmeden ve alay etmeden ka├ž─▒n─▒lmal─▒d─▒r. Yap─▒lan e─čitimin faydalar─▒ anlat─▒lmal─▒d─▒r.

├ľ─črencinin ├Â─črenmedi─či konular─▒n ana sebeplerine inilmeli, ├Â─črenciyi g├╝├ž durumda b─▒rakacak hareketlerden ka├ž─▒n─▒lmal─▒d─▒r.

├ľ─črenci bir i┼či ba┼čarmaktan do─čan zevki tatmal─▒d─▒r. ├ľ─čretmen s─▒n─▒fta basit i┼čleri beceriksizlik yaparak problem haline getirmemelidir. Problem meydana getirebilecek sebepler ara┼čt─▒r─▒lmal─▒d─▒r.

2.3.2. Engelliyici disiplin

Elimizde olmayan sebepler y├╝z├╝nden ortaya ├ž─▒kabilecek problemleri ve gergin durumlar─▒ ├Â─čretmenlik mesle─činin ustal─▒klar─▒ ile ├Ânlemek ve b├╝y├╝tmeden yat─▒┼čt─▒r─▒p yok etmektir. ├ľ─čretmen ┼ču hususlara dikkat etmelidir.

├ľ─črencilerin isimleri ├Â─črenilmelidir. ├ľ─črencilere isimleri ile hitap etme gerginli─či azalt─▒r.

S─▒n─▒fta oturu┼č bi├žimlerine dikkat edilerek birbirleriyle konu┼čan, iti┼čen ├Â─črenciler ayr─▒lmal─▒d─▒r.

Dersler aras─▒nda samimi ve ciddi olunmal─▒d─▒r. Yap─▒lan her hareket bilin├žli ve ama├žl─▒ olmal─▒d─▒r.

d) S─▒n─▒f disiplinini bozan ├Â─črencilerle ders sonunda ve ayr─▒ g├Âr├╝┼č├╝lmelidir.

e) ├ľ─črencilerle teker teker ilgilenilmeli, problemleri bilinerek ├ž├Âz├╝m aranmal─▒d─▒r.

f) Karars─▒z kalmak, ┼ča┼čk─▒nl─▒─ča d├╝┼čmekten ka├ž─▒n─▒lmal─▒d─▒r.

g) S─▒n─▒ftaki tart─▒┼čmalarda ├Â─črencilere hakem olacak ┼čekilde kendimizi tart─▒┼čmalar─▒n d─▒┼č─▒nda tutmak gerekmektedir. ├ľ─črenciler ├╝zerine fazla gidilerek gerginli─či art─▒r─▒c─▒ inat├ž─▒ tutum ve davran─▒┼člardan uzak kal─▒nmal─▒d─▒r.

2.3.3. D├╝zeltici disiplin

B├╝t├╝n ├Ânleyici ├žabalara ra─čmen yeniden su├ž i┼členmi┼čse, ona kar┼č─▒ al─▒nacak tav─▒rlarla ├Â─črencinin bir daha su├ž i┼člememesi sa─članmal─▒d─▒r.

Bu ├Â─črencilere kar┼č─▒ yap─▒lacak i┼člemler:

Su├ž i┼člemi┼č ├Â─črenci ceza verilene kadar arkada┼člar─▒ndan uzak tutulmal─▒d─▒r.

├ľ─črenci arkada┼člar─▒n─▒n yan─▒nda cezaland─▒r─▒lmamal─▒d─▒r.

├ľ─črenci af dilemeye zorlanabilir.

Problem ortadan kalkt─▒ktan sonra konu ├╝zerinde durularak hat─▒rlat─▒lmamal─▒d─▒r.

Problem durumunda ├Â─črenciyi s─▒n─▒ftan atmaktan ka├ž─▒n─▒lmal─▒d─▒r.

K├╝├ž├╝k olaylar kesinlikle b├╝y├╝t├╝lmemelidir [5].

3. SINIF Y├ľNET─░M─░ YAKLA┼×IMLARI VE TEMEL KAVRAMLAR

Etkili bir e─čitim ├Â─čretim i├žin ├Â─črenci ├Â─čretmen m├╝nasebetlerinin, ama├žlara uygun ┼čekilde programlanmas─▒ gerekir. Burada ama├ž bilginin en do─čru anla┼č─▒l─▒r bir ┼čekilde verilmesi, ├Â─črencide istenen davran─▒┼člar─▒n kazand─▒r─▒lmas─▒d─▒r.

3.1. S─▒n─▒f Y├Ânetiminde Geleneksel Yakla┼č─▒m

Geleneksel yakla┼č─▒m ├Â─čretmen merkezlidir. Ba┼čka bir anlat─▒mla, s─▒n─▒f i├žin ya┼čant─▒larda ve bu ya┼čant─▒lar─▒n aktar─▒ld─▒─č─▒ e─čitim etkinliklerinde ├Â─čretmen etkin, (aktif) ├Â─črenci edilgen, (pasif) bir konumdad─▒r. ├ľ─čretmen ├Â─črenci ili┼čkileri, a┼č─▒r─▒ ├Âl├ž├╝lerde yap─▒land─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r. S─▒n─▒f i├ži kurallar olduk├ža kat─▒ ve tek y├Ânl├╝d├╝r. E─čitim ama├žlar─▒n─▒n ve s─▒n─▒f i├ži kurallar─▒n belirlenmesinde, ├Â─črenci kat─▒l─▒m─▒na yer verilmez. Ayr─▒ca sadece ├Â─čretmen taraf─▒ndan belirlenen ve de─či┼čmez do─črular olarak yans─▒t─▒lan bu kurallar, tart─▒┼č─▒lamazlar. Daha ├žok ├Â─čretmenin geleneksel otorite fig├╝r├╝ olarak alg─▒land─▒─č─▒ toplumlarda g├Âzlenen bu yakla┼č─▒m, demokratik ya┼čam─▒n gerekleri ile ba─čda┼čmaz. ├ľ─črenme s├╝recinde ├Âzne nesne ili┼čkisinin kurumsalla┼čt─▒r─▒lmas─▒n─▒ ├ža─čr─▒┼čt─▒ran bu yakla┼č─▒m, bir bak─▒ma demokratik ya┼čamda zorlanan insan─▒m─▒z─▒n sorunlar─▒n─▒n kayna─č─▒n─▒ g├Âstermektedir. B├Âylece bir yandan s─▒n─▒f i├žinde yapay bir “evetefendimcilik” sa─člayarak tatmin olan ├Â─čretmen, di─čer yanda davran─▒┼č bozukluklar─▒ g├Âsteren ├Â─črenciler ile u─čra┼čmak durumunda kal─▒r. ├ç├╝nk├╝ ├Â─črenciler, ki┼čilik yap─▒lar─▒ ve benlik tasar─▒mlar─▒n─▒n farkl─▒ olmas─▒ nedeniyle, otorite simgesi olarak alg─▒lad─▒klar─▒ ├Â─čretmenlerine, farkl─▒ tepkiler geli┼čtirirler. Ancak ├Â─čretmen kendince uysal ya da yaramaz olarak tan─▒mlad─▒─č─▒ bu ├Â─črencilerin, ger├žekte uyum sorunlar─▒ ya┼čamakta olduklar─▒n─▒ g├Âremez. Bu durumda genellikle, ├Â─čretmen yaramaz olarak tan─▒mlad─▒─č─▒ ├Â─črencilere kar┼č─▒, a├ž─▒k ya da ├Ârt├╝l├╝ bir m├╝cadele ba┼člat─▒r.

Bu m├╝cadelede daha ├žok su├žlama, yarg─▒lama ve cezaland─▒rma davran─▒┼č─▒ egemendir. Ancak s─▒n─▒f i├žinde bir anlamda kar┼č─▒t grupla olu┼čturmak ┼čeklinde s├╝rd├╝r├╝len bu yakla┼č─▒mla, insanc─▒l ve e─čitsel bir ortam─▒n sa─članmas─▒ m├╝mk├╝n olmaz. Sonu├ž olarak, geleneksel s─▒n─▒f y├Ânetimi yakla┼č─▒m─▒, e─čitimi, hem ├Â─črenciler hem de ├Â─čretmen i├žin ├žekilmez bir y├╝k haline getirir. Geleneksel s─▒n─▒f y├Ânetimi yakla┼č─▒m─▒, insan do─čas─▒na ili┼čkin k├Ât├╝mser ├Ânyarg─▒lar─▒ referans olarak al─▒r. Dolay─▒s─▒yla s─▒n─▒fta disiplinin sa─članmas─▒ i├žin, otoraktik y├Ântemlerin uygulanmas─▒ gerekti─či ┼čeklindeki kal─▒p yarg─▒lara dayan─▒r. Ancak bu yakla┼č─▒m, durumu daha ├žok g├╝├žle┼čtirmekten ba┼čka bir i┼če yaramaz.

3.2. ├ça─čda┼č S─▒n─▒f Y├Ânetimi Yakla┼č─▒m─▒

K─▒saca tepkisel olarak ├Âzetlenebilecek geleneksel anlay─▒┼č yerine, s─▒n─▒f y├Ânetiminde izlenmesi gereken as─▒l model, kat─▒l─▒mc─▒ ve esnek yap─▒land─▒r─▒lm─▒┼č ├ža─čda┼č yakla┼č─▒md─▒r. ├ça─čda┼č yakla┼č─▒m, ├Â─črencinin duygusal, d├╝┼č├╝nsel ve zihinsel geli┼čimine uygun insanc─▒l bir modeldir. Burada e─čitim-├Â─čretim etkinliklerinin merkezinde ├Â─črenci yer al─▒r. Ba┼čka bir deyi┼čle, ├Â─črenci s─▒n─▒f ya┼čam─▒n─▒n nesnesi de─čil, ├Âznesidir. S─▒n─▒fta uyulmas─▒ gereken kurallar, ├Â─čretim y├Ântemleri, dersin amac─▒ vb. etkinlikler demokratik bir bi├žimde tart─▒┼č─▒lmal─▒d─▒r. Bu tart─▒┼čmalarda ├Â─čretmen daha ├žok rehberlik rol├╝ oynamal─▒d─▒r.

├ça─čda┼č s─▒n─▒f y├Ânetimi yakla┼č─▒m─▒, s─▒n─▒f─▒ bir sistem olarak alg─▒lamay─▒ gerektirir. Bu anlamda s─▒n─▒f; ├Â─črenci, ├Â─čretmen, ders programlar─▒, e─čitim ortam─▒ gibi i├ž, okul, ├ževre ve aile gibi d─▒┼č etmenlerin etkile┼čti─či bir aland─▒r. ├ľrne─čin, ├Â─čretmen bir yandan okuldaki rehberlik servisi ile, di─čer yandan ├Â─črencilerinin aileleri ile yak─▒n ili┼čkiler geli┼čtirerek, sistemin ├Â─čelerinden yararlanabilir. B├Âylece, hem e─čitim sorunlar─▒ kar┼č─▒s─▒nda yaln─▒z kalmaktan kurtulur, hem de e─čitim sistemini etkileyen ├Â─čelerin katk─▒lar─▒n─▒ b├╝t├╝nle┼čtirir. Do─čal olarak kollektif ve duyarl─▒ bir s─▒n─▒f atmosferi sa─članarak, e─čitimin kal─▒c─▒l─▒─č─▒ art─▒r─▒l─▒r. ├ç├╝nk├╝ davran─▒┼č de─či┼čikli─či s├╝recinin, sadece s─▒n─▒fla s─▒n─▒rland─▒r─▒lmas─▒, ger├žek├ži ve ge├žerli bir yakla┼č─▒m de─čildir.

3.3. Bir Model Olarak ├ľ─čretmen

├ľ─čretmen, ├Â─črencinin g├Âz├╝nde modern d├╝nyan─▒n ve ├ža─čda┼č de─čerlerin temsilcisidir. Bu durum ├Âzellikle ilk├Â─čretim ├ža─č─▒ndaki ├Â─črenciler i├žin ge├žerlidir. Ancak ├Â─čretmenlik rol├╝ne d├Ân├╝k bu t├╝r y├╝ksek beklentilerin, ileri ├Â─čretim kademelerinde de s├╝rmesi, daha ├žok ├Â─čretmenlerin g├Âsterece─či performansa ba─čl─▒d─▒r. ├ç├╝nk├╝ ├Â─črenci giderek se├žici ve ele┼čtirel bir ki┼čilik yap─▒s─▒ geli┼čtirerek, ├Â─čretmeninin, idealize etti─či ├Â─čretmen modeline ne ├Âl├ž├╝de uygun d├╝┼čt├╝─č├╝n├╝ sorgulamaya ba┼člar. Dolay─▒s─▒yla ├Â─čretmen mesle─čine y├Ânelik olarak bir anlamda haz─▒r buldu─ču sayg─▒nl─▒k ve ├Ârnek insan olma imaj─▒n─▒, korumak zorundad─▒r. Bu ama├žla ├Â─čretmen, d├╝┼č├╝nsel ve duygusal y├Ânden s├╝rekli kendini yenilemelidir.

─░deal bir ├Â─čretmen modelini tan─▒mlayan bu ├Âzellikler ┼č├Âyle s─▒ralanabilir.

├ľ─čretmen, ├Ânyarg─▒lardan uzak ele┼čtiriye a├ž─▒k ve kar┼č─▒t d├╝┼č├╝ncelere sayg─▒l─▒d─▒r.

├ľ─čretmen, duygusal ve d├╝┼č├╝nsel a├ž─▒dan tutarl─▒ ve sa─čl─▒kl─▒ bir ki┼čilik ├Âr├╝nt├╝s├╝ne sahiptir.

├ľ─čretmen, kendisi, toplumu ve d├╝nya ile bar─▒┼č─▒k insand─▒r.

├ľ─čretmen s├╝rekli ├Â─črenen, ├Â─črendiklerini payla┼čan ve ya┼čama etkin bir bi├žimde kat─▒lan insand─▒r.

├ľ─čretmen, siyasal ├Ârg├╝tler ve bask─▒ gruplar─▒n─▒n etkilerinden uzakt─▒r.

├ľ─čretmen, insan─▒, do─čay─▒ ve ya┼čam─▒ sever.

├ľ─čretmen, insan ili┼čkilerinde ba┼čar─▒l─▒, bilimsel geli┼čmelere sanatsal etkinliklere duyarl─▒d─▒r.

├ľ─čretmen, kollektif ├žal─▒┼čmaya yatk─▒n, ├╝retken, g├╝d├╝leyici bilgilidir.

D├╝┼č├╝nme ve g├Âzlemlerinde nesneldir, yarg─▒lar─▒nda yan─▒labilece─čini kabul ederek esnek ve ak─▒lc─▒ davran─▒r.

Demokratik ya┼čam─▒n ilkelerine ve insan haklar─▒na sayg─▒l─▒d─▒r.

3.4. S─▒n─▒fta ─░leti┼čim

S─▒n─▒f, e─čitsel ama├žlar─▒n ger├žekle┼čtirilmesi i├žin yap─▒land─▒r─▒lm─▒┼č e─čitim ortam─▒d─▒r. Ama├žlar─▒n ger├žekle┼čmesi ise, ├Â─čretmen ve ├Â─črenciler aras─▒nda kurulan ileti┼čimin niteli─či ile ilgilidir. E─čitimde ileti┼čim, hedeflenen davran─▒┼č de─či┼čikli─čini olu┼čturmak i├žin gereksinilen ili┼čki a─č─▒ olarak tan─▒mlanacak olursa, ileti┼čimde en ├Ânemli unsurun ama├žlar─▒n payla┼č─▒lmas─▒ oldu─ču s├Âylenebilir. Bunun i├žin ├Âncelikle ama├žlar─▒n a├ž─▒k ve anla┼č─▒l─▒r bir bi├žimde tan─▒mlanmas─▒ gerekmektedir.

Ama├žlar─▒n belirlenmesinde ├Â─čretmen, ├Â─črencilerin haz─▒r bulunu┼čluk d├╝zeyleri, ilgi, beklenti ve yeterliliklerinin bilincinde olmal─▒d─▒r. Ayr─▒ca mevcut e─čitim olanaklar─▒, (e─čitim ortam─▒, program, teknoloji vb.) ama├žlar─▒n saptanmas─▒nda ├Ânemli bir etkendir.

Ger├žekte ileti┼čim, olduk├ža karma┼č─▒k ve ├žok boyutlu bir kavramd─▒r. S─▒n─▒f i├ži ileti┼čim sadece ├Â─čretmen ile ├Â─črenci aras─▒nda de─čil, ├Â─črenciden ├Â─črenciye , ├Â─črenciden ├Â─čretmene ve ├ževreden hepsine d├Ân├╝k bir s├╝reci kapsar. Bunlardan sadece birine y├Ânelik olan tek y├Ânl├╝ ileti┼čim, s─▒k─▒c─▒ ve yarars─▒zd─▒r. Bu nedenle ├Â─čretmen, ileti┼čimin do─čas─▒, niteli─či ve do─čurgular─▒ konusunda bilgili olmal─▒d─▒r.

─░leti┼čimin en ├Ânemli ├Â─česi dildir. ├ľ─čretmen kulland─▒─č─▒ dil ile, ├Â─črencilerin davran─▒┼člar─▒n─▒ kontrol etmelidir. Buna g├Âre ├Â─čretmen, yarg─▒lay─▒c─▒ olmayan esnek ve betimleyici bir dil kullanmal─▒d─▒r. ─░leti┼čimde anlamlar─▒ payla┼čmay─▒ kolayla┼čt─▒ran dil kadar ├Ânemli bir ba┼čka ├Â─če, ses tonu ve beden dilidir. Bu nedenle ├Â─čretmen a├ž─▒k ve anla┼č─▒l─▒r bir ├╝slupla konu┼čmal─▒, konunun durumuna uygun vurgulamalarda bulunmal─▒d─▒r. G├╝l├╝mseme, ba┼čla onaylama, y├╝r├╝y├╝┼č bi├žimi gibi bir ├žok jest ve mimik ileti┼čimi tamamlay─▒c─▒ ├Â─čelerdir.

S─▒n─▒fta ger├žekle┼čen her t├╝r etkinlik, belli bir ileti┼čim ├Âr├╝nt├╝s├╝ i├žinde olu┼čur. ─░leti┼čimin g├Âzlenen sonu├žlar─▒ kadar g├Âzlenemeyen sonu├žlar─▒ da vard─▒r. ├ľrne─čin etkili bir ├Â─črenme nas─▒l olumlu bir ileti┼čim sisteminin ├╝r├╝n├╝ ise, istenmeyen davran─▒┼člarda, bir ileti┼čim patolojisinin ├╝r├╝n├╝d├╝r.

3.5. S─▒n─▒f Kurallar─▒

S─▒n─▒ftaki t├╝m etkinliklerin belli bir kurallar dizisi i├žinde ger├žekle┼čmesi beklenir. Bu nedenle kural koyma, s─▒n─▒f y├Ânetiminin en stratejik ├Â─česidir. Kural, s─▒n─▒fta yer alan e─čitim ya┼čant─▒lar─▒n─▒n ama├žlar─▒na d├Ân├╝k kararlar dizisi olarak tan─▒mlanabilir. Ancak kurallar─▒n ama├žlara d├Ân├╝k olarak al─▒nmas─▒ kadar ├Ânemli olan bir ba┼čka unsur da, uygulanabilir olmas─▒d─▒r.

Kural koymada ├Ânemli olan, ├Â─čretmen ve ├Â─črencilerin ortak bir alg─▒ dayana─č─▒ndan hareketle anlay─▒┼č birli─čine ula┼čmalar─▒d─▒r. Etkin bir kural koyma s├╝reci, kat─▒l─▒mc─▒ karar s├╝recinin dinamiklerini i├žerir. Kat─▒l─▒mc─▒l─▒k; karardan etkilenenlerin beklenti ve gereksinimlerinin seslendirilmesini gerektirir. B├Âylece s─▒n─▒fta ├Âzg├╝r ve demokratik bir tart─▒┼čma ortam─▒ da sa─članabilir.

Kural, asla de─či┼čmez mutlak do─črular ┼čeklinde yukardan a┼ča─č─▒ya dikte ettirilmemelidir. Bu durum, i┼člemeyen veya hatal─▒ olan kurallar─▒n de─či┼čtirilmesini g├╝├žle┼čtirir. Sonu├žta kat─▒ kuralc─▒l─▒k anlay─▒┼č─▒, hem ├Â─črencilerin ki┼čilik geli┼čimlerini olumsuz y├Ânde etkiler, hem de s─▒n─▒ftaki ya┼čam─▒ can s─▒k─▒c─▒ bir hale getirir. Ayn─▒ zamanda ├Â─črencinin belli moral motivasyonunu ve okul iklimini bozar. Ger├žekte kural, belli ama├žlara ula┼čmak i├žin kullan─▒lan bir ara├žt─▒r. Bu nedenle ama├žlarla ara├žlar─▒n yer de─či┼čtirmesine de neden olabilecek kat─▒ kuralc─▒l─▒ktan, ├Âzenle ka├ž─▒n─▒lmal─▒d─▒r.

3.6. Tan─▒┼čma

Okulda ilk g├╝n ├Â─črenciler, ├ževrelerini inceler ve birbirlerini tan─▒maya ├žal─▒┼č─▒rlar. Okula yeni ba┼člayan ├Â─črenciler ise, kayg─▒l─▒ ve heyecanl─▒d─▒rlar. Kayg─▒ ve heyecan─▒n kayna─č─▒nda belirsizlik endi┼česi yer al─▒r.

S─▒n─▒f i├ži ileti┼čim, tan─▒┼čma ile ba┼člar. ├ľ─čretmen ├Âncelikle kendini tan─▒tmal─▒ ve ├Â─črencileri ile birlikte olmaktan mutlu oldu─čunu belirtmelidir. Tan─▒┼čma, ├Â─čretmen i├žin hem ├Â─črenciler hakk─▒nda bilgi almak, hem de s─▒n─▒f iklimini yumu┼čatmak i├žin iyi bir f─▒rsatt─▒r. Tan─▒┼čma, konusundaki belirsizli─či gidermek i├žin, ├Â─čretmen k─▒sa bir ├Ârnek vererek, ├Â─črencilere yard─▒mc─▒ olmal─▒d─▒r. Bu ├Ârnekte ├Â─črencinin vermesi gereken bilgiler, mutlaka ad─▒ ve soyad─▒ ile ba┼člamal─▒d─▒r. ├ç├╝nk├╝ ismi ile tan─▒nmak, ├Â─črencinin bireyselle┼čmesine yard─▒mc─▒ olur. Tan─▒┼čma ├Â─črencilerin ya┼člar─▒na g├Âre farkl─▒ ┼čekillerde d├╝zenlenebilir.

4. ─░STENMEYEN DAVRANI┼×LARIN Y├ľNET─░M─░

Bu b├Âl├╝mde istenmeyen davran─▒┼člar─▒n ortaya ├ž─▒kmas─▒na neden olan bireysel ve ba─člamsal ko┼čullar, sosyo psikolojik dinamikler a├ž─▒s─▒ndan tan─▒mlanm─▒┼čt─▒r. Bu ama├žla, ├Âncelikle istenmeyen davran─▒┼č terimi kavramla┼čt─▒r─▒lm─▒┼č ve problemli davran─▒┼člara kar┼č─▒ uygulanabilecek sorun ├ž├Âzme stratejileri a├ž─▒klanm─▒┼čt─▒r.

4.1. ─░stenmeyen Davran─▒┼č─▒n Tan─▒m─▒

─░stenmeyen davran─▒┼člar─▒n sa─čl─▒kl─▒ bir bi├žimde tan─▒mlanmas─▒ bu t├╝r davran─▒┼člar─▒n de─či┼čtirilmesi a├ž─▒s─▒ndan belirleyici ├Âneme sahiptir. Ger├žekte istenmeyen davran─▒┼člar─▒n s─▒n─▒rlar─▒n─▒n ├žizilmesi zordur. ├ç├╝nk├╝ davran─▒┼č─▒n istenmeyen nitelikte olmas─▒n─▒ belirleyen etmenler duruma, ko┼čulara, mekana vb. bir dizi de─či┼čkene ba─čl─▒d─▒r. ├ľrne─čin; bah├žede y├╝ksek sesle konu┼čmak veya ko┼čmak uygun bir davran─▒┼čken, s─▒n─▒fta istenmeyen davran─▒┼čt─▒r. Ayr─▒ca istenmeyen davran─▒┼člar, ├Â─črencilerin ya┼č, cinsiyet ve bir dizi psikolojik ├Âzellikleri a├ž─▒s─▒ndan farkl─▒l─▒k g├Âsterir.

Sorunlar─▒ kategorize etme yan─▒lg─▒s─▒na d├╝┼čmemelidir. ├ç├╝nk├╝ kategorize etmek, istenmeyen davran─▒┼člar─▒n ├ž├Âz├╝m├╝nde de, a┼č─▒r─▒ yap─▒land─▒r─▒lm─▒┼č bir y├Ânetsel an!ay─▒┼č─▒n egemen olmas─▒n─▒n anlat─▒m─▒d─▒r. Oysa nitelik ve kapsam a├ž─▒s─▒ndan hi├ž bir sorun di─čeri ile ayn─▒ ├Âzellikleri ta┼č─▒maz. Ayr─▒ca kal─▒pla┼čm─▒┼č davran─▒┼č y├Ânetimi tekniklerinin, belli bir zamandan sonra e─čitsel ama├žlara hizmet etti─či de tart─▒┼čmal─▒d─▒r. Bu durum ├Âncelikle ├Â─čretmenin, davran─▒┼č sorunlar─▒n─▒n ger├žek nedenlerini anlamas─▒n─▒ gerektirmektedir. ├ç├╝nk├╝, do─čru anla┼č─▒lmayan hi├ž bir sorun ├ž├Âz├╝lemez.

4.2. Sorunu Anlamak

Davran─▒┼č─▒ anlamak, mevcut sorunlar─▒n nedenlerini tan─▒mlaman─▒n ├Âtesinde, gelecekte ortaya ├ž─▒kabilecek olan istenmeyen davran─▒┼člar─▒n kestirilmesi a├ž─▒s─▒ndan da, gereklidir. Herhangi bir davran─▒┼č─▒n sorun olarak nitelendirilmesi ise, ba─člamsal de─či┼čkenlerin yan─▒s─▒ra, ├Â─čretmenin meslek anlay─▒┼č─▒na da ba─čl─▒d─▒r. Davran─▒┼č sorunlar─▒n─▒n anla┼č─▒lmas─▒ i├žin, ├Â─čretmenin ho┼čg├Âr├╝l├╝ ve demokratik bir ki┼čilik ├Âr├╝nt├╝s├╝ne sahip olmas─▒ gerekir. Aksi halde ├Â─črenciler, otokratik bir ├Â─čretmene kar┼č─▒, cezaland─▒r─▒lma endi┼česinden dolay─▒, ger├žek tepkilerini bast─▒rmay─▒ se├žeceklerdir. Ayn─▒ ┼čekilde a┼č─▒r─▒ serbest ve duyars─▒z bir ├Â─čretmen de, ├Â─črencilerine davran─▒┼č modeli olu┼čturamad─▒─č─▒ i├žin etkisiz olacakt─▒r. Her iki durumda da, ortak olan ├Âzellik, davran─▒┼člar─▒n ger├žek nedenlerini anlama yeterli─činden yoksunluktur.

Sorunu anlama; s─▒n─▒f i├ži de─či┼čkenleri kontrol etmek ve y├Ânlendirmek amac─▒yla, ├Â─črencilerle payla┼č─▒lan bir etkile┼čim s├╝recidir. Bu ba─člamda ├Â─čretmen, ├Âzellikle istenmeyen davran─▒┼člar─▒n nedenleri ├╝zerine yo─čunla┼čmal─▒d─▒r.

4.3. ─░stenmeyen Davran─▒┼člar─▒n Y├Ânetiminde Sorun ├ç├Âzme Stratejileri

Sorun ├ž├Âzme stratejisi, bir problem durumunun ortadan kald─▒r─▒lmas─▒na y├Ânelik etkinliklerin t├╝m├╝n├╝ kapsamaktad─▒r. ─░stenmeyen davran─▒┼člar─▒n y├Ânetilmesinde, uygun bir strateji geli┼čtirmek i├žin, ├Âncelikle ula┼č─▒lmas─▒ hedeflenen durumun tan─▒mlanmas─▒ gerekir. Hedef belirlemede ger├žek├ži ve uygulanabilir bir yakla┼č─▒ma sahip olmak i├žin ise, mevcut durumun ayr─▒nt─▒l─▒ bi├žimde analiz edilmesi gerekir. Bu a┼čamada sorunlu davran─▒┼č─▒n hangi ko┼čullarda olu┼čtu─ču ve ne t├╝r sonu├žlara yol a├žt─▒─č─▒ g├Âzlemlenerek raporla┼čt─▒r─▒lmal─▒d─▒r.

─░stenmeyen davran─▒┼člara kar┼č─▒ geli┼čtirilecek sorun ├ž├Âzme stratejilerinin ortak ├Âzelli─či olumlu davran─▒┼č ├Ârneklerinin vurgulanmas─▒d─▒r. Bu ama├žla ├Â─čretmenin davran─▒┼člar─▒ ile s├Âzlerinin uyumlu ve olumlu olmas─▒, ki┼čilik ├Âzellikleri a├ž─▒s─▒ndan ├Â─črencilerine ├Ârnek olu┼čturmas─▒n─▒ sa─člar. Davran─▒┼č─▒n y├Ânetimi, her ko┼čulda, ├Â─črenciye sa─čalt─▒c─▒ davran─▒┼č ├Ârneklerine y├Ânelik ipu├žlar─▒ vererek, alternatif se├ženekler sunmay─▒ gerektirir. ├ľrne─čin hata yapan ├Â─črenciden davran─▒┼č─▒n─▒n nedenlerini a├ž─▒klamas─▒ istendi─činde, ├Â─čretmenin yarg─▒lay─▒c─▒ bir ├╝slup tak─▒nmas─▒, e─čitsel bir tav─▒r de─čildir. ├ľ─čretmen sorun ortaya ├ž─▒kt─▒─č─▒nda kendinden emin g├╝venli ancak hata yapan ├Â─črencinin de, iyi niyetine inanan bir tutum sergilemelidir. ├ç├╝nk├╝ istenmeyen davran─▒┼č─▒n de─či┼čtirilmesi, ├Â─črencinin ki┼čilik de─čerleri ve ├Âzg├╝ven duygular─▒n─▒n peki┼čtirilmesine ba─čl─▒d─▒r. Ya┼čam, bir anlamda hata yaparak ├Â─črenilebilir. Dolay─▒s─▒yla ├Â─črenci hatalar─▒nda, su├žlay─▒c─▒ ├Â─čretmen tutumlar─▒, ├žo─ču kez soruna neden olan davran─▒┼čtan ├žok daha ciddi davran─▒┼č bozukluklar─▒na yol a├žabilir.

4.3.1. G├Ârmezden gelmek

Baz─▒ davran─▒┼člar, yo─čunluk, s├╝reklilik ve yayg─▒nl─▒k g├Âstermeyen sadece o an─▒n durumsal ko┼čullar─▒na ba─čl─▒ olarak ortaya ├ž─▒kan masum ├Â─črenci kusurlar─▒d─▒r. Bu t├╝r sorunlar─▒, bir problem durumu gibi alg─▒lamak do─čru de─čildir. Ancak ├Â─čretmen, g├Ârmezden geldi─či davran─▒┼č─▒ peki┼čtirmekten ka├ž─▒nmal─▒d─▒r. B├Âyle bir durumda, ├Â─črenci hatal─▒ davran─▒┼č─▒n─▒n ├Â─čretmen taraf─▒ndan onayland─▒─č─▒ yan─▒lg─▒s─▒na d├╝┼čebilir. Do─čal olarak, davran─▒┼č─▒n hatal─▒ oldu─ču konusunda hi├ž bir d├Ân├╝t alamayan ├Â─črenci, tutumunu de─či┼čtirmek gereksinimi duymaz. Bu nedenle ├Â─čretmen, y├╝z ifadesi veya beden dilini kullanarak davran─▒┼č─▒ fark etti─čini g├Âstermelidir. ├ľrne─čin tenef├╝ste oyuna dald─▒klar─▒ ve zili farketmedikleri i├žin s─▒n─▒fa birka├ž dakika ge├ž kalan ├Â─črencilere, ├Â─čretmen ba┼č─▒n─▒ sallayarak davran─▒┼člar─▒n─▒ onaylamad─▒─č─▒n─▒ g├Âsterebilir.

G├Ârmezden gelmek, hatal─▒ davran─▒┼č─▒n fark─▒nda olundu─čunu kar┼č─▒ tarafa esnek bir ileti┼čim diliyle yans─▒tabilme ustal─▒─č─▒n─▒n anlat─▒m─▒d─▒r. G├Ârmezden gelinecek davran─▒┼člar─▒n ortak ├Âzelli─či, spontane olarak yap─▒lmalar─▒ ve dikkatsizlik sonucu ortaya ├ž─▒kmalar─▒d─▒r.

Ancak dikkatli kullan─▒lmad─▒─č─▒nda, g├Ârmezden gelme, y├Ânteminin ciddi sorunlara neden olmas─▒ da m├╝mk├╝nd├╝r. ├ľrne─čin, ├Ânemli davran─▒┼č bozukluklar─▒n─▒ g├Ârmezden gelmenin, yeterli ve etkili olmayaca─č─▒ a├ž─▒kt─▒r. Aksine b├Âyle bir tutum, sorunun a─č─▒rla┼čmas─▒na yol a├žar.

4.3.2. Uyarma

Uyarma, istenmeyen davran─▒┼č─▒n d├╝zeyine g├Âre farkl─▒ ┼čekillerde uygulanabilir. ├ľrne─čin, ├Â─črenci ile g├Âz temas─▒ kurmak, dolayl─▒ olarak soruna dikkat ├žekmek ya da do─črudan uyarmak m├╝mk├╝nd├╝r. Hangi yakla┼č─▒m─▒n benimsenece─či, istenmeyen davran─▒┼č─▒n ├Ânem derecesine ve dersin ak─▒┼č─▒n─▒ engelleme d├╝zeyine ba─čl─▒d─▒r. Bu konuda ├Â─čretmen, ├Âncelikle beden dilini kullanmal─▒, sonu├ž alamazsa ko┼čullara g├Âre farkl─▒ yakla┼č─▒mlar geli┼čtirmelidir. ├ľrne─čin s─▒ra arkada┼č─▒ ile konu┼čan ├Â─črenci ile ├Â─čretmenin g├Âz temas─▒ kurmas─▒ m├╝mk├╝nd├╝r. ├ľ─čretmenin dersin ak─▒┼č─▒n─▒ bozmadan ├Â─črencilerine susmas─▒ y├Ân├╝nde bak─▒┼člar─▒ ile g├Ânderdi─či mesaj etkili olmazsa, bu kez i┼čaret parma─č─▒yla a─čz─▒n─▒ kapatarak ┬ôsus┬ö i┼čareti yapabilir. Ayr─▒ca konu┼čmas─▒n─▒ bir s├╝re keserek isim vermeden baz─▒ arkada┼člar─▒n─▒z─▒n susmas─▒n─▒ bekliyorum, san─▒yorum ┼čimdi konu┼čmalar─▒ gereken ├Ânemli bir sorunlar─▒ var diyerek ├Â─črencilerin dikkatini ├žekebilir. Bu tutum ayn─▒ zamanda ├Â─čretmenin probleme espri ile yakla┼čabildi─činin anlat─▒m─▒ olarak alg─▒lanaca─č─▒ i├žin,etkili bir uyar─▒ olabilir. Uyar─▒ teknikleri olarak tan─▒mlanabilecek bu yakla┼č─▒mlar, ├žo─čunlukla istenmeyen davran─▒┼člar─▒n ortadan kald─▒r─▒lmas─▒nda yararl─▒ yollard─▒r.

Do─črudan uyarma, dolayl─▒ uyarman─▒n yetersiz oldu─ču durumlarda tercih edilen bir y├Ântemdir. En yayg─▒n do─črudan uyar─▒ y├Ântemi, s├Âzl├╝ uyar─▒lard─▒r. S├Âzl├╝ olarak uyar─▒, yeterince esnek ve alternatif davran─▒┼č bi├žimini g├Âsterir nitelikte olmazsa, beklenilen sonuca ula┼č─▒lamaz. Bu nedenle ├Â─čretmen m├╝mk├╝nse, dersin ak─▒┼č─▒n─▒ da bozmadan aralar─▒nda konu┼čmakta olan ├Â─črencilerin yan─▒na yakla┼čarak yumu┼čak bir ses tonu ile uyarmal─▒d─▒r. Uyar─▒lar─▒n, sadece istenmeyen davran─▒┼ča y├Ânelik olmas─▒na dikkat edilmelidir.

├ľzetle, uyar─▒lan ├Â─črencilerin istenmeyen davran─▒┼člar konusunda bilgilendirilmesine ve ki┼čilik de─čerlerinin korunmas─▒na, ├Âzen g├Âsterilmelidir. B├Âyle durumlar da, ├Â─črencilerin y├╝ksek sesle s─▒n─▒f ├Ân├╝nde azarlanmalar─▒ ya da ge├žmi┼čte ki benzer ya┼čant─▒ ├Ârnekleri hat─▒rlat─▒larak su├žlanmalar─▒ do─čru de─čildir. Bu t├╝r s├Âzl├╝ uyar─▒lar, ├Â─črencilerin, ├Â─čretmenlerinin s─▒n─▒f y├Ânetme g├╝c├╝ ve mesleki yeterli─či konusunda ku┼čkuya d├╝┼čmelerine neden olabilece─či gibi, dersin ak─▒┼č─▒n─▒ da, olumsuz y├Ânde etkiler. Ara┼čt─▒rmalar problem durumunda, sakin ve kararl─▒ ├Â─čretmen tutumunun, davran─▒┼č y├Ânetiminin en ├Ânemli de─či┼čkenlerinden biri oldu─čunu g├Âstermektedir. Ayr─▒ca problem durumunda, ├Â─čretmenin tak─▒naca─č─▒ yumu┼čak tav─▒r, ├Â─črencilerin kendi davran─▒┼člar─▒n─▒ nesnel ├Âl├ž├╝lerde de─čerlendirmelerini kolayla┼čt─▒r─▒r.

Ders s─▒ras─▒nda istenmeyen davran─▒┼člar g├Âsteren ├Â─črencilerle, di─čer zamanlarda g├Âr├╝┼čmek de yararl─▒d─▒r. Bu t├╝r g├Âr├╝┼čmeler i├žin ├Â─čretmen, sorunun ├Ânemine g├Âre uygun f─▒rsatlar sa─člamal─▒d─▒r. Derste dikkati da─č─▒n─▒k ├Â─črenci ile ders sonunda g├Âr├╝┼čme olana─č─▒ yaratmak, olumlu bir ├Â─čretmen davran─▒┼č─▒d─▒r. Bu t├╝r yakla┼č─▒mlar ├Â─črencilerin ├Â─čretmenlerine g├╝ven duymalar─▒n─▒ sa─člayaca─č─▒ i├žin sorunlar─▒n ├ž├Âz├╝m├╝n├╝ de kolayla┼čt─▒r─▒r.

4.3.3. Dikkat ├žekmek

Baz─▒ durumlarda dolayl─▒ veya do─črudan uyar─▒lar─▒n etkisiz kalmas─▒ m├╝mk├╝nd├╝r. Dikkat ├žekmek, ki┼či ya da grup d├╝zeyinde uyar─▒n─▒n ├Âtesinde, cezaya y├Ânelik ├ža─čr─▒┼č─▒mlar da, i├žeren davran─▒┼č bozukluklar─▒ i├žin uygulan─▒r. S─▒n─▒fta y├╝ksek sesle veya izinsiz konu┼čmak, ders ara├ž ve gere├žlerini k├Ât├╝ kullanmak bu t├╝r olumsuz davran─▒┼člara ├Ârnek olarak verilebilir. Bu ama├žla, ├Â─čretmen ├Âncelikle s─▒n─▒fta bir konu┼čma yaparak, uyulmas─▒ gereken kurallar─▒ hat─▒rlatmal─▒d─▒r. S─▒n─▒f ya┼čam─▒n─▒ d├╝zenleyen kurallar─▒n vurgulanmas─▒, ├Âzellikle g├Âzlenen davran─▒┼č sorunlar─▒ ├╝zerinde yo─čunla┼čt─▒r─▒lmal─▒d─▒r. ├ľte yandan olumlu ├Ârneklere de deyinilerek, ├Â─črencilerin ├Âzg├╝ven ve dayan─▒┼čma duygular─▒ desteklenmelidir. Dikkat ├žekmenin ba┼čar─▒l─▒ bir bi├žimde uygulanabilmesi i├žin, sorunlar─▒n ki┼čiselle┼čtirilmesinden ka├ž─▒n─▒lmal─▒d─▒r.

Dikkat ├žekmek, istenmeyen davran─▒┼člar─▒n nedenlerini anlamak ve kar┼č─▒t ├Ânlemler geli┼čtirmek ┼čeklinde iki a┼čamal─▒ bir s├╝re├ž olarak planlanmal─▒d─▒r. Nedenlerin anla┼č─▒lmas─▒, s─▒n─▒f─▒n davran─▒┼č sorunlar─▒n─▒n ├Âzg├╝rce tart─▒┼č─▒ld─▒─č─▒ bir platforma d├Ân├╝┼čt├╝r├╝lmesini gerektirir. Bu a┼čamada, ├Â─črencilerin g├Âr├╝┼č ve ├Ânerileri ba─člam─▒nda, sorunlara yakla┼č─▒m bi├žimleri ile problem kaynaklar─▒ aras─▒ndaki ili┼čkiler g├Âzlenmelidir. Ba┼čka bir anlat─▒mla, ├Â─črencilerin sorunlu davran─▒┼člar─▒n─▒n nedenleri konusunda d├╝┼č├╝nce ├╝retmeleri ve ├ž├Âz├╝m ├Ânerileri geli┼čtirmeleri gerekir. Bu sayede gelecekte ortaya ├ž─▒kabilecek olas─▒ problemlere de ─▒┼č─▒k tutacak ┼čekilde y├Ânlendirilmi┼č olur. Bu ama├žla ├Â─čretmen, ├Âncelikle mevcut durumun b├╝t├╝n y├Ânleri ile analiz edilmesine ├Âzel bir ├Ânem vermelidir. Dikkat ├žekme, okul y├Ânetimi ve rehberlik servisi ile ili┼čki kurmadan ├Ânce yap─▒lan en ciddi ve en kapsaml─▒ uygulamad─▒r.

4.3.4. Okul y├Ânetimi ve rehberlik servisi ile ili┼čki kurmak

Baz─▒ davran─▒┼č sorunlar─▒, ├Â─čretmenin okul y├Ânetimi ve rehberlik servisi ile i┼čbirli─či i├žinde ├žal─▒┼čmas─▒n─▒ gerektirir. Esasen ilke olarak, ├Â─čretmenin her konuda okul y├Ânetimi ve rehberlik servisi ile ili┼čki kurmas─▒ beklenir. Ancak s─▒n─▒f i├žinde olu┼čan baz─▒ davran─▒┼č sorunlar─▒ ├Â─čretmen taraf─▒ndan ├ž├Âz├╝me kavu┼čturulabilir. ├ťstelik yo─čun bir i┼č y├╝k├╝ alt─▒nda bulunan okul y├Ânetiminin, her t├╝r davran─▒┼č sorunun iletildi─či bir pozisyon olarak alg─▒lanmas─▒ do─čru de─čildir. Ne var ki okul i├žinde veya ├ževrede olu┼čan ┼čiddet gruplar─▒n─▒n neden oldu─ču y─▒k─▒c─▒l─▒k, madde ba─č─▒ml─▒l─▒─č─▒, gibi a─č─▒r davran─▒┼č problemlerinin ├ž├Âz├╝m├╝nden ├Âzellikle okul y├Ânetimi sorumludur. Ayr─▒ca devams─▒zl─▒k, yalanc─▒l─▒k, okuldan ka├žma, sosyal uyum g├╝├žl├╝kleri, sald─▒rganl─▒k gibi istenmeyen davran─▒┼člar─▒n y├Ânetiminde, ├Â─čretmenin kurumsal destekten yararlanmas─▒ gerekir. Bu ama├žla ├Â─čretmen g├Âzledi─či davran─▒┼č sorunlar─▒n─▒ raporla┼čt─▒rarak, okul y├Ânetimine iletmeli ve bu kanalla rehberlik servisini bigilendirilmelidir.

Davran─▒┼č sorunlar─▒n─▒n ├ž├Âz├╝m├╝, kollektif bir i┼čbirli─čini gerektirir. ├ľ─čretmenin rehberlik servisinde g├Ârevli e─čitim uzmanlar─▒ ile ├žal─▒┼čma al─▒┼čkanl─▒─č─▒ kazanmas─▒, ├Âncelikle kendisinin i┼čbirli─či i├žin harekete ge├žmesine ba─čl─▒d─▒r. Baz─▒ durumlarda sorunsuz ├Â─čretmen g├Âr├╝nt├╝s├╝ vermek i├žin problemlerin yans─▒t─▒lmamas─▒, sadece bir meslek patolojisinin belirtisidir.

├ľ─čretmen, rehberlik servisi uzmanlar─▒ ile sorunu tart─▒┼čarak, ├ž├Âz├╝m s├╝recinde izlenmesi gereken yakla┼č─▒m─▒ belirlemelidir. Davran─▒┼č sorunlar─▒ g├Âzlenen ├Â─črencilerin, rehberlik servisi taraf─▒ndan izlenmesi s─▒ras─▒nda da ├Â─čretmen, uzmanlarla g├Âr├╝┼č al─▒┼č veri┼činde bulunmal─▒d─▒r. Bu a┼čamada daha ├Ânce sorun hakk─▒nda bilgilendirilen anne - baban─▒n deste─činden yararlan─▒lmal─▒d─▒r. ├ľ─čretmen, rehberlik servisi ve ailenin davran─▒┼č y├Ânetiminde dayan─▒┼čma i├žinde hareket etmesi, sorunun ├ž├Âz├╝m├╝n├╝ kolayla┼čt─▒r─▒r.

4.3.5. ├ľd├╝l ve ceza sistemini kullanmak

├ľd├╝l istendik davran─▒┼člar─▒ peki┼čtirmeye, ceza istenmeyen davran─▒┼člar─▒ ortadan kald─▒rmaya y├Âneliktir. ├ľd├╝l ve ceza sisteminin temel amac─▒, ├Â─črenciye kendi davran─▒┼člar─▒n─▒ y├Ânetmek i├žin gerekli olan duygusal ve d├╝┼č├╝nsel yeterli─či kazand─▒rmakt─▒r.

├ľd├╝l ve cezan─▒n mutlaka bir amaca y├Ânelik olmas─▒ gerekir. Dolay─▒s─▒yla nedensiz ├Âd├╝l veya ceza verilemez. Ayr─▒ca ├Â─črenci, hangi davran─▒┼člar─▒n─▒n neden ve nas─▒l ├Âd├╝llendirilece─či veya cezaland─▒r─▒laca─č─▒ konusunda yeterli ├Ân bilgilere sahip olmal─▒d─▒r. Bu durum, ├Âd├╝l ve cezan─▒n ama├žl─▒ olmas─▒n─▒n yan─▒ s─▒ra anlaml─▒ olmas─▒n─▒ da, gerektirmektedir.

├ľd├╝l ve cezan─▒n anlaml─▒ olmas─▒ i├žin, ├Â─črencinin psikolojik, zihinsel ve ahl├óki geli┼čimine uygun olmas─▒ gerekir. Bu durumu bir ├Ârnek ba─člam─▒nda incelemek amac─▒yla, kopya ├žekme giri┼čiminde bulunmak isteyen bir ├Â─črenciyi ele alal─▒m. Bazen yakalanma olas─▒l─▒─č─▒ (cezaland─▒r─▒lma) d├╝┼č├╝k elde edilecek sonu├ž y├╝ksek olabilir. Ancak, ├Â─črenci olumlu bir benlik alg─▒s─▒na ve toplumca onaylanm─▒┼č bir ki┼čilik ├Âr├╝nt├╝s├╝ne sahipse, kopya ├žekmeyi kendine uygun bulmayacakt─▒r. ├ç├╝nk├╝ yakalanmas─▒ durumunda kaybedece─či sayg─▒nl─▒─č─▒ ve onurudur.

Ara┼čt─▒rmalar ├Âd├╝l├╝n ├Â─črenmede cezaya oranla daha etkili ve kal─▒c─▒ oldu─čunu g├Âstermektedir. ├ľd├╝l ve ceza konusunda yap─▒lan ara┼čt─▒rma bulgular─▒na dayanarak a┼ča─č─▒daki sonu├žlar ├ž─▒kart─▒labilir.

Hangi davran─▒┼člar─▒n neden ve nas─▒l ├Âd├╝llendirilece─či ya da cezaland─▒r─▒laca─č─▒n─▒, ├Â─črencilerle birlikte kararla┼čt─▒rmak, e─čitsel a├ž─▒dan daha etkili olmaktad─▒r.

├ľd├╝l ve ceza uygulamalar─▒ kararl─▒ ve tutarl─▒ bir bi├žimde yap─▒lmal─▒d─▒r. Ayn─▒ davran─▒┼č bir kez ├Âd├╝llendirilir, bir ba┼čka seferde ├Âd├╝llendirilmez ya da bir kez cezaland─▒r─▒l─▒r ├Âb├╝r kez cezaland─▒r─▒lmazsa, e─čitsel etkisi azalmaktad─▒r.

├ľd├╝l ve ceza, davran─▒┼č ortaya ├ž─▒kt─▒─č─▒ anda verilmeli ve mutlaka sonu├žlar─▒ izlenmelidir.

├ľ─čretmen, ├Âd├╝l ya da ceza verirken duygusal davranmamal─▒d─▒r. ├ľzellikle ceza, asla bir ├Âfke ve h─▒nc─▒n sonucu olmamal─▒d─▒r.

├ľd├╝l ve ceza verilmeden ├Ânce, davran─▒┼č─▒n nedenleri anla┼č─▒lmal─▒d─▒r. ├ľzellikle ceza vermeden ├Ânce, istenmeyen davran─▒┼čta ├Â─črencinin ki┼čisel olarak ne ├Âl├ž├╝de kusurlu oldu─čundan emin olunmal─▒d─▒r.

├ľd├╝l ve ceza ki┼čili─čin tamam─▒na de─čil, sadece istenmeyen davran─▒┼ča y├Ânelik olmal─▒d─▒r.

├ľd├╝l ve ceza yap─▒c─▒, yarat─▒c─▒ ve ├Â─črenciyi geli┼čtirici nitelikte olmal─▒d─▒r.

├ľ─čretmen ├Âd├╝l ve ceza kullan─▒m─▒nda, yans─▒z ve adil davranmal─▒d─▒r.

├ľd├╝l ve ceza, s─▒n─▒f─▒n duygusal atmosferini olumsuz y├Ânde etkileyen yo─čunluk ve s─▒kl─▒kta verilmemelidir. ├ľ─črenciler ├Âzellikle cezaland─▒r─▒lma endi┼česinden korunmal─▒d─▒r.

Hi├ž bir zaman ├Âdevler ve dersler ceza olarak kullan─▒lmamal─▒d─▒r.

├ľd├╝l ve ceza mant─▒kl─▒ ve anla┼č─▒labilir ├Âl├ž├╝tlere g├Âre verilmelidir. ├ľrne─čin a─č─▒r bir su├žun, hafif bir ceza ile kar┼č─▒lanmas─▒, istenmeyen davran─▒┼č─▒n ortadan kald─▒r─▒lmas─▒ i├žin yeterli olamaz.

Bu bilgilerin ─▒┼č─▒─č─▒nda, ├Âd├╝l ve ceza kullan─▒m─▒n─▒n yararlar─▒ ve sak─▒ncalar─▒ a┼ča─č─▒daki gibi s─▒ralanabilir.

4.3.5.1. ├ľd├╝l vermenin yararlar─▒

├ľd├╝l, ├Â─črencinin olumlu davran─▒┼člar─▒ i├žin isteklendirilmesi ve g├╝d├╝lenmesini kolayla┼čt─▒r─▒r.

├ľd├╝l, ├Â─črencinin ├Â─črenilecek konuya, ilgi duymas─▒ ve moral motivasyonunu art─▒rmas─▒ a├ž─▒s─▒ndan yararl─▒d─▒r.

├ľd├╝lle davran─▒┼člar─▒n onaylanmas─▒, bireyin olumlu bir benlik alg─▒s─▒ ve sa─čl─▒kl─▒ bir ki┼čilik ├Âr├╝nt├╝s├╝ geli┼čtirmesini kolayla┼čt─▒r─▒r.

├ľd├╝l, sosyal kabul g├Ârme, ba─članma, kendini ger├žekle┼čtirme gibi gereksinimlerin doyurulmas─▒ yoluyla, ├Â─črencinin ya┼čama bak─▒┼č a├ž─▒s─▒n─▒ olumlu y├Ânde etkiler.

4.3.5.2. ├ľd├╝l vermenin sak─▒ncalar─▒

Bazen ├Âd├╝l kazanmak, ├Â─črencinin as─▒l amac─▒ haline gelebilmektedir.

├ľd├╝l ara├ž olarak de─čil de ama├ž olarak kullan─▒l─▒rsa, ba┼čar─▒s─▒zl─▒k durumunda, ├Â─črenci endi┼če ve kayg─▒ duymaktad─▒r.

S├╝rekli ve benzer ┼čekillerde ├Âd├╝llendirme, ├Â─črencinin g├╝d├╝lenme d├╝zeyinin giderek d├╝┼čmesine neden olmaktad─▒r.

4.3.5.3. Ceza vermenin yararlar─▒

Etkili bir ceza, ├Â─črenciyi olumsuz davran─▒┼člar─▒ yapmaktan al─▒koyabilir.

Ceza istenmeyen davran─▒┼člar─▒n sonunda olu┼čan zarar─▒n giderilmesi veya kay─▒plar─▒n kar┼č─▒lanmas─▒na hizmet eder.

Ceza, ├Âd├╝l ile birlikte dengeli bir bi├žimde kullan─▒ld─▒─č─▒nda, istenmeyen davran─▒┼člar ├╝zerinde sosyal kontrol sa─člar.

Ceza, ├Âzellikle bilerek yap─▒lan olumsuz davran─▒┼člar─▒n yerle┼čmesini engellemek a├ž─▒s─▒ndan yaral─▒d─▒r.

Ak─▒lc─▒ ve tutarl─▒ bir ceza sistemi, ├Â─črencilerin adalet ve g├╝ven duygular─▒n─▒ geli┼čtirir. Ayr─▒ca s─▒n─▒f i├ži uyumun yan─▒s─▒ra, ├Â─črencinin sosyal ili┼čki kurma becerisini de, olumlu y├Ânde etkiler.

4.3.5.4. Ceza vermenin sak─▒ncalar─▒

Su├ža uygun olmayan ceza verme, ├Â─črencide kal─▒c─▒ davran─▒┼č bozukluklar─▒ olu┼čmas─▒na neden olur.

Ceza, ├Â─črencilerde korku ve endi┼če yaratt─▒─č─▒ i├žin, s─▒n─▒fta kayg─▒y─▒ art─▒r─▒r ve ├Â─črenmeyi g├╝├žle┼čtirir.

S├╝rekli cezaland─▒rma, ├Â─črencilerde genel bir kay─▒ts─▒zl─▒k ve ba─č─▒┼č─▒kl─▒k durumu yaratabilir.

A─č─▒r cezalar, ├Â─črencide ├Âfke, nefret gibi olumsuz duygular─▒n yerle┼čmesine neden olabilir.

Ceza veren ki┼či i├žin de, duygusal olarak zarar verici, incitici bir durumdur.

Genellikle ceza verilirken, olumsuz duygular─▒n bask─▒s─▒ nedeniyle ama├žlarla ara├žlar yer de─či┼čtirmektedir.

S├╝rekli cezaland─▒rma, ├Â─črencinin olumlu bir benlik alg─▒s─▒ ve ├Âzdenetim yeterli─či geli┼čtirmesini g├╝├žle┼čtirir.

Ceza sadece verilen ├Â─črenciyi de─čil, bazen s─▒n─▒f─▒n tamam─▒n─▒ olumsuz y├Ânde etkileyebilir.

4.4. ─░stenmeyen Davran─▒┼člar─▒n Y├Ânetiminde ├ľ─čretmene ├ľneriler

─░stenmeyen davran─▒┼člar farkl─▒ nitelik ve yo─čunluklarda olmakla birlikte, her s─▒n─▒fta g├Âzlenebilir. S├Âz konusu kuramsal yakla┼č─▒mlar─▒n kavram ve dizgeleri ile, bu konuda yap─▒lan ara┼čt─▒rmalar─▒na dayanarak istenmeyen davran─▒┼člar─▒n y├Ânetiminde, ├Â─čretmene ┼ču ├Ânerilerde bulunulabilir.

─░stenmeyen davran─▒┼č─▒ ortadan kald─▒rmak, ├Âncelikle sorunu do─čru anlamay─▒ gerektirir.

Sorunu anlamak i├žin, gerekli zaman─▒ ay─▒r─▒n ve ├Âzeni g├Âsterin. ├ç├╝nk├╝, do─čru anla┼č─▒lamayan sorun ├ž├Âz├╝lemez.

Sorunlu davran─▒┼č─▒ anlamak i├žin, betimlemeden ve yorum yapmaktan ka├ž─▒n─▒n, do─čru bir tan─▒mlama i├žin yeterli enformasyonu toplad─▒─č─▒n─▒zdan emin olun.

Sorunlu davran─▒┼č─▒, geli┼čim s├╝reci i├žinde izleyerek raporla┼čt─▒r─▒n.

Sorunlu davran─▒┼č─▒n bireysel, ├ževresel ve ba─člamsal de─či┼čkenlerini, analitik bir g├Âzlemle ayr─▒┼čt─▒r─▒n.

Sorunlu davran─▒┼č─▒n ne ├Âl├ž├╝de s─▒k, yayg─▒n ve yo─čun oldu─čunu g├Âzleyin.

Davran─▒┼č sorunlar─▒ g├Âsteren ├Â─črencilerinize kendileri hakk─▒ndaki d├╝┼č├╝ncelerinizi, d├╝zenli bir ileti┼čim ├Âr├╝nt├╝s├╝ i├žinde ileterek, davran─▒┼člar─▒n─▒ y├Ânlendirmeleri i├žin, gerekli d├Ân├╝tleri sa─člay─▒n.

Sorunlu davran─▒┼č─▒n toplumsal ├ževre, aile gibi ba─člamsal ko┼čullar ile bireysel de─či┼čkenlerin etkile┼čimi sonucu olu┼čan karma┼č─▒k ├Âr├╝nt├╝s├╝n├╝n bilincinde olun.

─░nsan do─čas─▒ temelde iyidir ve her insan kendini geli┼čtirmek ve mutluluk i├žinde varolmak i├žin gerekli potansiyele sahiptir. ├ľ─čretmen, insan─▒n varolu┼č sorununa anlaml─▒ ├ž├Âz├╝mler sunmakla g├Ârevlidir.

├ľ─črenciler de─čil, onlar─▒n davran─▒┼člar─▒ istenmeyen niteliktedir. Ancak bazen istenmeyen davran─▒┼č y├Ânetiminden, istenmeyen insanlar ├╝retmek de, m├╝mk├╝nd├╝r.

Sorunlu davran─▒┼člar─▒n kar┼č─▒s─▒nda g├╝venli, ho┼čg├Âr├╝l├╝ ve kararl─▒ bir tutum g├Âstermek gerekir. B├Âyle bir tutum, sorunun ├ž├Âz├╝me kavu┼čturulmas─▒ konusunda bireysel ve toplumsal ko┼čullar─▒n denetlenmesini ve anla┼č─▒lmas─▒n─▒ kolayla┼čt─▒r─▒r.

├ľ─črencilerin hata yaprak ├Â─črenme hakk─▒ vard─▒r. Onlar─▒n hatas─▒z olmalar─▒n─▒ beklemeyin. Siz de hata yapabilirsiniz ancak onlar─▒ d├╝zeltmek i├žin i├žtenlikle g├Âsterece─činiz her t├╝r ├žaba, ├Â─črencilerinizin g├Âz├╝nde sayg─▒nl─▒─č─▒n─▒z─▒ art─▒racakt─▒r.

Sevgiyi ├Â─črenmek, mutlu ve ├╝retken bir ya┼čam s├╝rd├╝rmenin ├Ân ko┼čuludur. Sevgi ayn─▒ zamanda, istenmeyen davran─▒┼člar─▒n en etkili panzehiridir.

├ľ─črencilerin kendilerini ifade etme, sayg─▒nl─▒k kazanma, s─▒n─▒fta etkin bir yer edinme ├žabalar─▒n─▒ destekleyin. E─čitim bireye kendini tan─▒ma ve anlama olana─č─▒ verdi─či zaman e─čitim olur. Ayr─▒ca insan, ba┼čkalar─▒n─▒ anlamak i├žin ├Ânce kendisini sevmek ve anlamak durumundad─▒r.

├ľ─črencilerinize, olumlu y├Ânde geli┼čecekleri konusunda iyimser beklentilere sahip oldu─čunuzu g├Âsterin.

├ľ─črencilerinizi olumlu bir benlik alg─▒s─▒ ve sa─čl─▒kl─▒ bir ki┼čilik yap─▒s─▒na kavu┼čabilmeleri i├žin, yarat─▒c─▒ ve ├╝retken etkinliklere y├Âneltin.

├ľ─črencinin benlik alg─▒s─▒ ve ├Âz sayg─▒s─▒, ba┼čkalar─▒ taraf─▒ndan nas─▒l alg─▒lanmakta oldu─čunun, kendisi taraf─▒ndan alg─▒lan─▒┼č bi├žimine ba─čl─▒d─▒r. Bu nedenle sa─čl─▒kl─▒ benlik alg─▒s─▒ geli┼čtirmeleri i├žin, ├Â─črencilerinizin birbirleri ile kurduklar─▒ ili┼čkilerin, sayg─▒, nezaket ve ahl├ók kurallar─▒ i├žinde ger├žekle┼čmesine ├Âzen g├Âsterin.

├ľ─črencilerinizi ├╝st├╝nl├╝kleri ve zaaflar─▒ ile oldu─ču gibi kabul edin. Ancak ├Âzellikle olumlu ├Âzelliklerini vurgulayarak, moral motivasyonlar─▒n─▒ y├╝kseltin.

Akademik ba┼čar─▒s─▒zl─▒klar─▒n, ├Â─črencilerinizin kendilerini de─čersiz, hissetmelerine ve ├Âzg├╝ven duygular─▒n─▒ yitirmelerine neden olmas─▒n─▒ engelleyin.

├ľ─črencilerinizin geli┼čim d├Ânemlerine ├Âzg├╝ psikolojik sorunlar─▒n etkisiyle sergiledikleri tepkisel davran─▒┼člar─▒, anlay─▒┼čla kar┼č─▒lay─▒n. ├ľrne─čin, ergenlik d├Âneminin kendini kan─▒tlama, yer edinme gibi gereksinimlerin bask─▒s─▒yla, ba─č─▒ms─▒zl─▒k aray─▒┼člar─▒na yol a├žaca─č─▒n─▒ unutmay─▒n.

─░stenmeyen davran─▒┼č, olumsuz grup etkile┼čiminin ├╝r├╝n├╝d├╝r. Bu nedenle gruplar─▒n olu┼čum ve i┼čleyi┼č s├╝re├žlerini g├Âzleyin, olumsuz normlar─▒n g├╝├žlenmesini engelleyin.

├ľ─črencilerinizin tepkilerini bast─▒rmak yerine, anlamay─▒ se├žin. Bast─▒rma, bir yaya uygulanan ve onu ancak ge├žici olarak etkisiz k─▒lan kuvvetin tan─▒m─▒d─▒r. Bast─▒r─▒lan yay─▒n, tepkisel olarak daha b├╝y├╝k ┼čiddetle ├Ânceki haline d├Ânece─čini unutmay─▒n.

Davran─▒┼č, ├Â─črencinin beklentileri, de─čer yarg─▒lar─▒, ├Ân ya┼čant─▒lar─▒ ve ba─člamsal de─či┼čkenler gibi bir dizi fakt├Âr├╝n etkile┼čimi ile olu┼čur. ─░stenmeyen davran─▒┼člar─▒n bireysel ve ba─člamsal de─či┼čkenlerini, i├žinde bulunduklar─▒ durumun ├Âzg├╝n ko┼čullar─▒ i├žinde de─čerlendirin. Ba┼čka bir anlat─▒mla, a─ča├žlar─▒ ve orman─▒ hem birlikte, hem de ayr─▒ ayr─▒ g├Ârmeye ├žal─▒┼č─▒n.

Derslerin ve her t├╝r e─čitsel etkinli─čin, ├Â─črencilerinizin ilgi, beklenti ve gereksinimlerine d├Ân├╝k olmas─▒na ├Âzen g├Âsterin.

─░stenmeyen davran─▒┼č─▒, yasaklayarak de─čil, yedekleyerek ortadan kald─▒rabilirsiniz. Yedekleme; istenmeyen davran─▒┼ča uygun alternatif se├ženekler sunma ve bunlar─▒n benimsenmesi i├žin, yeterli ├Âl├ž├╝de olumlu peki┼čtire├ž kullanman─▒n anlat─▒m─▒d─▒r.

─░stenmeyen davran─▒┼člar─▒n s─▒n─▒f d─▒┼č─▒ de─či┼čkenleri konusunda duyarl─▒ olun ve ├Â─črencilerinizi toplumsal ├ževre ve akran gruplar─▒n─▒n olumsuz etkilerine kar┼č─▒ koruyun.

S─▒n─▒fta a┼č─▒r─▒ kayg─▒ ve heyecan─▒n, istenmeyen davran─▒┼člara neden olaca─č─▒n─▒ unutmay─▒n. Kayg─▒ ve heyecan─▒ ortadan kald─▒rmak i├žin, tam demokrasi uygulay─▒n ve insanc─▒l bir s─▒n─▒f iklimi olu┼čturun.

─░stenmeyen davran─▒┼člar─▒n y├Ânetiminde, aile ile kuraca─č─▒n─▒z ili┼čkiyi, kar┼č─▒l─▒kl─▒ g├╝ven ve anlay─▒┼č ├╝zerinde yap─▒land─▒r─▒n. Bu ili┼čkinin i┼čbirli─čine d├Ân├╝┼čmesi ├Âncelikle ├Â─čretmenin izleyece─či yakla┼č─▒ma ba─čl─▒d─▒r. Bu ama├žla sorunu tan─▒mlarken ve ├ž├Âz├╝m ├Ânerilerinde bulunurken, kar┼č─▒t g├Âr├╝┼člere a├ž─▒k, i├žtenlikli ve kararl─▒ bir tutum g├Âsterin.

├ľd├╝l ve ceza sistemini, ko┼čullara g├Âre farkl─▒la┼čan esnek bir anlay─▒┼č i├žinde yap─▒land─▒r─▒n. ├çok tekrarland─▒─č─▒ i├žin ├Âzendiricili─čini veya cayd─▒r─▒c─▒l─▒─č─▒n─▒ yitiren uygulamalar─▒n─▒z─▒ g├Âzden ge├žirmeye ve yenilemeye haz─▒r olun.

├ľ─črencilerinizle ders d─▒┼č─▒ zamanlarda da birlikte olmak i├žin uygun f─▒rsatlar yarat─▒n. ├ľrne─čin onlarla sanatsal, k├╝lt├╝rel ve sportif olaylar─▒ birlikte izleyebilir, ├ževre gezileri yapabilirsiniz. Bu t├╝r informal ili┼čkiler, ├Â─črencilerinizle empatik ileti┼čiminizi g├╝├žlendirir ve istenmeyen davran─▒┼člara kar┼č─▒ g├╝venli bir atmosfer olu┼čturur.

─░stenmeyen davran─▒┼člar─▒n y├Ânetiminde bir psikiyatrist gibi davranmay─▒n. Bu ama├žla profesyonel yard─▒m gereksinimi duydu─čunuzda, ailenin onay─▒n─▒ alarak kurumsal destek sa─člay─▒n.

Ya┼čam─▒n amac─▒ mutlu olmakt─▒r. ├ľ─črencilerinizin okul ya┼čam─▒nda mutlu ve ├╝retken olmas─▒, ki┼čilik b├╝t├╝nl├╝─č├╝n├╝ ve ├Âzerkli─čini geli┼čtiren e─čitim ortamlar─▒n─▒n sa─članmas─▒ ile olanakl─▒d─▒r. Bu ama├žla okul bir ├žekim merkezi haline getirilerek, ├Â─črencilerin bo┼č zamanlar─▒nda sanatsal, k├╝lt├╝rel ve sportif etkinliklere kat─▒l─▒mlar─▒ sa─članmal─▒d─▒r.

├ľzetle i├žtenlik, empatik fark─▒ndal─▒k ve ko┼čulsuz sevgi, istenmeyen davran─▒┼člar─▒n ortadan kald─▒r─▒lmas─▒ i├žin en uygun yakla┼č─▒mlard─▒r. Ger├žekte insan, sadece ko┼čulsuz sevgi ve kabul g├Ârd├╝─č├╝ ortamlarda mutlu ve ├╝retken olabilir [1].

5. SINIFTA D─░S─░PL─░N

├ľ─čretmenin s─▒n─▒f ├Ân├╝nde duru┼čundan, ├Âdevleri kontrol edi┼čine kadar pek ├žok husus s─▒n─▒f y├Ânetimini, disiplini etkilemektedir. Bu hususlardan baz─▒lar─▒ a┼ča─č─▒da belirtilmektedir.

5.1. ├ľ─čretmenin S─▒n─▒f ├ľn├╝ndeki Duru┼ču

├ľ─čretmen s─▒n─▒fla ders anlat─▒rken nas─▒l bir pozisyonda olmal─▒d─▒r? Genel kural ├Â─čretmenin s─▒n─▒f ├Ân├╝nde ayakta durmas─▒d─▒r. Oysa bu kural─▒n de─či┼čmesi gerekmektedir. ├ç├╝nk├╝ ├Â─čretmen d├╝┼čmanla y├╝z y├╝ze olmas─▒ gereken bir asker de─čildir, ├Â─črenen grubun i├žinde olmas─▒ gereken bir ki┼čidir. Grubuyla b├╝t├╝nle┼čmeli, fakat kontrol├╝ elinde tutacak bir pozisyonda da olmal─▒d─▒r. Grubun t├╝m ├╝yelerini, ├Â─črencilerini g├Ârebilmeli ayn─▒ zamanda t├╝m ├Â─črencilerin de kendisini g├Ârmesini sa─člamal─▒d─▒r. E─čer bu pozisyonu sa─člayamazsa hem ger├žek y├Âneticilik yapamaz hem de konu┼čurken ├Â─črencilerinin dikkatlerini konu┼čmas─▒ ├╝zerinde toplamada g├╝├žI├╝k ├žeker.

Baz─▒ ├Â─čretmenlerin s─▒n─▒f ├Ân├╝nde konu┼čurken ilgiyi ba┼čka y├Ânlere ├žekme gibi bir ├Âzellikleri vard─▒r. Bundan ka├ž─▒nmak gerekir. Bu durum ├Â─črencilerin dikkatini belli bir noktada toplamalar─▒n─▒ engeller. Konu┼čurken olduk├ža sakin durmak ve dikkati ├žekmek i├žin el ve kollar─▒n─▒ kullanmak genel olarak daha iyi bir yoldur.

5.2. ├ľ─črencilerin S─▒n─▒fta Yerle┼čimi

├ľzellikle sosyal bilgiler derslerinde baz─▒ ├Â─čretmenler, s─▒n─▒flar─▒nda konferans verme e─čilimindedirler. Normal konferans─▒n s─▒n─▒fta i┼či yoktur. Ancak tabi ki ├Â─črencilerle konu┼čulacakt─▒r. Bunun i├žin s─▒n─▒f─▒n ├Ân├╝nde durmaya ya da bu ama├žla s─▒n─▒ftan ayr─▒lmaya gerek yoktur.

├ľ─črencilerin s─▒ralar─▒ndan birine oturmak, hatta (e─čer s─▒ralar sabit de─čilse) ├Â─črencilerle birlikte yar─▒m daire ┼čeklinde oturmak en iyi yoldur. ├ľ─črencileri yar─▒m daire ┼čeklinde oturtarak ├Â─čretmenin de onlar─▒n aras─▒nda yer almas─▒n─▒n iki ├Ânemli yan─▒ vard─▒r. Birincisi, ├Â─črenci grubu hangi ya┼čta olursa olsun, bir ders boyu arkada┼č─▒n─▒n ensesini seyretmekten ho┼članmaz. Ders dinleyen, soru soran ya da cevap veren arkada┼člar─▒yla y├╝z y├╝ze ili┼čkide bulunmak ister. ─░kincisi, ├Â─črenci ├Â─črenirken ├Â─čretmeninin kar┼č─▒s─▒nda de─čil yan─▒nda olmas─▒ndan ho┼član─▒r. ├ľ─čretimde ├Ânemli olan husus ├žok resmi olmayan bir hava yaratmakt─▒r. ├ľ─črenci ├Â─čretmenini pasif bir bi├žimde dinleyerek de─čil, ├Â─čretmeniyle konu┼čarak ├Â─črenecektir. Bu iki hususu dikkate alan bir ├Â─čretmen bir deney yaparken ├Â─črencilerin, kendisini en iyi ┼čekilde g├Ârmesini sa─člayacak ┼čekilde oturmas─▒na ├Âzen g├Âstermesi gerekmektedir.

5.3. ├ľ─čretmenin Konu┼čmas─▒n─▒n Etkinli─či

├ľ─čretmenler genellikle derste ├žok konu┼čurlar. ├ľ─čretmenin ├Âzellikle dersin ba┼člang─▒c─▒nda, kitab─▒n─▒z─▒ kapay─▒n, do─čru oturun, kollar─▒n─▒z─▒ kavu┼čturun ve beni dinleyin gibi s├Âzler s├Âyledi─či duyulur. Daha sonrada kendince iyi disipline olmu┼č ├Â─črencilerin g├Âzlerini k─▒rpmadan ve dikkatli bak─▒┼člar─▒ alt─▒nda yar─▒m saat a├ž─▒klama yapar. Ancak g├Âr├╝n├╝┼če aldanmamak gerekir. Dikkatle ├Â─čretmenlerini dinliyormu┼č gibi g├Âr├╝nen ├Â─črencilerin ak─▒llar─▒ pencereden gelen trafik g├╝r├╝lt├╝s├╝, yemek kokusu ya da g├╝ne┼č ─▒┼č─▒─č─▒yla kilometrelerce uzakta olabilir. B├Âyle bir uyanc─▒ olmadan da ├Â─črenciler ders d─▒┼č─▒ ┼čeyler d├╝┼č├╝nebilirler.

Bir ├Â─čretmen konferans─▒na ya da nutkuna ne kadar s├╝reyle dikkatleri ├žekebilir? Treneman’─▒nda belirtti─či gibi yeti┼čkinin dikkat s─▒n─▒r─▒ 15 dakikad─▒r ve gittik├že azal─▒r. Okul ├žocu─ču i├žin aral─▒ks─▒z konu┼čmay─▒ dinleme limiti, konu┼čman─▒n konusuna ve konu┼čmac─▒n─▒n sesine ba─čl─▒ olarak a┼ča─č─▒ yukar─▒ 10 dakikad─▒r. O halde bunu nas─▒l ba┼čaracakt─▒r.

Baz─▒ ki┼čilerin konu┼čmalar─▒n─▒n ilgin├ž, baz─▒lar─▒n─▒n ise s─▒k─▒c─▒ oldu─ču herkes├že bilinmektedir. Konu┼čmalar─▒ ilgi ve dikkatleri ├žeken profesyonel konu┼čmac─▒lar, politikac─▒lar ve akt├Ârler genellikle konu┼čma e─čitimi kurslar─▒na kat─▒lm─▒┼člard─▒r. Onlar─▒n ba┼čar─▒lar─▒n─▒n s─▒rr─▒ seslerini iyi kullanmalar─▒ndad─▒r.

Hi├žbir ┼čey dersi monoton bir sesten daha ├žabuk mahvedemez. ─░yi konu┼čmac─▒lar s├Âylenecek baz─▒ de─čerli ┼čeylere sahiptirler ve onlar─▒ nas─▒l sunacaklar─▒n─▒ bilirler. Oradaki her birey taraf─▒ndan rahat├ža i┼čitilebilirler. Seslerini ├Ânemli yerleri vurgulamak i├žin y├╝kseltirler. Dramatik etki i├žin seslerini de─či┼čtirirler. Bir ├Â─čretmen de iyi bir konu┼čucu olmal─▒, ne zaman sesini y├╝kseltece─čini, ne zaman yumu┼čataca─č─▒n─▒, ne zaman h─▒zl─▒, ne zaman yava┼č gidece─čini bilmelidir

Kural olarak, ├Â─čretmenin sesi temiz olmal─▒ ve s─▒n─▒ftaki her ├Â─črenciye ula┼čabilmelidir. Fakat d─▒┼čar─▒dan i┼čitilecek kadarda y├╝ksek olmamal─▒d─▒r. K─▒sacas─▒, ba─č─▒rmaktan ka├ž─▒n─▒lmal─▒d─▒r. Ba─č─▒rmak ├Â─čretmeni yoraca─č─▒ gibi di─čer s─▒n─▒flardaki ├Â─črencileri de rahats─▒z edecektir. Daha ├Ânemlisi ba─č─▒rman─▒n ├Â─čretime hi├žbir yarar─▒ da yoktur.

├ľ─čretmenin yaln─▒zca sesini nas─▒l kullanaca─č─▒n─▒ bilmesi de yeterli de─čildir. ├ľ─čretmen ayn─▒ zamanda uygun s├Âzc├╝kleri de nas─▒l se├žece─čini bilmelidir. ─░yi bir konu┼čmac─▒ s├Âzc├╝klerini dinleyicilerinin s├Âzc├╝klerinden se├žmeye ├Âzen g├Âsterir. Bunun anlam─▒,├Â─čretmenin ├Â─čretmenin ├Â─črencilerinin bilmedi─či kelimeleri kullanmamaya dikkat etmesidir. K─▒sa bir kelime dururken uzun kelimeler kullanmamal─▒d─▒r. E─čer yeni bir kelime kullanacaksa o kelimeyi ├Ânceden tahtaya yazmal─▒ ve a├ž─▒klamal─▒d─▒r. ├ľ─črenciler ├Â─čretmenlerinin konu┼čmalar─▒n─▒ anlad─▒klar─▒ ├Âl├ž├╝de ├Â─črenirler. Ayn─▒ ilke konu┼čmac─▒n─▒n c├╝mle yap─▒s─▒ i├žinde ge├žerlidir. E─čer bir konu┼čmac─▒ uzun c├╝mleler kuruyorsa dinleyicilerin onunu izlemesi imkans─▒zd─▒r. Uzun c├╝mleler konu┼čan bir ├Â─čretmenin de ├Â─črenciler taraf─▒ndan dinlenmeyece─čini bilmesi gerekir. ├ľ─čretmen her zaman basit yap─▒da k─▒sa ve a├ž─▒k c├╝mlelerle konu┼čmaya ├Âzen g├Âstermelidir.

Di─čer yandan, genel olarak ├Â─črenciler ├Â─čretmenlerinin sesinden ├žok kendi seslerini i┼čitmek istemektedirler. Baz─▒ ki┼čiler ├Â─črencilerin derste konu┼čmalar─▒n─▒n yanl─▒┼č oldu─ču d├╝┼č├╝ncesindedirler. Oysa yanl─▒┼č olan bu d├╝┼č├╝ncedir. Her derste ├Â─črencilerin kendilerini ifade etmelerine imkan verilmelidir. ├ľ─čretmenin g├Ârevi ├Â─črencilerle y├╝z y├╝ze ileti┼čim kurarak onun ├Â─črenmesini sa─člamakt─▒r. ├ľ─čretmenler s─▒k├ža sessiz durun buyru─ču ile dersi kesmemelidir. ─░yi bir ├Â─čretmen konu┼čmas─▒n─▒ nerede kesece─čini bilmelidir. ├ľ─čretmeni ├Â─črencilerine kendi kendilerini nas─▒l sessiz tutacaklar─▒n─▒ ├Â─čretmesi en ├Ânemli dersidir.

5.4. ├ľ─črenci ├çal─▒┼čmalar─▒n─▒n Kontrol├╝

├ľ─črencinin haz─▒rlad─▒─č─▒ her ├Âdevin ├Â─čretmeni taraf─▒ndan kontrol edilece─čini bilmesi disiplinli ├žal─▒┼čmas─▒na neden olacakt─▒r. ├ľ─črencileri ders d─▒┼č─▒nda, bo┼č zamanlar─▒nda g├Ân├╝ll├╝ ├žal─▒┼čmalarda bulunmalar─▒na isteklendirmek disiplin sa─člaman─▒n di─čer bir yoludur.

Bir inceleme;

Gazi ├╝niversitesinde pedagojik formasyon program─▒na kat─▒lan 1045 ├Â─čretmen aday─▒ ├╝zerinde ev ├Âdevleri konusunda bir inceleme yap─▒lm─▒┼čt─▒r. ├ľ─čretmenlik alan─▒nda bir fak├╝lteden mezun olup ├Â─čretmenlik yapabilmek i├žin pedagojik formasyon program─▒na kat─▒lan 1045 ├Â─čretmen aday─▒na ┼ču soru y├Âneltilmi┼čtir.

Verdi─činiz ├Âdevi zaman─▒nda getirmeyen ├Ârencilere ├Âdevlerini ni├žin getirmediklerini sordu─čunuzda a┼ča─č─▒daki cevaplar─▒ ald─▒n─▒z. En ├žok hangi cevap sizi sinirlendirir. Tepkiniz ne olur?

A┼ča─č─▒dakilerden tablo ├Â─čretmen adaylar─▒n─▒n ├Âdevini getirmeyen ├Â─črenciye ├Âdevini ni├žin getirmedi─čini sordu─čunda kendisini en ├žok sinirlendirecek cevaplar─▒n da─č─▒l─▒m─▒n─▒ vermektedir.

Cevap

-D├╝n ak┼čam elektrikler kesildi.

82

7.8

-├ľdevden haberim yoktu.

259

24.8

-Kaynak bulamad─▒m.

48

4.6

-Soruyu kaybettim.

137

13.3

-Elim yarayd─▒,yapamad─▒m.

35

3.3

-Unuttum.

132

12.6

-├ľdevi masan─▒z─▒n ├╝st├╝ne b─▒rakm─▒┼čt─▒m yoksa kaybolmu┼čtur.

284

27.3

-Hepsi

28

2.6

-Hi├žbiri

12

1.1

-Ba┼čka

28

2.6

-Toplam

1045

100

Tabloda da g├Âr├╝ld├╝─č├╝ gibi ├Â─čretmen adaylar─▒, ├Âdevini getirmeyen ├Â─črenciye ├Âdevini ni├žin getirmedi─čini sordu─čunda ├Â─črencinin ├Âdevi getirdim, masan─▒za b─▒rakt─▒m, yoksa kaybolmu┼čtur cevab─▒n─▒ vermelerine sinirlendiklerini belirtmi┼člerdir.(% 27) ├ľ─čretmen adaylar─▒n─▒n bu cevaba ni├žin sinirlendiklerini ve bu cevaba tepkilerini belirten birka├ž ifade ┼č├Âyledir.

├ľdevini masama b─▒rakm─▒┼č, orada yoksa kaybolmu┼č. Sanki masamdan haberdar de─čilmi┼čim gibi.

├ľdevi kendim i├žin yapt─▒rm─▒yorum. ├ľdevi haz─▒rlamak kadar, bana teslim etmek de ├Â─črencinin g├Ârevidir.

Sorumlulu─čunu ba┼čkas─▒na y├╝kleyen, ├Â─črencim bile olsa affetmem.

├ľ─čretmen adaylar─▒n─▒ sinirlendiren di─čer cevaplar ve bu cevaplara kar┼č─▒ tepkilerinin baz─▒lar─▒ a┼ča─č─▒da verilmektedir .

Cevap: ├ľdevden haberim yoktu (% 25)

├ľdevden haberi olmayan ├Â─črencinin, dersle de ilgisi yoktur.

├ľdevden haberim yok diyen ├Â─črencinin o derste oldu─čunu tespit edersem, bu ├žok daha k├Ât├╝ olur.

Bu cevap ├Â─čretmene kar┼č─▒ en b├╝y├╝k sayg─▒s─▒zl─▒kt─▒r. Derse gelmeyen ├Â─črenci arkada┼člar─▒na o g├╝n derste ne yap─▒ld─▒─č─▒n─▒ sarmaz m─▒?

Cevap: Soruyu kaybetmi┼čim (% 13)

B├Âyle bir cevap veren ├Â─črenci ilgisiz ve da─č─▒n─▒k bir ├Â─črencidir. Durumunu ailesi ile g├Âr├╝┼č├╝r├╝m.

├ľdevi arkada┼člar─▒ndan ├Â─črenir, hatta benden tekrar sorabilirdi.

Cevap: Unuttum (% 13)

├ľdevi yapmay─▒ m─▒ unutmu┼č, yapm─▒┼čta evde mi unutmu┼č, onu sorar─▒m. E─čer evde unuttum diyorsa bir sonraki ders izinli sayd─▒r─▒r─▒m, eve g├Ânderir, ├Âdevi ald─▒r─▒r─▒m. E─čer yalan s├Âyl├╝yorsa cezaland─▒r─▒r─▒m.

Asla ├Âdevi yap─▒p da evde unuttu─čuna inanm─▒yorum. ├ľdevi yapmad─▒, nas─▒l olsa git getir demem san─▒yor

Cevap: D├╝n ak┼čam elektrik kesildi. Yapamad─▒m.(% 8)

Ben ├Âdevi en az bir hafta ├Ânce vermi┼čimdir. Son g├╝ne b─▒rak─▒l─▒rsa her t├╝rl├╝ aksilik olur tabi. ├ľ─črenci g├╝n├╝ g├╝n├╝ne ders ├žal─▒┼čmay─▒ ├Â─črenmeli.

Bu ├žok klasik bir yalan. Benim ├Â─črencilerimin eski yalanlar─▒ kullanmalar─▒na tahamm├╝l edemem.

Yukar─▒da verilen cevaplar─▒n d─▒┼č─▒ndaki cevaplarda fazla y─▒─č─▒lma g├Âr├╝lmemektedir. ├ľrne─čin, kaynak bulamad─▒─č─▒m (% 5), elim yarayd─▒, yapamad─▒m (% 3) gibi. ├ľ─čretmen adaylar─▒, ├Âdevlerini yapmayan ├Â─črenciler i├žin zay─▒f not verme, ailesiyle g├Âr├╝┼čme, gibi uygulamalar ├Ânermektedirler. ├ľ─čretmen adaylar─▒ ├Â─črencilerin ├Âdev yapmamalar─▒n─▒n iki ana nedeninin birincisinin dersleri sevdirememe, ikinci nedenin ise verilen ├Âdevlerin d├╝zeltilip iade edilmemesi oldu─čunu belirtmektedirler. ├ľdev yapan ile yapmayan bir tutuldu─ču i├žin ├Âdev yapan ├Â─črenci say─▒s─▒n─▒n gittik├že azald─▒─č─▒ g├Âr├╝┼č├╝ ├Â─čretmen adaylar─▒ aras─▒nda yayg─▒nd─▒r.

Ders s─▒ras─▒nda, ├Â─črenciler taraf─▒ndan yap─▒lan ├žal─▒┼čmalar─▒n sistemsiz izlenmesi pek ├žok disiplin sorunu yaratmaktad─▒r. Bu nedenle baz─▒ ├Â─čretmenler s─▒n─▒fta ├Â─črenciden ├žal─▒┼čma istemekten ├žok kendilerinin dersi i┼člemesini tercih ederler. Oysa al─▒nacak birka├ž k├╝├ž├╝k ├Ânlem sonucunda ├Â─črenci ├žal─▒┼čmalar─▒na yer vermenin hi├žte o kadar korkulacak bir ┼čey olmad─▒─č─▒ ve ├Â─črencilerin bu t├╝r etkinliklerinden ├žok ho┼čland─▒klar─▒ g├Âr├╝lecektir.

S─▒n─▒fta ├Â─črencilerine ├žal─▒┼čt─▒rma yapt─▒ran bir ├Â─čretmenin k├╝rs├╝s├╝nde oturmak yerine s─▒ralar aras─▒nda dola┼čmas─▒ gerekir. Ancak bu dola┼čman─▒n amac─▒ ├Â─črencilerin ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒ izlemek ve yanl─▒┼člar─▒n─▒ d├╝zeltmek olmal─▒d─▒r. ├ľ─čretmen ├Â─črencilerden birinin ├žal─▒┼čmas─▒n─▒ kontrol i├žin uzunca s├╝re s─▒ran─▒n ├╝zerine e─čilmemelidir. Bu takdirde di─čer ├Â─črencilerin g├Ârmesi engellenir. E─čer mutlaka ├Â─črencilerin hatalar─▒n─▒ i┼čaretlemesi gerekiyorsa en iyi yol ├žal─▒┼čmay─▒ eline alarak ayakta i┼čaretlemesidir. B├Âylece s─▒n─▒f─▒n geri kalan─▒na ara s─▒ra bakabilme f─▒rsat─▒ bulabilir. E─čer ├Â─čretmen genel bir yanl─▒┼č fark ederse s─▒n─▒f─▒ durdurmal─▒, yanl─▒┼č─▒ a├ž─▒klamadan ├Ânce herkesin kendisini dinledi─činden emin olmal─▒ ve sonra a├ž─▒klamalar─▒n─▒ yapmal─▒d─▒r. ├ľ─črenciler defterlerini g├Âstermek i├žin masan─▒n etraf─▒n─▒ ├ževreledi─činde ├Â─čretmenin masas─▒nda oturmamas─▒ gerekir. O takdirde ├Â─črenci ├žemberinin d─▒┼č─▒ndakilerin ne yapt─▒─č─▒n─▒ g├Âremeyecektir. E─čer ├Â─črencilere kendilerini ders boyu me┼čgul edecek yeterli ├Âdev verilirse ├Â─čretmenin masas─▒n─▒n etraf─▒nda ayakta beklemek zorunda kalmayacaklard─▒r.

5.5. Yaz─▒ Tahtas─▒n─▒n Kullan─▒m─▒

Ders s─▒ras─▒nda yaz─▒ tahtas─▒n─▒n yanl─▒┼č kullan─▒m─▒n─▒n disiplinin bozulmas─▒nda ├Ânemli bir fakt├Âr oldu─čunu belirtmek gerekir. Kurallar─▒na uygun bir kullan─▒m hem dersi ilgin├ž hale getirecek hem de pek ├žok disiplin sorununun olu┼čmas─▒na engel olacakt─▒r. Yaz─▒ tahtas─▒n─▒ kullanman─▒n ilk kural─▒ e─čer kullan─▒lacaksa ona yak─▒n durulmas─▒d─▒r. Yaz─▒ tahtas─▒na ne yaz─▒laca─č─▒ kesinlikle bilinmeli ve ├žabucak yaz─▒lmal─▒d─▒r. Yaz─▒ tahtas─▒n─▒ kullanan bir ├Â─čretmenin y├╝z├╝ kesinlikle yaz─▒ tahtas─▒na d├Ân├╝k olmamal─▒d─▒r. Bu takdirde ├Â─črencilere bakmayaca─č─▒ i├žin ilgileri da─č─▒labilecektir. Zaman─▒n b├╝y├╝k ├žo─čunlu─čunu tahtaya yaz─▒ yazarak harcayan ├Â─čretmen ├Â─črencisine de zaman─▒n─▒ bo┼ča harcama ve yaramazl─▒k etme f─▒rsat─▒ vermi┼č olur. ├ľ─čretmen y├╝z├╝n├╝ tahtaya d├Ânerek konu┼čmamal─▒d─▒r. ├ç├╝nk├╝ hem yaz─▒ tahtas─▒n─▒n kula─č─▒ yoktur, hem de ├Â─črenciler kendilerine direkt olarak s├Âylenmeyen s├Âzleri dinlemekten ho┼članmazlar.

Buraya kadar ki a├ž─▒klamalarla s─▒n─▒fta disiplin sa─člamaya yard─▒mc─▒ baz─▒ hususlara de─činilmi┼čtir. Bu hususlar─▒ art─▒rmak m├╝mk├╝nd├╝r. ├ľnemli olan ├Â─čretmenin elde edebilece─či her imkan─▒ ├Â─črencisinin ama├žl─▒ bir bi├žimde i┼čbirli─či i├žinde kurallara uygun olarak ├žal─▒┼čmas─▒ yolunda kullanmal─▒d─▒r. Bu konuda ├Â─čretmenlere bir iki k├╝├ž├╝k ├Âneride bulunmak yerinde olacakt─▒r.

5.6. ├ľ─čretmenlere Disiplin Sa─člama Konusunda ├ľneriler

Ara s─▒ra ufak tefek, disiplin olaylar─▒n─▒ ┼čakaya g├Ât├╝r├╝n├╝z.

E─členceli durumlarda s─▒n─▒fta birlikte g├╝lerseniz s─▒n─▒f─▒ kontrol edemez hale gelmekten korkmay─▒n─▒z.

├ľ─črencinin hi├žbir soru sormaks─▒z─▒n itaatkar davranmas─▒n─▒n arzu edilir bir ┼čey olmad─▒─č─▒n─▒ biliniz.

Bir ├Â─črenciyi uyarman─▒z gerekiyorsa bunu herkesin ├Ân├╝nde yapmay─▒n─▒z.

Disiplin sa─člaman─▒n bir├žok ├Â─čretmenin iddia etti─či kadar ├Ânemli bir sorun olmad─▒─č─▒n─▒ unutmay─▒n─▒z.

Bazen ├Â─čretmenlerin tutumu y├╝z├╝nden de ├Â─črencilerin disiplin kurallar─▒na uymad─▒klar─▒n─▒ akl─▒n─▒zdan ├ž─▒karmay─▒n─▒z.

├ľ─črencilerinizde kendi kendine disipline edebilme al─▒┼čkanl─▒─č─▒ geli┼čtirmeye ├žal─▒┼č─▒n─▒z. K├Ât├╝ bir davran─▒┼č─▒n─▒n her ┼čeyden ├Ânce kendi ki┼čili─čine kar┼č─▒ bir sayg─▒s─▒zl─▒k oldu─čunu belirtiniz.

Unutmay─▒n ki ├Â─čretmenin s─▒n─▒fta disiplin sa─člamak i├žin ├žok sert olmas─▒ gerekmez.

Su├žluyu bulamad─▒─č─▒n─▒z zaman t├╝m s─▒n─▒f─▒ cezaland─▒rmaktan ka├ž─▒n─▒n─▒z

Disiplin problemlerine mani olmak, bir kere olduktan sonra onu d├╝zeltmek i├žin u─čra┼čmaktan daha kolayd─▒r.

Disiplin problemi sizi a┼čmad─▒k├ža ba┼čkalar─▒na duyurmay─▒n─▒z.

Derhal ├Ânlem al─▒nmas─▒ gereken durumlarda ya da s─▒n─▒fta ders yapman─▒z imkans─▒zla┼čt─▒─č─▒ hallerde idareye haber veriniz.

S─▒n─▒fta disiplini bozan bir davran─▒┼č olu┼čtu─čunda tepkide bulunmadan ├Ânce biraz d├╝┼č├╝n├╝n├╝z. ├ľrne─čin i├žinizden 60′a kadar sayman─▒z daha mant─▒kl─▒ davranman─▒z i├žin size gerekli zaman─▒ sa─člayacakt─▒r [6].

6. OKULDA D─░S─░PLIN

S─▒n─▒f, i├žinde bulundu─ču okulun bir par├žas─▒d─▒r. Bu nedenle okulun fiziksel ve psikolojik yap─▒s─▒, s─▒n─▒f disiplinini etkiler. Do─čal olarak okul ve s─▒n─▒f birbirlerinden ayr─▒ d├╝┼č├╝n├╝lemeyecek niteliklere sahiptir. Bu ba─člamda okulda egemen olan y├Ânetim anlay─▒┼č─▒ ve bu anlay─▒┼č─▒n temelini olu┼čturan ├Ârg├╝t k├╝lt├╝r├╝, s─▒n─▒f disiplinine de yans─▒r.

Okulda egemen olan y├Ânetim anlay─▒┼č─▒; y├Âneticilerin, ├Â─čretmenlerin, ├Â─črencilerin ve okul personelinin tutumlar─▒, okulun i├žinde bulundu─ču ├ževreninin sosyo ekonomik yap─▒s─▒, fiziksel ortam─▒n ├Âzellikleri, politika ve prosed├╝rlerin niteli─či,gibi bir dizi de─či┼čkenin etkile┼čimi ile olu┼čur. Okul y├Ânetiminde ├Â─čretmenler de, ├Ânemli bir etkendir. Bu nedenle y├Ânetimin, ├Â─čretmenlerin moral ve i┼č doyumlar─▒n─▒ g├Âzetmesi gerekir. ├ľ─čretmenlerin beklenti ve gereksinimlerinin bili

Yorum ekle 12 Temmuz 2007

E─čitimdeileti┼čim

E─×─░T─░MDE─░LET─░┼×─░M

E─čitim sisteminde iyi bir e─čitimci olabilmek i├žin ileti┼čim s├╝recini ├žok iyi bilmek gerekir. ├ľ─čretme ve ├Â─črenme s├╝recinde de bir e─čitimcinin bir konuyu etkili bir ┼čekilde ├Â─čretebilmesi i├žin ├Â─črencileri ile sa─čl─▒kl─▒ ileti┼čim kurmas─▒, ayr─▒ca ├Â─črenciler aras─▒nda da sa─čl─▒kl─▒ ileti┼čim kurulmas─▒na rehberlik etmesi gerekir.

E─čitimde ileti┼čim s├╝recinin i┼čleyi┼činde kaynak ├Â─čretmen, al─▒c─▒ ├Â─črencidir.

─░leti┼čim ├ža─č─▒ olarak da adland─▒r─▒lan 20.yy. da ileti┼čim biliminde b├╝y├╝k geli┼čmeler olmu┼č, bu bilim tek bir bak─▒┼č a├ž─▒s─▒ olmaktan ├Âte, ili┼čkilendirildi─či bir├žok alan─▒n ayr─▒lmaz bir par├žas─▒ olma ├Âzelli─či kazanm─▒┼čt─▒r. ─░leti┼čim biliminin kapsam─▒ da ilgili ├žal─▒┼čmalar─▒n artmas─▒ ile daha da geni┼člemi┼čtir.

─░leti┼čimin bu ├žok boyutlu yap─▒s─▒ kavram─▒n tek bir tan─▒m─▒n─▒n yap─▒lmamas─▒na neden olmu┼čtur. ├ľ─čretim ortam─▒nda ├Â─črenciler ve ├Â─čretmenler birbiriyle s├Âzel ya da s├Âzel olmayan yollarla ileti┼čim veya etkile┼čimde bulunurlar.

├ľ─čretimin etkili olabilmesi, ileti┼čim s├╝re├žlerinin iyi i┼čletilmesine ba─čl─▒d─▒r. Bu da ileti┼čimin. ileti┼čim becerilerinin ve ileti┼čim ├Âr├╝nt├╝lerinin iyi anla┼č─▒lmalar─▒n─▒ gerektirmektedir. A┼ča─č─▒da bu noktalar ele al─▒nmaktad─▒r.

─░leti┼čim s├╝reci ┼čematik olarak ┼č├Âyle g├Âsterilmektedir

┼×ekilde de g├Âr├╝lece─či gibi her ileti┼čimde mesaj─▒ ileten bir kaynak vard─▒r. Kaynak mesaj─▒ kodlayarak g├Ânderece─či ┼čekle sokar. Uygun bir kanal yard─▒m─▒yla mesaj al─▒c─▒ya g├Ânderilir ve al─▒c─▒ onu ├ž├Âz├╝mler.

S─▒n─▒f ortam─▒nda ├žok y├Ânl├╝ bir ileti┼čim s├Âz konusudur. Bazen bir ├Â─črenciye g├Ânderilen mesaj bir ba┼čka ├Â─črenci ├╝zerinde daha etkili olabilir. Ayr─▒ca ├Â─črenci-├Â─črenci ileti┼čimi de ├žok yo─čundur ve bu ayn─▒ anda bir├žok duygu ve d├╝┼č├╝nce harekete ge├žti─či i├žin dersin ak─▒┼č─▒n─▒ etkiler.

Ku┼čkusuz her zaman mesajlar g├Ânderildi─či gibi anla┼č─▒lmaz. S─▒k s─▒k yanl─▒┼č anlamalar ortaya ├ž─▒kabilir.

├ľrne─čin, ├Â─čretmenin g├Âr├╝┼č├╝n├╝ almak ya da konu┼čma f─▒rsat─▒ vermek i├žin soru y├Âneltti─či bir ├Â─črenci, ├Â─čretmenin kendisini k├╝├ž├╝k d├╝┼č├╝rmek i├žin soru sordu─čunu d├╝┼č├╝nebilir.

Bu durum,

kayna─č─▒n duygu ve d├╝┼č├╝ncelerini uygun ileti┼čim bi├žimine ├ževirememesi,

do─čal davranmamas─▒,

al─▒c─▒n─▒n g├Ânderilen mesaj─▒ ├ž├Âz├╝mleyememesi vb.

nedenlerden kaynaklan─▒yor olabilir.

Bu, taraflar─▒n etkili ileti┼čim becerilerinden yoksun olmas─▒ demektir. Bu a├ž─▒dan etkili ileti┼čim becerilerinin neler oldu─ču ├╝zerinde durulmas─▒nda yarar g├Âr├╝lmektedir.

ETK─░L─░ ─░LET─░┼×─░M BECER─░LER─░

Etkili ileti┼čim becerilerinin ba┼č─▒nda etkili konu┼čma becerileri gelmektedir.

Etkili konu┼čma ise

bak─▒┼člar,

ses tonu,

konu┼čma h─▒z─▒,

sesin y├╝ksekli─či,

konu┼čma s─▒ras─▒ndaki tav─▒rlar vb.

bir├žok etkenden etkilenir. Davies’e (1981) g├Âre etkili konu┼čma i├žin uyulmas─▒ gereken ilkeler a┼ča─č─▒daki ├žizelgede yer almaktad─▒r.

Etkili bir Konu┼čmada Yap─▒lmas─▒ ve Yap─▒lmamas─▒ Gerekenler

Konu┼čma i├žin bir ama├ž se├žiniz.

Ne s├Âyleyece─činizi haz─▒rlay─▒z ve planlay─▒z.

Endi┼čelerinizi, co┼čku ve g├Âz ileti┼čimi ile yok ediniz.

S├Âzc├╝kleri de─čil d├╝┼č├╝ncelerinizi d├╝┼č├╝n├╝n├╝z.

Sesinizin y├╝ksekli─čini ayarlayarak otorite kurunuz ve g├╝nl├╝k konu┼čmadan daha a─č─▒r bir tonda konu┼čunuz.

Ayr─▒nt─▒lara girmeyiniz. Vurgulamak istedi─činiz noktalar─▒ netle┼čtiriniz.

Dinleyicilere tepeg├Âz, saydam, not vb. bakabilecekleri malzemeler sa─člay─▒n─▒z

B├╝t├╝n rahats─▒z edici tav─▒rlardan kurtulunuz.

G├Âsteri┼čten ka├ž─▒n─▒n─▒z.

Dinleyiciye dinleme d─▒┼č─▒nda yapabilece─či bir ┼čeyler sununuz.

Somut ve s─▒n─▒rl─▒ olunuz. Ana noktalar─▒ ├Ârnek ve g├Âzlemlerle g├╝├žlendiriniz.

Kaynak: Davies (1981), s.151.

Etkili konu┼čman─▒n yan─▒ s─▒ra Schmuck ve Schmuck (1983), empati kurman─▒n etkili bir ileti┼čimin temeli oldu─čunu belirtmektedirler. Empatinin artmas─▒ sald─▒rganl─▒─č─▒n azalmas─▒ demektir.

Bu d├╝┼č├╝nceden hareketle Schmuck ve Schmuck (1988), kaynak ve al─▒c─▒ durumundaki ki┼čilerin sa─čl─▒kl─▒ diyaloglar kurma arac─▒ olarak kullanabilecekleri ┼ču becerilerin ├Â─črenilmesinde yarar g├Ârmektedirler

Alma Becerileri G├Ânderme Becerileri

D├╝┼č├╝nceler D├╝┼č├╝nceleri kendi s├Âzler ile ifade etme Net a├ž─▒klamalar yapma

Davran─▒┼člar Di─čerinin davran─▒┼č─▒n─▒ betimleme Kendi davran─▒┼č─▒n─▒ betimleme

Duygular ─░zlenimleri kontrol etme Duygular─▒ tan─▒mlama

Alma Becerileri :

D├╝┼č├╝nceleri Kendi S├Âzleriyle ─░fade Etme; ba┼čkalar─▒n─▒n s├Âylediklerinin, ki┼činin kendi ifadeleriyle anlat─▒lmas─▒d─▒r.

Di─čerinin Davran─▒┼č─▒n─▒ Tasvir Etme ; al─▒c─▒n─▒n, kayna─č─▒n davran─▒┼člar─▒n─▒ yar─▒m kalmadan, arkas─▒ndakileri ├Ân plana ├ž─▒karmadan tan─▒mlamas─▒d─▒r.

├ľrne─čin, ├Â─črenciye “dersin ba┼č─▒ndan beri konu┼čulanlar─▒ dinlemeyip elindeki dergiyi okuyorsun” demek yerine “zaten hi├ž dersi dinlemezsin” demek bizim onunla ilgili yarg─▒m─▒z─▒ da i├žermektedir.

─░zlenimleri Kontrol Etme,al─▒c─▒n─▒n kar┼č─▒dakinin duyu┼čsal durumunda neler alg─▒lad─▒─č─▒n─▒ tan─▒mlamas─▒d─▒r. ├ľrne─čin, ├Â─čretmenin ├Â─črenciye”bug├╝n ├╝zg├╝n g├Âr├╝n├╝yorsun, can─▒n bir ┼čeye mi s─▒k─▒ld─▒?” bi├žiminde soraca─č─▒ bir soru onu su├žlamaktan ├žok onu anlamaya ├žal─▒┼č─▒yor oldu─čunu g├Âstermektedir.G├Ânderme Becerileri :

Net A├ž─▒klamalar Yapmak, bir ba┼čkas─▒na mesaj g├Ândermedeki en ├Ânemli beceridir. Bir a├ž─▒klaman─▒n al─▒c─▒ taraf─▒ndan kendi ifadeleriyle ├Âzetlenebilmesi onun netli─čini yans─▒t─▒r.

Kendi Davran─▒┼č─▒n─▒ Betimleme, kayna─č─▒n belli bir durumda nas─▒l davrand─▒─č─▒n─▒ a├ž─▒klamak i├žindir. Bunun birincil amac─▒ kendisiyle ilgili bilgi vermek, ikincil amac─▒ ise, ba┼čkalar─▒yla empati kurmakt─▒r.

Duygular─▒ Tan─▒mlama, belki de en az kullan─▒lan ileti┼čim becerisidir. Duyu┼čsal mesajlar─▒n g├Ânderilmesiyle ilgilidir.

D├Ân├╝t (Geribildirim) ise, kar┼č─▒l─▒kl─▒ bir s├╝re├žtir. Bir ki┼činin di─čerinin davran─▒┼č─▒n─▒n etkileriyle ilgili mesaj g├Ândermesidir.

Schmuck ve Schmuck’un (1988) saptad─▒─č─▒ etkili ileti┼čim becerilerinde taraflar─▒n

net olmas─▒,

kendisinin ve kar┼č─▒s─▒ndakinin davran─▒┼člar─▒n─▒ tasvir etmeye ├žal─▒┼čmas─▒

dikkati ├žeken ├Âzelliklerdendir.

Bu ├Âzellikler Anderson’─▒n (1991) s─▒n─▒fta etkili ileti┼čimin kurulmas─▒ i├žin getirdi─či ├Ânerilerde de yer almaktad─▒r.

Anderson ├Ânerilerini

a. Bilgi verme ve a├ž─▒klama yapma

b. Soru sorma

c. D├Ân├╝t

olmak ├╝zere ├╝├ž boyutta toplam─▒┼čt─▒r.

Anderson’─▒n (1991) ├Ânerileri ┼č├Âyle ├Âzetlenebilir:

1. ├ľ─črencilere sunulan bilgi ve a├ž─▒klamalar net ve anla┼č─▒l─▒r olmal─▒d─▒r.

Bunun i├žin ┼ču teknikler kullan─▒labilir:

Dersin genel bir ├žer├ževesini ├žiziniz, konunun ayr─▒nt─▒lar─▒ ya da ├Ânemsiz noktalar─▒ ├╝zerinde odakla┼čmak yerine geni┼č bir resmini ├žiziniz.

Gerekti─či zaman ├Âzellikle zor kavramlar─▒ a├ž─▒klarken tekrarlama yap─▒n─▒z.

Konuyu da─č─▒tmaktan ka├ž─▒n─▒n─▒z ve konuya odakla┼č─▒n─▒z.

Zaman zaman sorularla ya da baz─▒ i┼čler yapt─▒rarak ├Â─črencilerin anlama d├╝zeylerini saptay─▒n─▒z

Ana noktalar─▒ a├ž─▒klarken ├že┼čitli ├Ârnekler veriniz ve ├Â─črencilerin soyut kavram ve d├╝┼č├╝nceleri anlamalar─▒na yard─▒m ediniz.

├ľrencilere ├Ânemliyle ├Ánemsizi ayr─▒nt─▒ etmeyi ├Â─čretebilmek i├žin nerelerin ├Ânemli oldu─čunu s├Âyleyiniz.

A├ž─▒klamalar─▒n─▒zda net terimler kullan─▒n─▒z.

Yeni ├Â─črenilenlerle ├Âncekilerin ili┼čkilendirilmesine yard─▒m edecek net kavramlar kullan─▒n─▒z.

2. Hem g├Âsterip hem a├ž─▒klamak yaln─▒z birisini yapmaktan daha iyidir.

3. S─▒n─▒fta soru sorman─▒n iki ana amac─▒ ├Â─čretmenler taraf─▒ndan iyi anla┼č─▒lmal─▒ ve bu iki amaca uygun soru sorma teknikleri kullan─▒lmal─▒d─▒r.

Soru sorman─▒n ama├žlar─▒ndan biri;

a. ├Â─črencilerin anlay─▒p anlamad─▒─č─▒na bakmak, di─čeri ise,

b. ├Â─črenciyi d├╝┼č├╝nmeye sevk etmektir.

Soru sorarken dikkat edilecek noktalar “D├╝┼č├╝nmeyi ├ľ─čretme ” konusunun “Do─čru Soru Sorma Stratejileri ” b├Âl├╝m├╝nde yer almaktad─▒r.

4. ├ľ─črencilere cevaplar─▒yla ilgili d├Ân├╝t verilmeli ve yanl─▒┼člar d├╝zeltilip do─črular peki┼čtirilmelidir.

┼×imdi de S├Âzel olmayan ileti┼čim becerilerini inceleyelim.

S├Âzel Olmayan ─░leti┼čim

Buraya kadar daha ├žok s├Âzel ileti┼čim s├╝re├žleri ├╝zerinde duruldu. Ancak ileti┼čimin s├Âzel olmayan y├Ân├╝ de vard─▒r.S├Âzel olmayan ileti┼čim beden diliyle y├╝r├╝t├╝l├╝r.

├ľrne─čin, bir ├Â─črencinin yapt─▒─č─▒ bir konu┼čmadan sonra ├Â─čretmenin g├Âzlerinin parlamas─▒ bir be─čeni ifadesidir.

Bir ┼čeyi ├Ânemseyip ├Ânemsemedi─čimizi, s─▒k─▒l─▒p s─▒k─▒lmad─▒─č─▒m─▒z─▒, yorgun olup olmad─▒─č─▒m─▒z─▒ beden diliyle anlat─▒r─▒z. S├Âzel olmayan, ileti┼čim ├Â─črenme-├Â─čretme s├╝re├žlerinde de ├Ânemlidir.

Taraflar─▒n,

birbirine yak─▒n durup durmamas─▒,

v├╝cutlar─▒n─▒n duru┼ču,

y├╝z-g├Âz ifadeleri ve jestleri,

s├Âzel mesajlara anlam katar ya da anlam─▒ kar─▒┼čt─▒r─▒r.

Davies’in (1981) ├Â─črenci ve ├Â─čretmen aras─▒nda yer alabilecek s├Âzel olmayan ileti┼čime verdi─či ├Árnekler a┼ča─č─▒daki ├žizelgede yer almaktad─▒r.

├ľ─čretimsel Ortamlardaki Beden Dili ├ľrnekleri

Anlam ├ľrnek Davran─▒┼člar

1.Dinlemeye A├ž─▒kl─▒k ba┼č─▒ ve v├╝cudu ├Âne e─čmek, ellerini bir araya getirmek, ├ženesini avcunun i├žine almak

2.Dost├ža Duygular s─▒k s─▒k g├╝l├╝mseme, ceket ya da g├Âmle─činin d├╝─čmesini a├žmak, g├Âz ileti┼čimi kurmak

3.Onaylama sa├ž─▒n─▒ ok┼čama, omzuna dokunma

4.Derin D├╝┼č├╝nme burnunun ├╝st k─▒sm─▒n─▒ ka┼č─▒ma

5.Konu┼čmay─▒ Kesmek kula─č─▒na dokunma, i┼čaret parma─č─▒n─▒ duda─č─▒na g├Ât├╝rme, elini konu┼čan─▒n koluna koyma

6.D├╝┼č K─▒r─▒kl─▒─č─▒ ellerini birbirine vurma, yumru─čunu masaya vurma

7.Reddetme parma─č─▒yla burnuna dokunma. ceket ya da g├Âmle─čini ilikleme

8.Savunmac─▒ Duygular kollar─▒n─▒ ve bacaklar─▒n─▒ g├Â─č├╝s hizas─▒nda ├žapraz olarak tutma

9.├ťst├╝nl├╝k parma─č─▒yla i┼čaret ederek konu┼čma

10.Oyalama g├Âzl├╝k temizleme, kalemi dudaklar─▒na de─čdirme

11.Uzak Durmak ─░steme elini ka┼č─▒na koyma, ba┼č─▒n─▒ al├žaltma, ayaklar─▒n─▒ masaya koyma

12.Etkile┼čimi Kesme konu┼čtuklar─▒ insana bakmama, ba┼č─▒n─▒ kald─▒rma,ki┼čisel e┼čyalar─▒n─▒ alarak aya─ča kalkma

Kaynak: Davies (1981), s.157

Yorum ekle 12 Temmuz 2007

Giri┼č

G─░R─░┼×

E─čitim, bireyin davran─▒┼člar─▒nda kendi ya┼čant─▒s─▒ yoluyla ve kas─▒tl─▒ olarak istendik de─či┼čme meydana getirme s├╝recidir1. E─čitim, ferdin sosyalle┼čtirilmesi; ki┼čisel yetenek ve geli┼čimini sa─člayan sosyal s├╝re├ž; insanlar─▒n ge├žerli sayd─▒─č─▒ bilgi ve g├Ârg├╝leri gelecek nesle aktararak yar─▒n─▒ olu┼čturdu─ču s├╝re├žtir.

Bu tan─▒ma g├Âre e─čitimle yap─▒lmak istenen, bireyin davran─▒┼č─▒nda olumlu de─či┼čiklikler meydana getirmektir. Davran─▒┼č de─či┼čikli─činin bireyin kendi ya┼čant─▒s─▒ yoluyla, planl─▒ olmas─▒ gerekmektedir.B├Âylece e─čitimin niteli─čini olu┼čturan d├Ârt durum ortaya ├ž─▒kmaktad─▒r:

1)E─čitim, e─čitilen ki┼čide istenilen davran─▒┼č─▒ olu┼čturma s├╝recidir.

2)─░nsan bir davran─▒┼č─▒ ancak ya┼čayarak kazanabilmektedir.

3)E─čitilen ki┼čide olu┼čturulacak davran─▒┼č ├Ânceden saptanan e─čitim ama├žlar─▒na uygun olmal─▒d─▒r.

4)─░nsanda davran─▒┼č─▒n olu┼čabilmesi, planlanm─▒┼č bir e─čitim s├╝recinden ge├žmesine ba─čl─▒d─▒r.2

E─×─░T─░M POL─░T─░KASI

Personel e─čitim politikas─▒ ile ama├žlanan, i┼čletmelerin e─čitim alan─▒ndaki stratejilerin belirlenmesidir.Bu stratejiler her i┼čletmenin yap─▒s─▒na g├Âre farkl─▒l─▒klar g├Âsterir.E─čitim politikalar─▒n─▒n belirlenmesinde ┼ču ├╝├ž nokta ├╝zerinde d├╝┼č├╝n├╝lmesi yerinde olur3:

1)Temel ama├žlar─▒n belirlenmesi

2)Bu ama├žlar─▒n hangilerinin e─čitim yoluyla kar┼č─▒lanaca─č─▒n─▒n belirlenmesi

3)Ama├žlara ula┼čmada izlenecek yollar─▒n belirlenmesi

Genel bir ├žer├ževe olarak e─čitim politikas─▒n─▒n s─▒n─▒r─▒,i┼čletmeye giren t├╝m elemanlar─▒n yetenek, bilgi ve davran─▒┼člar─▒n─▒ i┼čletmeye ve kendilerine katk─▒da bulunacak d├╝zeyde ve olumlu y├Ânde geli┼čtirmek olarak belirlenebilir.4

─░┼čletmelerin e─čitim politikalar─▒n─▒ etkileyen etkenler aras─▒nda i┼čletmenin b├╝y├╝kl├╝─č├╝, karl─▒l─▒k durumu, rekabet ko┼čullar─▒, teknik verimlilik d├╝zeyi,yasal ko┼čullar, i┼čletme b├╝t├žesi, personel ├Âzellikleri ve yeterlilikleri, personelin devir h─▒z─▒ gibi fakt├Ârler say─▒labilir.5

─░┼čletmelerin e─čitim politikalar─▒n─▒ belirlemesinde kullan─▒labilecek yolu Tanyeli a┼ča─č─▒daki gibi s─▒ralam─▒┼čt─▒r6:

1)Bir problem envanteri yapmak ve tasarlanan ├ž├Âz├╝m yollar─▒n─▒n ├Ânem ve ├Âncelik s─▒ras─▒n─▒ tespit etmek

2)Bu konuda daha ├Ânce yap─▒lm─▒┼č ├žal─▒┼čmalar─▒ g├Âzden ge├žirmek

3)Ba┼čka ├Ârg├╝tlerin politikalar─▒n─▒ ve ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒ incelemek

4)Bu konuda s├Âz sahibi yetkili kimselerle g├Âr├╝┼čmek ve onlar─▒n fikirlerini almak

5)Mevcut bir politika varsa onun de─čerlendirmesini yapmak

6)E─čitim politikalar─▒n─▒n da de─či┼čen ko┼čullar ve imkanlar ├žer├ževesinde de─či┼čebilece─čini daima hat─▒rda tutmak ve bu de─či┼čiklikleri zaman─▒nda yapabilmek i├žin haz─▒r olmak

├ťst d├╝zey y├Âneticiler taraf─▒ndan saptanan politikalar de─čerlendirme ├žal─▒┼čmalar─▒nda tekrar kullan─▒lmak ve alt d├╝zey y├Âneticilerle ├žal─▒┼čanlara aktar─▒lmak ├╝zere yaz─▒l─▒ hale getirilmelidir.

E─čitim politikas─▒n─▒n yaz─▒ ile ifade edilmesinin faydalar─▒ ┼čunlard─▒r7:

1)E─čitimin bir organizasyona ve dolay─▒s─▒yla onun birimlerine g├Ât├╝rece─či hizmet ve o birimlerin e─čitimine ne yolda katk─▒da bulunabilecekleri a├ž─▒k├ža ortaya ├ž─▒kar.

2)E─čitimin planlamas─▒,uygulanmas─▒ ve y├Ânetiminde birimlere d├╝┼čen g├Ârev ve sorumluluk a├ž─▒kl─▒k kazan─▒r.

3)E─čitimde s├╝reklilik sa─člar.

4)Koordinasyon ve i┼čbirli─či hususunda ortaya ├ž─▒kmas─▒ m├╝mk├╝n problemleri asgariye indirir.

5)Plan, program haz─▒rlamakla g├Ârevli olanlar─▒n i┼čini kolayla┼čt─▒r─▒r ve teredd├╝tleri ortadan kald─▒r─▒r.

6)Muhtemel politika de─či┼čiklikleri i├žin sa─člam bir hareket noktas─▒ te┼čkil eder.

7)E─čitim hedefleri ile ├želi┼čme halinde bulunabilecek di─čer idari karar ve tasarruflar─▒ ├Ânler.

E─×─░T─░M ─░HT─░YA├çLARININ BEL─░RLENMES─░

E─čitim bir ihtiya├žtan do─čmal─▒d─▒r. E─čitim yap─▒lmas─▒n─▒n ├Ân ko┼čulu bu ihtiyac─▒n belirlenip bunun e─čitim ile giderilebilir t├╝rden oldu─čunun saptanmas─▒d─▒r.De─či┼čen i┼č ortam─▒nda ├žal─▒┼čan birey standart olarak belirlenmi┼č performans─▒ g├Âstermek i├žin geli┼čmeleri takip ederek ortaya ├ž─▒kan a├ž─▒klar─▒ kapatmak ├╝zere e─čitim faaliyetlerine kat─▒lmal─▒d─▒r. ─░┼čletmelerde e─čitim gereksiniminin oldu─čunun belirtileri ┼čunlard─▒r:

├ťretilen mamul ya da hizmetin d├╝┼č├╝k kalitede olmas─▒

├ťretimin belirlenen standart s├╝rede ger├žekle┼čtirilememesi

Personel hareketlerindeki fazlal─▒k(i┼čten ayr─▒lma, i┼č de─či┼čtirme, vb.)

Fazla mesainin yerle┼čmesi (standart s├╝renin de─čerlendirilememesi)

Bak─▒m ve onar─▒m giderlerindeki art─▒┼č (y─▒pranma, bozulma,uzun s├╝reli onar─▒m)

Disiplinsiz davran─▒┼člar─▒n artmas─▒

─░┼č kazalar─▒n─▒n ├žo─čalmas─▒ (dikkatsizlik, dalg─▒nl─▒k)

─░┼č benimsemede isteksizlik

E─čitim ihtiyac─▒n─▒ s├╝relere g├Âre belirleyen fakt├Ârler ise

─░┼če yeni personel al─▒nmas─▒ (oryantasyon e─čitimi)

Y├╝r├╝rl├╝kteki yasal ├žer├ževe de─či┼čti─činde

Terfilerde, dikey y├╝kselmeler planland─▒─č─▒nda

Kullan─▒lan teknolojide bir de─či┼čiklik oldu─čunda

┼čeklinde s─▒ralanmaktad─▒r.

─░┼čletmelerde ├╝retimi ger├žekle┼čtirecek personelin g├Ârev, yetki ve sorumluluklar─▒n─▒n tespiti,e─čitim ihtiyac─▒n─▒ belirlemede etkili olacakt─▒r. Bunun i├žin her g├Ârev biriminde gerekli olan standartlar i┼č analizleriyle tespit edilmelidir.─░┼č analizleri yap─▒l─▒rken, i┼čletmenin teknolojik ├Âzelliklerinin, teknolojinin gerektirdi─či bilgi, bedensel ve zihinsel yeteneklerin neler oldu─ču ara┼čt─▒r─▒lmal─▒d─▒r.Personelin yapaca─č─▒ i┼čin ne oldu─ču, i┼člerin ne ┼čekilde yap─▒laca─č─▒, g├Ârevlerin yap─▒lmas─▒nda aranacak bilgi ve becerinin ne oldu─ču sistematik bir bi├žimde incelenmelidir.

Mevcut personelin niteliklerinin tespiti de gereklidir.Bu nitelikler ise personelin bilgileri, yetenekleri, davran─▒┼člar─▒, sorumluluk y├╝klenme, yetki kullanma g├╝├žleridir.T├╝m bunlar─▒n ├žal─▒┼čanlar─▒n nitelikleriyle kar┼č─▒la┼čt─▒r─▒lmas─▒ gereklidir.

Bu kar┼č─▒la┼čt─▒rma fonksiyonel olarak ifade edilirse;

X= Personelin yapmas─▒ ve yapabilmesi gereken i┼čin gerektirdi─či bilgi, yetenek ve organizasyon ili┼čkisi

Y= Personelin yapt─▒─č─▒ ve yapaca─č─▒ i┼če ili┼čkin sahip oldu─ču bilgi, yetenek ve organizasyon ili┼čkisi8

Belirli bir T zamanda e─čitim planlamas─▒ yap─▒l─▒rken X ve Y ├žok iyi tespit edilmeli ve sonra bir kar┼č─▒la┼čt─▒rma yap─▒lmal─▒d─▒r.Z= X- Y durumunda X > Y halindeyken do─čuyorsa bu i┼čyerinde Z ile belirtilen ├Âl├ž├╝de e─čitime ihtiya├ž vard─▒r.Z ┼čeklinde tan─▒mlanan e─čitim ihtiyac─▒n─▒n tam olarak giderilmesinden sonra X=Y olursa personelin i┼čini tam olarak yapmas─▒, dolay─▒s─▒yla personel-organizasyon b├╝t├╝nle┼čmesi sa─članacakt─▒r.

PERSONEL E─×─░T─░M─░ ─░HT─░YACININ BEL─░RLENMES─░NDE KULLANILAN METOTLAR

Bu metotlar─▒ anketler, m├╝lakatlar, testler, m├╝zakere yolu ile analiz,kay─▒t ve raporlar─▒n incelenmesi, i┼č analizleri olarak grupland─▒rmak m├╝mk├╝nd├╝r.

Anketler: Anketler fazla zaman almamas─▒,├žekinme, unutma gibi fakt├Ârlerden uzak olarak ifade f─▒rsat─▒ vermesi, ekonomik olmas─▒ ve geni┼č alanlara uygulanabilir olmas─▒ bak─▒m─▒ndan kullan─▒┼čl─▒ bir metoddur.9

Anketler ├Ânceden belirlenmi┼č sorulara cevap arad─▒─č─▒ndan bu sorular─▒n yanl─▒┼č olma ihtimali anket metodunun da yetersiz olma ihtimalini do─čurur. Ankette ki┼čilerin sorulara objektif ve do─čru bir ┼čekilde cevap vermesi sa─član─▒r.10

Anket sorular─▒ haz─▒rlan─▒rken a┼ča─č─▒daki hususlara dikkat etmelidir:

Sorular yanl─▒┼č anlamaya olanak vermeyecek bi├žimde olmal─▒

Sorular a├ž─▒k ve net olmal─▒

Sorular anket sonucu de─čerlendirilirken kolayl─▒k sa─člayacak bi├žimde d├╝zenlenmeli

Kay─▒t ve Raporlar─▒n Analizi: Kay─▒t ve raporlar ├╝retim ve personelle ilgili olmak ├╝zere iki t├╝rl├╝d├╝r.Personelle ilgili belgelerin incelenmesi sonucu e─čitim ihtiya├žlar─▒n─▒n olup olmad─▒─č─▒ konusunda bir tak─▒m bilgiler elde edilir.Bunlar i┼čg├╝c├╝n├╝n devri, devams─▒zl─▒k oranlar─▒, i┼č kazalar─▒, terfi, disiplin kay─▒tlar─▒ ile ilgili belgelerdir.

Testler: Testler bilgiyi, beceriyi ya da her ikisini birden ├Âl├žmeyi ama├žlamaktad─▒rlar.Bilgiyi ├Âl├žmeye y├Ânelik testlerin en ├Ânemli amac─▒ bireyin sorumlu oldu─ču i┼či yapacak kadar bilgisinin olup olmad─▒─č─▒n─▒ belirlemektir.

M├╝lakatlar: S├Âzl├╝ g├Âr├╝┼čmelerle personelin i┼čleri ile ilgili d├╝┼č├╝nceler, i┼čleri yerine getirirken kar┼č─▒la┼čt─▒klar─▒ sorunlar belirlenir. B├Âylece ki┼čiler de g├Âr├╝┼č ve fikirlerini serbest├že a├ž─▒klama f─▒rsat─▒ bulurlar.

M├╝zakere Yolu ile Analiz: ─░┼čletme y├Âneticilerinin zaman zaman bir araya gelerek mevcut problemlerin nedenlerini ve bu problemlerin hangilerinin e─čitim yoluyla ortadan kald─▒r─▒labilece─čini tespit etmeleri gerekmektedir. M├╝zakere yoluyla i┼čletmelerde ├že┼čitli g├Ârevlerdeki ki┼čilerin bilgi al─▒┼čveri┼či sa─čland─▒─č─▒ gibi e─čitimin hangi konuda yararl─▒ olaca─č─▒ da tespit edilebilir. M├╝zakere yolu ile analiz yapacak olan grubun kendi kendine sorabilece─či baz─▒ sorular ┼č├Âyle olabilir :

┬Ľ E─čitimle ni├žin ilgileniyoruz?

┬Ľ Bir┼čeyler yapmam─▒z─▒ gerektiren problemler nelerdir?

┬Ľ Bunlar ├žal─▒┼čmam─▒z─▒ ne y├Ânde aksatmaktad─▒r?

┬Ľ E─čitimle elde etmek istedi─čimiz sonu├žlar nelerdir? ┼×imdiki durumumuz nedir?

┬Ľ Bunlar i├žinde acilen tamamlanmas─▒ gerekenler hangileridir?

┬Ľ ─░┼člerin y├╝r├╝t├╝lmesinde anahtar pozisyonlar nelerdir?

┬Ľ Kadroda bulunanlarda ne gibi nitelikler aramal─▒y─▒z?

┬Ľ Eksikliklerimiz nelerdir?

┬Ľ ─░htiya├ž duyulan teknik bilgi ve beceriler nelerdir?

┬Ľ Yukar─▒daki kademelere ge├žirmeyi d├╝┼č├╝nd├╝─č├╝n├╝z elemanlar kimlerdir ve bunlar i├žin nas─▒l bir e─čitim program─▒ uygulamal─▒y─▒z?

┬Ľ ─░┼č metodlanm─▒zda yak─▒n bir gelecekte de─či┼čiklikler olacak m─▒d─▒r?

┬Ľ Yeni duruma en iyi ┼čekilde intibak edebilmek i├žin ne gibi tedbirler almam─▒z gerekir?

─░┼č analizleri: ─░┼č analizleri yard─▒m─▒yla ki┼čilerin yapacaklar─▒ g├Ârevlerin gerektirdi─či niteliklerle, bu ki┼činin nitelikleri kar┼č─▒la┼čt─▒r─▒larak aras─▒ndaki fark─▒n tespit edilmesi sa─član─▒r.Bu ├žer├ževede g├Ârev tan─▒m─▒nda ve personel e─čitim program─▒n─▒n haz─▒rlanmas─▒nda yararlan─▒lan i┼č analizleri, yap─▒lan her i┼čin niteli─čini ve o i┼čin yerine getirildi─či ├ževre ko┼čullar─▒n─▒n ├že┼čitli metodlar yard─▒m─▒yla incelenmesini sa─člar.

PERSONEL E─×─░T─░M─░ PROGRAMININ PLANLANMASI

Personel e─čitim faaliyetlerinin belirli bir program ├žer├ževesinde y├╝r├╝t├╝lmesi gerekmektedir.Personel e─čitim ihtiyac─▒ belirlendikten sonra bu ihtiyac─▒n nas─▒l giderilece─či bir plana ba─članmal─▒d─▒r.Bu,verimlili─či ve beklenen ba┼čar─▒ya ula┼čacak yolu belirler.End├╝strideki e─čitimciler ├Âzellikle a┼ča─č─▒daki konular ├╝zerinde durmaktad─▒rlar:

Personel e─čitiminin amac─▒

Personel e─čitiminin ad─▒, program─▒n t├╝r├╝

Personel e─čitimi g├Âreceklerin se├žimi

Personel e─čitimi verecek uzmanlar─▒n se├žimi

Kullan─▒lacak malzeme,ara├ž ve gere├žlerin sa─članmas─▒

Personel e─čitiminin s├╝resi

Personel e─čitiminin yap─▒laca─č─▒ tarihin belirlenmesi

Program maliyetinin hesaplanmas─▒

Personel e─čitimi sonras─▒ de─čerlendirmenin ger├žekle┼čtirilmesi

E─čitim program─▒n─▒n duyurulmas─▒d─▒r.

─░┼čletmenin e─čitim planlar─▒ i├žinde yer alan e─čitim programlar─▒,plan─▒n uygulama arac─▒ olarak tan─▒n─▒r.Bu programlar da iki t├╝rl├╝d├╝r:

S├╝rd├╝r├╝lmekte olan ├žal─▒┼čmalara uygun e─čitim programlar─▒: Bu uygulaman─▒n amac─▒ i┼čletmeye yeni gelen personeli i┼č ┼čartlar─▒na haz─▒rlamakt─▒r.

Gelecekte de─či┼čmesi ├Âng├Âr├╝len ko┼čullara uygun e─čitim programlar─▒: Bu programlarda i┼čletmenin i├ž ve d─▒┼č ┼čartlarda olu┼čabilecek de─či┼čmelere kar┼č─▒ personeli haz─▒rlamak amac─▒yla yap─▒lacak personel e─čitimidir.

─░┼čletmelerde uzun d├Ânemleri kapsayan personel e─čitim programlar─▒n─▒n yap─▒labilmesi i├žin uzun d├Ânemli i┼čg├╝c├╝ planlar─▒, i┼čletmelerin i├ž ve d─▒┼č ┼čartlarda olu┼čabilecek de─či┼čmelere (├Ârg├╝tsel yap─▒daki de─či┼čme, pazar ko┼čullar─▒n─▒n de─či┼čmesi gibi) Personeli haz─▒rlamak amac─▒yla yap─▒lacak personel e─čitimi ├žal─▒┼čmalar─▒ belirlenir.

─░┼čletmelerde uzun d├Ânemleri kapsayan personel e─čitim programlar─▒n─▒n yap─▒labilmesi i├žin uzun d├Ânemli i┼čg├╝c├╝ planlar─▒n─▒n yap─▒lmas─▒ gereklidir. Uzun d├Ânemli i┼čg├╝c├╝ planlar─▒, i┼čletmelerin insan g├╝c├╝ kaynaklar─▒n─▒n sa─članmas─▒, korunmas─▒ geli┼čtirilmesi ve kullan─▒lmas─▒na ili┼čkin stratejileri belirler. Stratejiler belirlenmeksizin yap─▒lan uzun d├Ânemli e─čitim programlar─▒n─▒n ba┼čar─▒s─▒zl─▒─ča u─črama ihtimali y├╝kseltir. Uzun d├Ânemli e─čitim programlar─▒n─▒n haz─▒rlanabilmesi i├žin i┼čletmelerin belirli bir uygulama d├Ânemini tamamlamalar─▒ gerekli olmaktad─▒r.11

Personel E─čitimi B├╝t├žesi

Personel e─čitimi b├╝t├žesi, i┼čletmede belirli bir d├Ânemde personel e─čitimiyle

ilgili yap─▒lacak harcamalar─▒ belirlemek ve bu harcamalarla ilgili kaynaklar─▒ sa─člamak amac─▒yla yap─▒l─▒r. E─čitim b├╝t├žesi i├žin genellikle bir y─▒ll─▒k bir d├Ânem esas al─▒n─▒r.

Personel e─čitimi ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒n belirli bir maliyeti vard─▒r. Personel e─čitiminin maliyetinin olu┼ču bu konuda gerekli bir b├╝t├ženin i┼čletme y├Ânetimince haz─▒rlanmas─▒n─▒n zorunlulu─čunu ortaya koymaktad─▒r. Personel e─čitimi y├Âneticisinin e─čitim faaliyetlerini yerine getirebilmesi i├žin personel e─čitimi s─▒ras─▒nda olu┼čacak giderleri kar┼č─▒layacak b├╝t├žeyi ihtiya├žlar─▒ giderecek ├Âl├ž├╝de tespit etmesi gereklidir.

Dikkate al─▒nacak di─čer ├Ânemli bir nokta, i┼čletme ├Âl├žeklerinin personel e─čitimi b├╝t├žesinin belirlenmesinde ├Ânemli etken oldu─čudur.

Personel e─čitimi b├╝t├žesi i├žinde maliyetler, sabit ve de─či┼čken Olmak ├╝zere iki guruba ayr─▒l─▒r. Bu gruplar;

Sabit maliyetler;

a) Maa┼č ve ├╝cretler

b) Vergiler ve personele sa─članan imkanlar

c) Kiralar

d) Is─▒tma, ayd─▒nlatma, su,telefon, vb. giderler

e) Gayrimenkullar ve bak─▒m giderleri

f) Temizlik ve muhafaza giderleri

g) K─▒rtasiye ve malzeme giderleri

De─či┼čken maliyetler,

a) E─čitimde kullan─▒lan ara├ž, gere├žler, filimler

b) Video bantlar─▒, al─▒nan kitap ve dergiler

c) Bak─▒m giderleri

d) Seyahat giderleri

e) ─░┼čletme d─▒┼č─▒ndan sa─članan e─čitim uzmanlar─▒na ├Âdenecek ├╝cretler

E─čitim b├╝t├želeri haz─▒rlan─▒rken dikkate al─▒nacak ilkeler a┼ča─č─▒da g├Âsterilmi┼čtir.

a) Personel e─čirimi b├╝t├žesi ger├žek├ži ve programlanan e─čitim faaliyetlerini ger├žekle┼čtirebilmelidir.

b) Personel e─čitimi b├╝t├žesi ├╝zerinde de─či┼čiklikler yap─▒lmas─▒ s├Âz konusu oldu─čunda, bu de─či┼čiklikler “Kim ilgililere yeterince ├Ânceden duyurulmal─▒d─▒r.

c) Personel e─čitimi b├╝t├žesi tahminleri ile ilgili harcamalar aras─▒nda uyarl─▒k sa─članmak ├╝zere etkili bir kontrol d├╝zeni kurulmal─▒d─▒r.

d) Zorunlu de─či┼čiklikleri ve g├╝├žl├╝kleri sa─člamak amac─▒yla personel e─čitimi b├╝t├žesi ve yap─▒lan harcamalar belirli d├Ânemlerde g├Âzden ge├žirilmelidir.

e) Personel e─čilimiyle ilgili ├Âng├Âr├╝lmeyen baz─▒ harcamalar─▒ kar┼č─▒layabilmek amac─▒yla e─čitim b├╝t├žesi i├žinde belirli bir kaynak ayr─▒lmal─▒d─▒r.

Personel e─čitimi b├╝t├želeri yap─▒lan bak─▒m─▒ndan ├╝├ž t├╝r alt─▒nda toplan─▒r. Bunlar, proje, fonksiyonel ve ├╝nite b├╝t├želeridir13:

a) Proje b├╝t├žesiyle personel e─čitimi b├Âl├╝m├╝nce ger├žekle┼čtirilmesi ├Âng├Âr├╝len bir e─čitim projesinin mali portesinin haz─▒rlanmas─▒ ve program─▒n gerektirdi─či harcamalar─▒n planlanmas─▒d─▒r. Proje b├╝t├žesi ile belli bir d├Ânem i├žinde d├╝┼č├╝n├╝len bir tak─▒m projeler ve bu projeler i├žin ayr─▒ ayr─▒ tasarlanm─▒┼č b├╝t├želer s├Âz konusudur.

b) Fonksiyonel b├╝t├že ile personel e─čitimi biriminin temel fonksiyonlar─▒ i├žin bir b├╝t├že d├Âneminde gerekli masraf, varsa gelir tahminleri yap─▒l─▒r.

c) ├ťnite b├╝t├želeri i┼čletmelerdeki personel e─čitimi faaliyetlerinin kapsam─▒n─▒n b├╝y├╝k olmad─▒─č─▒ durumlarda tek bir b├╝t├že ile yeterli olabilir.

E─čitim b├╝t├želeri yap─▒l─▒rken genellikle a┼ča─č─▒daki s├╝re├ž takip edilir14;

1. ─░┼čletmenin personel e─čitimi faaliyetleri d├Ânemini kapsayan genel bir e─čitim b├╝t├žesi yap─▒l─▒r.

2. Yap─▒lacak e─čitim faaliyetlerinin her bir b├Âl├╝m├╝ i├žin tahminler bir araya getirilir, incelenir ve de─čerlendirilir.

3. B├╝t├╝n personel e─čitimi faaliyetlerini kapsayan bir e─čitim b├╝t├žesi tasla─č─▒ haz─▒rlan─▒r ve onay i├žin yetkili y├Ânetim kademesine sunulur.

4. Personel e─čitimi b├╝t├žesi i┼čletmenin b├╝t├že i┼čleri y├Âneticisince g├Âzden ge├žirilir, isletme i├žinde e─čitim b├╝t├žesine son ┼čekli verilir.

5. Personel e─čitimi departman─▒ y├Âneticisince onaylanm─▒┼č e─čitim b├╝t├žesi hakk─▒nda ayr─▒nt─▒l─▒ bilgi verilir.

6. Personel e─čitimi b├╝t├žesi y├╝r├╝rl├╝─če konduktan sonra ortaya ├ž─▒kan yeni durumun ve de─či┼čikliklerin g├Âz ├Ân├╝ne al─▒nabilmesi i├žin personel e─čitimi harcamalar─▒ belirli durumlarda g├Â2den ge├žirilir ve m├╝mk├╝n olan d├╝zeltici tedbirler al─▒n─▒r.

E─×─░T─░M Y├ľNTEMLER─░

Personelin yeti┼čtirilmesi ve geli┼čtirilmesinde, i┼čletmelere g├Âre de─či┼čen, ayr─▒

├Ânem ve nitelikte uygulanan ├že┼čitli y├Ântemler vard─▒r. Ancak “en iyi y├Ântem” yoktur.26

├ç├╝nk├╝ her y├Ântemin kendine g├Âre birtak─▒m avantaj ve dezavantajlar─▒ vard─▒r. E─čitime kat─▒lanlar─▒n say─▒s─▒, yetenek seviyeleri, bireysel farkl─▒l─▒klar, maliyet, e─čitim s├╝resi ve e─čitimi verecek elemanlar─▒n durumu, yeti┼čtirme ve geli┼čtirmede kullan─▒lacak e─čitim y├Ânteminin se├žimini etkileyen ba┼čl─▒ca etkenler olarak g├Âr├╝lmektedir. E─čitim y├Ântemlerinin s─▒n─▒fland─▒r─▒lmas─▒na ili┼čkin, ay─▒r─▒m ┼čekli, i┼čba┼č─▒nda e─čitim y├Ântemleri ve i┼č d─▒┼č─▒nda e─čirim y├Ântemleri ┼čeklindeki ay─▒r─▒md─▒r.27

1.1.6.1. ─░┼čba┼č─▒nda E─čitim Y├Ântemleri

─░┼čba┼č─▒nda e─čitim y├Ântemlerinde, e─čitime tabi tutulan eleman, i┼čletme i├žinde

├žal─▒┼čmakta oldu─ču i┼činden ayr─▒lmadan, bir yandan i┼čini yaparken di─čer yandan da e─čitilir. Di─čer bir ifade ile ki┼či hem i┼čini yapar, hem de ├Â─črenir.28

─░┼čba┼č─▒ e─čitimin y├Ântemlerinin ├že┼čitli yarar ve sak─▒ncalar─▒ vard─▒r. Bunlar a┼ča─č─▒daki gibi s─▒ralanabilir.

26 Cahit Tutum, Personel Y├Ânetimi. T.O.A.─░.E. Yay─▒n no: 149, (Ankara: 1979), 171.

21 Osman Telimen, Personel Y├Ânetimi Be┼čeri ─░li┼čkiler. ─░.─░.T.─░. A. (ANihat Sayar Yay─▒n ve Yard─▒m Vakfi Yay─▒nlan No:292/519, ─░stanbul: 1978), 172.

Yararlar─▒:

┬Ľ ─░┼čba┼č─▒ e─čitim y├Ântemleri daha az giderle uygulanabilir. E─čitim ara├ž ve gere├žlerine aynca yat─▒r─▒m yap─▒lmas─▒ gerekmedi─či gibi, yol ve benzeri giderlerde ortaya ├ž─▒kmaz.

┬Ľ E─čitim, i┼č s─▒ras─▒nda ger├žek i┼č ko┼čullan ile birlikte yap─▒ld─▒─č─▒ i├žin, ├Â─čretilen bilgileri hemen uygulama olana─č─▒ vard─▒r.

┬Ľ E─čitimde, ba┼čka yerde ├Â─črendi─čini i┼čte uygularken ortaya ├ž─▒kabilecek olan adaptasyon sorunlar─▒ pek g├Âr├╝lmez.

Sak─▒ncalar─▒:

┬Ľ ─░┼čba┼č─▒ e─čitimini veren ustaba┼č─▒ veya sorumlu ki┼či, iyi ve ger├žek bir e─čitimci olmayabilir.

┬Ľ Ger├žek ├žal─▒┼čma ko┼čullar─▒ ve y├Ântemleri demode olabilir. ─░┼čg├Âren bu durumda ├ža─čda┼č teknolojik bilgileri almam─▒┼č olur.

┬Ľ ├ľ─črenme a┼čamalar─▒nda b├╝y├╝k oranda hatal─▒ ve bozuk mal ├╝retilebilir, makine ve donan─▒m kayb─▒ olabilir.

┬Ľ ├çal─▒┼čma ko┼čullan, g├╝r├╝lt├╝, pislik aynca stres vs. a├ž─▒s─▒ndan olumlu bir e─čitim ortam─▒ olu┼čturmayabilir.

┬Ľ Ayr─▒ca i┼čba┼č─▒ e─čitimi, ├žok say─▒da personelin e─čitiminin ayn─▒ anda ger├žekle┼čtirilmesi i├žin elveri┼čli de─čildir.

┬Ľ ─░┼čg├Âren i┼činden uzakla┼čmad─▒─č─▒ i├žin, i┼čte fazla bir aksama olmaz.

─░┼č ba┼č─▒nda e─čitim y├Ântemler a┼ča─č─▒da k─▒saca a├ž─▒klanm─▒┼čt─▒r.

Amir Nezaretinde E─čitim (Coaching):

“Sistemli g├Âzetim” olarak ta bilinen bu y├Ântem, en ├žok kullan─▒lan

y├Ântemlerden birisidir. Dayand─▒─č─▒ fikir “yaparak ├Â─črenme” (learning by doing)’nin en iyi yol oldu─ču ve bir ┼čahs─▒ en iyi e─čitecek ki┼činin kendi amiri oldu─ču fikridir.30

Daha ├žok gayri resmi tarzda uygulanan bu y├Ântemin ba┼čar─▒s─▒ hem amire hem de astlara ba─čl─▒d─▒r. Amir astlar─▒n─▒ yeti┼čtirme arzusu g├╝tmeli, astlar─▒n sorunlar─▒ ile devaml─▒ ilgilenmeli ve i┼čbirli─či havas─▒ yaratmal─▒d─▒r. Bilindi─či gibi, y├Âneticinin -amirin- rol├╝ astlar─▒na tepeden bakmak de─čildir. Amir ast─▒n─▒n yeti┼čmesini arzu etmezse, program ne kadar iyi haz─▒rlan─▒rsa haz─▒rlans─▒n, e─čilim faaliyetlerinden iyi bir sonu├ž elde edilemez. Bu arada ast─▒n da yetenekli, istekli, ├žal─▒┼čkan ve iyi niyet sahibi olmas─▒ hususu da g├Âzden uzak tutulmamal─▒d─▒r.31

Amir Taraf─▒ndan Yol G├Âsterme (Counseling)

Bu y├Ântem, bir birey veya bir grupla ilgili olarak bir problemin ├ž├Âz├╝m├╝

amac─▒na y├Ânelmi┼č bulunan ve ason i┼či ile ilgili planlama ve ayarlamalar─▒ kapsayan ├Âzel bir ├žabay─▒ ifade etmektedir.32

Yetki Devri ve Merkezka├ž (Adem-i Merkezi) ─░dare

E─čer i┼čletmede merkezi (├Âzellikle a┼č─▒r─▒ merkezi) bir y├Ânetim varsa, personelin yapaca─č─▒ tek ┼čey ├╝st kademede al─▒nan ve kendisine ula┼čan kararlar─▒n gere─čini yerine getirmekten ibarettir. Sorunu kendi a├ž─▒s─▒ndan d├╝┼č├╝nme, karar alma ve ├╝stleri ile fikir al─▒┼čveri┼či olmad─▒─č─▒ndan, birey ba─č─▒ms─▒z ki┼čili─čini geli┼čtiremeyecek ve yarat─▒c─▒ d├╝┼č├╝nce sahibi olmayan bir uygulay─▒c─▒ durumuna d├╝┼čecektir. ├ça─čda┼č ├Ârg├╝t d├╝zeninin en ├Ânemli ├Â─čelerinden biri olan yetki devri, y├Âneticinin yap─▒lmas─▒ gereken i┼člerle ilgili yetkiyi, ilgili basamaklara devretmesidir.33

Amirin astlar─▒na yetki devretmesi, onlar─▒n yeti┼čme ve geli┼čmelerini sa─člar. ├ç├╝nk├╝ kendisine yetki devredilen ast d├╝┼č├╝nmek, karar vermek, fikrini kendi astlar─▒na kabul ettirebilmek i├žin tutum ve davran─▒┼člar─▒m de─či┼čtirmek ve geli┼čtirmek zorunda kalacak yani geli┼čecektir.34

Bu y├╝zden yetki devri temel e─čitim y├Ântemlerinden birisi say─▒lmaktad─▒r.35

Merkezka├ž (adem-i merkezi) y├Ânetim, esas itibariyle, karar alma yetkisinin alt kademelere devredildi─či bir y├Ânetim bi├žimidir. Dolay─▒s─▒yla bu y├Ânetim bi├žiminin ba┼čl─▒ ba┼č─▒na bir e─čitim y├Ântemi oldu─čuna ┼č├╝phe yoktur.36

Merkezka├ž y├Ânetim, y├Ânetmek i├žin gerekli olan ├Â─črenme f─▒rsat─▒ ve ihtiyac─▒n─▒ yarat─▒r. Bu da belirli bilgi, yetenek ve becerilerin geli┼čtirilmesi anlam─▒na gelmektedir.

Y├Âneticiye Yard─▒mc─▒ Verme (Assistantto)

Y├Âneticiye yard─▒mc─▒, yetki devrini gerektirmez. Yeti┼čtirilmesi ve geli┼čtirilmesi

arzu edilen birey, y├Âneticiye yard─▒mc─▒ tayin edilerek, y├Âneticinin ara┼čt─▒rma ve incelemelerine yard─▒m eder ve haberle┼čmeye yard─▒mc─▒ olur. Yard─▒mc─▒n─▒n tecr├╝be, liderlik ve karar verme yeteneklerinin geli┼čmesine katk─▒da bulunan bu y├Ântemin, yayg─▒n bir ┼čekilde uygulanmakta oldu─ču bilinmektedir.3

─░┼č Rotasyonu (Job Rotation)

Y├Âneticilerin yeti┼čtirilmesi ve geli┼čtirilmesinde en ├žok kullan─▒lan y├Ântemlerden

birisi de i┼č rotasyonudur. Rotasyon, genellikle, ├Ârg├╝tte ayn─▒ seviyedeki i┼čler aras─▒nda ve k─▒sa s├╝reli olarak yap─▒lan g├Ârev de─či┼čtirmedir/8

Bu Y├Ântemin, rotasyona tabi tutulanlara geni┼č g├Âr├╝┼čl├╝l├╝k kazand─▒rd─▒─č─▒, y├Ânetim prensipleri ve ├Âneminin anla┼č─▒lmas─▒na yard─▒m etti─či, ayn─▒ zamanda rotasyona girenler aras─▒nda rekabeti te┼čvik etti─či ifade edilmektedir.39 Bunun yan─▒nda, belirli s├╝relerle belirli birimlere g├Ânderilenlerin, bir s├╝re sonra bu birimlerden ayr─▒lacaklar─▒n─▒ bildikleri i├žin i┼če kar┼č─▒ ilgisiz kald─▒klar─▒, k─▒sa s├╝rede i┼č ortam─▒na al─▒┼čamad─▒klar─▒ ve iyi ili┼čkiler kurmalar─▒n─▒n olanaks─▒z ya da g├╝├ž oldu─ču bu y├Ântemin ele┼čtirisini yapanlar taraf─▒ndan ifade edilmektedir.40

─░┼č D─▒┼č─▒nda E─čitim Y├Ântemleri

─░┼č d─▒┼č─▒nda e─čitim y├Ântemlerinde ise, eleman ├žal─▒┼čt─▒─č─▒ i┼čten ayr─▒larak, i┼čin

d─▒┼č─▒nda e─čitime tabi tutulmaktad─▒r. Bu t├╝r y├Ântemlerde eleman i┼čletmeden de─čil, fakat ├žal─▒┼čt─▒─č─▒ i┼čten, e─čitim amac─▒yla, bir s├╝re ayr─▒lmaktad─▒r.41

─░┼č d─▒┼č─▒ e─čitim y├Ântemlerinin yarar ve sak─▒ncalar─▒ ┼č├Âyle s─▒ralanabilir42: Yararlar─▒:

┬Ľ ─░┼č d─▒┼č─▒ e─čitim, konusunda uzman bir e─čitici taraf─▒ndan yap─▒ld─▒─č─▒ i├žin daha etkili olabilir.

┬Ľ ─░┼čba┼č─▒na g├Âre daha sistematik ve planl─▒ bir e─čitim s├Âz konusudur.

┬Ľ ─░┼č d─▒┼č─▒nda uygulanan y├Ântemlerle, ├žok say─▒da i┼č g├Âren ayn─▒ anda yeti┼čtirilebilir.

┬Ľ E─čitim maliyeti, i┼č ba┼č─▒na g├Âre daha kolay hesaplan─▒r.

┬Ľ Aday, planlanm─▒┼č bir e─čitim s├╝recinde, i┼čin zor y├Ânlerini de ayr─▒nt─▒l─▒ olarak ├Â─črenebilir.

┬Ľ ─░┼č d─▒┼č─▒nda yap─▒lan e─čitimde, bilgiler belli bir d├╝zen i├žinde verildi─činden, e─čitim rastlant─▒lardan kurtar─▒lm─▒┼č olur.

┬Ľ ─░┼čba┼č─▒nda; i┼čg├Ârenin e─čitilirken uygulad─▒─č─▒ y├Ântemlerin, sadece kar┼č─▒la┼čt─▒─č─▒ olaylar─▒n ├ž├Âz├╝m├╝ne y├Ânelik olmas─▒ sebebiyle genel ilke ve y├Ântemler ├Â─čretilmeyebilir. Halbuki i┼č d─▒┼č─▒ e─čitiminde bu sak─▒nca ortadan kalkar.

Sak─▒ncalar─▒:

┬Ľ E─čitimden sonra, ger├žek ├žal─▒┼čma ko┼čullar─▒na ge├ži┼čte bireyler uygulama ve uyum g├╝├žl├╝kleriyle kar┼č─▒la┼čabilirler.

┬Ľ E─čitime kat─▒lanlar─▒n, i┼člerinden uzakla┼čmalar─▒, ├╝retim kayb─▒na neden olur.

┬Ľ ─░┼čba┼č─▒ e─čitimine g├Âre, genellikle daha maliyetli ve organizasyonu daha zordur.

Anlatma (Lecturing)

Anlatma y├Ântemi bir bilginin di─čer bireylere aktar─▒lmas─▒nda kullan─▒lan

geleneksel bir y├Ântemdir. Uygulamada bu y├Ântem i├žin, ├že┼čitli terimler kullan─▒lmaktad─▒r: “Ders verme”, “konferans”, “takrir” vb. Y├Ântemin ba┼čar─▒s─▒ anlatana b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de ba─čl─▒d─▒r. Y├Ântemin al─▒┼č─▒lm─▒┼č bir y├Ântem olmas─▒, kolayl─▒kla d├╝zenlenmesi ve masrafs─▒z olmas─▒, ├Âzel e─čitim ara├ž ve gere├žlerine ihtiya├ž g├Âstermemesi, az zamanda ├žok say─▒da ki┼či ile ili┼čki kurulmas─▒na olanak sa─člayarak e─čitim s├╝resini k─▒saltmas─▒ bu y├Ântemin olumlu y├Ânlerini; dinleyici grubunun pasif kalmas─▒, uzun s├╝re dikkatin bir konu ├╝zerinde toplanamamas─▒, belli becerilerin bu y├Ântemle ├Â─čretilmesinin olanaks─▒zl─▒─č─▒ ve her zaman konuyu bilen bir konferans├ž─▒n─▒n bulunamamas─▒ y├Ântemin olumsuz y├Ânlerini olu┼čturur.43

Panel, Sempozyum (Symposium) ve Forum

Panel, bir dinleyici kitlesi ├Ân├╝nde bir grubun,d├╝┼č├╝nce ve fikir al─▒┼čveri┼či ile

konuyu, y├Âneticinin idaresinde ve resm├« olmayan bir hava i├žinde tart─▒┼čmas─▒d─▒r.44

Tutum, paneli ┼č├Âyle tan─▒mlamaktad─▒r.45 ─░ki veya ├╝├ž ki┼čiden olu┼čan bir grubun, birbirleriyle ili┼čkili konularda k─▒sa sunu┼člar yapmas─▒ ya da tek bir konuda de─či┼čik g├Âr├╝┼čleri dile getirmesi y├Ântemidir. Panel uygulamada bir sorunun z─▒t g├Âr├╝┼člere sahip k├╝├ž├╝k bir grup (panel) taraf─▒ndan tart─▒┼č─▒lmas─▒ ve daha sonra dinleyicilerin tepkisinin al─▒nmas─▒ bi├žiminde olmaktad─▒r.

Sempozyum 2 il├ó 4 aras─▒ndaki konu┼čmac─▒n─▒n y├Ânetici nezaretinde, bir konunun ├že┼čitli y├Ânlerini belirli s├╝reler i├žinde dinleyici kitlesine s─▒ra ile sunmalar─▒d─▒r. Burada konu┼čmac─▒lar, konuyu kendilerine verilmi┼č olan a├ž─▒dan incelerler.46

Forum, bir tart─▒┼čma veya konu┼čmadan sonra, dinleyicilerin de g├Âr├╝┼člerini belirtmeleri veya sorular sormalar─▒ suretiyle tart─▒┼čmaya kat─▒lmalar─▒d─▒r.47

Grup Tart─▒┼čmas─▒

Say─▒s─▒ 8-12 aras─▒nda de─či┼čen k├╝├ž├╝k bir grubun bir liderin ba┼čkanl─▒─č─▒nda t├╝rl├╝

sorunlar─▒ tart─▒┼čmas─▒ y├Ântemidir. Amac─▒ grup ├╝yelerinin bilgisini art─▒rmak ve belli davran─▒┼člar kazand─▒rmakt─▒r. Grup tart─▒┼čmalar─▒nda sorunlar a├ž─▒klan─▒r, ├ž├Âz├╝m yollar─▒ tart─▒┼č─▒l─▒r. Belli bir sonuca varmak zorunlulu─ču yoktur. Grupta bilgi kayna─č─▒ tek bir ki┼či olmay─▒p, grup ├╝yelerinin t├╝m├╝d├╝r. Lider tart─▒┼čmalar─▒ izler, ├Ânemli sorunlar─▒ ve yorumlan kaydeder. En sonunda tart─▒┼čmalar ├Âzetlenir.48

Seminer

─░┼čletmeler, ├Âzellikle y├╝ksek ve orta kademe y├Âneticilerini, i┼čletme i├žinde ya da

d─▒┼č─▒nda d├╝zenlenen seminerlere kat─▒lmalar─▒n─▒ sa─člayarak, bu e─čitim y├Ânteminden yararlanmaya y├Ânelmi┼člerdir. ├ťniversiteler veya mesleki kurulu┼člarca d├╝zenlenen seminerlere kat─▒lanlar genel, mesleki veya teknik konularda bilgilerini yenileme olana─č─▒ elde etmektedirler.49

Komite ├çal─▒┼čmas─▒

Belirli bir g├Ârevi yerine getirmek ├╝zere az say─▒da ki┼čiden olu┼čturulan ├žal─▒┼čma

gruplar─▒na komite denilmektedir. Uygulamada ├žal─▒┼čma grubu ya da proje grubu gibi adlarla da adland─▒r─▒lmaktad─▒r. Her komite, belli bir g├Ârevi ortak bir ├žaba ile yerine getirir. Komiteye kat─▒lan ve yeni yeti┼čen y├Âneticilerin y├Ânetim olgunlu─ču, karar yetene─či ve g├Ârg├╝ kapasitesi geli┼čmektedir. Di─čer bir ifadeyle bu y├Ântem “karar verme” ve “planlama” gibi konularda etkin bir y├Ântemdir.50

Spndicate

Bu y├Ântemde, her biri “sendika” diye adland─▒r─▒lan belirli gruplara,

i┼čletmecili─čin temel ve kapsaml─▒ bir y├Ân├╝n├╝ derinli─čine ve geni┼čli─čine inceleme ve ara┼čt─▒rma g├Ârevi verilmektedir. Her bir grup, yo─čun bir ├žal─▒┼čma yapmakta, ├že┼čidi i┼čletmeleri ziyaret etmekte, g├Âzlemler yapmakta ve literat├╝r├╝ incelemektedir. ├çal─▒┼čma bitince, gruplar raporlar─▒n─▒ haz─▒rlamakta ve a├ž─▒k bir oturumda tart─▒┼čmaktad─▒rlar.51

Duyarl─▒l─▒k E─čitimi (Sensitivity Training)

Giderek yayg─▒n hale gelen y├Ânetici geli┼čtirme y├Ântemlerinden biri de

duyarl─▒l─▒k e─čitimidir. Milli E─čitim Laboratuarlar─▒n─▒n (National Training Laboratories) ├Ânc├╝l├╝k etti─či bu y├Ântem ‘T’ (Training groups) -e─čitim gruplar─▒- ad─▒ verilen k├╝├ž├╝k gruplarla uygulan─▒r.52 Grup ├╝yelerinin say─▒s─▒ 10-15 ki┼či aras─▒nda de─či┼čmelidir.53 Grup, herhangi bir konu-tespit etmeden toplan─▒r. Ba┼člar─▒nda daha ├žok g├Âzlemci rol├╝ oynayan bir e─čitimci bulunur. ─░├žlerinden biri ortaya bir konu atar ve gruptakiler bunu tart─▒┼čmaya ba┼člarlar.54 Tart─▒┼čma en az 1,5 saat ortalama 2 en ├žok 3 saat s├╝rer. Bu s├╝re i├žinde grupta, haberle┼čme, yanl─▒┼č anlama ve de─čerlendirmeler ve grup liderli─čini ele ge├žirme ├žabalar─▒ yo─čunluk kazanmaya ba┼člar. Dolay─▒s─▒yla grup ├╝yeleri, hem kendi tutum, davran─▒┼č ve duygular─▒na ve hem de ba┼čkalar─▒n─▒n davran─▒┼člar─▒na kar┼č─▒ duyarl─▒l─▒k kazanmaya ba┼člarlar. Bu ├žal─▒┼čma, g├╝nde en az 2 defa, en ├žok 3 defa olmak ├╝zere 9-10 g├╝n s├╝reyle devam eder. E─čitimci, yapt─▒─č─▒ anketlerle geli┼čmeyi de─čerlendirir.55

Y├Ântem, i┼čtirak edenlerin astlar─▒ ve ├ževresi ile daha iyi ili┼čkiler kurabilme yeteneklerinin geli┼čmesine yard─▒mc─▒ olmaktad─▒r.56

Pratik ├çal─▒┼čma

Pratik ├žal─▒┼čma, bireyin belli ├Âl├ž├╝de giri┼čkenlik ve uygulamay─▒ gerektiren

├žal─▒┼čmalarda bulunmas─▒n─▒ ifade etmektedir. Verilen g├Ârev, sadece bir uygulama g├Ârevi veya bir rapor haz─▒rlama olabilir. ├ľrne─čin resmi raporlar─▒n incelenmesi ve ├Âzetlenmesi gibi. Y├Ântemin ├Âzellikle rapor yazma tekni─činin ├Â─čretilmesinde yararl─▒ bir y├Ântem oldu─ču kabul edilmektedir. Y├Ântemin daha ├žok orta ve y├╝ksek dereceli g├Ârevlilerin e─čitimi i├žin elveri┼čli bir y├Ântem oldu─ču ifade edilmektedir.57

Rol Oynama (Role Playing)

Y├Ânetici geli┼čtirme tekniklerinden bir di─čeri de rol oynamad─▒r. Bu y├Ântem,personel sorunlar─▒yla ilgili ki┼čilerin tutum ve davran─▒┼člar─▒n─▒ canland─▒rmak ve bu ki┼čilerin rollerini oynamaktan ibarettir. Y├Ântem, geli┼čtirme program─▒na kat─▒lan bireyin ba┼čkalar─▒n─▒ anlama ve onlar─▒n sorunlar─▒n─▒ ├ž├Âzme konusundaki yeteneklerinin geli┼čmesine yard─▒m eder. Di─čer bir ifade ile insanlar─▒n problemlerine g├Âre onlarla nas─▒l bir diyaloga girilmesi gerekti─či ve onlar─▒n i┼čbirli─činin nas─▒l elde edilece─či konusunda bireye yard─▒ma olur.58

Buna ilaveten programa kat─▒lan birey gruptaki di─čer bireylerle olan ili┼čkilerinde, tutum ve davran─▒┼člar─▒n─▒ iyile┼čtirme ve geli┼čtirmeye ihtiya├ž duyabilir.

Sonu├ž olarak rol oynama y├Ânteminin, y├Âneticilere be┼čeri ili┼čkiler prensiplerini

tan─▒tan ve bu prensiplerin uygulanmas─▒nda onlara beceri kazand─▒ran bir y├Ântem

oldu─čunu ifade edebiliriz.

In-Basket Y├Ântemi (Beklenmeyen Problemler)

Y├Âneticilerin yeti┼čtirilmesinde kullan─▒lan y├Ântemlerden biri de in-basket

y├Ântemidir. In-basket terimi, g├Ârevlinin masas─▒nda bulunan ve gelen evrak─▒n konuldu─ču evrak sepeti i├žin kullan─▒lmaktad─▒r.59 Bu y├Ântemde, ger├žekte varm─▒┼č gibi kabul edilen bir i┼čletmede, y├Âneticilerden birinin veya birka├ž─▒n─▒n belirli bir s├╝re i┼činden ayr─▒ld─▒─č─▒ varsay─▒l─▒r. Bu s├╝re i├žinde adaydan, o bo┼čalan i┼čleri y├╝r├╝tmesi istenir.60 Di─čer bir ifadeyle aday, oturdu─ču masadaki evrak sepetinde ├ž├Âz├╝m bekleyen problemlerle ba┼č ba┼ča b─▒rak─▒l─▒r.61 Bu y├Ântem, e─čitime kanlan─▒n ├ž├Âz├╝mleme, sentez ve yaz─▒ yazma yeteneklerinin geli┼čmesine yard─▒mc─▒ olur.62

Yaz─▒┼čmal─▒ E─čitim

Bu y├Ântemde daha ├Ânce, geni┼č ├Âl├ž├╝de haz─▒rl─▒k yap─▒lmas─▒ gerekmektedir.

E─čitime tabi tutulan ki┼čiye, bir ├žal─▒┼čma rehberi ve yaz─▒l─▒ olarak cevapland─▒r─▒lmas─▒ istenen sorular g├Ânderilir. Ayr─▒ca, ├žal─▒┼čma kaynaklan da g├Âsterilir. Ki┼či, ├žal─▒┼čmas─▒n─▒ yaz─▒l─▒ olarak e─čiticiye sunar. Daha sonra da bir s─▒nava tabi tutulur. Y├Ântemin, ├Âzellikle yerel y├Ânetimde ├žal─▒┼čan personel i├žin yararl─▒ oldu─ču ifade edilmektedir.63

Gezi-Gozlem

Gezi-g├Âzlem, ├žal─▒┼č─▒lan i┼čyerinin d─▒┼č─▒ndaki bir yerde yap─▒lan veya olan i┼čleri,

olu┼č ve yap─▒l─▒┼č halinde g├Ârmedir. Bu bak─▒mdan pratik ve do─črudan do─čruya bir ya┼čant─▒d─▒r.64 Y├Ântemin g├╝n├╝m├╝zde ilgiyle kar┼č─▒lanmakta ve uygulanmakta oldu─ču ifade edilmekte olup, ama├ž i┼čg├Âreni benzer i┼čletmelere g├Ât├╝rerek, g├Ârg├╝ ve bilgilerini art─▒rmak, ├žal─▒┼čma d├╝zeni, ko┼čullar─▒ ve tekni─či hakk─▒nda g├Âzlem yoluyla e─čitilmelerini sa─člamakt─▒r.65

Gezi sonunda, geziye kat─▒lanlardan bir g├Âzlem raporunun istenmesi yararl─▒ g├Âr├╝lmektedir.66

Literat├╝r├╝ ─░zleme

Pek ├žok say─▒da b├╝y├╝k i┼čletme, personelin yararlanmas─▒ i├žin k├╝t├╝phane

kurmaktad─▒r. Y├Âneticilerini de hem bilgilerini geli┼čtirmek hem de en yeni y├Ânetim uygulamalar─▒ hakk─▒nda bilgi sahibi olmalar─▒n─▒ sa─člamak amac─▒yla k├╝t├╝phane olanaklar─▒ndan yararlanmaya te┼čvik etmektedirler. Baz─▒ i┼čletmeler de h─▒zl─▒ okuma kurslar─▒ d├╝zenlemektedir. Bu kurslar─▒n amac─▒, okumay─▒ ve anlamay─▒ h─▒zland─▒rmak ve y├Âneticileri b├╝rokratik i┼člerde daha etkin bir hale getirmektir. Okumay─▒ geli┼čtirme programlan, y├Ânetici kapasitesini geli┼čtiren bir ara├ž olarak g├Âr├╝lmektedir. ─░stetmelerde i┼č ve meslek hayat─▒ ile ilgili yay─▒nlarda ├ž─▒kan yaz─▒lar─▒ tarayan ve bu yaz─▒lardaki ├Ânemli bilgileri derleyip-d├╝zenleyen profesyonel okuyucular da istihdam edilmektedir. S├Âz konusu bilgiler, bantlara kaydedilmek ya da bas─▒l─▒ ├Âzetler (printed abstracts) haline getirilerek y├Âneticilerin yararlanmas─▒na sunulmaktad─▒r.67

Kurslar

├çal─▒┼čma saatleri d─▒┼č─▒nda d├╝zenlenen ve birka├ž haftadan birka├ž y─▒la kadar

uzayan kurslar bulunmaktad─▒r. Bu kurslara ├Ârnek olarak i┼č├žilerin fiziksel yeteneklerini geli┼čtirmeye y├Ânelik olan ve i┼če ili┼čkin pratik bilgiler vermeyi ama├žlayan “i┼č├ži d├╝zeyinde d├╝zenlenen kurslar─▒”, gelece─či g├╝vence alt─▒na almak i├žin kalifiye eleman yeti┼čtirmek ├╝zere d├╝zenlenen “├ž─▒rakl─▒k kurslan”n─▒, iyi yeti┼čmi┼č, kalifiye i┼č├žiler, ustaba┼č─▒lar ve teknisyenler aras─▒ndan se├žilen monit├Âr (├Ânder i┼č├ži)’lere ├Â─čreticilik formasyonu kazand─▒rmak, bilgi ve becerilerini art─▒rmak amac─▒yla d├╝zenlenen “monit├Âr geli┼čtirme kurslar─▒”n─▒ ve end├╝striyel alandaki s├╝rekK de─či┼čmelere uyumu h─▒zland─▒rmak, y├Âneticilerin kendilerini yenilemelerine f─▒rsat vermek ve onlar─▒ yeni ko┼čullara haz─▒rlamak amac─▒yla, i┼čletme i├žinde veya d─▒┼č─▒nda ├Âzellikle ├╝niversiteler taraf─▒ndan d├╝zenlenen “orta ve y├╝ksek kademe y├Âneticilerini geli┼čtirme kurslan”m sayabiliriz.

Bu kurslar─▒n verimli olabilmesi i├žin konu ile ilgili slayt ve film g├Âsterilmeli, g├Âzlem ve geziler yap─▒lmak ve uygulamaya ├Ânem verilmelidir. Ayr─▒ca kursa kat─▒lanlar─▒n say─▒s─▒ ne 10 ki┼čiden az ne de 80-90 ki┼čiden fazla olmamal─▒d─▒r.71

├ľrnek Olay (Case Metod)

Bu y├Ântem, i┼čletme ile ilgili herhangi bir ger├žek sorunun, yaz─▒l─▒ bir metin

halinde e─čitime tabi tutulanlara aktar─▒lmas─▒n─▒ ve bu sorunun e─čitilenler taraf─▒ndan tart─▒┼č─▒lmas─▒n─▒ ifade eder.72 Y├Ântem ilk defa 1920 y─▒llar─▒nda Harvvard Business School’da e─čitim alan─▒na girmi┼č, daha sonralar─▒ deniza┼č─▒r─▒ ├╝lkelerde de uygulanmaya ba┼članm─▒┼čt─▒r. ├ľzellikle gen├ž y├Âneticilerin i┼čletme y├Ânetimine al─▒┼čtar─▒lmalar─▒nda yararl─▒ olan bir y├Ântemdir.73 Sorunu j├žeren metnin kalitesinin y├╝kseldi─či, ger├žek hayatta ├ž├Âz├╝m bekleyen bir i┼čletme sorunu ile ilgili b├╝t├╝n bilgileri ayr─▒nt─▒l─▒ olarak e─čitilene verebilmesi, di─čer bir ifade ile e─čitilenin o problemi ├ž├Âzmekle y├╝k├╝ml├╝ y├Âneticinin yerine koyabilmesini sa─člayabilme derecesine ba─čl─▒d─▒r.74 Y├Ântemin amac─▒, ger├žek bir i┼čletme sorununu uzun bir tart─▒┼čma i├žinde, t├╝m ayr─▒nt─▒lar─▒yla bir gruba incelettirmek, kat─▒lanlar─▒ daha bilin├žli d├╝┼č├╝nmeye,etkili karar vermeye ve ├ž├Âz├╝mler bulmaya y├Âneltmektir.75

─░┼čletme Oyunlar─▒ (Business Games)

Bu y├Ântem, son y─▒llarda geni┼č bir uygulama alan─▒ bulan simulasyon (taklit,

simulation) y├Ântemleri ad─▒ alt─▒nda toplanan y├Ântemlerden birisidir. Oyuna kat─▒lanlar, i┼čletme)! etkileyecek bir dizi kararlar verme durumunda kal─▒rlar.76

─░┼čletme oyunlar─▒ y├Âneticiler i├žin birer “karar verme al─▒┼čt─▒rmas─▒” gibi g├Âr├╝l├╝rse de karar─▒ etkileyen bask─▒ ve ger├žeklerin bir benzerini taklit etmek her zaman i├žin m├╝mk├╝n olamamaktad─▒r.77 Bu y├Ântemin en ├Ânemli sak─▒ncas─▒ -├Âzellikle bilgisayarl─▒ oyunlarda- masrafl─▒ olmas─▒ ve oyunu haz─▒rlamakta ├žekilen g├╝├žl├╝kt├╝r.7

E─čitimin De─čerlendirilmesi

E─čitim bir ihtiyac─▒ kar┼č─▒lamak ├╝zere yap─▒ld─▒─č─▒na g├Âre, s├Âz konusu olan

ihtiyac─▒n e─čitim sonunda kapan─▒p kapanmad─▒─č─▒n─▒n belirlenmesi, uzun vadeli olarak i┼čletmeye getirece─či olumlu de─či┼čikliklerin belirlenmesi i┼čletmeler i├žin de─čerlendirmeyi gerekli k─▒lmaktad─▒r.

E─čitim de─čerlendirmesi, e─čitim alan i┼čg├Ârenlerin e─čitim ├Âncesi ve sonras─▒ performanslar─▒n─▒n kar┼č─▒la┼čt─▒r─▒lmas─▒ ve ula┼čt─▒klar─▒ performans d├╝zeyinin, i┼čg├Ârenlerin yapt─▒klar─▒ i┼čle ve de ├Ârg├╝t├╝n ama├žlar─▒yla ili┼čkilendirerek, e─čitim sonu├žlar─▒n─▒n saptanmas─▒ i├žin, yap─▒lan sistematik bir ├žal─▒┼čmad─▒r.79

Verilen bu tan─▒mda e─čitim performans─▒ artt─▒r─▒c─▒ bir ├žaba olarak g├Âr├╝lmekte, etkisinin k─▒sa s├╝re i├žinde ortaya ├ž─▒kmas─▒ beklenmektedir. E─čitimin de─čerlendirilmesini sadece e─čitim sonunda yap─▒lan ve performans ├Âl├ž├╝lerini kriter olarak kabul etti─či g├Âr├╝lmektedir.

Daha uzun vadeli bir de─čerlendirme sistemi gere─čini vurgulayan ├ľzen kullan─▒lmas─▒ gereken somut metotlar─▒ ┼č├Âyle s─▒ralam─▒┼čt─▒r.

┬Ľ Belli bir s├╝re sonunda e─čitimde kazan─▒lan becerilerin kal─▒c─▒l─▒─č─▒

┬Ľ E─čitim alan ve almayan ki┼čilerin performanslar─▒n─▒n kar┼č─▒la┼čt─▒r─▒lmas─▒

┬Ľ ─░├ž ve d─▒┼č m├╝┼čterilerin de─čerlendirmeleri

┬Ľ E─čitimde kazan─▒lan bilgi ve becerilerin i┼č ortam─▒nda kullan─▒lmas─▒n─▒n y├Âneticiler taraf─▒ndan izlenmesi ve de─čerlendirme

De─čerlendirme faaliyetlerinin bir ba┼čka s─▒n─▒fland─▒rmas─▒n─▒ Kalkandelen a┼ča─č─▒daki gibi yapm─▒┼čt─▒r.81

┬Ľ ┬Ľ┬Ľ

l. Yap─▒l─▒┼č zamanlar─▒na bak─▒m─▒ndan de─čerlendirme

l. l. Uygulama ├Âncesi de─čerlendirme

1.2. Uygulama s─▒ras─▒nda de─čerlendirme

1.3.Uygulama sonucunda de─čerlendirme

1.4. ─░zleme a┼čamas─▒nda de─čerlendirme

2. E─čitime kat─▒lanlar bak─▒m─▒ndan de─čerlendirme

2.1. Tepkilerin de─čerlendirilmesi

2.2. ├ľ─črenmelerin de─čerlendirilmesi

2.3.Becerilerin de─čerlendirilmesi

2.4.Davran─▒┼člar─▒n de─čerlendirilmesi

2.5. Ba┼čar─▒ derecesinin de─čerlendirilmesi

3. E─čitim program─▒ndaki geli┼čim a┼čamalar─▒ bak─▒m─▒ndan de─čerlendirme

3.1.E─čitim programlar─▒n─▒n ama├žlar─▒na uygunlu─čunun de─čerlendirilmesi

3.2. E─čitim program─▒n─▒n uygulan─▒┼č durumunun de─čerlendirilmesi

3.3.E─čitime kat─▒lanlar─▒n, ├Ârg├╝tlerine ili┼čkin sorunlar─▒n ├ž├Âz├╝m├╝nde getirebildikleri kolayl─▒k ve ba┼čar─▒n─▒n de─čerlendirilmesi

Ayr─▒nt─▒l─▒ olarak kabul edilebilecek bu s─▒n─▒flaman─▒n yan─▒nda de─čerlendirmenin evreleri olarak nitelendirmi┼č ba┼čka bir s─▒n─▒flama)! da Kirkpatrick a┼ča─č─▒daki gibi yapm─▒┼čt─▒r.

1. Tepki (reaction): Kat─▒lanlar─▒n be─čenisi, program─▒n etkinli─či hakk─▒ndaki

d├╝┼č├╝nceleri, ama├žlanan do─črultuda, beklentilerin kar┼č─▒lanma d├╝zeyi gibi kat─▒lanlar─▒n

g├Âr├╝┼člerinin al─▒nmas─▒d─▒r. …

2. ├ľ─črenme (Learning): E─čitim sonunda bireyde yer etmi┼č tecr├╝beleri ve davran─▒┼ča d├Ân├╝┼čme olas─▒l─▒─č─▒ olan de─či┼čmelerin belirlenmesidir.amirlerin g├Âzlemlemesi sonucu belirlenmesidir.

3. Davran─▒┼č (Behavior): E─čitim sonras─▒nda olu┼čan davran─▒┼č de─či┼čikliklerinin,

4. Sonu├žlar (Results): E─čitim sonunda ortaya ├ž─▒kan de─či┼čmelerin somut ┼čekilde, i┼čletme ama├žlar─▒ do─črultusunda geri d├Ân├╝┼člerinin hesaplanmas─▒d─▒r.

Kirkpatrick de─čerlendirme evrelerini, e─čitim sonunda ortaya ├ž─▒kacak de─či┼čmelerin olaca─č─▒ varsay─▒m─▒na dayand─▒rm─▒┼čt─▒r.

Ancak Oz├želik’in belirtti─či gibi de─čerlendirme yapabilmek i├žin baz─▒ noktalar─▒n a├ž─▒ld─▒─ča kavu┼čmas─▒ gereklidir.83

┬Ľ E─čitim sonunda bir de─či┼čim ger├žekle┼čmi┼č midir?

┬Ľ (Ger├žekle┼čmi┼č ise) Bu de─či┼čim, e─čitime ba─čl─▒ olarak m─▒ ger├žekle┼čmi┼čtir?

┬Ľ Bu de─či┼čim, i┼čletmenin ama├žlar─▒na ula┼čmas─▒na olumlu y├Ânde bir katta sa─člamakta m─▒d─▒r?

┬Ľ Ayn─▒ e─čitim program─▒n─▒ farkl─▒ kat─▒l─▒mc─▒lara uygularsak, ayn─▒ de─či┼čimin ger├žekle┼čmesi beklenebilir mi?

Sorulara verilecek olumlu yan─▒tlar, e─čitim sonunda de─či┼čikli─čin olu┼čtu─čunu ve e─čitimin etkinli─čini belirtmi┼č olacakt─▒r. Al─▒nacak bu olumlu yan─▒tlardan sonra e─čitimin de─čerlendirmesi s├Âz konusu olacakt─▒r.

Do─čan ise tan─▒m─▒nda de─čerlendirmeyi s├╝re├ž olarak belirtmi┼č, s├╝rekli bir olgu oldu─čunu vurgulam─▒┼čt─▒r.

De─čerlendirme ├Â─čretim s├╝reci ilk ilgili kararlan verebilmek i├žin uygun olan verilerin toplanmas─▒ ve yorumlanmas─▒ s├╝recidir.

┬Ľ De─čerlendirme s├╝rekli bir s├╝re├žtir: ├ľ─čretimden ├Ânce ba┼člar, ├Â─čretim a┼čamas─▒nda, sonunda ve izleme a┼čamalar─▒nda devam eder. ├ľnceki e─čitim

Yorum ekle 12 Temmuz 2007

E─čitim B├Âlgeleri Ve E─čitim Kurullar─▒ Y├Ânergesi

E─×─░T─░M B├ľLGELER─░ VE E─×─░T─░M KURULLARI Y├ľNERGES─░

B─░R─░NC─░ KISIM

Genel H├╝k├╝mler

B─░R─░NC─░ B├ľL├ťM

Ama├ž, Kapsam, Dayanak, Tan─▒mlar

Ama├ž

Madde 1- Bu Y├Ânergenin amac─▒; e─čitim kurumlar─▒n─▒n, mill├« e─čitimin genel ama├ž ve temel ilkeleri do─črultusunda i┼člevlerini y├╝r├╝t├╝rken birbirlerini tamamlamas─▒ ve bir b├╝t├╝n olu┼čturmas─▒; bu kurumlara ├Â─črenci al─▒nacak ├ževrelerin belirlenmesi; n├╝fusu az ve da─č─▒n─▒k olan yerlerde merkez okullar─▒n olu┼čturulmas─▒; e─čitim kurumlar─▒ndaki e─čitim personelinin, fizik├« kapasitenin, ders ara├ž ve gerecinin ortak, etkili ve verimli kullan─▒lmas─▒; okulun i├ž ve d─▒┼č ├Â─čeleri ile yerel y├Ânetimler, ├Âzel sekt├Âr ve g├Ân├╝ll├╝ kurulu┼č temsilcilerinin e─čitim y├Ânetimi ve karar s├╝re├žlerine kat─▒l─▒m─▒ ile katk─▒lar─▒n─▒n sa─članmas─▒; okulun ├ževre ile b├╝t├╝nle┼čtirilerek ├ževrenin ├Âv├╝n├ž kayna─č─▒ h├óline d├Ân├╝┼čt├╝r├╝lmesi ve akademik ├ževre ile okulun her alanda i┼č birli─čine te┼čvik edilmesi; b├Âylece e─čitimde kalitenin y├╝kseltilmesi ve s├╝reklili─činin sa─članmas─▒na imk├ón verecek e─čitim b├Âlgeleri ve e─čitim kurullar─▒n─▒n olu┼čturulmas─▒na ili┼čkin temel ilkeleri, y├Ânetimi, i┼čleyi┼či ve i┼člevlerini d├╝zenlemektir.

Kapsam

Madde 2- Bu Y├Ânerge, Mill├« E─čitim Bakanl─▒─č─▒na ba─čl─▒ her derece ve t├╝rdeki ├Ârg├╝n ve yayg─▒n e─čitim kurumlar─▒n─▒n dahil olaca─č─▒ e─čitim b├Âlgeleri ve e─čitim kurullar─▒n─▒n olu┼čturulmas─▒na ili┼čkin esas ve usulleri kapsar.

Dayanak

Madde 3- Bu Y├Ânerge, 23 Eyl├╝l 1998 tarih ve 23472 say─▒l─▒ Resm├« Gazete┬ĺde yay─▒mlanan ┬ôMill├« E─čitim Bakanl─▒─č─▒na Ba─čl─▒ E─čitim Kurumlar─▒ Y├Âneticilerinin Atama ve Yer De─či┼čtirmelerine ─░li┼čkin Y├Ânetmelik┬ö h├╝k├╝mlerine dayan─▒larak haz─▒rlanm─▒┼čt─▒r.

Tan─▒mlar

Madde 4- Bu Y├Ânergede ge├žen;

a) Bakanl─▒k: Mill├« E─čitim Bakanl─▒─č─▒n─▒,

b) Bakan: Mill├« E─čitimBakan─▒n─▒,

c) Mill├« E─čitim M├╝d├╝rl├╝─č├╝: ─░l veya il├že mill├« e─čitim m├╝d├╝rl├╝─č├╝n├╝,

d)Koordinat├Âr M├╝d├╝r: E─čitim b├Âlgesinin y├Ânetimi amac─▒yla; e─čitim b├Âlgesinde yer alan kurumlar─▒n m├╝d├╝rleri aras─▒ndan ilgili Y├Ânetmelikte belirtilen us├╗lle g├Ârevlendirilen m├╝d├╝r├╝,

e) E─čitim B├Âlgesi: Bir koordinat├Âr m├╝d├╝r├╝n y├Ânetiminde, bu Y├Ânergede belirtilen ├Âl├ž├╝tlere g├Âre belirlenen ve e─čitim hizmetlerinin daha etkin olarak sunulabilece─či uygun b├╝y├╝kl├╝kteki b├Âlgeyi,

f) E─čitim Kurumu: E─čitim b├Âlgesinde bulunan her derece ve t├╝rdeki ├Ârg├╝n ve yayg─▒n e─čitim okul ve kurumlar─▒n─▒,

g) E─čitim B├Âlgesi M├╝d├╝rler Kurulu: Koordinat├Âr m├╝d├╝r├╝n ba┼čkanl─▒─č─▒nda b├Âlgede bulunan e─čitim kurumlar─▒ m├╝d├╝rlerinin kat─▒l─▒m─▒ ile olu┼čan kurulu,

h)E─čitim B├Âlgesi Dan─▒┼čma Kurulu: Koordinat├Âr m├╝d├╝r├╝n ba┼čkanl─▒─č─▒nda e─čitim b├Âlgesinde bulunan e─čitim kurumu m├╝d├╝rleri, ├Â─čretmen, ├Â─črenci ve veli temsilcileri ile di─čer kamu, ├Âzel sekt├Âr ve g├Ân├╝ll├╝ kurulu┼č temsilcilerinin kat─▒l─▒m─▒ ile olu┼čan kurulu,

i) E─čitim B├Âlgesi Z├╝mre Ba┼čkanlar─▒ Kurulu: E─čitim b├Âlgesinde bulunan e─čitim kurumlar─▒nda ayn─▒ s─▒n─▒f─▒n/dersin z├╝mre ba┼čkanlar─▒yla b├Âl├╝m ┼čefleri ve gerek duyuldu─čunda bir rehber ├Â─čretmenin kat─▒l─▒m─▒ ile olu┼čan kurulu,

j) Okul B├Âlgesi: Bir e─čitim kurumu i├žin yeterli say─▒da ├Â─črenci sa─člayabilecek yerle┼čim biriminden olu┼čan n├╝fus b├Âlgesini,

k) Merkez Okul: B├Âlgedeki e─čitim kurumlar─▒ ve yerle┼čim birimlerinden ta┼č─▒nan ├Â─črencilerin e─čitim ve ├Â─čretimlerini s├╝rd├╝rd├╝kleri e─čitim kurumunu,

l)Ders Y─▒l─▒: Derslerin ba┼člad─▒─č─▒ g├╝nden, derslerin kesildi─či g├╝ne kadar ge├žen ve iki kanaat d├Ânemini kapsayan s├╝reyi,

m)├ľ─čretim Y─▒l─▒: Ders y─▒l─▒n─▒n ba┼člad─▒─č─▒ tarihten, ertesi ders y─▒l─▒n─▒n ba┼člad─▒─č─▒ tarihe kadar ge├žen s├╝reyi ifade eder.

─░K─░NC─░ KISIM

Temel ─░lkeler, E─čitim ve Okul B├Âlgeleri

Y├Ânetim ve Kurullar

B─░R─░NC─░ B├ľL├ťM

Temel ─░lkeler

─░lkeler

Madde 5-E─čitim b├Âlgesinde faaliyetler a┼ča─č─▒da belirtilen temel ilkeler ├žer├ževesinde y├╝r├╝t├╝l├╝r:

a) Kaynak Kullan─▒m─▒: E─čitim b├Âlgesi olarak belirlenen s─▒n─▒rlar i├žerisinde; insan g├╝c├╝n├╝n, e─čitim kurumlar─▒n─▒n ve sosyal tesislerin fizik├« kapasitesi ile e─čitim ara├ž ve gerecinin e─čitim kurumu ay─▒r─▒m─▒ yap─▒lmaks─▒z─▒n bir program ├žer├ževesinde etkili, verimli ve ortak kullan─▒m─▒ sa─član─▒r.

b) Kat─▒l─▒m: E─čitim b├Âlgesinde, e─čitim s├╝recinde yer alan ├Â─čelerle, e─čitimin talep alan─▒n─▒ olu┼čturan b├╝t├╝n kesimlerin e─čitimle ilgili al─▒nacak karar ve y├Ânetim s├╝re├žlerine kat─▒l─▒m─▒n─▒n sa─članmas─▒na, b├Âlgenin e─čitime ayr─▒labilecek potansiyel kaynaklar─▒n─▒n harekete ge├žirilmesine ve problemlerin mahallinde ├ž├Âz├╝m├╝n├╝n sa─članmas─▒na ├žal─▒┼č─▒l─▒r.

c) Etkile┼čim ve Payla┼č─▒m: E─čitim b├Âlgesinde ├Â─čretmenlerin, ├Â─črencilerin ve ├ževrenin etkile┼čiminin en ├╝st seviyeye ula┼čt─▒r─▒lmas─▒na, ├Â─črencilerin ├Â─črenmeye isteklendirilmesine, ├Â─čretmenlerin mesle─če yatk─▒nl─▒klar─▒n─▒n ve meslek├« doyumlar─▒n─▒n sa─članmas─▒na, e─čitim kurumu ve ├ževre birlikteli─činin ger├žekle┼čtirilmesine ├žal─▒┼č─▒l─▒r.

d) Ara┼čt─▒rma ve Geli┼čtirme: E─čitim b├Âlgelerinin, ├╝niversitelerin ara┼čt─▒rmalar─▒nda l├óboratuvar konumunda olacak e─čitim kurumlar─▒n─▒ taraflarca belirlenecek kurallar ├žer├ževesinde, ├╝niversitelerin yapacaklar─▒ ara┼čt─▒rma ve geli┼čtirme faaliyetlerine a├žmalar─▒, ara┼čt─▒rma bulgular─▒ndan azam├« ├Âl├ž├╝de faydalanmalar─▒, ├Â─čretmenlerin meslek├« kariyerlerini geli┼čtirmeleri i├žin hizmet i├ži e─čitim almalar─▒, y├╝ksek lisans, doktora yapmalar─▒ konusunda ve e─čitim b├Âlgesinde olu┼čturulacak kurul ve komisyonlar─▒n, b├Âlgenin ├Âzelli─čini de dikkate alarak yapacaklar─▒ ara┼čt─▒rmada, ├╝niversiteyle i┼č birli─či i├žerisinde olmas─▒ sa─član─▒r.

e) E─čitim Standartlar─▒n─▒n Y├╝kseltilmesi ve E─čitimde Kalite: E─čitim b├Âlgelerinde hizmet veren personel, kullan─▒lan bina, tesis, ara├ž ve gere├ž ile e─čitim uygulamalar─▒nda, ulusal ve uluslar aras─▒ en ├╝st d├╝zeyde kabul g├Âren e─čitim standartlar─▒na ula┼č─▒lmas─▒na, e─čitimde kalitenin art─▒r─▒lmas─▒na ve bunun s├╝reklili─činin sa─članmas─▒na ├Âzen g├Âsterilir.

f) E─čitimde Y├Âneltme: E─čitim b├Âlgesinde ├Â─črencilerin, ilgi, istek ve yetenekleri do─črultusunda y├Âneltilmeleri, ayn─▒ program─▒ uygulayan e─čitim kurumlar─▒yla ilgili gerekli tan─▒t─▒m ve rehberlik hizmetlerinin yap─▒larak e─čitim kurumlar─▒na dengeli da─č─▒l─▒mlar─▒ sa─član─▒r.

─░K─░NC─░ B├ľL├ťM

E─čitim ve Okul B├Âlgeleri

E─čitim B├Âlgesi Olu┼čturulmas─▒

Madde 6- Mevcut idar├« yap─▒ya g├Âre n├╝fusu (belediye hudutlar─▒ dahilinde) 30.000┬ĺden az olan her il/il├že bir e─čitim b├Âlgesidir.

Di─čer taraftan n├╝fusu 30.000┬ĺden fazla olan il/il├že merkezinde;

a)Okul t├╝rleri ve ├Â─črenci say─▒lar─▒,

b) Okullar─▒n donan─▒m─▒ ile di─čer tesislerin kapasitesi,

c) Ula┼č─▒m kolayl─▒─č─▒ ve g├╝venli─či,

d) Co─čraf├« b├╝t├╝nl├╝k,

e) ─░leti┼čim ve koordinasyon kolayl─▒─č─▒ vb.

├Âl├ž├╝tler dikkate al─▒narak e─čitim b├Âlgesi olu┼čturma komisyonunca bir il├žede birden fazla e─čitim b├Âlgesi olu┼čturulabilir. Ancak, b├╝y├╝k ┼čehir stat├╝s├╝ndeki illerin merkez ve merkez il├želerinde 7┬ĺden, di─čer yerle┼čim merkezlerinde 5┬ĺden fazla e─čitim b├Âlgesi olu┼čturulamaz.

E─čitim b├Âlgesi olu┼čturma komisyonu, merkez il├žede mill├« e─čitim m├╝d├╝r├╝ veya g├Ârevlendirece─či bir mill├« e─čitim m├╝d├╝r yard─▒mc─▒s─▒n─▒n, il├želerde il├že mill├« e─čitim m├╝d├╝r├╝n├╝n ba┼čkanl─▒─č─▒nda, ilgili ┼čube m├╝d├╝r├╝, her derece ve t├╝rdeki e─čitim kurumu m├╝d├╝rlerinin kendi aralar─▒ndan se├žecekleri birer temsilci ile il mill├« e─čitim m├╝d├╝rl├╝─č├╝nce g├Ârevlendirilecek b├Âlgede g├Ârevli bir ilk├Â─čretim m├╝fetti┼či ve belediye ba┼čkanl─▒─č─▒n─▒ temsilen bir yetkilinin kat─▒l─▒m─▒ ile olu┼čur.

E─čitim b├Âlgesi olu┼čturma komisyonu kararlar─▒ mill├« e─čitim m├╝d├╝r├╝n├╝n teklifi ve valinin onay─▒yla uygulamaya konur.

Her e─čitim b├Âlgesinde ├Â─črencilerin ilgi, istek ve yetenekleri do─črultusunda; genel, meslek├« teknik ve ├Âzel e─čitimlerine imk├ón sa─člayacak yeteri kadar ├Ârg├╝n ve yayg─▒n e─čitim kurumlar─▒ bulunur. Bununla birlikte e─čitim b├Âlgesinde; ├Â─črenci ve ├Â─čretmenlerin yararlanabilece─či kapasitede bir k├╝t├╝phane, e─čitim ara├žlar─▒ merkez├« ve sosyal faaliyetlerini ger├žekle┼čtirebilecekleri mek├ón ve tesisler, ekipman odalar─▒, b├Âlgenin ├Âzelli─čine g├Âre e─čitim ├Â─čretimi destekleyici di─čer tesislerin bulunmas─▒na ├Âzen g├Âsterilir. Ayr─▒ca, e─čitim b├Âlgelerinde; e─čitim, ├Â─čretim, y├Ânetim, pl├ónlama, ├Âl├žme de─čerlendirme, halk e─čitimi, program geli┼čtirme, e─čitim teknolojileri, rehberlik vb. konularda uzman ki┼čilerden yararlan─▒l─▒r.

Okul B├Âlgesinin Olu┼čturulmas─▒

Madde 7-Okul b├Âlgesinin s─▒n─▒rlar─▒; okulun fizik├« kapasitesi, e─čitim personelinin durumu, ├ževrenin istek ve ihtiya├žlar─▒, ula┼č─▒m durumu, ├Â─črenci al─▒nacak ├ževre, di─čer imk├ón ve ┼čartlar dikkate al─▒narak e─čitim kurumunun derece ve t├╝r├╝ne g├Âre belirlenir.┬á ┬á

Merkez Okullar

Madde 8-Merkez okullar, e─čitim b├Âlgesi dan─▒┼čma kurulunun g├Âr├╝┼čleri dikkate al─▒narak Ta┼č─▒mal─▒ lk├Â─čretim Y├Ânergesinde belirtilen esaslara g├Âre olu┼čturulur.

├ť├ç├ťNC├ť B├ľL├ťM

Y├Ânetim ve Kurullar

E─čitim B├Âlgesinde Y├Ânetim

Madde 9- E─čitim b├Âlgesini koordinat├Âr m├╝d├╝r, e─čitim b├Âlgesi m├╝d├╝rler kurulu ile e─čitim b├Âlgesi dan─▒┼čma kurulunun ├Ânerileri do─črultusunda y├Ânetir. Koordinat├Âr m├╝d├╝r bu g├Ârevinden dolay─▒ mill├« e─čitim m├╝d├╝rl├╝─č├╝ne kar┼č─▒ sorumludur. Birden fazla e─čitim b├Âlgesi bulunmayan il/il├že merkezlerinde koordinat├Âr m├╝d├╝r├╝n g├Ârevini mill├« e─čitim m├╝d├╝rl├╝kleri y├╝r├╝t├╝r.

Koordinat├Âr M├╝d├╝r├╝n G├Ârevleri

Madde 10- Koordinat├Âr m├╝d├╝r, e─čitim b├Âlgesi m├╝d├╝rler kurulu ile i┼č birli─či i├žinde ├Âncelikle e─čitim b├Âlgesinde bulunan; e─čitim personelinin; e─čitim ara├ž-gerecinin, e─čitim, sosyal ve sportif ama├žl─▒ kullan─▒lacak fizik├« kapasitenin, ├Â─črenci say─▒lar─▒n─▒n, e─čitim kurumlar─▒nda uygulanan ├Â─čretim program─▒ t├╝rlerinin ve ders saati say─▒lar─▒n─▒n, 3308 say─▒l─▒ Kanun gere─či ├Â─črenci g├Ânderilen i┼čletmelerdeki kapasite tespiti ve da─č─▒l─▒m─▒ ile her t├╝rl├╝ ihtiya├ž ve fazlal─▒klar─▒n envanterini ├ž─▒kart─▒r.

Koordinat├Âr m├╝d├╝r, b├╝t├╝n bu kaynaklar─▒n b├Âlgede verimli, etkili ve ortak kullan─▒m─▒n─▒ sa─člamak ├╝zere e─čitim b├Âlgesi dan─▒┼čma kurulunun ├Ânerilerini de dikkate alarak e─čitim b├Âlgesi m├╝d├╝rler kurulu ile birlikte bir pl├ón ve program yapar, mill├« e─čitim m├╝d├╝r├╝n├╝n teklifi ve m├╝lk├« amirin onay─▒ndan sonra uygular.

Koordinat├Âr m├╝d├╝r g├╝ndemlerini belirleyerek e─čitim b├Âlgesi dan─▒┼čma kurulu ile e─čitim b├Âlgesi m├╝d├╝rler kurulu ├╝yelerini toplant─▒ya ├ža─č─▒r─▒r ve toplant─▒lara ba┼čkanl─▒k eder.

Ayr─▒ca, e─čitim b├Âlgesindeki uygulamalarla ilgili olarak ders y─▒l─▒ sonunda e─čitim b├Âlgesi dan─▒┼čma kurulunun ├Ânerilerini de dikkate alarak e─čitim b├Âlgesi m├╝d├╝rler kurulu ile birlikte bir rapor haz─▒rlar ve mill├« e─čitim m├╝d├╝r├╝ne sunar.

Okul B├Âlgesinde Y├Ânetim

Madde 11- Okul b├Âlgesinde:

a) Okul b├Âlgelerinin y├Ânetiminden okul derece ve t├╝rleri itibariyle ilgili okul m├╝d├╝rleri sorumludur.

b) Ta┼č─▒ma yap─▒lan okul b├Âlgelerinin y├Ânetiminden ise merkez okul m├╝d├╝rleri sorumludur.

Okul B├Âlgesinde Kurulacak Kurullar

Madde 12-Okul b├Âlgesinde kat─▒l─▒mc─▒ y├Ânetim anlay─▒┼č─▒n─▒ ger├žekle┼čtirmek ├╝zere; okul ├Â─črenci kurulu ve okul z├╝mre ba┼čkanlar─▒ kurulu kurulur.

Okul ├ľ─črenci Kurulunun Olu┼čumu ve G├Ârevleri

Madde 13- ─░lk├Â─čretim okullar─▒nda bir m├╝d├╝r yard─▒mc─▒s─▒ ile rehber ├Â─čretmenin g├Âzetiminde her s─▒n─▒f─▒n ┼čube ├Â─črencileri kendi aralar─▒ndan birer ┼čube temsilcisini, ┼čube temsilcileri de aralar─▒ndan, her s─▒n─▒ftan bir ├Â─črenci olmak ├╝zere, okul ├Â─črenci kurulunu olu┼čturacak olan s─▒n─▒f temsilcilerini se├žer. ├ľ─črenciler aras─▒ndan se├žilen ┼čube ve s─▒n─▒f temsilcileri bir ├Â─čretim y─▒l─▒ i├žin se├žilir. Gerekti─činde ┼čube ve s─▒n─▒f temsilcilerinin temsil g├Ârevleri se├žildikleri usulde sona erdirilir ve yerine ayn─▒ us├╗lle temsilciler se├žilir.

┬áBu kurul, orta dereceli okullarda her s─▒n─▒ftan iki temsilci olacak ┼čekilde ayn─▒ us├╗lle olu┼čturulur.

Okul ├Â─črenci kurulu, ├Â─čretim y─▒l─▒ ba┼č─▒nda toplanarak ├╝yeleri aras─▒ndan bir ba┼čkan, bir ba┼čkan yard─▒mc─▒s─▒, bir yazman ve di─čer kurullara kat─▒lacak temsilcilerini se├žer ve g├╝ndemindeki konular─▒ g├Âr├╝┼čmek ├╝zere ayda bir kez toplan─▒r. Toplant─▒larda kararlar oy ├žoklu─ču ile al─▒n─▒r. G├╝ndem rehber ├Â─čretmenin koordinat├Ârl├╝─č├╝nde haz─▒rlan─▒r ve iki g├╝n ├Ânceden ilgili okul m├╝d├╝r yard─▒mc─▒s─▒ taraf─▒ndan ilgililere duyurulur.

Kurulun G├Ârevleri:

Okul ├Â─črenci kurulu;

a) ├ľ─črencilerin okul ve b├Âlgeye uyumlar─▒n─▒ sa─člayacak ├Ânlemlerin al─▒nmas─▒na,

b) Etkili bir e─čitim ortam─▒n─▒n olu┼čturulmas─▒na, e─čitim ve ├Â─čretimin kalitesinin art─▒r─▒lmas─▒na,

c) ├ľ─črenci sorunlar─▒ ve bu sorunlar─▒n ├ž├Âz├╝m├╝ne,

d) Okuldaki e─čitici kol faaliyetlerinin ba┼čkanlar─▒ ile i┼č birli─či yaparak okul ve e─čitim b├Âlgesinde yap─▒lacak spor ve k├╝lt├╝rel yar─▒┼čmalar─▒n, y├Âresel ve mill├« g├╝nlerin kutlanmas─▒na vb. sosyal etkinliklerin yap─▒lmas─▒na,

ili┼čkin olarak okul y├Ânetimine ve ilgili kurullara g├Âr├╝┼č ve ├Ânerilerde bulunur.

Okul ├Â─črenci kurulu y─▒ll─▒k ├žal─▒┼čma program─▒n─▒ haz─▒rlar ve okul y├Ânetiminin onay─▒ndan sonra uygular.

Okul Z├╝mre Ba┼čkanlar─▒ Kurulunun Olu┼čumu ve G├Ârevleri

Madde 14- Okul z├╝mre ba┼čkanlar─▒ kurulu; z├╝mre ba┼čkanlar─▒, b├Âl├╝m ┼čefleri ile okul rehber ├Â─čretmenlerinin temsilcisinden olu┼čur. Okul aile birli─či ve okul ├Â─črenci kurulunca se├žilen iki┼čer temsilci de g├Âzlemci olarak bu kurula kat─▒l─▒r. ├ťyeler, aralar─▒ndan bir ├Â─čretmeni ba┼čkan, bir ├Â─čretmeni de yazman olarak se├žer.

Okul z├╝mre ba┼čkanlar─▒ kurulu yap─▒lacak pl├ónlamaya uygun olarak ├Â─čretim y─▒l─▒ ba┼č─▒nda ikinci yar─▒y─▒l ba┼č─▒nda, ders y─▒l─▒ sonunda ve ihtiya├ž duyulduk├ža toplan─▒r. Kararlar oy ├žoklu─ču ile al─▒n─▒r ve ├Â─čretmenlere duyurulur.

Kurulun G├Ârevleri :

Okul z├╝mre ba┼čkanlar─▒ kurulu;

a) Okuldaki e─čitim ve ├Â─čretimin pl├ónlanmas─▒na, z├╝mre ve bran┼člar aras─▒ bilgi ak─▒┼č─▒ ve payla┼č─▒m─▒ ile ├Â─črenci ba┼čar─▒s─▒n─▒n artt─▒r─▒lmas─▒na,

b)Ders programlar─▒ aras─▒nda ortak hedeflere ula┼č─▒lmas─▒ amac─▒yla i┼č birli─či yap─▒lmas─▒na,

c) Okul b├Âlgesinde bulunan kurullar─▒n, e─čitimin kalitesini y├╝kseltmeye y├Ânelik g├Âr├╝┼č ve ├Ânerilerini de─čerlendirerek gerekli ├Ânlemlerin al─▒nmas─▒na,

d)├ľ─čretmenlerin yeti┼čmede ihtiya├ž duyduklar─▒ alanlar ile z├╝mreler ve bran┼člar i├žin donat─▒m ├Ânceliklerinin belirlenmesine,

e) ├ľ─črenme g├╝├žl├╝─č├╝ ├žeken ├Â─črencilerle ├Â─črenme g├╝├žl├╝─č├╝ ├žekilen konular─▒n ilgili z├╝mre ├Â─čretmenleri ile i┼č birli─či yaparak belirlenmesine ve gerekli ├Ânlemlerin al─▒nmas─▒na,

f) Standart ba┼čar─▒ testlerinin uygulanmas─▒yla ├Â─črencilerin genel ba┼čar─▒ seviyelerinin belirlenmesine ve ├Â─čretim hizmetlerini de─čerlendirerek ├Â─čretimin kalitesinin y├╝kseltilmesine

ili┼čkin olarak okul y├Ânetimine ve ilgili kurullara g├Âr├╝┼č ve ├Ânerilerde bulunur.

E─čitim B├Âlgesinde Kurulacak Kurullar

Madde 15- E─čitim b├Âlgesinde;

a) E─čitim b├Âlgesi z├╝mre ba┼čkanlar─▒ kurulu,

b)E─čitim b├Âlgesi dan─▒┼čma kurulu,

c) E─čitim b├Âlgesi m├╝d├╝rler kurulu,

kurulur.

E─čitim B├Âlgesi Z├╝mre Ba┼čkanlar─▒ Kurulunun Olu┼čumu ve G├Ârevleri

Madde 16- Koordinat├Âr m├╝d├╝r├╝n veya e─čitim b├Âlgesinde g├Ârevlendirece─či bir okul m├╝d├╝r├╝n├╝n ba┼čkanl─▒─č─▒nda, b├Âlgede bulunan okullar─▒n z├╝mre ba┼čkanlar─▒, b├Âl├╝m ┼čefleri, koordinat├Âr m├╝d├╝r taraf─▒ndan belirlenen okulun, okul ├Â─črenci kurulunu temsilen iki ├╝ye ile gerekti─činde ayn─▒ okulun rehber ├Â─čretmeninin kat─▒l─▒m─▒ ile olu┼čur. Ayr─▒ca yine koordinat├Âr m├╝d├╝r├╝n belirledi─či okulun, okul aile birli─čini temsilen iki ├╝ye bu kurula g├Âzlemci olarak kat─▒l─▒r.

E─čitim b├Âlgesi z├╝mre ba┼čkanlar─▒ kurulu, koordinat├Âr m├╝d├╝r taraf─▒ndan yap─▒lacak pl├ónlamaya uygun olarak ├Â─čretim y─▒l─▒ ba┼č─▒nda, ikinci yar─▒y─▒l ba┼č─▒nda, ders y─▒l─▒ sonunda ve ihtiya├ž duyulduk├ža z├╝mreler itibar─▒yla ayr─▒ ayr─▒, ya da okul t├╝r ve dereceleri itibar─▒yla toplan─▒r. Toplant─▒da kararlar oy ├žoklu─ču ile al─▒n─▒r ve al─▒nan kararlar de─čerlendirilmek ├╝zere koordinat├Âr m├╝d├╝re sunulur. Kurulun sekreterya i┼člerini y├╝r├╝tecek personeli koordinat├Âr m├╝d├╝r belirler.

Kurulun G├Ârevleri:

E─čitim b├Âlgesi z├╝mre ba┼čkanlar─▒ kurulu;

a)E─čitim ve ├Â─čretim programlar─▒n─▒n uygulanmas─▒nda kar┼č─▒la┼č─▒lan g├╝├žl├╝kler ve bu g├╝├žl├╝klerin giderilmesine,

b)├ľ─črencilerin ├žal─▒┼čma ve e─čitim durumlar─▒ ile b├Âlgenin ├Âzellikleri incelenerek ├Â─črencilerin ba┼čar─▒l─▒ olmalar─▒ konusunda al─▒nmas─▒ gereken ├Ânlemlere,

c)Ders programlar─▒n─▒n ve derslerin birbirlerine paralel olarak y├╝r├╝t├╝lmesine, b├Âlgede bulunan ders ara├žlar─▒ndan l├óboratuvar, spor salonu, k├╝t├╝phane, i┼člik vb. imk├ónlardan bir program ├žer├ževesinde pl├ónl─▒ bir ┼čekilde yararlan─▒lmas─▒na,

d)Derslerde izlenecek y├Ântem ve teknikler ile z├╝mre/s─▒n─▒f ├Â─čretmenlerinin e─čitim ihtiya├žlar─▒ ve derslerde kullan─▒lacak e─čitim ara├ž ve gerecine ili┼čkin donat─▒m ├Ânceliklerinin belirlenmesine,

e)Y─▒ll─▒k, ├╝nite ve g├╝nl├╝k pl├ónlar ile gezi, g├Âzlem, deney ve inceleme pl├ónlar─▒ aras─▒nda b├Âlgede birlik ve koordinasyonun sa─članmas─▒na,

f)├ľl├žme ve de─čerlendirmede birlik ve beraberli─čin sa─članmas─▒na,

g) Meslek├« eserler ile e─čitim ve ├Â─čretim alan─▒ndaki yeni geli┼čmelerden ├Â─čretmenlerin bilgilendirilmesine,

h)B├Âlgedeki e─čitim ve ├Â─čretimin pl├ónlanmas─▒na, z├╝mre ve bran┼člar aras─▒ bilgi ak─▒┼č─▒ ve payla┼č─▒m─▒ ile ├Â─črenci ba┼čar─▒s─▒n─▒n art─▒r─▒lmas─▒na,

i) ├ľ─črenme g├╝├žl├╝─č├╝ ├žeken ├Â─črencilerle ├Â─črenme g├╝├žl├╝─č├╝ ├žekilen konular─▒n ilgili s─▒n─▒f/z├╝mre ├Â─čretmenleri ile i┼č birli─či yap─▒larak belirlenmesine ve gerekli ├Ânlemlerin al─▒nmas─▒na,

j) B├Âlgede, standart ba┼čar─▒ testlerinin uygulanarak toplanan bilgilerle ├Â─črencilerin genel ba┼čar─▒ seviyesinin belirlenmesine,

k)├ľ─čretim programlar─▒ ile ├Â─čretim hizmetlerinin de─čerlendirilerek ├Â─čretimin kalitesinin y├╝kseltilmesine,

l)─░lk├Â─čretimdeki ├Â─črencilerin ilgi ve yeteneklerine g├Âre orta ├Â─čretim kurumlar─▒na ge├ži┼člerine k─▒lavuzluk edecek tan─▒t─▒c─▒ programlar─▒n haz─▒rlanmas─▒na,

m) B├Âlgenin e─čitim ihtiyac─▒ belirlenerek bu ihtiyac─▒n giderilmesine

ili┼čkin olarak g├Âr├╝┼č ve ├Ânerilerde bulunur.

E─čitim B├Âlgesi Dan─▒┼čma Kurulunun Olu┼čumu ve G├Ârevleri

Madde 17- E─čitim b├Âlgesi dan─▒┼čma kurulu koordinat├Âr m├╝d├╝r├╝n ba┼čkanl─▒─č─▒nda;

a)E─čitim b├Âlgesinde bulunan e─čitim kurumlar─▒ m├╝d├╝rlerinin,

b) E─čitim b├Âlgesi z├╝mre ba┼čkanlar─▒ kurulunun kendi aralar─▒ndan se├žecekleri iki ├Â─čretmenin,

c)Her derecedeki e─čitim kurumunu temsilen koordinat├Âr rehber ├Â─čretmenlerin kendi aralar─▒ndan se├žecekleri birer ├Â─čretmenin,

d) Rehberlik Ara┼čt─▒rma Merkezi m├╝d├╝r├╝n├╝n veya temsilcisinin,

e) Sa─čl─▒k E─čitim Merkezinden bir temsilcinin,

f) E─čitim Ara├žlar─▒ ve Donat─▒m Merkezi m├╝d├╝r├╝n├╝n veya temsilcisinin,

g) Sivil Savunma Uzman─▒n─▒n,

h) B├Âlgede yer alan mahalle ve k├Ây muhtarlar─▒n─▒ temsilen birer muhtar─▒n,

i) ─░lde faaliyet g├Âsteren kamu ├žal─▒┼čanlar─▒ sendikalar─▒ndan en ├žok ├╝yeye sahip sendika temsilcisinin,

j) Yerel y├Ânetimi temsilen il genel ve belediye meclisinden birer ├╝yenin,

k) ─░lde faaliyette bulunan Esnaf ve Sanatk├ór Odalar─▒ Ba┼čkanl─▒─č─▒nca se├žilecek bir temsilcinin,

l) E─čitim b├Âlgesi m├╝d├╝rler kurulu taraf─▒ndan belirlenen ve b├Âlgede faaliyet g├Âsteren ├Âzel ya da kamu kurumu temsilcilerinin,

m) B├Âlgede faaliyet g├Âsteren ve e─čitim b├Âlgesi m├╝d├╝rler kurulunca se├žilen g├Ân├╝ll├╝ kurulu┼člardan bir temsilcinin,

n) ─░ldeki Y├╝ksek ├ľ─čretim Kurumu taraf─▒ndan g├Ârevlendirilecek bir temsilcinin,

o) B├Âlgede bulunan e─čitim kurumlar─▒n─▒n okul ├Â─črenci kurulu, okul koruma derne─či ve okul aile birli─či ba┼čkanlar─▒n─▒n kendi aralar─▒nda se├žecekleri birer temsilcinin kat─▒l─▒m─▒ ile olu┼čur.

Kurul ├Â─čretim y─▒l─▒ ba┼č─▒nda, ikinci yar─▒y─▒l ba┼č─▒nda, ders y─▒l─▒ sonunda olmak ├╝zere y─▒lda ├╝├ž kez toplan─▒r. ─░htiya├ž duyulduk├ža koordinat├Âr m├╝d├╝r├╝n ├ža─čr─▒s─▒ ├╝zerine toplanabilir. Kurulun se├žimle gelen ├╝yeleri bir y─▒ll─▒─č─▒na g├Ârev yapar. Kurul oy ├žoklu─ču ile karar al─▒r. Kurulun sekreterya i┼člerini y├╝r├╝tecek personeli koordinat├Âr m├╝d├╝r belirler.

Kurulun G├Ârevleri:

E─čitim b├Âlgesi dan─▒┼čma kurulu;

a) ├ľrg├╝n ve yayg─▒n e─čitimin, b├Âlgenin istek ve ihtiya├žlar─▒na, istihdam durumuna ve ├Âzelliklerine g├Âre ilgili kurullarla i┼č birli─či yaparak y├Ânlendirilmesi, pl├ónlanmas─▒ ve y├╝r├╝t├╝lmesine,

b)E─čitim ve ├Â─čretimin kesintisiz ve eksiksiz y├╝r├╝t├╝lmesi i├žin gerekli ├Ânlemlerin al─▒nmas─▒na,

c)B├Âlgedeki e─čitim kurumlar─▒ aras─▒nda gerekli i┼č birli─či ve koordinasyonun ger├žekle┼čtirilmesine,

Yorum ekle 12 Temmuz 2007

E─čitimde G├Ârsel Ve ─░┼čitsel Ara├žlar ├ľ─črenmenin Kal─▒c─▒ ─░zli Olmas─▒n─▒ Sa─člama

E─čitimde g├Ârsel ve i┼čitsel ara├žlar ├Â─črenmenin kal─▒c─▒ izli olmas─▒n─▒ sa─člama a├ž─▒s─▒ndan ├žok ├Ânemli g├Âr├╝lmektedir.Bir ├Â─črenme etkinli─či ne kadar ├žok duyu organ─▒na hitap ederse ├Â─črenme olay─▒ da o kadar iyi ve kal─▒c─▒ izli olur.

A.B.D. Texas ├ťniversitesinde Philips taraf─▒ndan yap─▒lan ara┼čt─▒rma sonu├žlar─▒na g├Âre, zaman fakt├Âr├╝ sabit tutuldu─čunda hat─▒rlama ┼ču y├╝zdelerle olmaktad─▒r.

─░nsanlar Okuduklar─▒n─▒n %10┬ĺ unu

─░┼čittiklerinin %20┬ĺ sini

G├Ârd├╝klerinin %30┬ĺunu

G├Âr├╝p i┼čittiklerinin %50┬ĺ sini

S├Âylediklerinin %70┬ĺ ini

Yap─▒p s├Âylediklerinin %90┬ĺ ─▒n─▒ hat─▒rlamaktad─▒rlar.

G├Âr├╝ld├╝─č├╝ gibi ne kadar ├žok duyu organ─▒ devreye girerse hat─▒rlama art─▒yor. ├ľ─črencilerin ├Â─črendiklerini daha ├žok hat─▒rlayabilmeleri i├žin s─▒n─▒f i├žinde ├žok ortaml─▒ (multi media) ├Â─čretme durumunun d├╝zenlenmesi ├Ânemli g├Âr├╝lmektedir.

S─▒n─▒flarda en ├žok kullanan g├Ârsel ve i┼čitsel ara├žlar─▒ 3 ana grupta toplay─▒p a┼ča─č─▒daki gibi s─▒ralamak olas─▒d─▒r.

G├ľRSEL ARA├çLAR

Kitaplar

Ders Kitab─▒

├ľ─čretmen Kitab─▒

Al─▒┼čt─▒rma Kitab─▒

Ders Kitab─▒: ├ľ─čretimde en ├žok kullan─▒lan g├Ârsel ara├žt─▒r.

├ľ─čretmen Kitab─▒: ├ľ─čretmene dersi nas─▒l i┼čleyece─či konusunda bilgi verir.

Al─▒┼čt─▒rma Kitab─▒: ├ľ─črencilerin hem s─▒n─▒fta hem de evde kullanabilece─či kaynak kitapt─▒r.

Yaz─▒ Tahtalar─▒

Kara Tahta

Pazen Tahta

Manyetik Tahta

B├╝lten Tahtas─▒

Kara Tahta: Geleneksel s─▒n─▒f ortam─▒nda en ├žok kullan─▒lan ara├žt─▒r.

Pazen Tahta: Bir tahta ├╝zerine t├╝yl├╝ kuma┼č ge├žirilerek olu┼čturulur.

Manyetik Tahta: Kullan─▒lacak resimlerin arkas─▒na m─▒knat─▒s tak─▒l─▒r ve bunlar d├╝┼čmeden tahta ├╝zerinde durur.

B├╝lten Tahtas─▒: Genel duyuru i├žin kullan─▒lan tahtad─▒r.

Resimler

D├╝z Resimler

Çizgi Resimler

┼×im┼ček Kartlar

Fig├╝rinler

Duvar Resimleri

Levhalar

Afi┼čler

D├╝z Resimler: Foto─čraf makinesiyle ├žekilmi┼č resimler, gazete, kitap gibi bas─▒l─▒ materyallerdeki resimler.

├çizgi Resimler: Basit ├žizgilerle bir olay─▒ anlatan resimlerdir.

┼×im┼ček Kartlar: Bir olay─▒ s─▒rayla g├Âsteren basit kartlard─▒r.

Fig├╝rinler: Bir ki┼či yada objenin kenarlar─▒ndan kesilmesiyle elde edilen resimler.

Duvar Ka─č─▒tlar─▒: Duvara s─▒lan b├╝y├╝k tablo ┼čeklindeki resimler.

Levhalar: Yaz─▒ ve resimlerin kal─▒n bir karton ├╝zerinde g├Âr├╝nt├╝lenmesidir.

Afi┼čler: Reklam amac─▒yla kullan─▒lan Levhalard─▒r.

Ger├žek E┼čyalar ve Modeller

Projekt├Ârler ve Grafikler

Opak Projekt├Âr├╝

Tepeg├Âz

Slayt Projekt├Âr├╝

Film ┼×eritleri

Opak Projekt├Âr├╝: Foto─čraf, resim kitap sayfas─▒ gibi ┼čeffaf olmayan materyalleri ekrana yans─▒tmaya yarayan ara├žt─▒r.

Tepeg├Âz: Tepeg├Âz saydam─▒ olarak bilinen ┼čeffaf levhalar─▒ ekrana yans─▒tmaya yarar.

Slayt Projekt├Âr├╝: Slaytlar─▒n ekrana yans─▒t─▒lmas─▒na yarayan ara├žt─▒r.

Film ┼×eritleri: Film ┼×eritlerinin ekrana yans─▒t─▒lmas─▒na yarayan ara├žt─▒r.

─░┼čitsel Ara├žlar

Radyo

Pikap ve Plaklar

Teyp ve Ses Bantlar─▒

Radyo: Radyo, kula─ča hitap eden ve b├╝y├╝k insan kitlelerini etkileyen bir ileti┼čim arac─▒d─▒r. Radyo s─▒n─▒f i├žinde pek yayg─▒n kullan─▒lmamaktad─▒r.

Pikap ve Plaklar: Bu i┼čitsel cihazlar son y─▒llarda teyp ve kaset ├žalarlar─▒n yayg─▒nla┼čmas─▒ ile ├Ânemini kaybetmi┼čtir.

G├Ârsel ─░┼čitsel Ara├žlar

Film makinesi ve Hareketli Filmler

Kapal─▒ Devre Televizyon

Video

Etkile┼čimli Video

Bilgisayarl─▒ Video

Film makinesi ve Hareketli Filmler: Hareketli ve sesli filmleri yans─▒tan makinelerdir.

Kapal─▒ Devre Televizyon: Kablo yada mikrodalga ba─člant─▒s─▒ yoluyla bir video veya bir st├╝dyodan do─črudan do─čruya s─▒n─▒ftaki izleyiciye g├Ânderilen yay─▒nd─▒r. En b├╝y├╝k avantaj─▒ ayn─▒ anda bir├žok s─▒n─▒fa yay─▒n tap─▒labilmesidir.

Video: Ses ve g├Âr├╝nt├╝y├╝ manyetik bir bant ├╝zerine kay─▒t etmeye ve bu g├Âr├╝nt├╝leri yay─▒nlamaya yarayan cihazlard─▒r. Video ile yap─▒lan e─čitim hem g├Âze hem de kula─ča hitap eder. Ger├žek hayat─▒n s─▒n─▒fta en iyi ┼čekilde sergilenmesini sa─člar. 3-5 dakika s├╝ren bir programa bir saatlik ders s─▒─čd─▒r─▒labilir.

Etkile┼čimli Video: Video ve Bilgisayar─▒n bir araya getirilmesi ile olu┼čturulmu┼čtur.├ľzelikle ├Â─črencilerin kendi ba┼člar─▒na yabanc─▒ dil ├Â─črenmelerini ├Â─čretmen olmadan yanl─▒┼člar─▒n─▒n kontrol edilip d├╝zeltilmesi ve ├Â─črencinin sistemle ileti┼čim kurabilmesini sa─člar.

─░leti┼čim Uydular─▒

Uydular

Tele toplant─▒lar

Videoteks

Noktadan Noktaya Yay─▒n Yapan Uydular: Yerdeki iki istasyon aras─▒nda ba─člant─▒ kuran uydulard─▒r.

Da─č─▒t─▒m Uydular─▒: Birden fazla yer istasyonuna yay─▒n yapan uydulard─▒r.

Do─črudan Yay─▒n Uydular─▒: Do─črudan do─čruya ├Âzel al─▒c─▒lara yay─▒n yapan uydulard─▒r.

Tele Toplant─▒lar: Birbirine uzak olan gruplar─▒ ses, g├Âr├╝nt├╝, ├žizim ve veri ileti┼čiminde bulunmalar─▒n─▒ sa─člamakla kar┼č─▒l─▒kl─▒ etkile┼čim ilkesine g├Âre ├žal─▒┼č─▒r.

Videoteks: Bilgisayarlar─▒, Kablolu Tv┬ĺ yi, mikrodalgay─▒ ve uydu yay─▒n─▒n─▒ b├╝nyesinde toplayabilen karma bir ileti┼čim sitemidir. Say─▒sal olarak kodlanm─▒┼č metinsel, grafiksel bilgileri tamam─▒yla elektronik yollarla, kullan─▒lmas─▒ ├žok basit ve ucuz bilgisayar terminalleri arac─▒l─▒─č─▒yla kullan─▒c─▒lara da─č─▒t─▒lmas─▒d─▒r. Bu sistemlere abone kendisine sunulanlar aras─▒nda se├žim yapma olana─č─▒na sahiptir.

E─čitimde kullan─▒lan ara├žlar Cevat Aklan Taraf─▒ndan ┼č├Âyle s─▒n─▒fland─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r.

Televizyona Dayal─▒ Teknolojiler

A├ž─▒k Devre Tv Yay─▒nlar─▒

Kablolu Tv Yay─▒n─▒

Uydu Televizyonu

Video Disk

Video Kaset

─░┼čitsel Teknolojiler

Radyo

Ses Kaseti

Telefon

T├╝mle┼čik Teknolojiler

Televizyonla ├ľ─čretim

Bilgisayarla ├ľ─čretim

Bilgisayara Dayal─▒ Teknolojiler

Bilgisayar Destekli ├ľ─čretim

Bilgisayar Konferans─▒

Televizyona Dayal─▒ Teknolojiler

A├ž─▒k Devre Tv Yay─▒nlar─▒

Kablolu Tv Yay─▒n─▒

Uydu Televizyonu

Video Disk

Video Kaset

G├╝├žl├╝l├╝─č├╝

Halk─▒n B├╝y├╝k k─▒sm─▒na eri┼čim g├╝c├╝

Sembolik temsillerde zenginlik

├ľ─črencinin evine girme

D├╝┼č├╝k gelirli ve az eri┼čilmi┼č gruba eri┼čme

─░ki y├Ânl├╝ uzaktan g├Ârsel ileti┼čim

Telekonferans├ž─▒ ile an─▒nda etkile┼čim

Kampus d─▒┼č─▒ ├Â─čretim

E─čitim program─▒ i├žin zaman s─▒n─▒rl─▒l─▒─č─▒ olmamas─▒

A├ž─▒k televizyona oranla d├╝┼č├╝k maliyet

Daha ekonomik da─č─▒t─▒m

Kasetlere g├Âre daha duyarl─▒ kontrol

Hareketli imajlarda y├╝ksek kalite

Y├╝ksek veri ileti┼čim h─▒z─▒

Veri g├╝venli─či

A├ž─▒k, kablolu ve uydu yay─▒nlar─▒na g├Âre olduk├ža fazla ├Â─čretim avantaj─▒

├ťretim materyallerinin s├╝rekli haz─▒r olmas─▒

Durdurabilme, yava┼člatabilme, geri sarma

Televizyona g├Âre ucuz ├╝retim

Zay─▒fl─▒─č─▒

Y├╝ksek ├ťretim Maliyeti

Kitle ileti┼čiminin e─čitim kurumlar─▒nca kontrol zorlu─ču

Yerel deneyimde s─▒n─▒rl─▒l─▒k

B├╝y├╝k yat─▒r─▒m sermayesi

Belirli zamanda izleme

Kolayca yava┼člatamama

─░zlemeye ara verememe

Y├╝ksek yat─▒r─▒m

Dikkatli sistem olu┼čturma

Profesyonel ├╝retim

Y├╝ksek ├╝retim maliyeti

Evde video cihaz─▒ azl─▒─č─▒

Fiziksel da─č─▒t─▒m maliyeti

─░┼čitsel Teknolojiler

Radyo

Ses Kaseti

Telefon

G├╝├žl├╝ Yanlar─▒

Eri┼čilebilirlik

Kolayl─▒k

D├╝┼č├╝k Maliyet

Tam ├ľ─črenme

S─▒n─▒rl─▒ geri besleme

Okuma yazmay─▒ bilmeyenlere ├Â─čretebilme

├ľ─čretmen ve ├ľ─črenci aras─▒nda ileri d├╝zeyde bireysel etkile┼čim

Ucuz yat─▒r─▒m ve iyi verim

Zay─▒fl─▒klar─▒

S─▒n─▒rl─▒ sembolik temsil

Uygun olmayan yay─▒n zaman─▒

Yay─▒n─▒ yakalamak i├žin belli yerde belli zamanda olma zorlu─ču

├ľ─črenci denetiminin olmamas─▒

Tekrar─▒n zorlu─ču

Durduramama

Geri besleme olmamas─▒

Sembolik temsil s─▒n─▒r─▒

Eri┼čebilen ├Â─črenci azl─▒─č─▒

Maliyet

G├Ârsel boyutun olmamas─▒

Sesle ilgili teknik sorunlar

Yerel hatlar─▒n kalitesizli─či

Uzun haz─▒rl─▒k d├Ânemi

Zay─▒fl─▒─č─▒n─▒ Giderme Yollar─▒

Di─čer ortamlarla birlikte kullanma

Yerel Kay─▒t

Di─čer ortamlarla birle┼čtirme

─░┼čitsel konferans y├Ântemiyle birka├ž telefonun birle┼čtirilmesi

Konferans y├Ântemine y├Ânelik ├Â─čretmenlerin yeti┼čtirilmesi

Yararlar─▒

Tart─▒┼čma konular─▒ndan haberdar etme

Basit kavramlar─▒ tekrarlar ile ├Â─čretme

Durdurabilme ├Âzelli─či

Tekrarlama

S├Âzl├╝ durumlar─▒n analizinde kullan─▒m─▒

A├ž─▒k ├Â─čretimde telefonla ├Â─čretimde di─čer yollarla g├Ânderilmi┼č materyalleri destekleme

T├ťMLE┼×─░K TEKNOLOJ─░LER

Yeni teknolojiler birle┼čtirilerek bu teknolojilerin ├Â─čretme g├╝c├╝ artt─▒r─▒labilir. ├ľrne─čin a├ž─▒k ├Â─čretim sistemleri, etkile┼čimli ├Â─čretim ortamlar─▒ (etkile┼čimli video), tele bilgi sistemleri (telefon, televizyon ve bilgisayar teknolojilerinin birle┼čtirilmesi), uydu da─č─▒t─▒m sistemleri gibi.

Mikrobilgisayar kullanarak her ├Â─čretmen sesli ve g├Âr├╝nt├╝l├╝ g├Ârsel i┼čitsel materyal haz─▒rlayabilir.

Standart bir bilgisayar, elektronik ─▒┼č─▒k kalemi veya dijital bilgiyi birlikte kullanarak kolayl─▒kla grafik olu┼čturulabilir.

├ťretilen video g├Âr├╝nt├╝leri bilgisayarla, ses kodlar─▒na d├Ân├╝┼čt├╝r├╝lebilir, ses kasetlerine depolanabilir veya standart telefon hatlar─▒ ile veri gibi iletilebilir ve tekrar video sinyallerine d├Ân├╝┼čt├╝r├╝lebilir

├ľzel bir bilgisayar bilgisi gerekmeksizin bunlar─▒ herkes kullanabilir

Kullan─▒┼čl─▒d─▒r fakat materyal geli┼čtirebilmek i├žin ├žok zaman ve mali kayna─ča gereksinim vard─▒r.

Televizyonla ├ľ─čretim

E─čitim a├ž─▒s─▒ndan geli┼čtirilmi┼č en ├Ânemli kitle ileti┼čim arac─▒d─▒r. Kodlanm─▒┼č anlaml─▒ bilgileri de─či┼čtirme, iletme, projekte etme ve sunma kapasitesine sahiptir.

├ťlkeler vatanda┼člar─▒n─▒ daha ├žabuk ve etken bi├žimde e─čitmek i├žin televizyonla ├Â─čretime artan bir ├Ânem vermektedirler. Nijerya, Japonya, ─░talya, Fransa, ─░ngiltere, Peru ve ABD televizyonu okuma yazma, yeti┼čkinlerin e─čitimi, e─čitim hizmetlerini yayg─▒nla┼čt─▒rma, ├Â─čretmen yeti┼čtirme ve kaliteyi y├╝kseltme maksad─▒yla yayg─▒n olarak kullan─▒rlar.

Bilgisayarla ├ľ─čretim (Bilgisayar Destekli E─čitim)

Bilgisayar, kendisine ├Ânceden y├╝klenen programlar gere─čince bilgileri elektronik olarak i┼čleyen, matematiksel i┼člemler yapan baz─▒ kar┼č─▒la┼čt─▒rmalar─▒ otomatik olarak yapan makinelerdir.

Bilgisayar─▒n e─čitimde kullan─▒lma gereksinimi

E─čitim sisteminin a┼č─▒r─▒ derecede artmas─▒,

├ľ─črenci say─▒s─▒n─▒n h─▒zla artmas─▒

Bilgi miktar─▒n─▒n artmas─▒ ve i├žeri─činin karma┼č─▒kla┼čmas─▒

├ľ─čretmen yetersizli─či

Bireysel kabiliyet ve farkl─▒l─▒klar─▒n─▒n ├Ânem kazanmas─▒ nedenleriyle ortaya ├ž─▒km─▒┼čt─▒r.

Bilgisayar e─čitimde

E─čitsel verileri d├╝zenleme ve de─čerlendirme

E─čitim sekt├Âr├╝n├╝n y├Ânetimi

E─čitim i┼člevi olarak kullan─▒l─▒r.

Bilgisayar destekli ├Â─čretim kavram─▒ 1960┬ĺ l─▒ y─▒llarda ortaya at─▒lm─▒┼č1970 li y─▒llarda ABD deki ├╝niversitelerde BD├ľ ├žal─▒┼čmalar─▒na yer verilmi┼čtir.

Bilgisayara Dayal─▒ Teknolojiler

Bilgisayar Destekli ├ľ─črenme

Bilgisayar Konferans─▒

G├╝├žl├╝l├╝─č├╝

├ľ─črenciye soru sorma, cevaplar─▒ d├╝zeltme y├Ânlendirme, deneysel tasar─▒ma te┼čvik

├çift y├Ânl├╝ etkile┼čim

Geri besleme

Ucuz ve ├žabuk grafik ├╝retme

Bireysel ileti┼čim

Uzaktan e─čitim

├ťretim ve personel a├ž─▒s─▒ndan ekonomiklik

├ľzel bilgisayar becerisi gerektirmeme

Zay─▒fl─▒─č─▒

Do─čal ses ve g├Âr├╝nt├╝ s─▒n─▒rl─▒l─▒─č─▒

Yaz─▒l─▒m maliyetlerinin y├╝ksekli─či

Sistemler ars─▒ uyum s─▒n─▒rl─▒l─▒─č─▒

─░leri ├Â─čretim kademeleri i├žin uygunluk

Bilgisayar─▒n baz─▒ s─▒n─▒rl─▒l─▒klar─▒

KAYNAKÇA

Cevat, Alkan. ┬ôE─čitim Teknolojisi┬ö. Ankara, 1997. An─▒ Yay─▒nc─▒l─▒k.

├çilenti, Kamuran. E─čitim Teknolojisi. Ankara: Kad─▒o─člu Matbaas─▒, 1984.

Demirel, ├ľzcan. Bilgisayar Destekli Yabanc─▒ dil ├ľ─čretimi TED Ankara Kolej Vakf─▒. May─▒s 1986

Demirel, ├ľzcan.. ┬ôGenel ├ľ─čretim Y├Ântemleri┬ö. Ankara 1995. Karde┼č Kitapevi.

Kinder J.S. Using Instruction Media New York: Litton Educational Pub. Inc. , 1973.

Yorum ekle 12 Temmuz 2007

I. Hizmet ─░├ži E─čitim Kavram─▒

I. H─░ZMET ─░├ç─░ E─×─░T─░M KAVRAMI

H─░ZMET ─░├ç─░ E─×─░T─░M─░N TANIMI

Hizmet i├ži e─čitim, ├Âzel ve t├╝zel ki┼čilere ait i┼čyerlerinde, belirli bir maa┼č veya ├╝cret kar┼č─▒l─▒─č─▒nda i┼če al─▒nm─▒┼č ve ├žal─▒┼čmakta olan bireylere g├Ârevleri ile ilgili gerekli bilgi, beceri ve tutumlar─▒ kazanmalar─▒n─▒ sa─člamak ├╝zere yap─▒lan e─čitimdir.

Hizmet i├ži e─čitim, ki┼čilerin hizmetteki verim ve etkinliklerinin artt─▒r─▒lmas─▒n─▒, geli┼čmeye yol a├žan bilgi, beceri ve tutumlar─▒n zenginle┼čtirilmesini ama├ž edinen ve kurumlar─▒n genel ├žal─▒┼čma d├╝zenini s├╝rekli olarak etkileyen e─čitimdir. (T├╝rk Dil Kurumu, 1974, s.86).

Hizmet i├ži e─čitim, sekt├Âr ayr─▒m─▒ yap─▒lmaks─▒z─▒n, t├╝zel ve ├Âzel ki┼čilere ait i┼čyerlerinde, belirli bir maa┼č ve ├╝cret kar┼č─▒l─▒─č─▒ g├Ârevlendirilmi┼č ve ├žal─▒┼čmakta olan ki┼čilere yap─▒lan e─čitimdir. Hizmet i├ži e─čitimin genel amac─▒, ├╝retilen mal veya hizmette emek fakt├Âr├╝ne d├╝┼čen pay─▒n verimlili─čini artt─▒rmak ├╝zere insanlar─▒n gerekli bilgi, beceri ve tutumlar─▒ kazanmalar─▒d─▒r (Tanyeli, 1970, s.9).

Hizmet i├ži e─čitim yolu ile bireye ├Âzellikle i┼činin gerektirdi─či mesleki bilgi, beceri ve tutumlar kazand─▒r─▒l─▒r. Mesleki e─čitimin temel g├Âr├╝┼č├╝, ├žo─čunlukla bireyi faydal─▒ bir i┼če haz─▒rlamak s├Âz├╝ ile ifade edilebilir. Bu g├Âr├╝┼č, mesleki e─čitimden yararlanm─▒┼č olan bireyin, yararlanmam─▒┼č olana k─▒yasla daha iyi bir ekonomik gelece─če ula┼čabilece─činin dolayl─▒ bir ifadesidir.

H─░ZMET ─░├ç─░ E─×─░T─░M─░N GENEL AMA├çLARI

Bir e─čitim program─▒ i├žin ama├žlar─▒n─▒n saptanmas─▒, daha sonra yap─▒lacak ├žal─▒┼čmalara y├Ân verece─činden, ba┼člang─▒├ž ve ├ž─▒k─▒┼č─▒ belirleyece─činden ├Ânem ta┼č─▒maktad─▒r. Ama├žlar genel olarak, e─čitim program─▒n─▒n yap─▒s─▒n─▒, i┼členecek konular─▒, i┼čleme y├Ântemlerini, e─čitim teknolojisini ve sonunda yap─▒lacak de─čerlendirmeyi saptamaya yard─▒m eder. ama├ž, ula┼č─▒lmas─▒ istenilen hedef, gaye veya sonu├ž olarak tan─▒mlanabilir. E─čitim s├╝recinde ama├ž, bireyin davran─▒┼č─▒nda meydana getirilmesi istenilen de─či┼čikliktir. Bu nedenle ama├ž bir bak─▒ma elde edilebilecek, sa─članabilecek, sonu├ž olarak g├Âr├╝l├╝r. Ama├žlar─▒n ├Âzellikleri a┼ča─č─▒da yaz─▒l─▒ ┼čekilde ├Âzetlenebilir (Mager, 1967, s.24).

E─čitimin amac─▒, kapsam─▒n tan─▒mlanmas─▒ veya ├Âzetinden ├žok, kastedilen sonucu tan─▒t─▒r.

E─čitim programlar─▒n─▒n t├╝m├╝ne ili┼čkin ama├žlar, ├že┼čitli ├Âzel ifadelerden olu┼čur.

En yararl─▒ ┼čekilde tan─▒mlanan ama├ž, bunu se├žen kimsenin ├Â─čretim maksad─▒n─▒ iletir.

Ama├ž, ├Â─črencinin ne yapaca─č─▒n─▒ tan─▒mlayan davran─▒┼č terimleri ile ifade edilir.

Planl─▒ yap─▒lacak her etkinlik i├žin ama├žlar─▒n ├Ânceden saptanm─▒┼č olmas─▒ zorunludur. Ama├ž belirlenmeden, ula┼č─▒lmas─▒ istenilen hedef, elde edilmesi arzulanan sonu├ž belli olmadan yap─▒lacak ├žal─▒┼čmalar hakk─▒nda karar verilmesi ve sonunda da bir de─čerlendirme yap─▒lmas─▒ olanaks─▒zd─▒r. Hizmet i├ži e─čitimin genel ama├žlar─▒ saptan─▒rken a┼ča─č─▒daki hususlar g├Âz ├Ân├╝nde bulundurulmal─▒d─▒r.

Hizmet i├ži e─čitimin ama├žlar─▒, kurumun ama├žlar─▒ i├žinde yer almal─▒ ve sistem ama├žlar─▒n─▒ b├╝t├╝nle┼čtirmelidir.

Saptanan hizmet i├ži e─čitim ama├žlar─▒ kendi i├žinde tutarl─▒ olmal─▒d─▒r.

Ama├žlar, hizmet i├ži e─čitim yolu ile sa─članacak davran─▒┼člar─▒ tan─▒mlamal─▒d─▒r.

Hizmet i├ži e─čitim ama├žlar─▒, var olan olanaklarla ula┼č─▒labilecek nitelikte olmal─▒d─▒r.

Ama├žlar, hizmet i├ži e─čitiminin sonu├ž ve ├╝r├╝n├╝n├╝ ortaya koymal─▒d─▒r.

Ama├žlar tan─▒mlad─▒─č─▒ davran─▒┼člar bak─▒m─▒ndan ├Âl├ž├╝lebilecek nitelikte olmal─▒, elde edilen sonucu kar┼č─▒la┼čt─▒rmaya olanak vermelidir.

Hizmet i├ži e─čitimin ama├žlar─▒, bireylerin yeteneklerine uygun ve ilgin├ž olmal─▒d─▒r.

Hizmet i├ži e─čitimin ama├žlar─▒, bireylerin gereksinmelerini de kapsamal─▒ ve kar┼č─▒lamal─▒d─▒r.

Hizmet i├ži e─čitimin ama├žlar─▒, birey gereksinmeleri ve sistem hedefleri ile tutarl─▒ olmal─▒d─▒r.

Hizmet i├ži e─čitimin ama├žlar─▒ geli┼čtirilebilecek nitelikte olmal─▒d─▒r.

Hizmet i├žin e─čitimin planlamas─▒na ba┼člamadan ├Ânce genel ama├žlar─▒n saptanmas─▒ gerekir. Genel ama├žlar, hizmet i├ži e─čitimin yap─▒laca─č─▒ kurumun politikas─▒na ve ama├žlar─▒na uygun olarak bir sistem b├╝t├╝nl├╝─č├╝n├╝ koruyacak, kendi i├žinde tutarl─▒ ve temel gereksinmeleri kar┼č─▒layacak ┼čekilde saptan─▒r. Hizmet i├ži e─čitimin genel ama├žlar─▒ s─▒n─▒rl─▒ olmamakla birlikte a┼ča─č─▒da on be┼č madde halinde s─▒ralanm─▒┼čt─▒r.

Personele gerekli bilgi, beceri ve tutumlar─▒n kazand─▒r─▒lmas─▒.

Kurumda g├Ârevli personelin yeteneklerinin belirlenmesi ve istenilen y├Ânde geli┼čtirilmesi.

Personelin moralinin y├╝kseltilmesi, g├╝d├╝lenmesi ve isteklendirilmesi.

Personelin g├╝ven duygusunun geli┼čtirilmesi, hizmet i├žinde y├╝kselme olana─č─▒n─▒n sa─članmas─▒.

Personel hareketlili─či, devams─▒zl─▒k, uyu┼čmazl─▒k ve disiplin olaylar─▒n─▒n azalt─▒lmas─▒.

Personelin ├Âzl├╝k haklar─▒n─▒ edinmesinde ve g├Âreve ili┼čkin d├╝┼č├╝nce ve duygular─▒n geli┼čmesinde, g├Ârev, yetki ve sorumluluklar─▒n bilinmesinin sa─članmas─▒.

Personelin kurum yarar─▒na bilimsel inceleme ve ara┼čt─▒rma yapma istek ve yeteneklerinin geli┼čtirilmesi.

Kurumda kar┼č─▒la┼č─▒lan anla┼čmazl─▒klar─▒n, g├╝vensizlik ve dengesizliklerinin giderilmesini sa─člayacak ili┼čkileri kurma yeterliklerinin kazand─▒r─▒lmas─▒.

Kurumun her kademesinde g├Ârev alabilecek nitelik ve nicelikte eleman bulundurulmas─▒.

Kurumda etkili haberle┼čme, insan ili┼čkileri, i┼čbirli─či ve koordinasyonun sa─članmas─▒.

Yeniliklere ve geli┼čmelere uyum sa─članmas─▒, i┼č usullerinin geli┼čtirilmesi.

├ťretilen mal veya hizmetin nitelik, nicelik ve verimlili─činin artt─▒r─▒lmas─▒.

─░┼č hata ve kazalar─▒n─▒n azalt─▒lmas─▒, i┼č g├╝venli─činin sa─članmas─▒.

Kurumda kontrol ve denetim y├╝k├╝n├╝n azalt─▒lmas─▒.

Kurumun i├žinde bulundu─ču ├ževrede sayg─▒nl─▒─č─▒n─▒n artt─▒r─▒lmas─▒.

H─░ZMET ─░├ç─░ E─×─░T─░M─░N GEREKL─░L─░─×─░

├ça─č─▒m─▒zda insan ya┼čam─▒n─▒ etkileyen unsurlar g├╝nden g├╝ne art─▒┼č g├Âstermektedir. Bunlardan en ├Ânemlileri, teknolojik, ekonomik ve sosyal geli┼čmeler ile olu┼čturduklar─▒ sorunlard─▒r. ─░nsan─▒n i├žinde bulundu─ču topluma uyum sa─člayabilmesi, rol├╝n├╝ oynayabilmesi i├žin ├Â─čretim kurumlar─▒nda gerekli bilgi, beceri ve al─▒┼čkanl─▒klar kazand─▒r─▒l─▒r. Bilimsel nitelik ta┼č─▒yan geli┼čmeler, ├Â─čretim kurumlar─▒nda yap─▒lan e─čitimin ilersinde ve ├Âtesinde de─či┼čik ama├žl─▒ programlar─▒ gerektirmektedir. H─▒zla de─či┼čen bir toplumun ve mesle─čin ko┼čullar─▒n─▒ evvelce g├Ârm├╝┼č olduklar─▒ ├Â─črenim ile kar┼č─▒lamakta zorluk ├žeken personelin hizmet i├žinde yeti┼čtirilmesinin zorunlulu─ču g├╝n ge├žtik├že artmaktad─▒r. Asl─▒nda e─čitimin ama├žlar─▒ndan biri, e─čitimin s├╝reklili─čini sa─člamakt─▒r. Bu a├ž─▒dan bak─▒ld─▒─č─▒nda hizmet i├ži e─čitiminin gereklili─či a┼ča─č─▒da be┼č madde ile ├Âzetlenebilir.

Okul e─čitimi, bireyin t├╝m yeteneklerini ortaya ├ž─▒kart─▒p y├Ânlendirmeye yeterli de─čildir. Bu nedenle bir├žok insan─▒n i┼če ba┼člad─▒ktan sonra gizli kalan yeteneklerini geli┼čtirdikleri g├Âr├╝l├╝r. Bireyin baz─▒ yetenekleri hizmet i├žinde yeti┼čtirilerek geli┼čtirilebilir.

Her meslek alan─▒nda yaln─▒z okulda kazand─▒r─▒lan bilgiler ile ├ž├Âz├╝mlenemeyecek sorunlarla kar┼č─▒la┼č─▒labilir. Bu gibi durumlarda, kurumdaki i┼čine uyum sa─člayabilmesi i├žin ├žal─▒┼čan insan e─čitime gereksinme duyar.

Toplumun, k├╝lt├╝rel, sosyal ve ekonomik yap─▒s─▒ s├╝rekli olarak de─či┼čmekte ve geli┼čmektedir. ─░nsan─▒n bu de─či┼čmelere uyumu e─čitim yolu ile sa─članabilir.

Bilim ve teknolojik geli┼čmeler her meslek alan─▒na yeni bilgi, teknik ve ara├žlar getirmekte, ├žal─▒┼čanlar─▒ bu bak─▒mdan ├Â─črenmeye, yeti┼čmeye zorlamaktad─▒r. Bu zorlama, ku┼čkusuz hizmet i├ži e─čitimini gerekli k─▒lar.

├çok pahal─▒ olan makine ve cihazlar─▒n kullan─▒lmas─▒n─▒ gerektiren bir yeti┼čtirme program─▒n─▒, genellikle devlet okullar─▒nda sa─članamaz. Ayr─▒ca ├╝retim veya hizmet alan─▒ tek ya da az olan end├╝stri ile ilgili bilgi ve beceri isteklerini kar┼č─▒la┼čt─▒racak programlar ├Ârg├╝n e─čitim sisteminde yer almaz. Bu t├╝r yeti┼čtirme eksiklikleri hizmet i├ži e─čitim yolu ile giderilebilir.

Her kurum ├Ânceden saptad─▒─č─▒ personel politikas─▒na uygun bi├žimde ├že┼čitli y├Ântemler uygulanarak personelini se├žer ve g├Ârevlendirir. ─░┼če yeni al─▒nan personelin bir k─▒sm─▒ k─▒sa zamanda kendili─činden uyum sa─člar ve ba┼čar─▒l─▒ olabilirse de ├Âzellikle g├Ârevin gerektirdi─či davran─▒┼č de─či┼čikli─čini meydana getirmek i├žin yeti┼čtirilmesinde yarar vard─▒r. Asl─▒nda kurumlar─▒n b├╝y├╝k bir k─▒sm─▒nda hizmet i├ži e─čitim programlar─▒ uygulanm─▒yorsa da personel i┼či ile ilgili bilgi, beceri ve tutumu kendi kendine, ├╝stleri ve arkada┼člar─▒n─▒n yard─▒m─▒ ile kazanmaktad─▒r. Yap─▒lan bir inceleme, ─░ktisadi Devlet Te┼čekk├╝llerinde hizmete yeni al─▒nan ├╝niversite mezunlar─▒n─▒n a┼ča─č─▒daki konularda yeterli olamad─▒klar─▒n─▒ ortaya koymu┼čtur (Erkmen, 1966, s.182).

Birey veya gruplar aras─▒ ili┼čki ve i┼čbirli─čini sa─člama.

├ťcret sistemi, i┼č├ži-i┼čveren, memur-amir ili┼čkilerini d├╝zenleme.

Sosyal alanlarda yeti┼čenler i├žin fen ve matematik bilgilerini uygulama.

Teknik alanlarda yeti┼čenler i├žin sosyal ve hukuk bilgilerini uygulama.

Okuma, yazma ve ara┼čt─▒rmaya kar┼č─▒ ilgi duyma, al─▒┼čkanl─▒k kazanma.

Yararl─▒ olma istemi, hizmet a┼čk─▒, dinamizm ve heyecan ta┼č─▒ma.

G├Âreve kar┼č─▒ yeterince ilgi duyma, i┼čin de─čerini verme ve ├Ânemseme.

Sorumluluk duygusu ve olumlu g├Âr├╝┼č ile d├╝┼č├╝n├╝y├╝ geli┼čtirme.

Okulda bulundu─ču s─▒rada end├╝striyi d├╝┼č├╝nen ├Â─črenciler, ilk i┼če girdiklerinde, kendi de─čerlerinin, kazand─▒klar─▒ bilgilere de─čil, fakat ├Â─črenme ve uygulama yeteneklerine g├Âre saptanaca─č─▒n─▒ bilmeleri gerekir. Olaylar ve rakamlar kitaplarda, raporlarda, komp├╝ter kartlar─▒nda saklanabilir. ├ľ─črenimini tamamlay─▒ncaya kadar bir gencin elde etti─či bilgilerin bir k─▒sm─▒ unutulabilir ve bir k─▒sm─▒n─▒n yararl─▒l─▒─č─▒ azalabilir. Bu nedenle insana i┼čin gerektirdi─či bilgiyi, beceriyi ve al─▒┼čkanl─▒─č─▒ hizmet i├žinde kazand─▒rma ├žal─▒┼čt─▒─č─▒ i┼čte ba┼čar─▒ i├žin ilk ko┼čuldur. Okul ├Â─čretimi insan e─čitiminin ancak bir k─▒sm─▒n─▒ sa─člar. Bir alanda yap─▒lan ihtisas ├Â─črenimi ise bu e─čitimin daha k├╝├ž├╝k, fakat ├Ânemli bir par├žas─▒n─▒ olu┼čturur (Randall, 1965, s.21).

H─░ZMET ─░├ç─░ E─×─░T─░M─░NDE ─░LKELER

Hizmet i├ži e─čitim programlar─▒n─▒n haz─▒rlanmas─▒ ve uygulanmas─▒ sonunda sa─članacak ba┼čar─▒n─▒n derecesi, program varl─▒─č─▒n─▒n belirli nedenlere dayanma durumu ile yak─▒ndan ili┼čkilidir. E─čitsel ├žal─▒┼čmalarda esas al─▒nacak nedenler, sistemin ama├žlar─▒ ve ilgili baz─▒ teorilerdir. Hizmet i├ži e─čitiminin kendine ├Âzg├╝ ├Âzellikleri vard─▒r. Bu nedenle, ilkelerin ortaya konulmas─▒ ve kriterlerin geli┼čtirilmesi zorunludur. ─░lke, teorinin bir par├žas─▒, sistemin i┼čleyi┼čine y├Ân veren bir kavramd─▒r. Belirli alanda yap─▒lacak ├žal─▒┼čmalara, de─čerlendirmelere ve geli┼čmelere rehberlik eden bir dayanak niteli─čindedir (Alkan, 1973, s.83). Hizmet i├ži e─čitim etkinliklerinde a┼ča─č─▒da maddeler halinde yaz─▒lan ilkelerin g├Âz ├Ân├╝nde bulunmas─▒ gerekir.

Hizmet i├ži e─čitim programlar─▒ haz─▒rlan─▒rken personelin yetenekleri ve yeterlikleri, ├Â─črenim durumlar─▒, i┼čteki ├Âzge├žmi┼čleri g├Âz ├Ân├╝nde bulundurulur.

Hizmet i├ži e─čitim programlar─▒, kat─▒lan personelin psikolojik ve sosyolojik gereksinmelerine, sorunlar─▒na ve beklentilerine uygun bi├žimde geli┼čtirilir.

Kurumda her alan ve kademede ├žal─▒┼čan personelin yeti┼čtirilmesi i├žin ├Â─čretim programlar─▒ birey ve birimler aras─▒ ili┼čki ve i┼čbirli─čini sa─člayacak ┼čekilde d├╝zenlenir.

K─▒sa s├╝rede uygulamal─▒ olarak y├╝r├╝t├╝lecek ├Â─čretim programlar─▒, bireyleri hizmet i├ži e─čitimin gereklili─čine ve yarar─▒na inand─▒racak ve kan─▒tlayacak ┼čekilde haz─▒rlan─▒r.

Hizmet i├ži e─čitimi programlar─▒ i┼č veya hizmetin gerektirdi─či davran─▒┼č de─či┼čikli─či veya yeni davran─▒┼člar kazand─▒rabilecek nitelikte haz─▒rlan─▒r ve uygulan─▒r.

Hizmet i├ži e─čitimi i├žin ├Â─čretim y├Ântemi ve ara├žlar─▒ personelin durumu ve kurumun olanaklar─▒ g├Âz ├Ân├╝nde tutularak saptan─▒r.

Hizmet i├ži e─čitimi, personelin yeteneklerini geli┼čtirmesine, moralini y├╝kseltmesine ve kurum i├žinde ├╝st pozisyonlara ilerlemesine olanak sa─člar.

Hizmet i├ži e─čitimin ama├žlar─▒ saptan─▒rken, plan haz─▒rlan─▒r ve uygulan─▒rken kurumun ama├ž ve politikas─▒ g├Âz ├Ân├╝nde tutulur ve uygun olmas─▒na ├Ânem verilir.

Hizmet i├ži e─čitim, kurumda ├╝retilen mal veya hizmetin kalitesini y├╝kseltmesine verimlili─čin artt─▒r─▒lmas─▒na, hata ve kazalar─▒n azalt─▒lmas─▒na yard─▒mc─▒ olur.

Hizmet i├ži e─čitimi, kurum i├žinde ileti┼čimi, i┼čbirli─čini ve koordinasyonu sa─člar, y├Ânetimde kar┼č─▒la┼č─▒lan g├╝├žl├╝kleri azalt─▒r.

Hizmet i├ži e─čitim programlar─▒n─▒n uygulanmas─▒ esnas─▒nda ve sonunda ├Âl├žme ve de─čerlendirme yap─▒l─▒r, sonu├žlar yorumlan─▒r. Bu sonu├žlar sistemin geli┼čtirilmesi i├žin kullan─▒l─▒r.

H─░ZMET ─░├ç─░ E─×─░T─░M─░N ├ľZELL─░KLER─░

Hizmet i├ži e─čitimi, bir kurumla yasal s├Âzle┼čme veya anla┼čma yaparak g├Âreve ba┼člam─▒┼č olan insanlar i├žin planlanan ve uygulanan e─čitim t├╝r├╝d├╝r. Bu e─čitim, yap─▒ld─▒─č─▒ kuruma, alana, seviyeye, kullan─▒lan y├Ânteme ve kat─▒lan bireylere g├Âre isim al─▒r. Her alan ve kademedeki hizmet i├ži e─čitimin genel ├Âzellikleri a┼ča─č─▒da g├Âsterilmi┼čtir.

Hizmet i├ži e─čitimin ama├žlar─▒, kurumun ama├ž ve politikas─▒na uygun olarak se├žilir.

Hizmet i├ži e─čitim gereksinme duyuldu─ču zaman planlan─▒r ve haz─▒rlanan e─čitim program─▒ uygulan─▒r.

Hizmet i├ži e─čitim genellikle k─▒sa zamanda tamamlanacak ┼čekilde programlan─▒r.

Hizmet i├ži e─čitimde ├Âzellikle bireylere beceri kazand─▒r─▒lmas─▒ gerekti─činden kurumda ve i┼čba┼č─▒nda yap─▒l─▒r.

Hizmet i├ži e─čitime kat─▒lan personel yeti┼čkin insand─▒r. Yeti┼čkinler e─čitiminin ├Âzellikleri dikkate al─▒n─▒r.

Hizmet i├ži e─čitim, personele i┼činde ba┼čar─▒l─▒ olmas─▒n─▒ sa─člamas─▒ amac─▒na y├Ânelik oldu─čundan meslek e─čitimi niteli─či ta┼č─▒r.

Hizmet i├ži e─čitimine kat─▒lan yeti┼čkinlerin ya┼člar─▒, ├Â─črenim alan ve seviyeleri farkl─▒l─▒k g├Âsterir.

Hizmet i├ži e─čitiminde yeti┼čtirilecek bireylerin nitelikleri g├Âz ├Ân├╝nde tutularak k├╝├ž├╝k homojen gruplar olu┼čturulur.

Hizmet i├ži e─čitiminde ├Â─čretim genellikle uygulamal─▒ olarak yap─▒l─▒r.

Hizmet i├ži e─čitimi program─▒n─▒n de─čerlendirilmesinde e─čitilen personelin g├Âr├╝┼člerinden yararlan─▒l─▒r.

H─░ZMET ─░├ç─░ E─×─░T─░M─░N─░N SA─×LADI─×I YARARLAR.

Bir kurumda hizmet i├ži e─čitimin sa─člayaca─č─▒ yararlar─▒ maddeler halinde s─▒ralamak olduk├ža g├╝├žt├╝r. Ancak ama├žlar─▒ saptanarak yap─▒lan etkinliklerden beklenecek yararlar, ama├žlar─▒n kapsam─▒nda gizli olarak bulunur. Hizmet i├ži e─čitimi sonunda yap─▒lan de─čerlendirmeler ile, bireye ve kuruma sa─članabilecek veya elde edilmi┼č yararlar saptanabilir. Yararlar─▒ ve sa─člama derecelerini say─▒sal verilere elde etme olas─▒l─▒─č─▒ varsa da ├žo─čunlu─ču i├žin kan─▒tlay─▒c─▒ a├ž─▒klama yapmak zordur. Bu zorlu─čun bir nedeni davran─▒┼člar─▒n duygusall─▒─č─▒n etkisinde kalmas─▒d─▒r. Hizmet i├ži e─čitimi, genellikle bireye i┼či i├žin gerekli bilgi, beceri ve al─▒┼čkanl─▒klar─▒ kazand─▒rmak amac─▒ ile yap─▒ld─▒─č─▒ndan, e─čitim program─▒ bir bak─▒ma meslek e─čitimidir. Bu nedenle meslek e─čitiminden beklenen yararlarla ├žok yak─▒n bir ili┼čkisi oldu─ču g├Âr├╝l├╝r ve de─čerlendirmesi de ayn─▒ yakla┼č─▒mla yap─▒l─▒r. Hizmet i├ži e─čitiminin sa─člad─▒─č─▒ yararlar─▒n iki boyutundan biri kurumsal, di─čeri bireysel olarak a┼ča─č─▒da maddele┼čtirildi─či ┼čekilde s─▒ralanabilir.

Kurumsal Yararlar

├ťretilen mal veya hizmetin kalitesi artar.

├ťretimde verimlilik art─▒┼č─▒ sa─član─▒r.

Kusurlu ├╝retim ve dolay─▒s─▒yla zayiat azal─▒r.

Kurumun kendisini yenilemesi kolayla┼č─▒r.

─░┼č metotlar─▒n─▒n geli┼čtirilmesi kolay olur.

Yenilik ve geli┼čtirmelere kolayl─▒kla uyulur.

─░┼č g├╝venli─či sa─član─▒r, i┼č kazalar─▒ azal─▒r.

Amortisman, bak─▒m ve onar─▒m giderleri azal─▒r.

Kurum hizmet etti─či toplumda sayg─▒nl─▒k kazan─▒r.

Kurumda ileti┼čim ve ili┼čkilerin sa─članmas─▒ kolayla┼č─▒r.

├ťst kademe veya alanlara personel haz─▒rlan─▒r.

Personel aras─▒ anla┼čmazl─▒klar ve disiplin sorunlar─▒ azal─▒r.

Personelin i┼činden ve ba┼čkalar─▒ndan ┼čikayeti eksilir.

Personel devaml─▒l─▒─č─▒ ve hareketlili─činde azalma olur.

Kontrol ve nezaret i┼člem ve y├╝k├╝ hafifler.

Bireysel Yararlar

Bireyin i┼činde g├╝ven duygusu geli┼čir, artar.

Bireyin morali y├╝kselir, huzurlu ├žal─▒┼čma sa─član─▒r.

Hizmet i├žinde kurumda y├╝kselme olas─▒l─▒─č─▒ artar.

Bireyin i┼činde memnuniyetsizli─či azal─▒r.

─░┼čyerinde insan ili┼čkilerinde geli┼čme olur.

─░┼č arkada┼člar─▒ aras─▒ndaki ileti┼čim daha kolayla┼č─▒r.

Ba┼čka i┼čleri de yapabilir, yeterlik kazan─▒l─▒r.

Gelece─če daha g├╝ven ve ├╝mitle bak─▒l─▒r.

Kurum i├žinde ve d─▒┼č─▒nda sayg─▒nl─▒k kazan─▒l─▒r.

├ľ─črenme yolu ile bireysel doyum sa─član─▒r.

─░┼činde s─▒nama-yan─▒lma s├╝resi k─▒sal─▒r.

─░┼č arkada┼člar─▒ aras─▒nda uyu┼čmazl─▒klar azal─▒r.

Birey i┼činde isteklenir ve g├╝d├╝lenir.

Rahat ve emin i┼č yapma olana─č─▒ sa─član─▒r.

─░┼č kazalar─▒n─▒n nedenlerini bilir, kendisini koruyabilir.

Kamu kurulu┼člar─▒nda uygulanan hizmet i├ži e─čitim programlar─▒n─▒n ger├žekle┼čtirmeye ├žal─▒┼čt─▒─č─▒ ama├žlarla ilgili yap─▒lan bir ara┼čt─▒rmada s─▒ra ile, a) G├Ârevlerin daha iyi y├╝r├╝t├╝lmesinin sa─članmas─▒, b) ├ľrg├╝tte verimlili─čin artt─▒r─▒lmas─▒ ve somut yararlar elde edilmesi, c) Personelin bir ├╝st g├Âreve haz─▒rlanmas─▒, d) Personelin ├Â─črenme ve geli┼čme istemlerinin kar┼č─▒lanmas─▒, ama├žlar─▒na ula┼č─▒ld─▒─č─▒ yarg─▒s─▒na var─▒lm─▒┼čt─▒r (Canman, 1979, s.73). Bu sonu├žlar incelendi─činde, kurumsal boyut ile ilgili yararlar─▒n ├Âncelik ald─▒─č─▒ g├Âr├╝l├╝r.

H─░ZMET ─░├ç─░ E─×─░T─░M─░N SINIRLILIKLARI

Bir kurumda ├žal─▒┼čan personel i├žin yap─▒lan hizmet i├ži e─čitim, kuruma ve bireylere ├že┼čitli yararlar sa─člar. Asl─▒nda ama├ž olarak tan─▒mlanan yararlar─▒n sa─članaca─č─▒na inan─▒lmazsa ku┼čkusuz, e─čitim k├╝lfetine katlanmak gereksizdir. Hizmet i├ži e─čitim, ├╝retimde en ├Ânemli fakt├Âr olan insan g├╝c├╝n├╝n etkinli─čini artt─▒rma amac─▒na y├Ânelik olarak yap─▒l─▒r ve bu amaca hizmet eder. ancak bir kurumda kar┼č─▒la┼č─▒lan t├╝m sorunlar─▒n hizmet i├ži e─čitim yolu ile ├ž├Âz├╝mlenebilece─čini, bireyde meydana getirilen davran─▒┼č de─či┼čikli─činin her yerde devam edebilece─čini d├╝┼č├╝nmek veya beklemek bir bak─▒ma ger├žek ile ba─čda┼čmaz. Amac─▒n hayal ├╝r├╝n├╝ olmas─▒n─▒ ├Ânlemek, ├Âl├ž├╝lebilirlik ve ger├žekle┼čebilirlik ilkesine uygun olmas─▒n─▒ sa─člamak ├╝zere a┼ča─č─▒daki s─▒n─▒rl─▒klar─▒n g├Âz ├Ân├╝nde bulundurulmas─▒nda yarar vard─▒r (Tutum, 1976, s.1319).

E─čitim ihtiyac─▒ ve amac─▒ saptanmadan yap─▒l─▒rsa yarar sa─članamaz. Hizmet i├ži e─čitim ihtiyac─▒ personelin yeterli─či ile beklenen yeterlik aras─▒nda fark─▒ ortadan kald─▒rmak ├╝zere planlan─▒r. ─░htiya├ž duyulmadan ve amac─▒ belirlenmeden yap─▒lan e─čitimin de─čerlendirilmesi olanak d─▒┼č─▒d─▒r. B├Âyle bir durumda de─čerlendirme yap─▒lamayaca─č─▒na g├Âre, e─čitimin yararl─▒l─▒k ve etkinlik derecesi saptanamaz ve hakk─▒nda bir yarg─▒ya var─▒lamaz.

Bireylerin ama├ž ve ihtiya├žlar─▒ g├Âz ├Ân├╝nde bulundurulmadan yap─▒lan e─čitimden olumlu sonu├ž al─▒namaz. Yap─▒lan e─čitimde temel ama├ž kurumsal verimi artt─▒rmaya y├Ânelik olabilir. Ancak e─čitilen birey isteklendirilmeden, ekonomik, sosyal ve duygusal ihtiya├žlar─▒ kar┼č─▒lanmas─▒n─▒ sa─člayamayan veya kolayla┼čt─▒rmayan bir e─čitim program─▒n─▒n di─čer boyutlar─▒ ├žok iyi olsa da ba┼čar─▒ sa─članamaz. Hizmet i├ži e─čitim program─▒na kat─▒lacak olan bireyin ┬ôbenim bu ├žal─▒┼čma sonunda kazanc─▒m ne olacakt─▒r?┬ö sorusuna, kendini az da olsa doyurabilecek bir yan─▒t verebilmesi gerekir.

Hizmet i├ži e─čitim program─▒, personelin temel bilgi ve beceri seviyesine uygun de─čilse ba┼čar─▒ sa─članamaz. E─čitim program─▒na kat─▒lacak yeti┼čkinlerin ├Â─črenim dereceleri, i┼čteki ├Âzge├žmi┼čleri, ya┼č gruplar─▒ ve e─čitim ihtiya├žlar─▒ g├Âz ├Ân├╝nde tutulmadan haz─▒rlanan program─▒n uygulanmas─▒ olanaks─▒zd─▒r. Asl─▒nda ├Â─črenim kademeli olarak basitten zora, yal─▒ndan karma┼č─▒─ča do─čru yap─▒lmal─▒d─▒r. Bu kural dikkate al─▒nmadan yap─▒lan e─čitim yararl─▒ olmaz.

Bir kurumdaki organizasyon bozuklu─čundan do─čan sorunlar hizmet i├ži e─čitim ile ├ž├Âz├╝mlenmez. Bir kurumda ├Ârg├╝t yap─▒s─▒ hatal─▒ olu┼čturulmu┼č ve bu nedenle ileti┼čim, i┼čbirli─či ve koordinasyonda d├╝zensizlik ve aksakl─▒klar varsa, hizmet i├ži e─čitim yolu ile kazand─▒r─▒lan bilgi ve becerinin uygulanmas─▒na olanak sa─članm─▒yorsa, beklenen derecede yararlan─▒lmas─▒ d├╝┼č├╝n├╝lemez.

Hatal─▒ personel politikas─▒, hizmet i├ži e─čitimin yararl─▒l─▒k derecesini azalt─▒r. Kurum i├žinde ├že┼čitli kademelere personel atan─▒rken, kurum i├žinde yeti┼čtirilme ba┼čar─▒ ve yeterlik durumlar─▒ g├Âz ├Ân├╝nde bulundurulmuyorsa, personelin isteklendirilmesi ve g├╝ven duygusunun geli┼čtirilmesi g├╝├žle┼čir. Personel ├Â─črenim g├Ârmesinin kendine bir yarar sa─člayaca─č─▒na ku┼čku ile bakar ve ├Ânemsemeyebilir.

Gerekli potansiyele sahip olmayan bireylere yap─▒lan e─čitim ile ba┼čar─▒ sa─članamaz. Hizmet i├ži e─čitim personelin gizli kalm─▒┼č yeteneklerini ve potansiyelini geli┼čtirir, ancak yeni bir potansiyel yaratamaz. Bir bak─▒ma personel politikas─▒n─▒n yap─▒sal eksikli─či ile ili┼čkili olan bu durumlarda, yeti┼čtirilen personelden beklenen ba┼čar─▒ ve i┼č verimi sa─članamaz.

Hizmet i├ži e─čitim kurumda yaln─▒z bir kademeye yap─▒lm─▒┼č ise beklenen yarar sa─članamaz. Hizmet i├ži e─čitim ├že┼čitli kademelerde bulunan personelin yapaca─č─▒ i┼č veya g├Ârevi ile ilgili bilgi ve beceri yan─▒s─▒ra ileti┼čim, i┼čbirli─či ve koordinasyon tekniklerinin de geli┼čtirilmesi beklenir. Bir alan veya kademede ├žal─▒┼čanlar─▒n yeti┼čtirilmesi ileti┼čimin sa─članmas─▒na olanak vermez ve bu nedenle de beklenen sonu├ž al─▒namaz.

Hizmet i├ži e─čitimde g├Ârevin gerektirdi─či nitelikte elemanlar g├Ârevlendirilmemi┼č ise ba┼čar─▒l─▒ ├Â─čretim yap─▒lamaz. E─čitim program─▒na kat─▒lan yeti┼čkin zaman─▒n de─čerlendirilmesini sarfetti─či ├žaban─▒n kar┼č─▒l─▒─č─▒n─▒ almak ister. ├ľ─čretici eleman gerekli yeterlikleri kazanmam─▒┼č ise yeti┼čkinin ├Â─črenme ihtiya├ž ve arzusunu kar┼č─▒layamayacak ve ├Â─črenim istenilen d├╝zeyde olamayacakt─▒r.

Birey hizmet i├ži e─čitimin gereklili─čine inanm─▒yor ve benimsemiyorsa ba┼čar─▒l─▒ bir ├Â─čretim yap─▒lamaz. Bireyin e─čitime kar┼č─▒ istek duymas─▒ ve yarar─▒na inanmas─▒ i├žin somut ├Ârneklerle, ba┼čkalar─▒n─▒n ilerlemesine nas─▒l katk─▒da bulundu─čunu, i┼č g├╝venli─či ve gelir sa─člad─▒─č─▒n─▒ g├Ârmesi gerekir.

Hizmet i├ži e─čitim programlar─▒ de─čerlendirilmemi┼č ise yararl─▒l─▒k derecesinden bahsedilemez. Hizmet i├ži e─čitim programlar─▒n─▒n etkinlik derecesi ile kat─▒lanlar─▒n ba┼čar─▒ dereceleri ├že┼čitli y├Ântemlerle ├Âl├ž├╝l├╝r ve sonu├žlar yorumlanarak bir h├╝kme var─▒l─▒r. De─čerlendirme yap─▒lmaks─▒z─▒n ba┼čar─▒ ve ama├žlar─▒ ger├žekle┼čtirme derecesi hakk─▒nda objektif bir karar de─čil, sadece g├Âr├╝┼č ve kanaat belirtilebilir.

KURUMLARDA E─×─░T─░M B─░R─░MLER─░N─░N G├ľREVLER─░

Devlet memurlar─▒ kanunu, kurumlarda ├žal─▒┼čan personelin hizmet i├žinde yeti┼čtirilmesinden sorumlu bir ├Ârg├╝t biriminin kurulmas─▒na ├Âng├Ârm├╝┼čt├╝r (Madde:215). Bu yasa h├╝km├╝ uyar─▒nca kamu ve gereklili─či nedeni ile kamu iktisadi ve ├Âzel kurulu┼člarda hizmet i├ži e─čitim etkinliklerini y├╝r├╝tecek birimler olu┼čturulmu┼čtur. Bu birimlerin ba┼čl─▒ca g├Ârevleri, s─▒n─▒rl─▒ olmamakla birlikte a┼ča─č─▒da yaz─▒l─▒ maddelerle a├ž─▒klanabilir.

Kurumda ├žal─▒┼čan personelin var olan durumdaki ve gelecekteki hizmet i├ži e─čitim ihtiyac─▒n─▒ saptamak.

Personelin hizmet i├ži e─čitim ihtiyac─▒n─▒ kar┼č─▒lamak ├╝zere uzun ve k─▒sa s├╝reli planlar─▒ haz─▒rlamak.

Hizmet i├ži e─čitimin ama├žlar─▒na uygun olarak y─▒ll─▒k program ve uygulama ilkelerini belirlemek, b├╝t├žesini haz─▒rlamak.

Y─▒ll─▒k programda yer alan hizmet i├ži e─čitim i├žin ├Â─čretim programlar─▒n─▒ haz─▒rlamak ve geli┼čtirmek.

Hizmet i├ži e─čitim programlar─▒n─▒n uygulanmas─▒nda kullan─▒lacak ara├ž ve gere├žleri sa─člamak.

Her program─▒n uygulanaca─č─▒ yer, zaman ile s├╝reyi belirlemek, uygun ├Â─čretim ortam─▒ yaratmak.

Her programa ├Â─črenci olarak kat─▒lacak personeli saptamak, duyuru yapmak ve kat─▒lacaklar─▒ gruplamak.

├ľ─čretim programlar─▒n─▒n uygulanmas─▒nda ├Â─čretici olarak yararlan─▒labilecek elemanlar─▒ saptamak, gerekirse ├Â─čreticilik formasyonu kazand─▒rmak ve g├Ârevlendirmek.

Hizmet i├ži e─čitim program─▒na ├Â─črenici ve ├Â─čretici olarak kat─▒lan personelin yatma, yemek, a─č─▒rlama ve sosyal etkinlikler gibi ihtiya├žlar─▒n─▒ kar┼č─▒lamak.

Hizmet i├ži e─čitim programlar─▒ i├žin haz─▒rlanan b├╝t├žeye g├Âre gerekli para ve kaynaklar─▒ sa─člama yol ve bi├žimlerini belirlemek.

├ľ─čretim programlar─▒n─▒n plana g├Âre uygulanmas─▒n─▒ sa─člamak ve her a┼čamas─▒nda izlemek.

Hizmet i├ži e─čitim ile ilgili ileti┼čim ve koordinasyonu, ilgililerin katk─▒ ve desteklerini sa─člamak, s├╝rd├╝rmek.

├ľ─čretim programlar─▒n─▒n ba┼člang─▒c─▒nda, uygulan─▒┼č─▒ s─▒ras─▒nda ve sonunda g├Âzlem ve ├Âl├žmeler yaparak kat─▒lanlar─▒n ba┼čar─▒lar─▒n─▒ de─čerlendirmek.

Kurumun etkinlik alan─▒ ve hizmet i├žin e─čitimle ilgili ara┼čt─▒rmalar yapmak, yap─▒lm─▒┼č olanlar─▒ izlemek ve yararlanmak.

Kurumda ├žal─▒┼čan personelin kendini geli┼čtirmelerine yard─▒mc─▒ olacak yay─▒nlar yapmak, kaynaklar─▒ haz─▒r bulundurmak.

II. H─░ZMET ─░├ç─░ E─×─░T─░M ─░HT─░YACININ SAPTANMASI

H─░ZMET ─░├ç─░ E─×─░T─░M POL─░T─░KASININ BEL─░RLENMES─░

Hizmet i├ži e─čitim, kurumun ama├žlar─▒na ula┼čmas─▒nda en etkili ara├žlardan birisi olarak g├Âr├╝l├╝r. Kurumun mal veya hizmet ├╝retiminde, en fonksiyonel olan ├╝retim fakt├Âr├╝ insan ve onun eme─čidir. Bu nedenle kurumda hizmet i├ži e─čitim politikas─▒n─▒n kurumun personel politikas─▒yla ├žok yak─▒n ili┼čkisi vard─▒r. Kurumun ├Âzellikle uzun vadeli planlar─▒, ├╝retime y├Ânelik hedeflere ula┼čmak ├╝zere izlenecek personel politikas─▒n─▒ da kapsar. Buna g├Âre kurumun ├žal─▒┼čma plan─▒n─▒n uygulanabilmesi i├žin gerekli olacak personelin nitelik ve niceli─či, sa─člama ┼čekli belirlenir. ─░┼če al─▒nan personele, g├Ârevin gerektirdi─či yeterliklerin kazand─▒r─▒lmas─▒, ├Âzellikle bo┼čalan veya a├ž─▒lan kadrolara kurum i├žinden personelin y├╝kseltilerek, terfi ettirilerek atanmas─▒, hizmet i├ži e─čitim ve personel politikas─▒n─▒n ortak olan ilkesidir.

Bir kurumda, e─čitim sorununa d─▒┼čar─▒dan ├ž├Âz├╝m yolu bulmak g├╝├ž ve ├žo─čunlukla olanaks─▒zd─▒r. Bu nedenle, kurum, hizmet i├ži e─čitim ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒n amac─▒na ula┼čmas─▒na yard─▒mc─▒ olacak ve temel bir belge niteli─čini ta┼č─▒yacak ┼čekilde hizmet i├ži e─čitim politikas─▒ saptan─▒r ve yaz─▒l─▒ olarak belirlenirse, a┼ča─č─▒da maddele┼čtirilen yararlar sa─član─▒r (Tanyeli, 1970, s.12).

Kurumda yap─▒lacak hizmet i├ži e─čitimin ama├žlar─▒, beklenen yararlar ve sonu├žlar a├ž─▒kl─▒kla ortaya konur.

Hizmet i├ži e─čitimi planlamak, ├Â─čretim program─▒n─▒ haz─▒rlamak, uygulamak ve de─čerlendirmekle g├Ârevli personelin etkinliklerine rehberlik eder.

Hizmet i├ži e─čitimin planlanmas─▒ ve y├╝r├╝t├╝lmesinde kurum birimlerine d├╝┼čen g├Ârev ile sorumluluklar a├ž─▒kl─▒k kazan─▒r.

Hizmet i├ži e─čitimi ile ilgili kom├╝nikasyon, koordinasyon ve i┼čbirli─či hususunda kar┼č─▒la┼č─▒labilecek sorunlar azal─▒r.

Kurumda yap─▒lacak hizmet i├ži e─čitimi ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒n ve sonu├žlar─▒n─▒n de─čerlendirilmesi daha kolay olur.

E─čitim ama├žlar─▒ ve ilkeleri ile ilgili olarak kamu oyunun sa─članmas─▒ kolayla┼č─▒r.

├çe┼čitli bask─▒ gruplar─▒n─▒n hizmet i├ži e─čitim ├╝zerinde olumsuz bask─▒lar─▒ azal─▒r veya kalkar.

Hizmet i├ži e─čitimi s├╝reklilik kazan─▒r, de─či┼čen ko┼čullar, yenilikler ve geli┼čmelerin gerektirdi─či yeti┼čtirmeyi ├Âng├Âr├╝r.

Hizmet i├ži e─čitim ihtiyac─▒n─▒n kolay anla┼č─▒lmas─▒na ve g├Âr├╝lmesine olanak sa─člar, bu a┼čamada yap─▒lacak ├žal─▒┼čmalar─▒ kolayla┼čt─▒r─▒r.

Hizmet i├ži e─čitim programlar─▒nda, ├Âncelik s─▒ras─▒n─▒n saptanmas─▒na, k─▒sa ve uzun vadede planlanmas─▒na olanak sa─člar.

Hizmet i├ži e─čitim ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒ olumsuz y├Ânde etkileyecek kararlar─▒n al─▒nmas─▒n─▒ ├Ânlemede yard─▒mc─▒ olur.

Yap─▒lan hizmet i├ži e─čitimin objektif olarak de─čerlendirilmesini ve sonu├žlar─▒n kullan─▒lmas─▒n─▒ kolayla┼čt─▒r─▒r.

H─░ZMET ─░├ç─░ E─×─░T─░M ─░HT─░YACININ A├çIK├çA BELL─░ OLDU─×U DURUMLAR

Kurumda hizmet i├ži e─čitimin zorunlu oldu─čunu g├Âsteren belirtiler yan─▒s─▒ra, a┼ča─č─▒daki durumlarda gereksinme oldu─ču a├ž─▒k├ža g├Âr├╝l├╝r ve kar┼č─▒lanmas─▒ i├žin yeti┼čtirme program─▒ haz─▒rlanarak uygulan─▒r.

Kuruma yeni personel al─▒nmas─▒: ├çe┼čitli se├žme y├Ântemleri uygulanarak kuruma yeni personel al─▒nd─▒─č─▒nda, ├Âzellikle teknik bilgi ve beceri gerektiren g├Ârevleri yerine getirecek personel i├žin g├Ârevin gerektirdi─či yeterlikleri kazand─▒rmak ├╝zere hizmet i├ži e─čitim yap─▒l─▒r.

Personelin ├╝st kadrolara haz─▒rlanmas─▒: Kurumun ├Ârg├╝t yap─▒s─▒nda veya kadrosundaki de─či┼čikli─čin gereksinim g├Âsterdi─či personeli sa─člamak ├╝zere hizmet i├ži e─čitim yap─▒l─▒r. Kurumda ├žal─▒┼čan personelin ba┼čar─▒l─▒ olmas─▒ ve kadro olanaklar─▒n─▒n el vermesi halinde ├╝st pozisyonlarda g├Ârevlendirilmesi kurum ve personelin ama├žlar─▒ aras─▒nda yer al─▒r.

Kurumda ├╝retim fakt├Ârlerinin de─či┼čmesi: Mal veya hizmet ├╝retiminde kullan─▒lan malzeme, makine ve di─čer ara├žlarda de─či┼čiklik yap─▒ld─▒─č─▒nda, personelin yeni teknikleri uygulamak ├╝zere gerekli yeterlikleri kazanmas─▒ i├žin hizmet i├žinde yeti┼čtirilir.

Kurumda i┼č veya g├Ârev de─či┼čikli─či olmas─▒: ├çe┼čitli nedenlerle personelin i┼čini de─či┼čtirmesinin zorunlu olmas─▒ halinde yeni i┼č veya g├Âreve uyum ba─člayabilmesi i├žin hizmet i├žinde yeti┼čtirilmesi gerekir.

III. H─░ZMET ─░├ç─░ E─×─░T─░M─░N PLANLANMASI

H─░ZMET ─░├ç─░ E─×─░T─░M─░N T├ťRLER─░

Bireye verilecek e─čitimin t├╝r├╝, yetene─čine uygun ve ayn─▒ zamanda toplumdaki bir mesle─čin, belirli kademesine yeti┼čtirecek ┼čekilde se├žilmelidir. E─čitim sisteminin temel amac─▒ veya fonksiyonu, toplumda kabul edilebilen yollarla, bireyin uyumunu sa─člamakt─▒r. Ayn─▒ zamanda sosyal ve ekonomik de─či┼čim ile geli┼čimin gerektirdi─či bilgi, beceri ve tutumu kazand─▒rmak, bireylerin doyurulmas─▒, de─čer, inan├ž ve di─čer k├╝lt├╝rel etkinliklerle toplumun geli┼čmesini de sa─člamakt─▒r. E─čitimin bu iki temel fonksiyonu ve yerine getiren e─čitim t├╝r├╝ ile beklenen sonu├žlar─▒ a┼ča─č─▒daki ┼čekil ile a├ž─▒klanabilir (Goldhammer, 1972, s.107).

Hizmet i├ži e─čitimin t├╝r├╝ uygulama evrelerine g├Âre s─▒n─▒fland─▒r─▒labilir. Kurumda ├žal─▒┼čan personelin yeti┼čtirilmesinde, personelin istihdam durumu g├Âz ├Ân├╝nde bulundurulur. Bu a├ž─▒dan bak─▒ld─▒─č─▒nda d├Ârt grupta toplanabilir (Taylor, 1966, s.9).

Hizmete Yeni Giren Personel ─░├žin Yap─▒lan E─čitim

Bu e─čitimde ama├ž, bireyin ├žal─▒┼čaca─č─▒ kurumu, politikas─▒n─▒, i┼č ve u─čra┼č─▒ alan─▒n─▒, ├╝r├╝n├╝n├╝, birlikte ├žal─▒┼čaca─č─▒ personeli, g├Ârev, yetki ve sorumluluklar─▒n─▒ tan─▒mas─▒, i┼č ve g├Âreve ili┼čkin hizmet ├Âncesi yeti┼čme eksikliklerini gidermesidir.

├çal─▒┼čmakta Olan Personel ─░├žin Yap─▒lan E─čitim

Kurumda ├žal─▒┼čan personelin yapt─▒─č─▒ i┼čle ilgili yeniliklerin, geli┼čmelerin gerektirdi─či bilgi, beceri ve tutumu kazand─▒rmak ├╝zere yap─▒l─▒r. Bu e─čitim yolu ile personelin yetenekleri geli┼čtirilir ve ├╝retimde verimlilik artt─▒r─▒l─▒r.

Kurumda G├Ârevli De─či┼čtirilecek Personel ─░├žin Yap─▒lan E─čitim

Kurumun i┼č alan─▒ veya ├╝retim sistemindeki zorunlu de─či┼čiklik, ├žal─▒┼čmakta olan personelin g├Ârevinin de─či┼čtirilmesini gerektirir. Personelin yeni g├Ârevinin gerektirdi─či yeterlikleri kazanmas─▒ ve kadrolaman─▒n kolay yap─▒labilmesi i├žin hizmet i├ži e─čitim program─▒ uygulan─▒r.

├ťst Kademelere Y├╝kseltilecek Personel ─░├žin Yap─▒lan E─čitim

Bir kurumda ├žal─▒┼čan birey, yeteneklerini geli┼čtirerek ilerlemek ister. Kurumun olanaklar─▒ ├Âl├ž├╝s├╝nde bu istemleri kar┼č─▒lan─▒r. Personelin y├╝kseltilmesi s├Âz konusu olan kademede, rollerini oynayabilmesi, g├Ârevini yerine getirebilmesi ve ba┼čar─▒l─▒ olabilmesi i├žin ├Ânceden yeti┼čtirilmesi gerekir.

Kurumda personeli ├╝st kademelere haz─▒rlamak i├žin yap─▒lacak hizmet i├ži e─čitim gereksinmesini belirlenirken, statik ve dinamik durumlar analiz edilir. Statik durumda sadece durumun hangi alan ve kademelerde elemana ihtiyac─▒ oldu─ču saptan─▒r. Dinamik durumda, kurumun geli┼čmesi g├Âz ├Ân├╝nde tutulur ve gelecekte alaca─č─▒ ├Ârg├╝t modeli ve organizasyonunun ihtiya├ž duyaca─č─▒ eleman saptan─▒r. Bu alan ve kademelerin g├Ârevlerine g├Âre haz─▒rlanan hizmet i├ži e─čitim programlar─▒ ile personel yeti┼čtirilir (Taylor, 1966, s.12).

Hizmet i├ži e─čitim programlar─▒ uyguland─▒─č─▒ yere g├Âre s─▒n─▒fland─▒r─▒l─▒r. Hizmet i├ži e─čitimin nerede yap─▒laca─č─▒n─▒n saptanmas─▒nda ├Â─čretici elemanlar, yeti┼čtirilecek personel, e─čitimde kullan─▒lacak ara├žlar ve kurumun olanaklar─▒ dikkate al─▒n─▒r (Ekdemir, 1972, s.18). Hizmet i├ži e─čitim programlar─▒ ama├ž ve ko┼čullara g├Âre i┼č ba┼č─▒nda ve i┼č d─▒┼č─▒nda uygulan─▒r.

─░┼č Ba┼č─▒nda Hizmet ─░├ži E─čitim

Kurumun personelini i┼čyerinde yeti┼čtirmesidir. Genellikle uygulamaya y├Ânelik davran─▒┼č de─či┼čikli─či beklendi─činde, kurum i├žinden g├Ârevlendirilen ├Â─čreticiler taraf─▒ndan y├╝r├╝t├╝l├╝r. Bir kademedeki y├Âneticinin kendisi ile birlikte ├žal─▒┼čanlar─▒ yeti┼čtirmesi i┼č ba┼č─▒nda yap─▒l─▒r. Kuruma yeni giren personelin yeti┼čtirilmesinde de bu t├╝r hizmet i├ži e─čitimden yararlan─▒r.

─░┼č D─▒┼č─▒nda Hizmet ─░├ži E─čitim

Planlanan hizmet i├ži e─čitim i├žin kurumun olanaklar─▒ s─▒n─▒rl─▒ veya yoksa hizmet i├ži e─čitim i┼č d─▒┼č─▒nda yap─▒l─▒r. Ayr─▒ca program─▒n uygulanmas─▒nda g├Âzlem yap─▒lmas─▒, iki veya daha fazla kurum personelinin ayn─▒ programa kat─▒lmas─▒ gerekiyorsa bu t├╝r hizmet i├ži e─čitim yap─▒l─▒r. ├ľzellikle bilgisel alandaki ama├žlara ula┼čmak ├╝zere yap─▒lacak e─čitime kat─▒lanlar─▒n bu s├╝re i├žinde kurumdaki i┼člerinden ayr─▒lm─▒┼č olmalar─▒ t├╝m zaman ve ├žabalar─▒n─▒ e─čitime ay─▒rabilmeleri bak─▒m─▒ndan yararl─▒d─▒r. ─░┼č d─▒┼č─▒ndaki e─čitim, kurumlar─▒n i┼č yeri d─▒┼č─▒ndaki ├Âzel e─čitim merkezlerinde, ├Â─čretim kurumlar─▒nda, konaklama tesislerinde yap─▒labilir.

KAYNAKÇA

Ba┼čaran, ─░brahim Ethem, E─čitim Psikolojisi, Bilim Matbaas─▒, Ankara, 1978.

├ça─člar Do─čan. Ba┼čar─▒n─▒n ├ľl├ž├╝lmesi ve ─░statistik Metotlarla De─čerlendirilmesi, Ayy─▒ld─▒z Matbaas─▒, A.┼×. Ankara, 1970.

Ert├╝rk, Selahattin. E─čitimde Program Geli┼čtirme. Hacettepe ├ťniversitesi Bas─▒mevi, Ankara, 1972.

Taymaz, Haydar. ┬ôE─čitimin De─čerlendirilmesi┬ö Mesleki ve Teknik ├ľ─čretim, Say─▒ 242, Ankara, Nisan 1973.

Turgun, Fuat. E─čitimde ├ľl├žme ve De─čerlendirme Metotlar─▒, N├╝ve Matbaas─▒, Ankara, 1977.

Tutum, Cahit. E─čitim ├çal─▒┼čmalar─▒n─▒n De─čerlendirilmesi, E─čitim Y├Âneticileri Semineri, Ba┼čbakanl─▒k Devlet Matbaas─▒, Ankara, 1967.

Var─▒┼č, Fatma. Program Geli┼čtirme, Ankara ├ťniversitesi E─čitim Fak├╝ltesi Yay─▒nlar─▒ No: 53, Ankara, 1976.

Yorum ekle 12 Temmuz 2007

Htr 311 D├Ânem ├ľdevi

HTR 311 D├ľNEM ├ľDEV─░

“Yabancı Okullar Meselesi”

Haz─▒rlayan: Cenk Demiro─člu (section no: 31)

İÇİNDEKİLER

I. Giri┼č

II. Osmanl─▒ Toplum Yap─▒s─▒nda ├ľnemli Kavramlar

A. M├╝slim ve Gayr-i M├╝slim

B. Az─▒nl─▒k

C. Yabanc─▒ Kavram─▒

D. Misyonerlik

III. Cumhuriyet ├ľncesi Yabanc─▒ Okullar

A. Yabanc─▒ Okullar─▒n A├ž─▒lmas─▒ ve Geli┼čmesindeki Etkenler

1. Az─▒nl─▒k Haklar─▒

2. Kapit├╝lasyonlar

3. Misyonerlerin Faaliyetleri

B. Yabanc─▒ Okullar ve Az─▒nl─▒klar ─░li┼čkisi

C. Hukuki D├╝zenlemeler

1. 1869 Maarif-i Umumiye Nizamnamesi

2. 1915 Mekatib-i Hususiye Talimatnamesi

D. Milli M├╝cadele D├Âneminde Yabanc─▒ Okullar

IV. Lozan Antla┼čmas─▒┬ĺnda Yabanc─▒ Okullar Sorununun Ele Al─▒nmas─▒ ve ├ç├Âz├╝mlenmesi

V. Cumhuriyet D├Âneminde Yabanc─▒ Okullar

A. Milli E─čitim Politikas─▒

B. Hukuki D├╝zenlemeler

1. Kanunsal D├╝zenlemeler

2. Talimatnameler

C. D├╝zenlemelerin Uygulanmas─▒ ve Kar┼č─▒la┼č─▒lan Sorunlar

VI. Ba┼čl─▒ca Yabanc─▒ Okullar

A. Amerikan Okullar─▒

B. Frans─▒z Okullar─▒

C. ─░ngiliz Okullar─▒

D. ─░talyan Okullar─▒

E. Alman Okullar─▒

F. Avusturya Okullar─▒

G. Bulgar Okullar─▒

H. Rus Okullar─▒

I. ─░ran Okullar─▒

J. Yugoslav Okulu

VII. Yabanc─▒ Okullar─▒n T├╝rk Toplumuna Etkileri

A. Benimsetmeci Davran─▒┼č A├ž─▒s─▒ndan

B. E─čitim Sistemi A├ž─▒s─▒ndan

VIII. Sonu├ž

IX. Kaynak├ža

Konuyla ─░lgili ─░statistikler

A. 1923-1938 Aras─▒ Yabanc─▒ Okullar─▒n Geli┼čimi

B. 1939-1940 Aras─▒ T├╝rkiye┬ĺdeki Yabanc─▒ Okullar ve ├ľ─črenci Say─▒lar─▒

I. G─░R─░┼×

Bir ├╝lkenin e─čitim sistemi ne kadar etkiliyse, ├╝lkeyi olu┼čturan bireyler de onu devam ettirmekte o kadar etkili olacaklard─▒r. E─čitimde b├╝t├╝nl├╝─č├╝n sa─članamamas─▒ ve denetimden uzak kalmak, devlete muhalif ya da ondan ├╝st├╝n birtak─▒m gruplar─▒n ortaya ├ž─▒kmas─▒na sebep olur (Ertu─črul, 1998: 17). Nitekim, Osmanl─▒ Devleti son d├Ânemlerinde e─čitim politikas─▒n─▒ iyi y├╝r├╝tememi┼č ve de misyoner faaliyetler do─črultusunda e─čitim veren yabanc─▒ okullar─▒n etkisini artt─▒rmas─▒na g├Âz yumarak kendi sonunun ba┼člang─▒├ž noktalar─▒ndan birini haz─▒rlam─▒┼čt─▒r. Osmanl─▒┬ĺn─▒n y─▒k─▒lmas─▒yla devri alan yeni T├╝rk Devleti, e─čitimde birli─či sa─člamay─▒ bir ama├ž olarak bilmi┼č ve bu do─črultuda yabanc─▒ okullar─▒ denetim alt─▒na alarak ulusal, ├ža─čda┼č ve laik esaslar─▒ benimsemelerini sa─člam─▒┼čt─▒r (Sezer, 1999: 1).

II. OSMANLI TOPLUM YAPISINDA ├ľNEML─░ KAVRAMLAR

A. M├╝slim ve Gayr-i M├╝slim

Osmanl─▒┬ĺda halk, etnik k├Âkenlerine g├Âre de─čil devletin temelinde ┬ô┼×eriat Hukuku┬ö yatt─▒─č─▒ i├žin M├╝sl├╝man halk (M├╝slim) ve M├╝sl├╝man olmayan halk (gayr-i m├╝slim) olarak kategorize edilmi┼čtir. Bir ki┼či, milleti ne olursa olsun, ─░slam dinine ba─čl─▒ ise M├╝slim s─▒n─▒f─▒ndan say─▒lm─▒┼čt─▒r. Gayr-i m├╝slimler ise, kelime anlam─▒ndan anla┼č─▒laca─č─▒ gibi, M├╝sl├╝man olmayanlar─▒n olu┼čturdu─ču gruptur ancak baz─▒ ┼čartlar─▒ kabul ederek halk─▒n bir par├žas─▒ olmu┼člard─▒r. ─░ki grup aras─▒ndaki bu hukuk farkl─▒l─▒─č─▒ Tanzimat Ferman─▒ ile e┼čit d├╝zeye kavu┼čulana dek s├╝rm├╝┼čt├╝r (Ertu─črul, 1998: 23-25).

B. Az─▒nl─▒k

Az─▒nl─▒k, sosyolojik anlam─▒yla toplumdan ─▒rk, dil, k├╝lt├╝r gibi ├Âzellikleriyle ayr─▒lan ve n├╝fusu genel n├╝fusa oranla daha k├╝├ž├╝k olan topluluklara denir. Osmanl─▒┬ĺda ise, az─▒nl─▒klar kimliklerini korumu┼č ancak, ├Âzellikle Rumlar, Ermeniler ve Yahudiler; ya┼čay─▒┼člar─▒n─▒ M├╝sl├╝manlar─▒nkine benzer bir tarzda s├╝rd├╝rm├╝┼člerdir (Ertu─črul, 1998: 25).

C. Yabanc─▒ Kavram─▒

Yabanc─▒, bir toplumun esas yap─▒s─▒ d─▒┼č─▒nda bulunan, o toplumun devletine vatanda┼č olarak ba─čl─▒ olmayan dolay─▒s─▒yla da ├Âzel s├Âzle┼čmeler ├žer├ževesinde olu┼čmu┼č yabanc─▒lar hukukuna g├Âre hareket eden ger├žek veya t├╝zel ki┼čilerdir. Osmanl─▒┬ĺda yabanc─▒lar, Kapit├╝lasyonlar sayesinde bir├žok alanda geni┼č imtiyazlara sahip olmu┼člard─▒r (Vahapo─člu, 1997: 30-31).

D. Misyonerlik

Misyon, kiliselerin H─▒ristiyanl─▒─č─▒ yayma amac─▒yla H─▒ristiyan olmayan ├╝lkelerde kurduklar─▒ te┼čkilatlara, misyoner ise bu te┼čkilatlar─▒ y├Âneten ve de onlar ad─▒na faaliyet g├Âsteren din adamlar─▒na denir (Vahapo─člu, 1997: 32). Katolik ve Protestan misyonerlerin Osmanl─▒┬ĺdaki yabanc─▒ okullar ├╝zerinden y├╝r├╝tt├╝─č├╝ faaliyetler, ileriki b├Âl├╝mlerde daha detayl─▒ bir bi├žimde anlat─▒lacakt─▒r.

III. CUMHUR─░YET ├ľNCES─░ YABANCI OKULLAR

A. YABANCI OKULLARIN A├çILMASI VE GEL─░┼×MES─░NDEK─░ ETKENLER

1. Az─▒nl─▒k Haklar─▒

Az─▒nl─▒klar, Osmanl─▒┬ĺn─▒n ─░slam Hukuku sayesinde bir├žok konuda geni┼č haklara sahiptiler ve ger├žekte, sahip olduklar─▒ haklar temel al─▒nd─▒─č─▒nda pek de az─▒nl─▒k say─▒lmazlard─▒ (Vahapo─člu, 1997: 18). Geni┼č haklara sahip olduklar─▒ konulardan biri de e─čitim ve ├Â─čretimdi. ├ľzellikle, 19. yy.daki Tanzimat ve Islahat Fermanlar─▒ ile geni┼čletilen az─▒nl─▒k haklar─▒ sonucunda, yabanc─▒lar da arkalar─▒ndaki emperyalist devletlerin her y├Ânden n├╝fuz artt─▒r─▒c─▒ ama├žlar─▒na hizmet edebilmek i├žin, jeopolitik ve jeostratejik a├ž─▒dan ├Ânemli bir b├Âlgede bulunan Osmanl─▒ Devleti s─▒n─▒rlar─▒ i├žerisinde okullar─▒n─▒ h─▒zla a├ž─▒p geni┼člemeye ba┼člad─▒lar (Sezer, 1999: 6).

2. Kapit├╝lasyonlar

Kapit├╝lasyon, bir ├╝lkede oturan yabanc─▒lara devletleraras─▒ antla┼čmalarla sa─članm─▒┼č imtiyazlard─▒r. Osmanl─▒┬ĺda kapit├╝lasyonlar tek tarafl─▒ verilmi┼čtir. Bir ba┼čka deyi┼čle; Fatih Sultan Mehmet Han ile birlikte g├╝├žl├╝ d├Ânemlere giren Osmanl─▒ Devleti, yabanc─▒lara bir l├╝tuf olarak ho┼čg├Âr├╝ ├žer├ževesinde birtak─▒m kar┼č─▒l─▒ks─▒z imtiyazlar tan─▒m─▒┼čt─▒r (Vahapo─člu, 1997: 70-71). Ancak, bu kapit├╝lasyonlar devlet zay─▒flad─▒k├ža yabanc─▒lar─▒n Osmanl─▒ i├ži┼člerine kar─▒┼čmalar─▒n─▒ kolayla┼čt─▒rm─▒┼č ve de az─▒nl─▒klar─▒n haklar─▒n─▒ arama bahanesiyle okul gibi kurumlar─▒ a├žmalar─▒na yard─▒mc─▒ olmu┼čtur (Sezer, 1999: 6-7).

3. Misyonerlerin Faaliyetleri

H─▒ristiyan olmayan ├╝lkelerde dinlerini yaymak i├žin ├Ârg├╝tlenen misyonerler, Osmanl─▒ egemenli─čindeki b├Âlgelere ayr─▒ bir ilgi duyuyorlard─▒. Bunun sebepleri ise; Ha├žl─▒ Seferlerinin ba┼čar─▒s─▒zl─▒─ča u─čray─▒p kutsal yerleri i┼čgal edememesi ve, gizli bir sebep olarak, Osmanl─▒┬ĺn─▒n hakimiyetindeki yerlerin ekonomik olarak jeopolitik ve jeostratejik a├ž─▒dan ├Ânemidir (Ertu─črul, 1998: 64-65). ─░lk olarak; Katolik Misyonerler, 17. yy.dan itibaren, Protestanl─▒k ile m├╝cadele gere─činden de dolay─▒, Osmanl─▒ Devleti i├žerisinde faaliyetlerine ba┼člam─▒┼člard─▒r. Bu hareketin ba┼č─▒n─▒ ise Frans─▒zlar ├žekmi┼čtir ve 19. yy. sonlar─▒na kadar son derece ba┼čar─▒l─▒ olmu┼člard─▒r. Bu ba┼čar─▒n─▒n alt─▒nda, geni┼č kapit├╝lasyonlar sayesinde art─▒k Osmanl─▒┬ĺya hami olabilen Frans─▒z devlet adamlar─▒, Frans─▒z y├Ânetiminin her t├╝rl├╝ deste─či sa─člamas─▒ ve Osmanl─▒┬ĺn─▒n bu durumlar kar┼č─▒s─▒ndaki acizli─či yatmaktad─▒r. Katolik misyonerler, bu etkili d├Ânemlerinde, bir├žok okul ve hastane kurarak emellerine kavu┼čmaya ├žal─▒┼čm─▒┼člard─▒r. Protestan misyonerler ise, Osmanl─▒┬ĺdaki faaliyetlerine 19. yy. itibariyle ba┼člam─▒┼člard─▒r. Protestanlar, Islahat Ferman─▒┬ĺndaki mezhep de─či┼čtirme f─▒rsat─▒ndan cesaret alm─▒┼č ve b├Âylece Katoliklere kar┼č─▒ bir cephe olu┼čturmu┼člard─▒r. Protestan faaliyetler ilk ba┼čta ─░ngiliz himayesinde ger├žekle┼čmi┼č ve ,Katoliklerde oldu─ču gibi, Osmanl─▒┬ĺn─▒n jeopolitik ve jeostratejik ├Ânemi y├╝z├╝nden Amerika┬ĺn─▒n dikkatini ├žekmi┼čtir. Amerikan misyonerlerin 19. yy. itibariyle 100 milyon dolar─▒ ve 1000┬ĺden fazla g├Ârevlisi oldu─ču tahmin edilmektedir. ─░lk kurumunu 1820┬ĺde ─░zmir┬ĺde a├žan Amerikan misyonerleri k─▒sa s├╝rede Osmanl─▒┬ĺn─▒n d├Ârt bir yan─▒na yay─▒lm─▒┼člard─▒r. Bunlardan 1863 y─▒l─▒nda a├ž─▒lan Robert Kolej Bulgar komitac─▒lar─▒na lider yeti┼čtirmi┼č, Beyrut Amerikan Protestan Koleji ise Arap milliyet├žili─či fikrine ├Ânc├╝l├╝k etmi┼čtir. Bu iki kurumdaki ana ama├ž b├Âl├╝c├╝l├╝─če destektir (Vahapo─člu, 1997: 35-43). Vahapo─člu, ┬ôOsmanl─▒┬ĺdan G├╝n├╝m├╝ze Az─▒nl─▒k ve Yabanc─▒ Okullar (1997)┬ö adl─▒ kitab─▒n─▒n 44. sayfas─▒nda, ├ťsk├╝dar Amerikan Lisesi, ─░zmir Amerikan Lisesi ve Tarsus Amerikan Lisesi┬ĺnin ba─čl─▒ oldu─ču SEV Vakf─▒n─▒ y├Âneten American Board┬ĺun bir yay─▒n─▒na dayanarak, ad─▒ ge├žen liselerde, misyoner faaliyetlerin devam edebilece─činden bahsetmi┼č ve kitab─▒n─▒n muhtelif yerlerinde de yabanc─▒ okul kar┼č─▒t─▒ bir hava yaratm─▒┼čt─▒r. Bir ├ťsk├╝dar Amerikan Lisesi mezunu olarak, kendisine cevab─▒m ┼čudur: B─░ZLER; LA─░K, ├çA─×DA┼× ve ULUS├çU bir E─×─░T─░M ├çER├çEVES─░NDE YET─░┼×T─░K ve EM─░N─░M ki; B─░ZDEN SONRAK─░ MEZUNLAR da AYNI ├çER├çEVEDE YET─░┼×T─░RELEREK, BU M─░LLET─░ Y├ťCELTMEKTE ve ─░LERLETMEKTE ├ľNCEK─░ KU┼×AKLARDAN ├çOK DAHA BA┼×ARILI OLACAKLARDIR.

B. YABANCI OKULLAR ve AZINLIKLAR ─░L─░┼×K─░S─░

Yabanc─▒ okullar, genelde az─▒nl─▒klar─▒n yo─čun ya┼čad─▒─č─▒ yerlerde kurulmu┼člard─▒r. Buradaki ama├ž, az─▒nl─▒klar aras─▒nda milliyet├žilik bilincini geli┼čtirmek ve Osmanl─▒┬ĺy─▒ b├Âlmektir. ├ľzellikle Ermeniler ├╝zerinde etkili olmaya ├žal─▒┼čan Amerikan okullar─▒, Bulgar, Rum, Arap ve Yahudiler ile K├╝rtleri de etkilemeye ├žal─▒┼čm─▒┼čt─▒r. K├╝rtler ├╝zerindeki misyonerlik faaliyetleri, g├╝n├╝m├╝zdeki Musul meselesinin temelini te┼čkil etmektedir. Bu tarz faaliyetler, 18. yy. ba┼člar─▒nda Yunan, 19. yy. ba┼člar─▒nda ise Bulgar ve Arap Devletlerinin kurulmas─▒na ├Ânc├╝l├╝k etmi┼čtir (Sezer, 1999: 9-10).

C. HUKUK─░ D├ťZENLEMELER

Osmanl─▒ Devleti, e─čitim sistemindeki karma┼č─▒kl─▒k, az─▒nl─▒k ve yabanc─▒ okullar─▒n etkilerini artt─▒rmalar─▒ sebeplerinden dolay─▒ 19. yy.da e─čitimle ilgili birtak─▒m d├╝zenlemeler yapm─▒┼čt─▒r. Ba┼čl─▒ca d├╝zenlemeler; 1869 Maarif-i Umumiye Nizamnamesi ile 1915 Mekatib-i Hususiye Talimatnamesi┬ĺdir.

1. 1869 Maarif-i Umumiye Nizamnamesi

E─čitimin genel durumuyla ilgili bu nizamnamedeki baz─▒ kararlar, do─črudan yabanc─▒ okullara y├Ânelik olmu┼čtur. ├ľzel okul a├žabilme yetkisi, yat─▒r─▒m ve i┼čletme maliyetini ├╝stlenmek ko┼čuluyla, M├╝slim ve gayr-i m├╝slim halk d─▒┼č─▒nda yabanc─▒lara da verilmi┼č ve bu tarz okullarda kullan─▒lacak eserler ile e─čitim verecek ├Â─čretmenlerin diplomalar─▒n─▒n tasdik edilmesi zorunlulu─ču getirilmi┼čtir. B├Âylece; Devlet, ├Âzel okul a├žmay─▒ yabanc─▒ inisiyatifine b─▒rakm─▒┼č, ancak denetimi elinde tutmay─▒ ama├žlam─▒┼čt─▒r (Vahapo─člu, 1997: 117-125).

2. 1915 Mekatib-i Hususiye Talimatnamesi

Bu talimatname, 1914┬ĺte kapit├╝lasyonlar─▒n kald─▒r─▒lmas─▒ karar─▒n─▒n olu┼čturdu─ču f─▒rsattan da yararlan─▒larak, yabanc─▒ okullar─▒ tam bir disiplin alt─▒na alabilme amac─▒ ile d├╝zenlenmi┼čtir. Daha ├Ânceleri yabanc─▒ okul stat├╝s├╝nde g├Âz├╝kmeyen okullar bu stat├╝ye al─▒nm─▒┼č, yabanc─▒lar─▒n okul a├žmalar─▒ yasaklanm─▒┼č, T├╝rk├že ve T├╝rkiye ile ilgili derslerin a─č─▒rl─▒─č─▒ artt─▒r─▒lm─▒┼č ve ruhsatname al─▒nabilmesi i├žin bir├žok zorunluluk getirilmi┼čtir (Vahapo─člu, 1997: 137-140). Ancak, I. D├╝nya Sava┼č─▒┬ĺndan dolay─▒ pek ├žok yabanc─▒ okulun kapanm─▒┼č olmas─▒ bu talimatnamenin uygulanmas─▒n─▒ zorla┼čt─▒rm─▒┼čt─▒r. Osmanl─▒ Devleti┬ĺnin sava┼čtan yenik ├ž─▒karak imzalad─▒─č─▒ m├╝tareke sonucu, yabanc─▒ okullar tekrar a├ž─▒lm─▒┼č ve Milli M├╝cadele d├Âneminde sorun te┼čkil etmeye devam etmi┼člerdir (Sezer 1999: 11-12).

D. M─░LL─░ M├ťCADELE D├ľNEM─░NDE YABANCI OKULLAR

I. D├╝nya Sava┼č─▒ sonras─▒ ─░tilaf Devletlerince haks─▒zl─▒─ča u─črat─▒lan T├╝rk Milletinin ulusal bilinci su ├╝st├╝ne ├ž─▒km─▒┼č ve 23 Nisan 1920┬ĺde TBMM H├╝k├╝metinin kurulmas─▒ ile organize hale gelmi┼čtir. Her konuda ┬ômilli┬ö bir politika izleyen TBMM H├╝k├╝meti, baz─▒ yabanc─▒ okullar─▒n az─▒nl─▒klara ve i┼čgal kuvvetlerine destek verdi─čini saptam─▒┼čt─▒r. ├ľzellikle; 19. yy. sonlar─▒nda Ermeni lehi ├žal─▒┼čmalarda bulunan Merzifon┬ĺdaki Anadolu Koleji┬ĺnin (Anatolia College) I. D├╝nya Sava┼č─▒ sonras─▒nda da Pontus Rumlar─▒na, Antep┬ĺteki Merkezi T├╝rkiye Koleji┬ĺnin (Central Turkey College) ise Frans─▒z i┼čgal kuvvetlerine destek verdikleri tespit edilmi┼č ve dolay─▒s─▒yla derhal kapat─▒lm─▒┼člard─▒r. TBMM H├╝k├╝meti, olumsuz faaliyetler g├Âsteren yabanc─▒ okullara kar┼č─▒ tak─▒nd─▒─č─▒ bu karal─▒ tutumuyla, Mekatib-i Hususiye Talimatnamesi┬ĺni y├╝r├╝rl├╝kte tutmu┼č, hatta; yeni bir okul a├žmak isteyen Amerika┬ĺn─▒n iste─čini talimatnameye dayanarak reddetmi┼čtir. Ancak; h├╝k├╝met, yabanc─▒ okullarla ilgili pe┼čin h├╝k├╝ml├╝ olmam─▒┼č ve Frans─▒zlarla, 20 Ekim 1921┬ĺde, yabanc─▒ okullar meselesini ├ž├Âz├╝me ba─člayacak olan Lozan Anla┼čmas─▒na ├Ârnek te┼čkil edecek Ankara ─░tilafnamesini imzalayarak, ├╝lke ├ž─▒karlar─▒na ters d├╝┼čmemesi ko┼čuluyla, yabanc─▒ okullar─▒n varl─▒─č─▒n─▒ kabul etmi┼čtir (Sezer, 1999: 12-15).

IV. LOZAN ANTLA┼×MASI┬ĺNDA YABANCI OKULLAR SORUNUNUN ELE ALINMASI VE ├ç├ľZ├ťMLENMES─░

21 Kas─▒m 1922 tarihinde ba┼člayan Lozan Konferans─▒, 24 Temmuz 1923┬ĺte imzalanan Lozan Antla┼čmas─▒ ile sona ermi┼č ve T├╝rkiye┬ĺnin gelece─či ile ilgili bir├žok konuya ├ž├Âz├╝m getirmi┼čtir. Bu antla┼čmadaki ana ba┼čl─▒klardan bir tanesi de yabanc─▒ okullar meselesi olmu┼čtur.

Lozan Antla┼čmas─▒ ├žer├ževesinde yabanc─▒ okullar─▒n hukuken tan─▒nmas─▒, T├╝rk Delegasyonu ba┼čkan─▒ ─░smet ─░n├Ân├╝ ile ─░ngiliz, ─░talyan ve Frans─▒z temsilcilerinin kar┼č─▒l─▒kl─▒ mektuplar─▒ temel al─▒narak prensibe ba─članm─▒┼čt─▒r. Buna g├Âre; Fransa, ─░ngiltere ve ─░talya┬ĺya ait, 30 Ekim 1914┬ĺten ├Ânce varl─▒klar─▒ kabul edilen ├Â─čretim kurumlar─▒ tan─▒nm─▒┼č; di─čer kurumlar─▒n ise T├╝rk kurumlar─▒na uygulanacak hukuki d├╝zenlemelerle ayn─▒ olacak ┼čekilde uygun bi├žime getirilece─či belirtilmi┼čtir (Vahapo─člu, 1997: 199-200). Bu mektuplarla olu┼čan prensipler, di─čer ilgili ├╝lkelerin ├Â─čretim kurumlar─▒na da yans─▒t─▒lm─▒┼č ve ─░kamet ve Adli Salahiyet Mukavelenamesinin 20. maddesi gere─čince yedi y─▒ll─▒k ge├žerlilik s├╝resine tabi olmu┼čtur. Lozan┬ĺda taraf olmad─▒─č─▒ i├žin, ABD ile 6 A─čustos 1923┬ĺte ayr─▒ca bir anla┼čma yap─▒lm─▒┼č ve Amerikan ├Â─čretim kurumlar─▒ da tan─▒nm─▒┼čt─▒r (Sezer, 1999: 16).

V. CUMHUR─░YET D├ľNEM─░NDE YABANCI OKULLAR

A. M─░LL─░ E─×─░T─░M POL─░T─░KASI

29 Ekim 1923┬ĺte kurulan T├╝rkiye Cumhuriyeti┬ĺnin e─čitimde ama├žlad─▒─č─▒ esaslar; milliyet├ži, halk├ž─▒, ink─▒lap├ž─▒, laik cumhuriyet vatanda┼člar─▒ yeti┼čtirmek, ilk├Â─čretimin genelle┼čmesini sa─člamak ve gelecek nesilleri her t├╝rl├╝ e─čitim seviyesinde ├ža─čda┼č ve ak─▒lc─▒ bilgilerle donatmakt─▒r. E─čitimdeki bu esaslar─▒n temelinde Bat─▒l─▒la┼čma ve Milliyet├žilik politikalar─▒ yatmaktad─▒r. Dolay─▒s─▒yla da; yabanc─▒ okullara bu politikalar ─▒┼č─▒─č─▒nda yeni d├╝zenlemeler getirilmi┼čtir (Sezer, 1999: 17-19).

B. HUKUK─░ D├ťZENLEMELER

Osmanl─▒ d├Ânemindeki yabanc─▒ okullara y├Ânelik d├╝zenleme ├žal─▒┼čmalar─▒, gerek kapit├╝lasyonlar─▒n getirdi─či a─č─▒r ┼čartlar, gerekse Osmanl─▒ toplum yap─▒s─▒n─▒n kozmopolitli─činden dolay─▒ uygulama safhas─▒nda ba┼čar─▒s─▒zl─▒─ča u─čram─▒┼čt─▒r. Ancak; bu d├╝zenlemeler, kapit├╝lasyonlardan ar─▒nm─▒┼č ve homojen bir toplum yap─▒s─▒na kavu┼čmu┼č T├╝rkiye Cumhuriyeti d├Âneminde tekrar rahat├ža ele al─▒nm─▒┼č ve de; kanunlar, tamimler ve talimatnameler ┼čeklinde uyarlanarak geli┼čtirilmi┼čtir.

1.Kanunsal D├╝zenlemeler

Kanunsal d├╝zenlemelerde en ├Ânemli ad─▒m, 3 Mart 1924 tarihinde kabul edilen Tevhid-

i Tedrisat Kanunu (├ľ─čretimin Birle┼čtirilmesi) ile at─▒lm─▒┼čt─▒r. Bu kanunla, t├╝m e─čitim ve ├Â─čretim kurumlar─▒ birlik alt─▒na al─▒narak, milli ve laik e─čitim politikas─▒ benimsetilmek istenmi┼čtir. ├ľncelikle kendi okullar─▒n─▒ hizaya alan devlet, ├žok ge├žmeden misyonerlik ama├žl─▒ yabanc─▒ okullara y├Ânelmi┼č ve bu okullar─▒, her t├╝rl├╝ dini kavram ve hareketten ar─▒nd─▒rmaya ├žal─▒┼čm─▒┼čt─▒r. Devlet, ilk anayasa olan 20 Nisan 1924 tarihli Te┼čkilat-─▒ Esasiye Kanunu┬ĺnun 80. maddesinde yer alan h├╝k├╝mle; t├╝m e─čitim ve ├Â─čretim kurumlar─▒ ├╝zerindeki denetim hakk─▒n─▒ somutla┼čt─▒rm─▒┼čt─▒r. Devletin bu denetim hakk─▒, ilerleyen tarihlerde MEB┬ĺda toplanm─▒┼č ve her t├╝rl├╝ okulun a├ž─▒l─▒┼č─▒ MEB┬ĺin ruhsat ve iznine tabi tutulurken, derecelerinin tayini de gene MEB┬ĺna verilmi┼čtir.

23 Mart 1931┬ĺde kabul edilen 1778 say─▒l─▒ kanuna g├Âre; ├Â─črencilerin k├╝├ž├╝k ya┼čta laik ve milli bir e─čitimden uzak kalmalar─▒ endi┼čelerinden dolay─▒, T├╝rk ├žocuklar─▒n─▒n yabanc─▒ okullara gitmesi yasaklanm─▒┼č, bunun sonucunda da; bir├žok yabanc─▒ ilkokul ├Â─črencisizlikten kapanmak zorunda kalm─▒┼čt─▒r (Sezer, 1999: 20-25).

1961 tarihli TC Anayasas─▒n─▒n 21. maddesindeki ┬ôHerkes bilim ve sanat─▒ serbest├že ├Â─črenme ve ├Â─čretme, a├ž─▒klama, yayma ve bu alanlarda her t├╝rl├╝ ara┼čt─▒rma hakk─▒na sahiptir/ E─čitim ve ├Â─čretim devletin g├Âzetim ve denetimi alt─▒nda serbesttir/ ├ľzel okullar─▒n ba─čl─▒ olduklar─▒ esaslar devlet okullar─▒ ile eri┼čilmek istenen seviyeye uygun olarak kanunla d├╝zenlenir. ├ça─čda┼č bilim ve e─čitim esaslar─▒na ayk─▒r─▒ e─čitim ve ├Â─čretim yerleri a├ž─▒lamaz┬ö h├╝k├╝mleri, e─čitim ve ├Â─čretimdeki ├Âzg├╝rl├╝─č├╝n, devletin denetimine ba─čl─▒l─▒─č─▒n─▒ ve ├Âzel okullar─▒n, devlet okullar─▒yla ayn─▒ ama├žlara hizmet etmesi gereklili─čini belirtilmi┼čtir. Bu kanunla ortaya ├ž─▒kan, yabanc─▒ okullar─▒n hukuki durumlar─▒n─▒n d├╝zenlenmesine y├Ânelik kanun fikri 1965 y─▒l─▒nda ger├žekle┼čtirilmi┼čtir (Vahapo─člu, 1997: 227-229).

2. Talimatnameler

Mekatib-i Hususiye Talimatnamesi, ara┼čt─▒rman─▒n ┬ôCumhuriyet ├ľncesi Yabanc─▒ Okullar┬ö ba┼čl─▒─č─▒ alt─▒ndaki ┬ôHukuki D├╝zenlemeler┬ö k─▒sm─▒nda da belirtildi─či gibi, yabanc─▒ okullar─▒n her t├╝rl├╝ denetimine y├Ânelik son derece kapsay─▒c─▒ bir d├╝zenleme olup, Osmanl─▒┬ĺn─▒n talimatnameyi yay─▒nlad─▒─č─▒ zamanlardaki aciz durumu y├╝z├╝nden lay─▒k─▒yla uygulanamam─▒┼čt─▒r. Ancak; TC Devleti, bu talimatnameyi y├╝r├╝rl├╝kte tutmay─▒ ba┼čarm─▒┼č ve ba┼čka yabanc─▒ okulun a├ž─▒lmas─▒n─▒ engelleyerek, mevcutlar─▒n─▒n da e─čitimde millile┼čmesini ve ruhsat almas─▒n─▒ sa─člam─▒┼čt─▒r. Ayr─▒ca, 1935 y─▒l─▒nda yay─▒nlanan Yabanc─▒ Okullar Y├Ânergesi ile, T├╝rk├že ile T├╝rk├že k├╝lt├╝r derslerinin yabanc─▒ okullarda okutulmas─▒ hususu s─▒k─▒la┼čt─▒r─▒lm─▒┼č ve bu okullar─▒n ilave ┼čubeler a├žamayaca─č─▒ vurgulanm─▒┼čt─▒r. Bu vurgulama, ├ľzel Okullar Direkt├Ârl├╝─č├╝┬ĺn├╝n 1938 tarihli bir genelgesi ile biraz daha yumu┼čat─▒lm─▒┼čt─▒r (Sezer, 1999: 25-31).

C. D├ťZENLEMELER─░N UYGULANMASI VE KAR┼×ILA┼×ILAN SORUNLAR

Tam Ba─č─▒ms─▒zl─▒k ilkesini ├Âzg├╝rce uygulayabilecek hale gelmi┼č TC Devleti, Katolik ve Protestan kimlikli yabanc─▒ okullar─▒ laik bir e─čitime ge├žirmi┼č, T├╝rk k├╝lt├╝r├╝ne a─č─▒rl─▒k veren ve ├žo─čunlu─čunu T├╝rk ├Â─črencilerin olu┼čturdu─ču yabanc─▒ okullar yaratm─▒┼č, ├Â─čretimde birli─či sa─člayarak yabanc─▒ okullar─▒ denetim alt─▒na alm─▒┼č ve kurallara uymayanlar─▒ kapatm─▒┼čt─▒r.

Elbette ki, bu uygulamalar s─▒ras─▒nda baz─▒ sorunlarla kar┼č─▒la┼č─▒lm─▒┼čt─▒r. Yabanc─▒ okullar─▒ kendi emperyalist emellerini ger├žekle┼čtirmek i├žin ara├ž olarak kullanan devletler, T├╝rkiye┬ĺnin uygulamalar─▒na kar┼č─▒ ├ž─▒km─▒┼č ve uluslar aras─▒ ili┼čkilerde gerginlik yaratm─▒┼člard─▒r fakat T├╝rk h├╝k├╝meti her t├╝rl├╝ krizi ├ž├Âz├╝mlemeyi bilmi┼čtir. Yabanc─▒ okullara y├Ânelik d├╝zenlemelerin uygulanmas─▒nda ba─č─▒ms─▒zl─▒─č─▒nda ├Âd├╝n vermeyen devlet, uyum g├Âstermedikleri gerek├žesi ile bir├žok Frans─▒z ve ─░talyan okulu ile Beyo─člu┬ĺndaki ─░ngiliz K─▒z Okulu┬ĺnu (High School for Girls) kapatm─▒┼čt─▒r. Ayr─▒ca, ├╝├ž M├╝sl├╝man T├╝rk k─▒z─▒na din de─či┼čtirtecek kadar yo─čun H─▒ristiyanl─▒k propagandas─▒ yapan Bursa Amerikan Koleji derhal kapat─▒lm─▒┼čt─▒r. Tarihte ┬ôBursa Olay─▒┬ö olarak an─▒lan bu durum, T├╝rklerin Amerikan okullar─▒na bak─▒┼č a├ž─▒s─▒nda son derece negatif etkiler yaratm─▒┼č, ancak akabindeki diplomatik ├žal─▒┼čmalar sonucu Amerikal─▒lar─▒n Talas┬ĺta T├╝rkle┼čtirilmi┼č bir okul a├žmalar─▒yla tatl─▒ya ba─članm─▒┼čt─▒r. T├╝rk devletinin yabanc─▒ okullara y├Ânelik bu etkin tutumlar─▒, H─▒ristiyanl─▒k misyonundan sapt─▒klar─▒n─▒ d├╝┼č├╝nen misyonerlerin, yerlerini as─▒l misyonun ┬ôinsanl─▒─ča hizmet┬ö oldu─čuna inanan misyonerlere b─▒rakmas─▒na neden olmu┼čtur (Sezer, 1999: 36-54).

VI. BA┼×LICA YABANCI OKULLAR

A. AMER─░KAN OKULLARI

En yayg─▒n yabanc─▒ okul a─č─▒na sahip Amerikan misyonerleri, ilk okullar─▒n─▒ 19. yy. ba┼člar─▒nda ilk├Â─čretim seviyesinde, Protestan cemaatinin ├žocuklar─▒na y├Ânelik a├žm─▒┼člard─▒r. Ancak, Amerika ile ticaretin geli┼čmesi ve kapit├╝lasyonlar tan─▒nmas─▒ sonucu; Amerikal─▒lar zaten Protestanl─▒─ča ├žekmekle u─čra┼čt─▒klar─▒ Ermenilerle bir de maddi ba─č kurmu┼č ve g├╝n├╝m├╝zdeki Ermeni Lobisinin ilk temelleri at─▒lm─▒┼čt─▒r. ─░lkokullardan sonra a├ž─▒lan Amerikan okullar─▒, Ermeni cemaatini himaye alt─▒na alan ve misyonerlerden ├žok ├Âzel vas─▒fl─▒ ki┼čilerden olu┼čan orta├Â─čretim kurumlar─▒ ve kolejler olmu┼člard─▒r. Bu okullar, hem Protestanl─▒─č─▒ yaymay─▒, hem de Amerikan k├╝lt├╝r├╝n├╝ ve ticari ├ž─▒karlar─▒n─▒ yaymay─▒ ama├žlam─▒┼člard─▒r (Ertu─črul, 1998: 161-163).

Ba┼čl─▒ca Amerikan okullar─▒; Harput Amerikan Koleji, Merzifon Amerikan Koleji, Milletleraras─▒ ─░zmir Koleji, Tarsus Saint Paul Enstit├╝s├╝ (Tarsus Amerikan Koleji), Antep Amerikan Koleji, Mara┼č Amerikan Okulu, Beyrut Amerikan ├ťniversitesi, Apostolik Enstit├╝s├╝, Robert Kolej ve ├ťsk├╝dar Amerikan Lisesi┬ĺdir. Bunlardan ─░zmir ve ├ťsk├╝dar Amerikan Liseleri ile Robert Kolej ve Beyrut Amerikan ├ťniversitesi halen faaliyettedir.

B. FRANSIZ OKULLARI

Mazileri Fatih d├Ânemine dayanan Frans─▒z okullar─▒, Amerika┬ĺn─▒n besledi─či ve h─▒zla geli┼čen Protestan misyoner okullar─▒na kar┼č─▒, Fransa┬ĺdan siyasal ve maddi destek alarak, gayesi Roma ve Bizans Kiliselerini birle┼čtirmek olan Katolik misyonunun arac─▒ olmu┼člard─▒r. Osmanl─▒ e─čitim ve k├╝lt├╝r hayat─▒n─▒ olduk├ža etkilemi┼č olan bu okullar, toplumun Bat─▒l─▒la┼čma s├╝recinde de ├Ânemli rol oynam─▒┼člard─▒r (Ertu─črul, 1998: 181).

Ba┼čl─▒ca Frans─▒z okullar─▒, halen faaliyette bulunan Saint Benoit, Notre Dame De Sion, Saint Joseph ve Galatasaray Lisesi (Sultanisi)┬ĺdir.

C. ─░NG─░L─░Z OKULLARI

Osmanl─▒┬ĺda Protestan misyonerli─či faaliyetlerinin Amerikal─▒larca y├╝klenilmi┼č olmas─▒, ─░ngilizlerin Yahudiler d─▒┼č─▒nda misyonerlik yapmas─▒n─▒ engellemi┼čtir. Ancak, ─░ngilizler misyonerlikten ├žok siyasi ve ekonomik ama├žlarla, ─░stanbul┬ĺda 83 (1917┬ĺdeki say─▒), Orta Do─ču┬ĺda ise 36 (1899-1903) okul a├žm─▒┼člard─▒r. Buradaki siyasi ama├ž, Arap milliyet├žili─čini uyand─▒rarak Osmanl─▒┬ĺy─▒ i├žerden ├ž├Âkertmektir. B├Âylece Osmanl─▒┬ĺn─▒n b├Âlgedeki n├╝fuzunu k─▒racak ─░ngilizler, as─▒l ekonomik ama├žlar─▒ olan petrole ula┼čacak ve g├╝n├╝m├╝zdeki Musul Sorununun temelini olu┼čturacaklard─▒r (Ertu─črul, 1998: 190-191).

D. ─░TALYAN OKULLARI

─░talyanlar, ├Âzellikle Galata semtinde yo─čun olarak ya┼čayan Cenevizliler ba┼čta olmak ├╝zere, Osmanl─▒n─▒n eski ahalilerindendir. Katolik misyoner okullar─▒n─▒n kuruldu─ču g├╝nlerde ─░talya┬ĺda bir birli─čin olmamas─▒, ─░talyanlar─▒ bu tarz faaliyetlerden uzak tutmu┼č ve ─░talyan ├žocuklar─▒, Frans─▒z okullar─▒nda e─čitim g├Ârm├╝┼člerdir. Ancak ─░talyanlar, g├╝├žlenen Frans─▒z k├╝lt├╝r├╝ kar┼č─▒s─▒nda dillerini ve k├╝lt├╝rlerini koruyabilmek ve geli┼čtirmek i├žin okullar kurmu┼člard─▒r. ├ľzellikle sanayi ve ticaret alanlar─▒nda etkili bir e─čitim veren bu okullardan g├╝n├╝m├╝ze kadar s├╝regelenleri; ─░talyan Lisesi, ─░talyan Ticaret Lisesi ve Giustiniani Okuludur (Ertu─črul, 1998: 192-196).

E. ALMAN OKULLARI

1870┬ĺde siyasal birliklerini kuran Almanlar, Orta Do─ču┬ĺdaki n├╝fuzlar─▒n─▒ artt─▒rabilmek i├žin ├že┼čitli te┼čkilatlar kurmu┼člard─▒r. Bu te┼čkilatlar─▒n Katolik misyonerli─či, misyoner gazetecili─či, Protestan misyonerli─či ve Kud├╝s ile ilgilenme gibi faaliyetleri olmu┼čtur. Lutheran Rahipler Birli─či ise, Alman e─čitim kurumlar─▒n─▒ en iyi ┼čekilde ├Ârg├╝tlemi┼č olan te┼čkilatt─▒r. G├╝n├╝m├╝zde bilinen en ├Ânemli Alman e─čitim kurumu, halen faaliyet g├Âsteren ─░stanbul Alman Lisesi┬ĺdir (Ertu─črul, 1998: 197-198).

F. AVUSTURYA OKULLARI

Di─čer yabanc─▒ okullara nispeten siyasi ama├žlardan uzak duran Avusturya okullar─▒, 19. yy. sonlar─▒nda Lazarist misyonerler taraf─▒ndan a├ž─▒lm─▒┼čt─▒r. O zamanlarda kurulan Sankt George Avusturya Lisesi (K─▒z ve Erkek k─▒sm─▒ olarak ikiye ayr─▒l─▒r), I. D├╝nya Sava┼č─▒ sonlar─▒ndan Cumhuriyetin ilan─▒na kadar ─░tilaf Devletlerince kapal─▒ tutulmu┼č, ancak TC Devletince tekrar a├ž─▒larak, g├╝n├╝m├╝z├╝n sayg─▒n e─čitim kurumlar─▒ndan biri haline gelmi┼čtir (Ertu─črul, 1998: 198-199).

G. BULGAR OKULLARI

Rumlar gibi Ortodoks Kilisesine ba─čl─▒ olan Bulgarlar, Rumlarla aralar─▒n─▒n bozulmas─▒ sonucu; Eksarhl─▒k denilen ruhani bir daireye ba─članm─▒┼č ve Slav ve S─▒rp k├╝lt├╝r├╝ne yakla┼čarak ─▒rk├ž─▒ ve b├Âl├╝c├╝ faaliyetlere y├Ânelmi┼člerdir. Resmi olarak tespit edilebilen 212 adet Bulgar okulu, e─čitimden ├žok milliyet├žilik ve ba─č─▒ms─▒zl─▒k fikirlerini yaymakla ilgilenmi┼čtir (Ertu─črul, 1998: 201).

H. RUS OKULLARI

Ortodoks misyonerli─či kanal─▒yla siyasi etkinliklerini artt─▒rmak isteyen Ruslar, ─░stanbul ve Suriye┬ĺde ├že┼čitli Rus├ža e─čitim veren ├že┼čitli derecelerde okullar a├žm─▒┼člard─▒r. G├╝n├╝m├╝zde Ruslara ait hi├žbir yabanc─▒ okul bulunmamaktad─▒r (Ertu─črul, 1998: 200).

I. ─░RAN OKULLARI

─░ranl─▒lar, kendi tebaalar─▒n─▒n e─čitimini sa─člamak i├žin, Osmanl─▒n─▒n ├že┼čitli d├Ânemlerinde ve ├že┼čitli co─črafyalar─▒nda okullar a├žm─▒┼člard─▒r. Bunlardan 1884 y─▒l─▒nda ─░stanbul┬ĺda a├ž─▒lan ilkokul, g├╝n├╝m├╝zde ─░ran ─░slam Cumhuriyeti ─░lkokulu ad─▒yla faaliyetini s├╝rd├╝rmektedir. (Ertu─črul, 1998: 200-201).

J. YUGOSLAV OKULU

Yugoslav okullar─▒n─▒n ne zaman ve ne ama├žla kurulmu┼č olduklar─▒ bilinmemesine ra─čmen, devlet istatistiklerinde Yugoslavya┬ĺya ait 70 ki┼čilik bir ilkokuldan bahsedilmektedir. Bu okul, 1933┬ĺte mali s─▒k─▒nt─▒lar─▒ndan dolay─▒ kapanm─▒┼čt─▒r (Sezer, 1999: 158-159).

VII. YABANCI OKULLARIN T├ťRK TOPLUMUNA ETK─░LER─░

A. BEN─░MSETMEC─░ DAVRANI┼× A├çISINDAN

Yabanc─▒ okullar─▒n as─▒l ama├žlar─▒, dini propaganda yoluyla H─▒ristiyanl─▒─č─▒ ba─čl─▒ olduklar─▒ mezhep ├žer├ževesinde a┼č─▒lamak ve kendi k├╝lt├╝rlerini benimseterek yanda┼č kazanmakt─▒. Cumhuriyet ile birlikte misyonerli─čin yasaklanmas─▒na ra─čmen, yabanc─▒ okullar ama├žlar─▒na ula┼čmak i├žin tabiat ve k├╝lt├╝r derslerinde dini olmayan s├Âzc├╝klerle, H─▒ristiyanl─▒k telkini yaparak, T├╝rk sosyal-k├╝lt├╝rel hayat─▒nda temelli de─či┼čiklikler yapmaya ├žal─▒┼čm─▒┼člard─▒r. Ayr─▒ca, her yabanc─▒ okul, yeti┼čtirdi─či T├╝rk ├žocuklar─▒n─▒n kozmopolit birer yap─▒ya kavu┼čmas─▒ gerekti─čini savunarak, kendi ├╝lkesinin k├╝lt├╝r├╝n├╝ ├Ân planda tutmu┼čtur. Ancak, meydana gelen olaylar (Robertli bir ├Â─čretmenin, gelen turist kafilesine T├╝rkleri ┬ôe┼ček┬ö olarak telaffuz etmesi gibi), bu okullardaki g├Ârevlilerin asl─▒nda T├╝rk k├╝lt├╝r├╝n├╝ a┼ča─č─▒lama seviyesinde olduklar─▒n─▒ g├Âstermektedir (Sezer, 1999: 119-125).

B. E─×─░T─░M S─░STEM─░ A├çISINDAN

Yabanc─▒ okullar─▒n yaratt─▒─č─▒ t├╝m bu olumsuz etkiler yan─▒nda, T├╝rk toplumuna katk─▒ niteli─činde etkileri de olmu┼čtur. Bunlar─▒n ba┼č─▒nda, T├╝rk e─čitim sistemine ├Ârnek te┼čkil etmeleri gelir. ├ça─čda┼čla┼čmay─▒ isteyen T├╝rk toplumu Bat─▒┬ĺn─▒n ilim ve tekni─čini benimsemeye gerek duymu┼čtur. Bir ├Â─čretmene d├╝┼čen ├Â─črenci say─▒s─▒, T├╝rk okullar─▒na nazaran ├žok daha uygun olan yabanc─▒ okullar, pozitif bilimlerdeki yeterli donan─▒mlar─▒, yabanc─▒ dil ├Â─čretme kabiliyetleri, ve ilim ve tekni─či teorik ve pratik olarak ├Â─čreten kaliteli programlar─▒yla, T├╝rk Milli E─čitimine ├Ârnek olmu┼člard─▒r (Sezer, 1999: 125-127).

VIII. SONUÇ

─░lk zamanlar─▒nda misyonerlik faaliyetlerine ve emperyalist emellere ara├ž olmalar─▒ i├žin kurulan yabanc─▒ okullar, Osmanl─▒ Devleti┬ĺnin ├ž├Âk├╝┼č├╝nde ├Ânemli etkenlerden biri olmu┼č, fakat yeni T├╝rkiye Devleti┬ĺnin kurulmas─▒ ile birlikte getirilen ├že┼čitli d├╝zenlemeler ve akabindeki uygulamalar─▒ sayesinde, denetim alt─▒na al─▒narak bu zararl─▒ faaliyetlerinden ve arkalar─▒ndaki k├Ât├╝ niyetli destek├žilerinden ar─▒nd─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r.

G├╝n├╝m├╝zde; yabanc─▒ okullar, kaliteli e─čitimin verildi─či birer sayg─▒n e─čitim kurumu haline gelerek, T├╝rk toplumuna ve k├╝reselle┼čen d├╝nyaya katk─▒ sa─člamaktad─▒r. Ancak; yabanc─▒ okullar─▒n se├žilerek e─čitilmi┼č ├Â─črencileri, okullar─▒n─▒n uluslar aras─▒ e─čitim arenas─▒ndaki g├╝├žl├╝ referanslar─▒n─▒n yaratt─▒─č─▒ f─▒rsattan yararlanarak, e─čitimlerini ve i┼č hayatlar─▒n─▒ yurtd─▒┼č─▒nda devam ettirmeyi se├žmektedirler ve bu da, yar─▒nlar─▒n─▒ iyi e─čitilmi┼č gen├žlere emanet etme ihtiyac─▒ duyan ve zor g├╝nler ge├žiren T├╝rkiye┬ĺde, bir beyin g├Â├ž├╝ olu┼čturmaktad─▒r. Bu hususun arkas─▒ndaki su├žlunun, yabanc─▒ okullar m─▒ yoksa bu gen├žlere miras kalm─▒┼č, ├ž├╝r├╝k sosyo-ekonomik yap─▒ m─▒ oldu─ču ise; ayr─▒ bir ara┼čt─▒rma ve tart─▒┼čma konusudur.

KAYNAKÇA

ERTU─×RUL, Halit, ┬ôAz─▒nl─▒k ve Yabanc─▒ Okullar─▒ T├╝rk Toplumuna Etkisi┬ö,

Nesil Bas─▒m Yay─▒n, ─░stanbul, 1998

SEZER, Ayten, ┬ôAtat├╝rk D├Âneminde Yabanc─▒ Okullar (1923-1938)┬ö, T.T.K. Yay.,

Ankara, 1999

VAHAPO─×LU, M. Hidayet, ┬ôOsmanl─▒dan G├╝n├╝m├╝ze Az─▒nl─▒k ve Yabanc─▒ Okullar┬ö,

M.E.B. Yay., Ankara, 1997

X. KONUYLA ─░LG─░L─░ ─░STAT─░ST─░KLER

A. 1923-1938 Aras─▒ Yabanc─▒ Okullar─▒n Geli┼čimi

YABANCI ─░LKOKULLAR

Ders Y─▒l─▒

Okul Say─▒s─▒

├ľ─čretmen Say─▒s─▒*

├ľ─črenci Say─▒s─▒

1924-1925

87

575

249

3838

3459

1928-1929

81

5043

540

5085

5647

1932-1933

44

113

178

3050

3978

1937-1938

22

44

89

809

964

YABANCI ORTAOKULLAR

1924-1925

1230

670

1928-1929

1462

985

1932-1933

15

92

165

1512

924

1937-1938

10

128

104

1649

1630

YABANCI L─░SELER

1924-1925

563

370

1928-1929

614

348

1932-1933

13

268

143

457

251

1937-1938

13

133

59

672

498

Kaynak: ─░statistik Y─▒ll─▒─č─▒, 1939-1940, Yay─▒n No: 159, C. 11, s. 480-482.

* Ortaokul ve Liselerin 1923-32 y─▒llar─▒ aras─▒ndaki ├Â─čretmen say─▒lar─▒ ilkokullarda g├Âsterilmi┼čtir.

B. 1939-1940 Aras─▒ T├╝rkiye┬ĺdeki Yabanc─▒ Okullar ve ├ľ─črenci Say─▒lar─▒

OKUL SAYILARI

├ľ─×RENC─░ SAYILARI

─░lk

Orta

Lise

Toplam

Ana S─▒n─▒f─▒

─░lk K─▒s─▒m

Orta K─▒s─▒m

Lise K─▒sm─▒

Alman

163

361

229

Amerikan

566

548

Bulgar

100

20

Frans─▒z

12

26

335

1216

770

─░ngiliz

27

234

─░ran

114

─░talyan

61

602

376

223

Toplam

10

10

12

32

93

1341

2773

1770

Kaynak: TC Maarifi, 1940-41, ─░st. 1941, s.133 (Bu tabloda, o tarihlerde faaliyette bulunan iki

Avusturya Okulu g├Âsterilmemi┼čtir.)

Yorum ekle 12 Temmuz 2007

E─čitim ─░leti┼čimi Ve Planlamas─▒

E─×─░T─░M ─░LET─░┼×─░M─░ ve PLANLAMASI

E─čitim, ─░leti┼čim, K├╝lt├╝r; herbiri ayr─▒ anlamlar y├╝klenip, ayr─▒ bilim dallar─▒ haline gelmi┼č olsalar bile birisini tan─▒mlamaya ├žal─▒┼č─▒rken di─čerinin s─▒n─▒rlar─▒na girilebiliyor ; ona aitmi┼č gibi g├Âr├╝nen kavramlardan yararlan─▒labiliyor.

K├╝lt├╝r ; insan─▒n evren kar┼č─▒s─▒ndaki, insanl─▒k kar┼č─▒s─▒ndaki davran─▒┼člar─▒n─▒ belirleyen duygu, d├╝┼č├╝nce ve bilgilerin toplam─▒. E─čitim ; ki┼čilerde istenilen davran─▒┼člar yaratma s├╝reci ; yada kas─▒tl─▒ k├╝lt├╝rleme. ─░leti┼čim ise, insan─▒n yaratt─▒g─▒ simgeler yoluyla, bulduklar─▒n─▒, bildiklerini, d├╝┼č├╝nd├╝klerini biriktirerek ba┼čkalar─▒na aktarmas─▒, dolay─▒s─▒yla da ┬ôolmazsa olmaz┬ö bir unsurdur. Ba┼čka bir deyi┼čle hayat─▒n her an─▒nda, her evresinde varolan ileti┼čimde bulunmak, etkileme ve etkilenmenin ta kendisi ki buna ele ald─▒─č─▒m─▒z ba─člama g├Âre e─čitim dolay─▒s─▒ylada, k├╝lt├╝rleme ve y├Ânlendirme diyoruz.┬ö

E─čitimde ki ileti┼čim konusundan kitle ileti┼čimine y├Âneldigimizde bu ifade hakk─▒nda ├žok ├že┼čitli, farkl─▒ ve farkl─▒ oldu─ču kadar da birbirine z─▒t tan─▒mlar yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Fakat ├žok basit ┼čekilde ifade edecek olursak kitle ileti┼čimi ; kitle ileti┼čim ara├žlar─▒ kullan─▒larak yap─▒lan bir ileti verme s├╝recidir. Bu t├╝rdeki ileti┼čimi saglayan kitle ileti┼čim ara├žlar─▒ ├žok farkl─▒ alanlarda ve ├žok ├že┼čitli ama├žlarda kullan─▒labilir. Haber ve bilgi verme, toplumsalla┼čt─▒rma, g├╝d├╝leme, tart─▒┼čma ortam─▒ haz─▒rlama, e─čitim, k├╝lt├╝rel geli┼čmeyi saglama eglendirme ve b├╝t├╝nl├╝g├╝ saglama gibi fonksiyonlara sahip olan kitle ileti┼čim ara├žlar─▒n─▒n, gerek kullan─▒l─▒┼č bi├žimleri gerekse ama├žlad─▒klar─▒ sonu├žlar bak─▒m─▒ndan al─▒c─▒ kesim olan toplumlar a├ž─▒s─▒ndan ├Ânemi ├žok b├╝y├╝kt├╝r. Bu ─čeli┼čmenin, e─čitime bagl─▒ olarak, kitle ileti┼čim ara├žlar─▒n─▒n g├╝d├╝leme i┼čleviyle yak─▒ndan alakal─▒ oldugu bilinen bir ger├žektir. Kamuoyunun olu┼čumu ve ┼čekillenmesi s├╝recindeki ├ževresel etkenlerden biri olan kitle ileti┼čim ara├žlar─▒, haber ve bilgi ta┼č─▒yan i├žerikleriyle d├╝┼č├╝ncelerin aktar─▒m─▒nda ve kamuoyunun olu┼čumunda ├Ânemli bir role sahiptir.

Kitle ─░leti┼čim Ara├žlar─▒n─▒n Kamuoyu olu┼čturmadaki Rol├╝

Demokratik rejimin, Toplumun y├Ânetiminde en ├Ânemli ve vazge├žilmez sosyal unsuru olarak nitelendirilen kamuoyu kavram─▒n─▒n tek ve a├ž─▒k bir tan─▒m─▒n─▒n yap─▒lamayacag─▒, konu ├╝zerinde ├žal─▒┼čanlarca kabuledilen bir ger├žektir. Bunun sebebi kamuoyu kavram─▒n─▒n i├žinde bir├žok alt kavram─▒n─▒n ( kan─▒, iktidar, siyaset, propo─čanda bask─▒ gruplar─▒, insan ve herkes ) yeralmas─▒ olabilir. Dolay─▒s─▒ylada, bir├žok sosyal ve psikolojik fakt├Ârler ├╝st├╝ ├Ârt├╝l├╝ olarak kamuoyu kavram─▒n─▒n i├žinde yeralmaktad─▒r.

Buna ragmen, kamuoyu kavram─▒n─▒n tan─▒m─▒ ├že┼čitli ki┼čiler taraf─▒ndan yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Bunlardan birka├ž─▒n─▒ s─▒ralayacak olursak, ─░smet Bozda─č┬ĺa g├Âre yeterli bir tan─▒m olmamas─▒na ra─čmen kamuoyu; ┬ôToplumsal bir sagduyu hatta ak─▒ld─▒r.┬ö Kamuoyu; ┬ô─░deolojilerin, politik g├╝├žlerin, inan├žlar─▒n, degerlerin, davran─▒┼člar─▒n b├╝t├╝n├╝d├╝r.┬ö Fakat en yetkin tan─▒m da ┬ôKamuoyu, belli zamanda, belli bir tart─▒┼čmal─▒ konu kar┼č─▒s─▒nda, bu konu ile ilgilenen ki┼čiler grubuna veya gruplar─▒na egemen olan kanaattir.┬ö s├Âzleriyle gelmektedir.

├ľzellikle kamuoyu ile ilgili olarak ├žok uzun s├╝re yayg─▒n olan bir g├Âr├╝┼č vard─▒ ki o da belli bir sorunla ilgili verileri tartarak bilin├žli ve ak─▒lc─▒ sonu├žlara varmalar─▒ ve b├Âylece ula┼č─▒lan kanaatlerin de kamuoyu olu┼čturdu─čuydu. Fakat daha sonra yap─▒lan ara┼čt─▒rmalar, bu teorik varsay─▒m─▒n ge├žerli say─▒lamayacag─▒n─▒, kamuoyunun temelinde ├žo─ču zaman bu nitelikteki rasyonel, bilin├žli bir de─čerlendirmenin bulunmad─▒─č─▒n─▒ ve somut sorunlar kar┼č─▒s─▒nda beliren fikir ve tutumlar─▒n genellikle ├Ânceden ┬Ĺbi├žimlenmi┼č┬ĺ kanaatlerin etkisiyle olu┼čtugu ortaya

├ž─▒km─▒┼čt─▒r. Kamuoyunu olu┼čturan ki┼čisel kanaatlerin bi├žimlenmesinde rol oynayan sosyal ve psikolojik etkenleri ┼č├Âyle s─▒ralayabiliriz:

├ľnce ki┼čilik yap─▒s─▒ ile ilgili psikolojik ( subjektif ) fakt├Ârlerden bahsetmek gerekir. I┼činin i├ž d├╝nyas─▒n─▒ olu┼čturan ve onun davran─▒┼č─▒n─▒ hi├ž degilse bir ├Âl├ž├╝de etkileyen unsurlar aras─▒nda rasyonel olmayan, bilin├žalt─▒ fakt├Ârlerin, i├žg├╝d├╝lerin, ├žocukluktan kalma an─▒lar─▒n ve izlenimlerin bulundugu ortaya ├ž─▒km─▒┼čt─▒r.

Kanaatlerin olu┼čumunda sosyal ├ževre ├Âzel bir rol oynar. Buna ┬ôgrup etkisi┬ö de denilebilir. Bu alanda birinci derecede rol oynayan gruplar─▒n ba┼č─▒nda aile ve okul gelir. Ki┼činin yeti┼čme d├Âneminde, ├ževre etkisine en a├ž─▒k bulundugu bir ├ža─čda aile i├žinde ve okulda edindi─či bilgiler, g├Ârg├╝ler, kanaatler ve deger yar─č─▒lar─▒ ├žo─ču zaman s├╝rekli ve kal─▒c─▒d─▒r. Ancak bunlardan baz─▒lar─▒ sonradan de─či┼čir, hatta reddedilir.

Y├╝zy├╝ze yap─▒lan temaslar ve kanaat ├Ânderleri, dar ├žer├ževelerde, k├╝├ž├╝k toplant─▒larda, arkada┼č gruplar─▒ aras─▒ndaki ili┼čkilerde kanaat olu┼čturmada ├Ânemli rol oynar. Ki┼čisel ili┼čkiler ├žer├ževesinde, haberler ve yorumlar, f─▒s─▒lt─▒ gazetesi ile kulaktan kula─ča yay─▒l─▒r. K├╝├ž├╝k ├ževrelerde bireyler kitle ileti┼čim ara┼člar─▒ndan duyduklar─▒ haberleri aynen veya ├žarp─▒tarak, bu konuda fazla bilgisi olmayan ki┼čilere naklederek kanaat olu┼čtururlar.

Kitle ileti┼čim ara├žlar─▒, g├╝n├╝m├╝zde kamuoyunun olu┼čmas─▒nda en etkili unsurdur. H─▒zla geli┼čen teknoloji ile etki alanlar─▒ her ge├žen g├╝n daha da geni┼čleyen kitle ileti┼čim ara├žlar─▒, olay ve yorumlar─▒ k─▒sa bir s├╝rede ├žok b├╝y├╝k kitlelere ula┼čt─▒r─▒rlar.

Kitle ileti┼čim ara├žlar─▒n─▒n toplum ├╝zerindeki g├╝c├╝ tart─▒┼č─▒l─▒rken ┼ču ger├žekler g├Âz ├Ân├╝nde bulundurulmal─▒d─▒r.

Kitle ileti┼čim ara├žlar─▒ kullan─▒lma y├Ântemine g├Âre, toplumda var olan farkl─▒ k├╝lt├╝r ve degerlerin birbiri ile kayna┼čmas─▒na yada tamamen uzakla┼čmas─▒na neden olabilir.

G├╝n├╝m├╝z toplumlar─▒nda sosyal s─▒n─▒flar k├╝lt├╝rel zenginlikleri ile degil, ekonomik zenginlikleri ile alg─▒lanmakta ve farkl─▒la┼čt─▒r─▒lmaktad─▒r.

kitle ileti┼čim ara├žlar─▒n─▒n g├╝c├╝, ├Âteki sosyal kurumlar─▒n ( aile, okul, sosyal dernekler vb.) etkilerin azalmas─▒ oran─▒nda artabilir.

Kamuoyunun olu┼čumu ve ┼čekillenmesi s├╝recindeki ├ževresel etkenlerden biri olan kitle ileti┼čim ara├žlar─▒, haber ve bilgi ta┼č─▒yan i├žerikleriyle, d├╝┼č├╝ncelerin aktar─▒m─▒nda ve kamuoyunun olu┼čumunda ├Ânemli bir role sahiptirler.

K─▒saca, ┬ôinsanlar aras─▒ndaki ileti al─▒┼č veri┼či┬ö ┼čeklinde tan─▒mlanabilecek olan ileti┼čim olgusunun ├Âz├╝nde, haberin, bilginin yada k├╝lt├╝r├╝n insan topluluklar─▒na dag─▒t─▒m─▒ yatmaktad─▒r. Ancak toplumlar─▒n ge├žirdigi modernle┼čme s├╝reciyle birlikte toplumsal yap─▒larda, gelenesellikten rasyonel mant─▒g─▒n egemenligine dogru geli┼čtik├že, toplumdaki kapal─▒, geleneksel ili┼čkilere dayal─▒ ┬ôy├╝z y├╝ze ileti┼čim┬ö yerini yava┼č yava┼č kitle ileti┼čim ara├žlar─▒n─▒n egemenligine, dolay─▒s─▒yla ┬ôkitle ileti┼čim d├╝zeni┬öne b─▒rakm─▒┼čt─▒r. Bir ba┼čka deyi┼čle ileti┼čim alan─▒nda ya┼čanan geli┼čmeler geleneksel ve y├╝z y├╝ze ileti┼čimde var olan g├Ânderen ile al─▒c─▒ aras─▒ndaki dengeyi, ileti al─▒┼č veri┼čini bozmu┼čtur. Bir g├Ânderen ile bir al─▒c─▒ ┼čeklinde i┼čleyen geleneksel ileti┼čim s├╝reci, bir g├Ânderen ve bu g├Ânderenin hi├ž g├Ârmedi─či, tan─▒mad─▒─č─▒, tan─▒mas─▒nada imkan olmayan, say─▒lar─▒ kimi zaman milyonlarla ifade edilen ( uydu

arac─▒l─▒g─▒yla yay─▒nc─▒l─▒kta oldu─ču gibi ) al─▒c─▒n─▒n oldu─ču ┬ôkitle ileti┼čim┬ö s├╝recine d├Ân├╝┼čm├╝┼čt├╝r.

Bu yeni ileti┼čim s├╝recinde haberler ve bilgileri kapsayan ┬ôenformasyonun┬ö, kullan─▒lan teknik aletler sayesinde (uydu vb.) daha k─▒sa s├╝rede,daha geni┼č kitlelere aktar─▒m─▒ s├Âz konusudur. Bu ara├žlar sahip olduklar─▒ i┼člevlerle, toplum ├╝zerinde ├že┼čitli etkilerde bulunurlar.

Kitle ileti┼čimi ve onun ta┼č─▒y─▒c─▒s─▒ olan kitle ileti┼čim ara├žlar─▒ toplumsal ya┼čamda say─▒s─▒z i┼čleve sahiptir. Bu i┼člevler ┼ču ana ba┼čl─▒klar alt─▒nda toplanabilir:

Haber ve Bilgi Verme ─░┼člevi: Kitle ileti┼čim ara├žlar─▒, toplumda haber ve bilgilerin toplanmas─▒n─▒ ve da─č─▒t─▒m─▒n─▒ sa─člayan ara├žlard─▒r. Ya┼čad─▒─č─▒m─▒z kentin, ├╝lkenin d─▒┼č─▒nda olup bitenlerle il─čili olarak bize ula┼čt─▒rd─▒─č─▒ bil─čilerle, bunlardan haberdar olmam─▒z─▒ sa─člar.

Toplumsalla┼čt─▒rma ─░┼člevi: Kitle ileti┼čim ara├žlar─▒n─▒n bu i┼člevi, bireylerin i├žinde ya┼čad─▒klar─▒ toplum hakk─▒nda daha geni┼č bilgi sahibi olmalar─▒n─▒ ve kamusal ya┼čam─▒n bir par├žas─▒ haline gelebilmelerini sa─člar.

G├╝d├╝leme ─░┼člevi: Tolumlar─▒n kendileri i├žin belirledikleri k─▒sa ve uzun vadeli ama├žlar, kitle ileti┼čim ara├žlar─▒ vas─▒tas─▒yla bireylere aktar─▒l─▒r. Siyasal etkileme arac─▒ olarak kullan─▒lan kitle ileti┼čim ara├žlar─▒, bireyleri baz─▒ ortak ama├žlara ula┼čmak i├žin g├╝d├╝leyebilir.

Tart─▒┼čma Ortam─▒ Haz─▒rlama: Kitle ileti┼čimi, ilettigi haber ve bilgilerle, ulusal veya uluslararas─▒ sorunlarla ilgili olarak, kamuoyunun ilgisini a├ž─▒k tutacak ┼čekilde bir tart─▒┼čma ortam─▒ haz─▒rl─▒yarak, bu konuda uzla┼čman─▒n sa─članmas─▒na yard─▒m eder. Farkl─▒ g├Âr├╝┼člere a├ž─▒k yay─▒n yapan kitle ileti┼čim ara├žlar─▒, bu g├Âr├╝┼člerden ├že┼čitli kamular─▒n haberdar olmas─▒n─▒ sa─čl─▒yarak, ─▒l─▒ml─▒ bir tart─▒┼čma ortam─▒ haz─▒rlar.

E─čitim ─░┼člevi: Kitle ileti┼čimi, bilgi verme i┼člevine paralel olarak, bireyin entellekt├╝el y├Ânden bil─či, beceri ve yeteneklerinin geli┼čmesinide sa─člar.

K├╝lt├╝rel Geli┼čmeyi Sa─člama ─░┼člevi: Kitle ileti┼čimi mesaj i├žeriklerinde yeralan k├╝lt├╝rel ve sanatsal faliyetler, bir yandan bireylerin estetik ihtiya├žlar─▒n─▒ giderip, ki┼čisel g├Âr├╝┼člerini geli┼čtirirken, diger yandan toplumun k├╝lt├╝rel miras─▒n─▒n gelecek ku┼čaklara aktar─▒lmas─▒nda ├Ânc├╝ rol oynar.

E─člendirme ─░┼člevi: Kitle ileti┼čim ara├žlar─▒, g├╝ndelik ya┼čam─▒n monotonlugundan kurtulmak isteyen bireylere drama, dans, spor vb. Eglence programlar─▒ sunarak, kitlelerin e─členme ihtiya├žlar─▒n─▒ ucuz ve kolay yoldan sa─člamalar─▒na imkan verir.

B├╝t├╝le┼čtirme ─░┼člevi: Kitle ileti┼čim ara├žlar─▒, sunduklar─▒ mesajlarla, bireylerin toplumdaki di─čer birey, grup, hatta uluslar─▒n belirli sorun veya konulara ili┼čkin g├Âr├╝┼čleri hakk─▒nda bilgi sahibi olmalar─▒na yard─▒mc─▒ olur ve toplumda bu gruplar aras─▒nda kar┼č─▒l─▒kl─▒ ili┼čkilerin dogmas─▒na yard─▒mc─▒ olur.

kitle ileti┼čim ara├žlar─▒n─▒n, s─▒ralad─▒g─▒m─▒z bu i┼člevlerine bakt─▒g─▒m─▒zda, modern ├ža─č─▒n ileti┼čim ara├žlar─▒ gerek kullan─▒┼č bi├žimleri gerekse ama├žlad─▒klar─▒ sonu├žlar bak─▒m─▒ndan temelde insana ve insan─▒n ├Âzg├╝rl├╝─č├╝ne kar┼č─▒ bir geli┼čme g├Âsterebilecek niteliktedir. Zaten kitle ileti┼čim ara├žlar─▒n─▒n say─▒lan bu i┼člevlerinin etkili olabilmesi, bir ├╝lkedeki mevcut ├Âzg├╝rl├╝k ortam─▒na, ara├žlar─▒n hukuki d├╝zenleni┼člerine, ara├žlar─▒n devletle olan ili┼čkilerine, kitle ileti┼čim alan─▒ndaki tekelle┼čme egilimine ve bu ara├žlar─▒n t├╝r├╝ne ba─čl─▒ olarak ├╝lkeden ├╝lkeye de─či┼čebilir. Bug├╝n d├╝nya kamuoyuna haber ta┼č─▒yan 4-5 haber merkezi vard─▒r.s├Âz konusu bu merkezleri kontrol alt─▒nda tutan bir tak─▒m g├╝├žlerde ( iktidar, e┼čik bek├žileri vb… ) her olay─▒, g├Ârmek veya g├Ârmek istedikleri gibi sunarlar. bunlardanda anla┼č─▒lacag─▒ ├╝zere milyonlarca insan, 4-5 haber merkezinin denetim alan─▒ i├žinde kolayl─▒kla y├Ânlendirilebilmektedirler. Medyan─▒n olaylar─▒ ve bilgiyi aktarma bi├žiminden, bu bi├žimin kendi i├žinde sakl─▒ tuttugu ├Âzel yoruma kadar her kademede olduk├ža ince hesaplar, siyasi ve ekonomik fakt├Ârler ├Ânemli bir rol oynamaktad─▒r. B├Âyle bir s├╝re├žte insanlar,

belleklerini bu ileti┼čim merkezlerine devredebilirler. Haber merkezleri, uygun g├Ârd├╝klerini hat─▒rlat─▒r, g├Âr-mediklerini siler. Kamunun olaylara ki┼čilere ve kurumlara kar┼č─▒ tak─▒nd─▒klar─▒ tav─▒r, do─črudan do─čruya bu haber merkezlerin haber ve bilgi aktar─▒rken kulland─▒klar─▒ ├Âzel teknik taraf─▒ndan tayin edilir. Bu da ├žogu zaman uygulanan siyasetle yak─▒ndan ilgilidir.

Kanuya T├╝rkiye a├ž─▒s─▒ndan bakacak olursak, kitle ileti┼čim ara├žlar─▒ndan yay─▒nlanan haberler, a├ž─▒k oturumlar, baz─▒ belgeseller, magazin programlar─▒ ve ilgi ├žekici reklam programlar─▒ her f─▒rsatta propoganda gibi kullan─▒lmakta, b├Âylelikle sloganlar do─črultusunda tek tip kamuoyu olu┼čturulmaktad─▒r.

Bu durumda T├╝rkiye’yi bir konuma yerle┼čtirebilmemiz ka├ž─▒n─▒lmazd─▒r.Yani T├╝rkiye’de ileti┼čim alan─▒nda daha ├žok ├╝st├╝ kapal─▒ olarak otoriter kuram─▒n ilkeleri uygulanmaktad─▒r. Otoriter kuram─▒n ileti┼čim ilkelerine g├Âre:

Kitle ileti┼čim ara├žlar─▒ yerle┼čik siyasal erke herzaman bagl─▒ kalmal─▒d─▒r.

Kitle ileti┼čim ara├žlar─▒ egemen yada ahlaksal ve siyasal degerlere kar┼č─▒ ├ž─▒kmamal─▒d─▒r.

Bu ilkelerin ge├žerliligini sa─člamak i├žin ├Ândenetim ve sans├╝r uygulamas─▒ me┼čru ve hakl─▒d─▒r.

Otoriteye kar┼č─▒ kabul edilemez sald─▒r─▒lar, eski politikalardan ho┼č g├Âr├╝lemeyecek sapmalar ve ahlak kurallar─▒na uymama cezai sorumluluk gerektiren birer su├žtur.

─░leti┼čim ara├žlar─▒ ├╝zerinde ├Âzel m├╝lkiyet ancak bu ko┼čullara uyma halinde kabul edilir.

Medya kurulu┼člar─▒ devletteki vadedilen ├ž─▒karlar─▒ nedeniyle devlete bag─▒ml─▒ k─▒l─▒nm─▒┼čt─▒r. B├Âylelikle d├Ârd├╝nc├╝ kuvvet olarak nitelendirilerek devleti olu┼čturan yasama, y├╝r├╝tme ve yar─č─▒ den─česine kat─▒lmas─▒ raslant─▒ degildir.

” Oysa demokratik kuram─▒n ileti┼čim ilkeleri dikey yerine yatay ileti┼čimi ├Ânerir. Bu da yay─▒n organlar─▒n─▒n ticarile┼čmesine, yerle┼čmi┼č siyasal ├Ârg├╝tlerin halk─▒ siyasal ve toplumsal ya┼čama kat─▒lmas─▒n─▒ k├Âsteklemesine kar┼č─▒ bir anlay─▒┼č─▒ getirir. Bu yeni anlay─▒┼č, izleyicilerin ├ž─▒karlar─▒, gereksinimleri, umduklar─▒n─▒ odak noktas─▒ olarak al─▒r ve uygun haber alma, verme hakk─▒na, k├╝├ž├╝k ├žaptaki alt k├╝lt├╝r, ├ž─▒kar grubu ve cemiyetler ortam─▒nda ileti┼čim ara├žlar─▒n─▒ kullanma hakk─▒ gibi konulara ├Ânem verir.” Yukar─▒da belirttigimiz gibi, T├╝rkiye’de ileti┼čim alan─▒n─▒n demokratik kuram─▒n ileti┼čim ilkeleri do─črultusunda kurumla┼čmas─▒ ve i┼člevselligini s├╝rd├╝rmesi ┼čimdilik m├╝mk├╝n de─čil gibi g├Âz├╝k├╝yor. ├ç├╝nk├╝ otoriter kuramlar─▒n imtiyazlar─▒ ileti┼čim alan─▒n─▒ elinde bulunduranlara b├╝y├╝k kazan├žlar sa─člamaktad─▒r.

Daha ├Ânce kitle ileti┼čim ara├žlar─▒n─▒n i┼člevlerinden birinin “g├╝d├╝leme i┼člevi ” oldugunu s├Âylemi┼č ve bunuda k─▒saca ” toplumlar─▒n kendileri i├žin belirledikleri k─▒sa ve uzun vadeli ama├žlar, kitle ileti┼čim ara├žlar─▒ vas─▒tas─▒yla toplumdaki bireylere aktar─▒l─▒r. Siyasal etkileme arac─▒ olarak kullan─▒lan kitle ileti┼čim ara├žlar─▒, bireyleri baz─▒ ortak ama├žlara ula┼čmak i├žin g├╝d├╝leyebilir.” diye bahsetmi┼čtik.

Bu ara┼čt─▒rmada ama├žlanan kitle ileti┼čim ara├žlar─▒n─▒n i┼člevleri ve ├Âzellikle kamuoyu ├╝zerindeki e─čitime bagl─▒ olarak, g├╝d├╝leme i┼člevi g├Âz ├Ân├╝nde bulundurularak bir kamuoyu etkileme arac─▒ olarak, kullan─▒lan kitle ileti┼čim ara├žlar─▒n─▒n kamuoyu olu┼čturdugunun konu al─▒nmas─▒d─▒r.

NOT: Yap─▒lan bu ara┼čt─▒rma Bilimsel Ara┼čt─▒rma ve Teknikleri’ndeki Ara┼čt─▒rma ├ľnerisi Sunma teknigine g├Âre haz─▒rlanm─▒┼čt─▒r.

KAYNAKÇA

TOSUN, G├╝lg├╝n. Kamuoyunun Olu┼čumunda Kitle ─░leti┼čimin Rol├╝ ve Bir Kitle ─░leti┼čim Arac─▒ Olarak Bas─▒n─▒n Etkisi Anadolu ├ťniversitesi, A.├ľ.F. Dergisi, Haziran 1994, Cilt:3, say─▒: 1 S: 167-169

G├ť├çHAN, Naci. Televizyonun Toplumsal ve K├╝lt├╝rel Etkileri Eski┼čehir: Anadolu ├ťniversitesi Kurgu Dergisi, say─▒: 5, 1988 S. 129-136

BATU┼×, G├╝l. Kitle ─░leti┼čiminde Gazete, Gazeteciler. Anadolu ├ťniversitesi, A.├ľ.F. Dergisi Cilt: 1, say─▒: 2. Eski┼čehir: Ocak 1995 S.245

KORKMAZ, Alemdar. ─░leti┼čim ve Toplum. Birinci Bas─▒m, Ankara: Bilgi Yay─▒nevi, 1990 S: 123

KAPAN─░, M├╝nci. Politike Bilimine Giri┼č. Be┼činci Bas─▒m. ─░stanbul: Bilgi Yay─▒nevi, 1989 S. 147

BOZDA─×, ─░smet. D├╝nyada ve T├╝rkiye┬ĺde Bas─▒n ─░stibdad─▒ Birinci Bas─▒m. ─░stanbul: Emre Yay─▒nlar─▒, 1992 S. 193

Yorum ekle 12 Temmuz 2007

─░lkokuma ┬ľ Yazma ├ľ─čretimi

─░LKOKUMA ┬ľ YAZMA ├ľ─×RET─░M─░

─░lkokuma ┬ľ Yazma ├ľ─čretimi ve ├ľ─čretmenin Sorumlulu─ču

─░lkokuma ┬ľ yazma, ├žocu─čun t├╝m hayat─▒ i├žin ├žok ├Ânemli, hassas bir konu olup bunu ├Â─čretmek ise e─čitim biliminin ( pedagojinin ) i┼čidir.

D├╝┼č├╝n├╝leni veya s├Âyleneni yazma, yaz─▒lan─▒ okuma yani ┬ô okuma ┬ľ yazma ┬ô bir ├že┼čit ve sembol ├žal─▒┼čmas─▒d─▒r. Do─črudan do─čruya dilin kendisi ile ilgili olmad─▒─č─▒, onun sesleri ve o seslerin yaz─▒daki kar┼č─▒l─▒─č─▒ olan sembollerle ba─člant─▒l─▒ bir olay oldu─ču ileri s├╝r├╝lse bile seslerin ve onlar─▒n sembollerinin dilden dile de─či┼čiklik g├Âsteren bir yap─▒ i├žinde bulundu─ču da bir ger├žektir.

Bug├╝n toplumda bireyin kendi u─čra┼č alan─▒nda ilerlemesi, ├Ânemli g├Ârevlere gelmesi, geli┼čmi┼č bir okuma ┬ľ yazma becerisine sahip olmas─▒yla m├╝mk├╝nd├╝r. Okuma, g├╝n├╝m├╝z d├╝nyas─▒nda ├Â─črenmenin en etkin arac─▒d─▒r. Modern toplumsal hayat─▒n geli┼čmesiyle, okur ┬ľ yazar olman─▒n ├Ânemi artm─▒┼č, okur ┬ľ yazarl─▒k oranlar─▒ ├ža─čda┼č geli┼čmenin bir ├Âl├ž├╝s├╝ olarak g├Âr├╝lmeye ba┼članm─▒┼čt─▒r.

Bu ├Âneminden dolay─▒, ilkokuma ┬ľ yazma ├Â─čretimini, tek boyutlu, sadece okuma tekni─činin kazand─▒r─▒laca─č─▒ bir etkinlik olarak ele almamak gerekir. B├Âyle bir tutum ilkokuma ┬ľ yazma etkinli─čini, di─čer dil etkinliklerinden kopar─▒r. ─░lkokuma ┬ľ yazma ├Â─čretiminde hedef, ├žocu─ča sadece okuma ┬ľ yazma becerisini kazand─▒rmak de─čil, h─▒zl─▒, do─čru, ak─▒c─▒ k─▒saca nitelikli bir okuma becerisi olu┼čturmak ve anlayarak okuma, okumaktan zevk alma, kurallar─▒na uygun i┼člevsel yazma beceri yetene─čini kazand─▒rma ve geli┼čtirme olmal─▒d─▒r.

G├╝n├╝m├╝z insan─▒, ├Â─črenim, meslek ve g├╝nl├╝k hayat─▒nda ba┼čar─▒l─▒ olmak i├žin h─▒zl─▒, do─čru, anlayarak, ele┼čtirerek, okuma; estetik okunakl─▒ ve i┼člek yazma becerisine sahip olmak zorundad─▒r. Bu da ancak kurallar─▒na uygun bir dil ├Â─čretimi ile ilk├Â─čretimin birinci s─▒n─▒f─▒nda ba┼člar. Bu s─▒n─▒fta okuma ┬ľ yazma ├Â─čretiminin amac─▒ ├žocu─ča her ne ┼čekilde olursa olsun bir okuma ┬ľ yazma becerisi kazand─▒rmak de─čil; ├ža─čda┼č y├Ântem tekniklerle ve uygun , do─čru, anla┼č─▒l─▒r, s├╝rekli, ak─▒c─▒, anlaml─▒, p├╝r├╝zs├╝z ve ele┼čtirel bir okuma ve okunakl─▒, i┼člek ve g├╝zel yazma becerilerini kazand─▒rmakt─▒r. Zira ├žocu─ča kazand─▒r─▒lacak niteliksiz okuma ┬ľ yazma becerisi gelecekte onun ba┼čar─▒s─▒n─▒ de─čil ba┼čar─▒s─▒zl─▒─č─▒n─▒ haz─▒rlayacakt─▒r.

├ľzetleyecek olursak; ├žocuklar─▒n ├Â─črencilik s├╝resince ve ya┼čam boyu ba┼čar─▒lar─▒ okulda ge├žen ilk y─▒llar─▒na ve bu y─▒llar─▒n ├Â─čretmenlerine ba─čl─▒d─▒r.

─░lk├Â─čretimde Birinci S─▒n─▒f─▒n ├ľnemi

├ça─čda┼č toplum olman─▒n ├Ân ┼čart─▒ okuma ┬ľ yazma oran─▒n─▒n y├╝ksek olmas─▒d─▒r. ├ça─čda┼č toplum seviyesine gelebilmek i├žin okuyan, okudu─čunu anlayan , bilgi ├╝reten, ├╝retti─či bilgiyi ya┼čama ge├žiren insan g├╝c├╝n├╝ yeti┼čtirmek gerekir. Yeti┼čmi┼č insan g├╝c├╝n├╝ sa─člayabilmek ise e─čitim programlar─▒n─▒n birbirini takip edici ve tamamlay─▒c─▒ bir zincir gibi haz─▒rlan─▒p uygulanmas─▒na ba─čl─▒d─▒r. Bu halkalar─▒n birincisi ┬ô ─░lk├Â─čretim Programlar─▒d─▒r ┬ô . ─░lk├Â─čretim programlar─▒ ilkokuma ┬ľ yazma temelinde geli┼čmektedir.

Okuma ┬ľ yazma ├Â─čretim metodu, ├žocu─čun t├╝m ya┼čam─▒ boyunca etkisini g├Âstermektedir. Birinci s─▒n─▒fta ilkokuma ┬ľ yazma ile g├╝d├╝len as─▒l ama├ž okumay─▒, okudu─čunu anlamay─▒ ├žocu─ča ├Â─čretmektir. Okudu─čunu anlayan ├žocuk, bilmediklerini ├Â─črenecek, gitmedi─či yerleri , g├Ârmedi─či ┼čeyleri g├Ârm├╝┼č gibi olacakt─▒r.

Bir ├žocu─čun okuma ┬ľ yazmay─▒ ├Â─črenmeye ba┼člamas─▒, ya┼č─▒ ve daha sonraki ya┼čam─▒ i├žin ├žok ├Ânemlidir. ├çocuk okuma ile en b├╝y├╝k bilgi edinme yolunu, yazma ile de anlat─▒m yolunu kazanacakt─▒r. Bunlar─▒n ├Ânemini ├žocuk daha ├Ânceden duyar ve okuma ┬ľ yazmaya heves eder. ─░┼čte bu heves ve bu g├╝├ž ├Â─čretmenin en b├╝y├╝k yard─▒mc─▒s─▒ olur.

├ľ─čretmen, bu ├Ânemli i┼če ba┼člamadan gerek ├žocuk, gerekse ├Â─čretim metodu ├╝zerinde gerekli bilgileri edinmi┼č, haz─▒rl─▒klar─▒n─▒ yapm─▒┼č olmal─▒d─▒r. ─░lk├Â─čretimde en fazla s─▒n─▒f tekrar─▒ birinci s─▒n─▒fta g├Âr├╝lmektedir. Bu s─▒n─▒ftaki ba┼čar─▒n─▒n, ilkokuma ┬ľ yazma ile ├Âl├ž├╝ld├╝─č├╝ d├╝┼č├╝n├╝l├╝rse bu dersin ├Ânemi daha da a├ž─▒k olarak g├Âr├╝lecektir. Birinci s─▒n─▒fta s─▒n─▒f tekrar─▒na karar verilen ├Â─črenciler arkada┼člar─▒ aras─▒nda da geri zekal─▒ olarak de─čerlendirilmektedir. Bedensel, zihinsel, duygusal ve sosyal y├Ânden bu ├Â─črenciler yeterince tan─▒nmamaktad─▒r.

├ťniversiteyi bitirmi┼č olanlarda bile h─▒zl─▒ okuyamama, okudu─čunu gere─či gibi anlayamama gibi kusurlar─▒n temeli bu s─▒n─▒fta bu s─▒n─▒fta at─▒l─▒r. ├ľ─čretmenlerimiz, bir an ├Ânce okuma ┬ľ yazmaya ge├žirmek amac─▒yla bu ya┼čtaki ├Â─črencilerin durumuna hi├žte uygun olmayan metotlar─▒ uygulamamaktad─▒r. Birinci s─▒n─▒f ├Â─črencisi toplu alg─▒lama yetene─čine sahiptir. ├çocuk her ┼čeyi, oldu─ču gibi toplu g├Âr├╝r. Bunun i├žin ├žocuk, ┼čekilleri, e┼čyay─▒ b├╝t├╝n olarak alg─▒lar; zamanla par├žalar─▒n─▒ fark etmeye ba┼člarlar. Bu sebeple ilkokuma ┬ľ yazma ├Â─čretiminde harflerden ba┼člamak yerine ├žocuk i├žin anlam ta┼č─▒yan k─▒sa c├╝mle ve kelimelerden hatta ├Âyk├╝ anlatarak ba┼člamak uygun olur. Okumaya ba┼člarken ├žocuk i├žin c├╝mle i├žindeki kelimeleri ay─▒rmak ├žok g├╝├ž olur. Harflerin yerine anlaml─▒ k─▒sa c├╝mle kullanmak onlar i├žin ilgi ├žekici oldu─ču gibi sembollerin bir anlam ifade etti─či fikrini ├žabuk kavrat─▒r. Bu yolla ├žabuk, ileride daha h─▒zl─▒ ve anlaml─▒ okuma al─▒┼čkanl─▒klar─▒n─▒ kazanma olana─č─▒na sahip olur. Bu sebeple ilk okuma ┬ľ yazmaya c├╝mle ile ba┼člamak, ├žocuk psikolojisinin ortaya koydu─ču bir ger├žektir.

├çocu─čun, ilk okuma ┬ľ yazmay─▒ kolayl─▒kla ├Â─črenebilmesi i├žin ona s├Âylenen s├Âzlerin sadece i┼čitip anlamas─▒ yetmez. Kelimeleri meydana getiren sesleri ├ž├Âz├╝mlemesi gerekir. Harf seslerini kavratmak g├╝├ž bir i┼čtir. Yaz─▒l─▒ bir kelimeyi hece ve harflere ay─▒rarak ├ž├Âz├╝mlemek daha kolayd─▒r. ├çocuk bak─▒mdan dili kal─▒p halinde ├Â─črenir. Konu┼čma ve anlamada buna g├Âre olur. Bu sebeple ilk okuma ┬ľ yazmaya harflerden ba┼člamak ├žocuk psikolojisine ayk─▒r─▒ d├╝┼čer. O halde ├ž├Âz├╝mleme metodu okuma ┬ľ yazma ├Â─čretimi i├žin en uygun metottur.

Okuyan, ara┼čt─▒ran, okudu─čunu anlayan ve anlatan bir nesil yeti┼čtirmek i├žin, mesleki bilgimizi artt─▒rmal─▒ ve okuma ┬ľ yazma ├Â─čretiminde ├ž├Âz├╝mleme metodundan vazge├žmemeliyiz.

Birinci S─▒n─▒f ├ľ─črencilerinin ├ľzellikleri

Bedensel Y├Ânden :

├çocu─čun okuma ┬ľ yazma mekanizmas─▒n─▒ zorlamadan kavrayabilmesi i├žin bedensel y├Ânden de haz─▒r olmas─▒ gereklidir. ├çocu─čun her ┼čeyden ├Ânce kulak ve g├Âz sa─čl─▒─č─▒n─▒n yerinde olmas─▒ gereklidir. Bu ya┼č grubunda ├žocuklar konular─▒ basit el i┼čleriyle daha kolay ├Â─črendikleri i├žin kas geli┼čiminde tam olmas─▒ gerekir.

Devimsel Y├Ânden :

Bu ya┼č grubu ├Â─črencilerin devimsel y├Ânden a┼ča─č─▒da belirtilen geli┼čim ├Âdevlerini yapmalar─▒ gerekir.

1 ┬ľ B├╝y├╝k ve k├╝├ž├╝k kaslar─▒ kullanmay─▒ ├Â─črenmek.

2 ┬ľ ├çe┼čitli oyunlarda beceri kazanmak.

3 ┬ľ Kurallar─▒ uyarak ya┼čamay─▒ ├Â─črenmek.

4 ┬ľ Kendi ya┼č─▒ndaki ki┼čilerle oynamay─▒ ve ya┼čamay─▒ ├Â─črenmek.

5 ┬ľ Ev d─▒┼č─▒ndaki ba┼čka ki┼čilerle ili┼čki kurabilmeyi ├Â─črenmek.

6 ┬ľ Kendi cinsine uygun davran─▒┼člar g├Âstermeyi ├Â─črenmek.

7 ┬ľ Kendine bakma ve temizlik al─▒┼čkanl─▒─č─▒ kazanmay─▒ ├Â─črenmek.

8 - Okuma - yazma, konu┼čma gibi temel becerileri kazanabilmeyi ├Â─črenmek.

Zihinsel Y├Ânden :

├ľ─črencilerimizin okuma ┬ľ yazma mekanizmas─▒n─▒ kavrayabilmeleri i├žin zihinsel y├Ânden de ┼ču ├Âzellikleri de kazanm─▒┼č olmas─▒ laz─▒md─▒r.

1 ┬ľ Cisimleri tan─▒yabilmeli,

2 ┬ľ Nesneleri s─▒n─▒fland─▒rabilmeli,

3 ┬ľ Somut i┼člemler d├Âneminde oldu─čundan bu d├Ânemde g├Âstermesi gereken davran─▒┼člar─▒ g├Âsterebilmeli,

4 ┬ľ Cisimlerin adlar─▒n bilebilmeli ve do─čru kullanabilmeli,

5 ┬ľ D├╝zg├╝n konu┼čabilmeli,

6 ┬ľ Nesneler ├╝zerinde d├╝┼č├╝nebilmeli ve onlar─▒ kendi d├╝┼č├╝nceleriyle tartabilmeli ve s─▒n─▒fland─▒rabilmelidir.

E─čer yukar─▒da say─▒lan ├Âzellikler ├Â─črencilerimiz kazanamam─▒┼čsa okuma ┬ľ yazma mekanizmas─▒n─▒ kavramaya haz─▒r de─čil demektir.

Duygusal Y├Ânden :

1 ┬ľ Bu s─▒n─▒fa yeni gelen ├Â─črenciler, ba┼čar─▒l─▒ olma ve takdir g├Ârme beklentisi i├žerisindedir. Bu sebepten dolay─▒ ├Â─čretme, ├Â─črencilerin yapt─▒klar─▒yla ilgilenmeli, onlar─▒n yapt─▒klar─▒n─▒ takdir etmeli ve b├Âylelikle ├žocu─ču aile ┼čefkatinden yoksun b─▒rakmamal─▒d─▒r.

2 ┬ľ Birinci s─▒n─▒fa yeni ba┼člayan ├žocu─čun psikolojisinde i├že d├Ân├╝kl├╝k ve yaln─▒zl─▒k duygusu hakimdir. Bunu da aile ortam─▒ndan yeni ayr─▒lmas─▒na ve ├ževreyi g├Âzlemledi─či i├žin ├╝st s─▒n─▒fa g├Âsterilen disipline bakarak korkmas─▒na ba─člayabiliriz.

├çocu─čun i├že d├Ân├╝kl├╝k ve yaln─▒zl─▒k duygusundan kurtarmak i├žin; ├Â─čretmenin, ├Â─črencilerini ve ailelerini iyi tan─▒mas─▒, her zaman onun yan─▒nda oldu─čunu hissettirmesi, ├Â─črencinin kendine olan g├╝ven duygusunu geli┼čtirebilmek i├žin okuldaki ve ├ževredeki e┼čyalar─▒ tan─▒tmas─▒ ve tuvalet, lavabo kullan─▒m─▒ gibi al─▒┼čkanl─▒klar─▒ kazand─▒rmas─▒ gerekmektedir.

Bu ya┼č grubu ├žocuklar─▒n bir ├žok korkular─▒ vard─▒r; ├Âdevini yeti┼čtirememek, ana- babay─▒ yitirmek, okula ge├ž kalmak, sevilmemek, baz─▒ hayal mahsul├╝ ┼čeylerden korkmak vb. ├ľ─čretmenin bu korkular─▒ tespit ederek bir anne ┬ľ baba ┼čefkatiyle yakla┼č─▒p ├žocu─čun korkular─▒n─▒ yenmesine yard─▒mc─▒ olmal─▒d─▒r.

Birinci S─▒n─▒f ├ľ─čretmeninin ├ľzellikleri

a ) Meslek sevgisi ta┼č─▒mal─▒d─▒r

b ) ─░nsan ve ├žocuk sevgisi ta┼č─▒mal─▒d─▒r: ├ľ─čretmenin ┼čekil vermek istedi─či insand─▒r. Bundan dolay─▒ insanlar─▒ ve ├žocuklar─▒ sevmelidir.

c ) Sab─▒rl─▒ ve ho┼čg├Âr├╝l├╝ olmal─▒d─▒r.

d ) Kendi imkanlar─▒yla kendini yenilemelidir. Bunun i├žinde s├╝rekli okumal─▒ ara┼čt─▒rmal─▒, mesleki genel k├╝lt├╝r bilgisine sahip olmal─▒d─▒r.

e ) ├çocuk e─čitimi, insan psikolojisi, geli┼čim psikolojisi, e─čitim sosyolojisi ve ├Â─čretim metot ve teknikleri konusunda gerekli bilgi ve beceriye sahip olmal─▒d─▒r.

f ) Sevmeyi ve kendini sevdirmeyi bilmelidir.

g ) Ortak ├žal─▒┼čma ve i┼čbirli─či yapma fikrine sahip olmal─▒, z├╝mre ├Â─čretmenlerinde yararlanabilme yoluna gidebilmeli, velilerle i┼čbirli─či yapabilmelidir.

h ) Planl─▒, d├╝zenli ├žal─▒┼čma beceri ve al─▒┼čkanl─▒─č─▒ kazanmal─▒, yapaca─č─▒ ├žal─▒┼čmalar─▒n uygulanabilir olmas─▒na dikkat etmelidir.

─▒ ) ├ľ─črenciler aras─▒nda olumsuz y├Ânden ay─▒r─▒m yapmaktan ka├ž─▒nmal─▒, olumlu te┼čviki becerebilmeli ve bu tutumuyla b├╝t├╝n s─▒n─▒f─▒ etkin duruma getirebilmelidir.

i ) T├╝rk milletini ve vatan─▒n─▒ candan sevmeli, Atat├╝rk ─░lke ve ─░nk─▒laplar─▒na ba─čl─▒ olmal─▒, bunlar i├žin ├žal─▒┼čmaktan zevk almal─▒d─▒r.

j ) Bir ├Â─čretmende bulunmas─▒ gereken di─čer ├Âzelliklere de sahip olmal─▒d─▒r.

─░lkokuma ┬ľ Yazma ├ľ─čretiminde Ba┼čar─▒s─▒zl─▒k ve Verimsizlik Sebepleri

Birinci s─▒n─▒fta ba┼čar─▒s─▒z olan ├žocuklar─▒n hemen hepsi ilkokuma ┬ľ yazma faaliyetlerinde ba┼čar─▒s─▒zl─▒k g├Âstererek kalmaktad─▒rlar. Bu konunun ├Ânemli bir taraf─▒ da ilk y─▒lda s─▒n─▒fta kalan ├žocuklar─▒n gelecek y─▒llarda problem duruma gelmeleri ve okul hayat─▒nda uyumsuz olmalar─▒d─▒r. Bu bak─▒mdan ilkokuma ┬ľ yazma ├Â─čretimindeki verimsizlik-ba┼čar─▒s─▒zl─▒k sebepleri ayr─▒ bir ├Ânem arz eder. Bunlar─▒ ise ┼č├Âyle s─▒ralamak m├╝mk├╝nd├╝r;

1 ┬ľ ─░lkokuma ┬ľ yazma ├Â─čretiminin ama├žlar─▒n─▒n a├ž─▒k ┼čekilde tespit edilmemesi.

2 ┬ľ ─░lkokuma ┬ľ yazma ├Â─čretiminin metot ve tekniklerinin yeteri kadar a├ž─▒klanmam─▒┼č olmas─▒.

3 ┬ľ ├ľ─čretmen yeti┼čtiren okullarda ├Â─čretmen adaylar─▒n─▒n ilkokuma ┬ľ yazma ├Â─čretimi bak─▒m─▒ndan iyi yeti┼čtirilmemeleri. Bir k─▒s─▒m ├Â─čretmenlerin, c├╝mle metodunu ve uygulamas─▒n─▒ iyi kavrayamam─▒┼č olmalar─▒ ve baz─▒ ├Â─čretmenler taraf─▒ndan c├╝mle metodunun uygulanmamas─▒.

4 ┬ľ Birinci s─▒n─▒flar─▒n tecr├╝beli ve ba┼čar─▒l─▒ ├Â─čretmenlere verilmeyi┼či.

5 ┬ľ ├çocuklar─▒n okul olgunlu─čuna gelip gelmedikleri hususu ara┼čt─▒r─▒lmadan (okul ┬ľ aile ) birinci s─▒n─▒fa geli┼čig├╝zel kaydedilmeleri.

6 ┬ľ ├çocuklarda ki g├Ârme, i┼čitme vb. Noksanl─▒klar─▒n tespit edilerek bunlar─▒n giderilmesi i├žin gereken tedbirlerin al─▒nmamas─▒.

7 ┬ľ Birinci s─▒n─▒flar─▒ okutan ├Â─čretmenlerin bu s─▒n─▒f ├žal─▒┼čmalar─▒na gerekti─či ┼čekilde haz─▒rlanmamalar─▒.

8 ┬ľ Birinci s─▒n─▒f ├žocuklar─▒n─▒n ├Âzellikleri dikkate al─▒nmadan, bu s─▒n─▒f ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒n geli┼čig├╝zel yap─▒lmas─▒.

9 ┬ľ ├çocuklar─▒n gerekli haz─▒rl─▒k e─čitimine tabi tutulmadan yani okuma ┬ľ yazmaya haz─▒r duruma getirilmeden okuma ┬ľ yazmaya ba┼članmas─▒.

10 ┬ľ ─░lkokuma ┬ľ yazma konular─▒n─▒n, ├žocuklar─▒n dil ├Âzellikleri, c├╝mle metodu ve ilkokuma ┬ľ yazma ├Â─čretimi tekniklerinin dikkate al─▒nmadan geli┼čig├╝zel se├žilmesi.

11 ┬ľ Birinci s─▒n─▒f ├Â─čretmenlerinin, planlar─▒n─▒ ├Â─črenci ve s─▒n─▒f ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒n ├Âzelliklerini, ilkokuma ┬ľ yazma ├Â─čretimi tekniklerini dikkate almadan yetersiz haz─▒rlamalar─▒.

12 ┬ľ Planlar─▒nda ├Âzellikle ilkokuma ┬ľ yazma ├Â─čretimi k─▒sm─▒n─▒n ama├žlara hizmet edecek ┼čekilde yer almamas─▒.

13 ┬ľ Birinci s─▒n─▒flar─▒n ├žok kalabal─▒k olmas─▒ ve bu y├╝zden ├Â─čretmenlerin ├žocuklarla ferdi olarak me┼čgul olamamalar─▒, de─čerlendirmelere yeterli zaman ay─▒ramamalar─▒ ve ├žal─▒┼čmalar─▒ zaman─▒nda, d├╝zenli,dikkatli, iyi bir ┼čekilde kontrol edememeleri.

14 ┬ľ ├ľzellikle k├Ây okullar─▒na al─▒nan ├Â─črenciler aras─▒nda zeka ve ya┼č farklar─▒n─▒n bulunmas─▒ ( daha ├žok birle┼čtirilmi┼č s─▒n─▒flarda ).

15 ┬ľ ├ľ─čretimi ileri ├žocuklara g├Âre ayarlan─▒p geri ve s─▒n─▒fta kalm─▒┼č ├žocuklar─▒n ihmal edilmesi.

16 ┬ľ ├ľzellikle birle┼čtirilmi┼č s─▒n─▒fl─▒ okullarda, zaman darl─▒─č─▒ y├╝z├╝nden, ├Â─čretmenin, birinci s─▒n─▒f ├Â─črencileriyle yeterince me┼čgul olamamas─▒.

17 ┬ľ Birinci s─▒n─▒f ├Â─črencilerinin okula normal devam etmemeleri.

18 ┬ľ ─░lkokuma ┬ľ yazma ara├žlar─▒n─▒n noksan olmas─▒ veya mevcutlar─▒n kullan─▒lmamas─▒.

19 ┬ľ Ba┼člang─▒├žta ├žocuklar─▒n kavrayamayacaklar─▒ ┼čekilde uzun ve zor kelime ve c├╝mlelerin verilmesi.

20 ┬ľ Okuma ┬ľ yazman─▒n birlikte y├╝r├╝t├╝lmemesi.

21 ┬ľ ├ľ─čretilen kelime ve c├╝mleler ├╝zerinde yeteri kadar al─▒┼čt─▒rma yap─▒lmamas─▒, bu kelime ve c├╝mlelerin okuma ve yazmas─▒n─▒n tam manas─▒yla kavrat─▒lmamas─▒.

22 ┬ľ ├çocuklar─▒ her d├Ânemde-a┼čamada yeterince haz─▒rlamadan ,zaman─▒ndan ├Ânce veya ge├ž ├ž├Âz├╝mlemeye ge├žilmesi, ├ž├Âz├╝mleme tekniklerinin dikkate al─▒nmamas─▒, c├╝mle, kelime ve hece ├ž├Âz├╝mlemelerinin tam olarak ve zaman─▒nda yap─▒lmamas─▒.

23 ┬ľ ├ç├Âz├╝mleme d├Ânemlerinde yeteri kadar al─▒┼čt─▒rma yap─▒lmamas─▒, okuma ┬ľ yazma mekanizmas─▒n─▒n iyi kavrat─▒lmamas─▒.

Bu ba┼čar─▒s─▒zl─▒k ve verimsizlik sebepleri;

a ) ├ľ─čretmenden

b ) ├ľ─črenciden

c ) Okul ve ├ževreden ( aile ) kaynaklanabilir.

─░lkokuma ┬ľ Yazma Dersinin Ama├žlar─▒

─░lkokuma ┬ľ yazma dersinin, ilk├Â─čretim program─▒nda verilen ama├žlar─▒ndan baz─▒lar─▒ a┼ča─č─▒da verilmi┼čtir.

─░lkokuma ┬ľ yazma ├Â─čretiminin genel amac─▒ ├žocu─ča ya┼čam─▒ boyunca kullanaca─č─▒ okuma ve yazman─▒n temel becerilerini kazand─▒rmakt─▒r.

Ayr─▒ca;

a ) T├╝rk├že de ├žocuk dilindeki kelimelerden faydalan─▒larak ├Â─črencilere okuma -yazmay─▒ kavratmak.

b ) Kelime da─čarc─▒klar─▒n─▒ d├╝zeye uygun olarak zenginle┼čtirmek.

c ) Bildi─či kelimeler yard─▒m─▒yla, okudu─ču bir kitab─▒ veya ya┼čad─▒─č─▒, g├Ârd├╝─č├╝ bir olay─▒ anlama ve anlat─▒m becerisi kazand─▒rmak.

d ) Do─čal bir sesle okuma becerisi kazand─▒rmak.

e ) T├╝rk├že┬ĺyi sevdirme ve tekni─čine uygun okuma ┬ľ yazma becerisi kazand─▒rmak.

f ) Karma┼č─▒k olmayan resim ve olaylar─▒, ├Â─črendi─či kelimeler yard─▒m─▒yla s├Âzl├╝ ve yaz─▒l─▒ anlatabilme yeteneklerini geli┼čtirmek.

g ) Nokta, soru i┼čareti, ├╝nlem gibi noktalama i┼čaretlerini ve b├╝y├╝k harfleri yerinde kullanma al─▒┼čkanl─▒─č─▒ kazand─▒rmak.

h ) 29 harfin uygun bir bi├žimde yaz─▒l─▒┼člar─▒n─▒ kavratarak i┼člek bir el yaz─▒s─▒ kazand─▒rmak.

─▒ ) ├ľ─črenilen ve tan─▒nan kelimelerin T├╝rk├že imla kurallar─▒na uygun ve do─čru yaz─▒lmalar─▒n─▒ sa─člamak.

j ) Okuma mekanizmas─▒n─▒ kavratarak do─čru, ├žabuk ve anlaml─▒ okumay─▒ sa─člamak.

k ) Okuma yazman─▒n temelini ├žocuklara davran─▒┼č olarak kazand─▒rmak.

l ) ├çocuklara okuma ┬ľ yazma zevk ve al─▒┼čkanl─▒─č─▒n─▒ kazand─▒rmak.

m ) Dilini kullanmada, kelime ve kural bak─▒m─▒ndan kendine g├╝ven sa─člamak.

┼×imdi ilk okuma ve yazma ├Â─čretiminde verimli olmak i├žin g├Âz ├Ân├╝nde bulundurmam─▒z gereken belli ba┼čl─▒ ilkelere bir g├Âz atal─▒m.

Genel ilkeler ┼ču ┼čekilde ortaya konmu┼čtur.

1 ┬ľ ├çocuk ┬ľ gen├ž ve yeti┼čkin ├Â─črenme s├╝recinde etkin olmal─▒d─▒r. Yaparak, ya┼čayarak ├Â─črenme temel bir ├Â─črenme ilkesidir.

2 ┬ľ Becerilerin kazan─▒lmas─▒nda ve kal─▒c─▒l─▒─č─▒n sa─članmas─▒nda tekrar ├Ânemli bir rol oynamaktad─▒r.

3 ┬ľ ├ľ─črenmede do─čru davran─▒┼člar peki┼čtirilmelidir.

4 ┬ľ ├ľ─čretilecek bilgiler basitten karma┼č─▒─ča gidecek ┼čekilde s─▒ralanmal─▒d─▒r.

5 ┬ľ Kavrayarak ├Â─črenme, ezbere ├Â─črenmeden daha kal─▒c─▒d─▒r.

6 ┬ľ ├ľ─črenme sonunda geri d├Ân├╝tler verme, ├Â─črencilere yanl─▒┼č ve do─črular─▒ g├Âsterme, ├Â─črenmeye kar┼č─▒ olumlu tutum geli┼čtirmektedir.

7 ┬ľ Yeni ├Â─črenilenler ├Ânceki ├Â─črenilenler ile b├╝t├╝nle┼čtirilmelidir.

8 ┬ľ ├ľ─čretim durumlar─▒, ├Â─črencinin yeteneklerine g├Âre d├╝zenlenmelidir.

9 ┬ľ ├ľ─črenme, ├Â─črencinin i├žinde bulundu─ču k├╝lt├╝re g├Âre bi├žimlenmelidir.

10- ├ľ─črenmede ├Â─črencinin kayg─▒ d├╝zeyi g├Âz ├Ân├╝nde bulundurulmal─▒, cesaretlendirme ve y├Ânlendirmeye yer verilmelidir.

11 ┬ľ ├ľ─črenmede ├Â─črencinin de─čerleri g├Âz ├Ân├╝ne al─▒nmal─▒d─▒r.

12 ┬ľ ├ľ─črenmede grubun yap─▒s─▒ ve atmosferi ├Â─črenmeyi etkilemektedir.

13 ┬ľ ├ľ─črenme i├žin yeterli zaman verilmelidir.

─░lkokuma ┬ľ Yazma ├ľ─čretiminin Genel Esaslar─▒

Genel amac─▒; ├žocu─ča hayat─▒ boyunca kullanaca─č─▒ okuma ┬ľ yazma ve matematik ile ilgili temel bilgi ve becerileri her y├Ân├╝yle kazand─▒rmak olan ilk okuma ┬ľ yazma ├žal─▒┼čmalar─▒nda ve t├╝m etkinliklerde ├Â─čretmenin daima g├Âz ├Ân├╝nde bulunduraca─č─▒ genel esas ise ├žocuklar─▒n ├Â─črenme ve geli┼čmelerine yard─▒mc─▒ olmak ve onlar i├žin elveri┼čli bir ├Â─črenme ortam─▒ haz─▒rlamakt─▒r.

Buraya kadar ilkokuma ┬ľyazma ├Â─čretiminin ama├žlar─▒, esaslar─▒, ├Â─čretmenin sorumlulu─ču, ├Â─črencilerin temel ├Âzellikleri, ├Â─čretmenin ├Âzellikleri, ba┼čar─▒s─▒zl─▒ verimsizlik sebepleri gibi ├Ânemli hususlar─▒ ifade etmek. T├╝m bu bilgiler ─▒┼č─▒─č─▒nda :

─░lkokuma ┬ľ yazma ├Â─čretiminde verimli olmak i├žin ├Â─čretmenin g├Âz├Ân├╝nde bulundurmas─▒ gereken ilkeleri ┼č├Âyle s─▒ralayabiliriz;

1 ┬ľ Dil bilgiden ├žok bir beceri i┼čidir. Onun i├žin ├Â─čretmen, etkinliklerde bilgiyi beceriye d├Ân├╝┼čt├╝r├╝c├╝ ├žal─▒┼čmalara yer vermelidir.

2 ┬ľ ├ľ─čretmen ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒ ├Ânceden ├žok iyi planlamal─▒d─▒r. Dikkatli, ├Âzenli bir planlama ba┼čar─▒l─▒ bir ├Â─čretimin temel ┼čart─▒d─▒r.

3 ┬ľ ├ľ─čretimde yak─▒ndan uza─ča, basitten karma┼č─▒─ča, somuttan soyuta do─čru giden bir yol izlenmeli ve ├Â─čretim ┬ľ ├Â─črenme ilkeleri daima g├Âz ├Ân├╝nde bulundurulmal─▒d─▒r.

4 ┬ľ E─čitim ┬ľ ├Â─čretimde g├Ârsel ve i┼čitsel ara├ž gere├žler kullan─▒lmal─▒d─▒r. ├ç├╝nk├╝ e─čitim ┬ľ ├Â─čretimde ├Â─črencilerin duyu organlar─▒n─▒ ne kadar ├žok harekete ge├žirirsek o kadar etkili ve ba┼čar─▒l─▒ oluruz.

5 - E─čitim ┬ľ ├Â─čretim g├╝nl├╝k ya┼čam ile ilgi kurularak yap─▒lmal─▒d─▒r. Yani, dersleri i┼člerken ├Â─črencilerin konu ile g├╝nl├╝k ya┼čamlar─▒ aras─▒nda ilgi kurmalar─▒na yard─▒mc─▒ olunmal─▒ ve g├╝nl├╝k ya┼čamlar─▒ndan ├Ârnekler verilmelidir.

6 ┬ľ ├ľ─črencilerin derslere kat─▒l─▒m─▒ sa─članmal─▒d─▒r. Bu konuda, konu┼čmalar tekrar ├žal─▒┼čmalar─▒, soru cevap,oyunla┼čt─▒rma gibi yollar etkilidir.

7 ┬ľ ├ľ─čretimde bireysel ayr─▒l─▒klar g├Âz ├Ân├╝nde tutulmal─▒d─▒r.

8 ┬ľ ├ľ─črencilerde derse ve konuya kar┼č─▒ ilgi ve istek uyand─▒r─▒lmal─▒d─▒r.

─░lkOkuma Yazma ├ľ─čretimine Haz─▒rl─▒k

├ľ─čretmenin Yapaca─č─▒ Haz─▒rl─▒klar

─░lkokuma ┬ľ yazma ├Â─čretiminin ba┼čar─▒l─▒ olmas─▒n─▒n ├Ân ┼čart─▒ ├Â─čretmenin yapaca─č─▒ iyi bir haz─▒rl─▒ktan ge├žmektedir. Yeterli haz─▒rl─▒k olmadan ├Â─čretmenin ba┼čar─▒y─▒ yakalamas─▒ m├╝mk├╝n g├Âr├╝nmemektedir. Bu nedenle yap─▒lacak olan haz─▒rl─▒klar─▒ ┼ču ba┼čl─▒klar alt─▒nda toplamal─▒y─▒z.

1.1 ┬ľ Bilgi y├Ân├╝nden haz─▒rlanmak.

1.2 ┬ľ Kullan─▒lacak ara├ž ve gere├žleri haz─▒rlama.

1.3 ┬ľ ─░lkokuma ┬ľ yazma ├Â─čretimini planlama.

1.4 ┬ľ Y─▒ll─▒k plan haz─▒rlama ve T├╝rk├že konular─▒n─▒ bu plana da─č─▒tma.

1.5 ┬ľ S─▒n─▒f─▒ ├Â─čretime haz─▒rlama.

1.1 Bilgi Y├Ân├╝nden Haz─▒rlama

├ľ─čretmenin bilgi y├Ân├╝nden kendini haz─▒rlamas─▒ i├žin, e─čitim ┬ľ ├Â─čretim ba┼člamadan ├Ânce ├že┼čitli mesleki kaynaklardan ├Âzelliklede, ─░lk├Â─čretim Program─▒ T├╝rk├že B├Âl├╝m├╝, ba┼čta olmak ├╝zere mesleki bilgisini yenilemesi, y─▒l boyunca kullanaca─č─▒ ara├ž ┬ľ gere├žleri ve metotlar─▒ tespit ederek bu konularda haz─▒rl─▒klar─▒n─▒ tamamlamas─▒ gereklidir.

1.2 Kullan─▒lacak Ara├ž ve Gere├žleri Haz─▒rlamak

Kullan─▒lacak ara├ž ve gere├žler ┼čunlar─▒d─▒r:

1.2.1 ┬ľ ├çocuk oyunlar─▒.

1.2.2 ┬ľ Oyun gere├žleri.

1.2.3 ┬ľ Resimler ve resimli hikayeler.

1.2.4 ┬ľ ┼×ark─▒ ve t├╝rk├╝ler.

1.2.5 ┬ľ Okuma ara├žlar─▒.

Çocuk Oyunları

Daha ├Âncede belirtildi─či gibi okula yeni gelen ├žocuklarda i├že d├Ân├╝kl├╝k hakimdir. Onlar─▒ okula al─▒┼čt─▒rmak ve i├že d├Ân├╝kl├╝klerini ortadan kald─▒r─▒p, sosyal ileti┼čimlerini artt─▒rmak i├žin oyunlardan faydalanabiliriz.

1.2.2 Oyun Gere├žleri

Okulun ilk g├╝nlerinde ├Â─čretmenin ├Â─črencilerle en iyi diyalo─ču kurabilece─či ve ├Â─črencilere vermek istedi─či e─čitim ya┼čant─▒lar─▒n─▒ kazand─▒rabilece─či ara├žlardan biriside oyun gere├žleridir. Bu sebepten dolay─▒ ├Â─čretmen okul a├ž─▒lmadan ├Ânce imkan dahilinde ┼či┼čeler, makaralar, boncuklar, d├╝─čmeler, bo┼č kibrit kutular─▒ toplay─▒p okula getirebilir.

1.2.3 Resimler ve Resimli Hikayeler

Bu ara├žlar─▒ ├Âzellikle i├že d├Ân├╝k ├Â─črencileri s─▒n─▒fa kayna┼čt─▒rmak i├žin kullanabiliriz. Resimler ├╝zerinde ├Â─črenciler konu┼čturularak onlar hakk─▒nda bilgi sahibi olunabilir. Ayr─▒ca resimler ├Â─črencilere yorumlat─▒larak konu┼čma yetenekleri de artt─▒r─▒labilir.

1.2.4 ┼×ark─▒ ve T├╝rk├╝ler.

├ľ─čretmen, sene ba┼č─▒nda derleyece─či ┼čark─▒ ve t├╝rk├╝leri hem okulun ilk g├╝nlerinde hem de ilerleyen g├╝nlerdeki m├╝zik derslerinde kullanabilir. Ayr─▒ca, ders i├žerisinde ilginin kayboldu─ču anlarda da a┼č─▒r─▒ya ka├žmamak ┼čart─▒yla bu ┼čark─▒ ve t├╝rk├╝ler kullan─▒labilir.

Bu ama├žla ├Â─čretmenin dramatize edilebilen ( k├╝├ž├╝k asker, postac─▒ ) i├žerisinde taklitlere yer verilen ( Ali Baban─▒n bir ├žiftli─či var ) ve s├Âylenip canland─▒r─▒labilen ( kara kedi, miki fare ) ├žocuk ┼čark─▒lar─▒n─▒ sene ba┼č─▒nda derlemesi ├žok yararl─▒ olur.

1.2.5 Okuma Ara├žlar─▒

Okuma ara├žlar─▒ okuma ┬ľ yazma mekanizmas─▒ kazand─▒r─▒ld─▒ktan sonra kullan─▒labilir. Bu ara├žlar ( masallar, tekerlemeler, fabllar, ┼čiirler ve f─▒kralar ) sayesinde ├Â─črencilerin kelime hazineleri ve konu┼čma yetenekleri geli┼čtirilebilir.

1.3 ┬ľ ─░lkokuma ┬ľ yazma ├Â─čretimini planlama.

─░lkokuma ve yazma ├Â─čretiminde ba┼čar─▒, b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de ├Â─čretmenin planlamas─▒na ba─čl─▒d─▒r. Bu nedenle ilkokuma ve yazma ├Â─čretimini planlanmas─▒ ├╝zerinde ├Ânemle durulmas─▒ gerekmektedir. Planlama konusu ┼ču ba┼čl─▒klar alt─▒nda ele al─▒n─▒r:

a ) ─░lkokuma ve yazma etkinliklerine ayr─▒lacak zaman─▒ belirleme,

b ) Al─▒┼čt─▒rma ( haz─▒rl─▒k ├žal─▒┼čmalar─▒ ve zaman─▒n─▒ tespit etme),

c ) ─░lkokuma ┬ľ yazma da ele al─▒nacak c├╝mleleri tespit etme,

d ) C├╝mleleri y─▒ll─▒k plana da─č─▒tma.

Her ne kadar sene ba┼č─▒nda yapaca─č─▒m─▒z planlamada zaman─▒ kesin ├žizgileriyle belirliyemesek de ge├ži┼č d├Ânemlerini ( haz─▒rl─▒k, c├╝mle, kelime, hece ve ses ) iyi belirlememiz yararl─▒ olur. Ancak uygulamaya ge├žildi─činde ge├ži┼č d├Ânemlerinde ├ževre ┼čartlar─▒na ve ├Â─črencilerin durumuna g├Âre de─či┼čiklikler yapmam─▒z gerekebilir. Fakat yinede zorunluluk olmad─▒─č─▒ takdirde bu planlaman─▒n d─▒┼č─▒na ├ž─▒k─▒lmamas─▒ yararl─▒ olur.

1.4 ┬ľ Y─▒ll─▒k plan haz─▒rlama ve T├╝rk├že konular─▒n─▒ bu plana da─č─▒tma.

├ľ─čretmenin e─čitim ┬ľ ├Â─čretim y─▒l─▒ ba┼člamadan ├Ânce, ├ževre ┼čartlar─▒n─▒ da g├Âz ├Ân├╝ne alarak y─▒ll─▒k plan─▒ haz─▒rlamas─▒ ve verece─či fi┼č c├╝mlelerini bu planda, ├╝nitelere g├Âre payla┼čt─▒rmas─▒ gereklidir. Yapaca─č─▒ bu plan sayesinde ├Â─čretmen tam kesin hatlar─▒yla olmasa dahi ne zaman nerede olaca─č─▒n─▒ g├Ârebilir.

Burada haz─▒rlanan plan hen├╝z e─čitim ve ├Â─čretime ge├žilmeden yaz─▒n haz─▒rlanan taslak y─▒ll─▒k pland─▒r. Bu plandaki devrelerin ├Âzellikle s├╝releri ba┼čta olmak ├╝zere tamamen bir taslak niteli─či ta┼č─▒d─▒─č─▒ unutulmamal─▒d─▒r. Bu taslak plan e─čitim ┬ľ ├Â─čretime ge├žildikten sonra ┬ôHaz─▒rl─▒k D├Ânemi┬ö i├žinde gerekli de─či┼čiklikler ile Esas Plan haline d├Ân├╝┼čt├╝r├╝lecektir.

Okuma yazma takvimi : Bir ├Â─čretim y─▒l─▒ s├╝resince okuma yazma ├Â─čretimi ile ilgili olarak yap─▒lacak ├žal─▒┼čmalar─▒n ├╝niteleriyle birlikte s├╝relerin konmas─▒, hangi devrenin ( yakla┼č─▒k ) ne zaman ba┼člayaca─č─▒n─▒n belirlenmesidir. Yani bir anlamda okuma ┬ľ yazma ├Â─čretiminin teknik planlamas─▒d─▒r. Okuma ┬ľ yazma ├Â─čretimini s─▒n─▒f─▒n ve ├ževrenin ├Âzelliklerine uygun olarak planland─▒─č─▒nda, her basama─č─▒n hedef davran─▒┼člar─▒ i├žin etkili e─čitim ya┼čant─▒lar─▒ d├╝zenlendi─činde ve zaman ekonomik kullan─▒ld─▒─č─▒nda birinci d├Ânemin sonu, ikinci d├Âneminde ba┼člar─▒nda tamamlanabilece─či s├Âylenebilir. Uygulamalarda bunu g├Âstermektedir.

A┼ča─č─▒daki ┼čekilde g├Âr├╝ld├╝─č├╝ gibi ilkokuma- yazma ├Â─čretimi, birbirleriyle ili┼čkili ve i├ž i├že alt─▒ d├Ânem ┬ľ devre, basamakta ger├žekle┼čtirilmektedir.

Hece D├Ânemi

S├Âzc├╝k D├Ânemi

C├╝mle D├Ânemi

Haz─▒rl─▒k D├Ânemi

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7.

Ay Ay Ay Ay Ay Ay Ay

1.5. ┬ľ S─▒n─▒f─▒ ├ľ─čretime Haz─▒rlama

E─čitim ┬ľ ├Â─čretim y─▒l─▒ ba┼č─▒nda ├Â─črencilerin okula ─▒s─▒nd─▒r─▒lmas─▒ ve okula kar┼č─▒ ilk ba┼čta olumsuz bir tav─▒r tak─▒nmalar─▒n─▒ ├Ânlemek i├žin s─▒n─▒f─▒n haz─▒r bulundurulmas─▒ ├Ânemlidir. ├ľ─čretmen s─▒n─▒f─▒ haz─▒r duruma ve ilgi ├žekici hale getirmek i├žin ├že┼čitli resimler, masallar, hikaye kitaplar─▒ ve haz─▒rl─▒k d├Âneminde kullanabilece─či oyuncaklarla donatabilir. Ayr─▒ca s─▒n─▒f─▒n temizli─činin ve de boyas─▒n─▒n da g├Âzden ge├žirilmesi yararl─▒ olur.

2. ├çocu─ču Okula ve ├ľ─čretime Haz─▒rlama

Okulun bir par├žas─▒ olan s─▒n─▒f, e─čitim ┬ľ ├Â─čretime haz─▒rland─▒ktan sonra ├Â─črencilerin, okuma yazmaya haz─▒r olmalar─▒ g├Âzlenmelidir. Okulla yeni tan─▒┼čan ├Â─črencilere , okulun d├╝zen ve disiplini hissettirmeden, okul hayat─▒n─▒n kurallar─▒ verilmeye ├žal─▒┼č─▒lmal─▒d─▒r. Bu kurallar verilirken klasik y├Ântemler de─čil oyunlar kullan─▒lmal─▒d─▒r.

Okuma ┬ľ yazmaya haz─▒r olmayan ├žocuklar─▒ haz─▒rlayabilmek i├žin, a┼ča─č─▒daki ┼ču ├žal─▒┼čmalar yap─▒labilir;

2.1. Resimler ├╝zerinde konu┼čturma.

2.2. Masal, ├Âyk├╝, ┼čiir ve f─▒kra okuma.

2.3. Oyun ve i┼č yoluyla el becerilerini geli┼čtirme.

2.4. Resimli kitaplar kar─▒┼čt─▒rmalar─▒n─▒ sa─člama.

2.5. Kum ve toprak ├╝zerinde ├žal─▒┼čt─▒rma.

2.6. Yaz─▒ tahtas─▒nda ├žal─▒┼čt─▒rma.

2.7. Resim ve s├╝sler yapt─▒rma.

2.8. ├çizgi ├žal─▒┼čmalar─▒ yapt─▒rma.

2.1. Resimler ├╝zerinde konu┼čturma

Bu yolla ├Â─črencinin hem konu┼čma yetene─či artt─▒r─▒l─▒r hem de hayal g├╝├žleri ve kelime hazineleri geli┼čtirilebilir. Ayr─▒ca bir olay─▒ anlatan resimleri olay s─▒ras─▒na g├Âre dizerek okuman─▒n soldan sa─ča do─čru oldu─čunu da kavratabiliriz. Resimler se├žilirken resimlerin ├žocuk d├╝zeyine uygunlu─ču, yal─▒nl─▒─č─▒ ve renklili─činin g├Âz ard─▒ edilmemesi uygun olur.

2.2. Masal, ├ľyk├╝, ┼×iir ve F─▒kra Okuma

├ľ─čretmen, okula yeni gelen ├Â─črencilere okulu sevdirmek ve onlar─▒ okumaya ├Âzendirmek i├žin masallar, ┼čiirler ve f─▒kralar okuyabilir. Okudu─ču bu eserlerin resimli olmas─▒ kazand─▒r─▒lmak istenen e─čitim ya┼čant─▒lar─▒ y├Ân├╝nden daha yararl─▒ olur. ├ç├╝nk├╝ ├Â─črencilere, okunan eserlerdeki resimler g├Âsterilerek yorumlar yapt─▒r─▒labilir.

2.3. Oyun ve ─░┼č Yoluyla El Becerilerini Geli┼čtirme

Oyunlar bilin├žli kullan─▒l─▒rsa ├žocu─ču okula ─▒s─▒nd─▒rman─▒n yan─▒nda, okuma ┬ľ yazma ├Â─čretimine de haz─▒rlar. Sek sek, halka gibi oyunlar oynat─▒l─▒rken ├žizdirilen ┼čekiller ├žocuklar─▒n k├╝├ž├╝k kas hareketlerini geli┼čtirir. Bu gibi oyunlar oynat─▒l─▒rken dikkat edilecek en ├Ânemli nokta; grubun olabildi─čince k├╝├ž├╝k tutulmas─▒d─▒r. ├ç├╝nk├╝ grup ne kadar k├╝├ž├╝k tutulursa, ├žocukta o ├Âl├ž├╝de aktif olur.

2.4. Resimli Kitap Kar─▒┼čt─▒rmalar─▒n─▒ Sa─člamak

Resimler ve resimli kitaplar─▒n kullan─▒lmas─▒yla ilgili yararlar─▒ a├ž─▒klam─▒┼čt─▒k. Buna ek olarak bu kitaplar─▒n kullan─▒lmas─▒yla ├Â─črenciye, bir kitab─▒n nas─▒l tutulaca─č─▒, sayfalar─▒n nas─▒l ├ževrilece─či, kitap okurken v├╝cudun nas─▒l duraca─č─▒ gibi davran─▒┼člar─▒ da kazand─▒rabiliriz.

2.5. Kum ve Toprak ├ťzerinde ├çal─▒┼čt─▒rma

Kalem tutmaya haz─▒r olmayan ├Â─črencileri, kum ve toprak ├╝zerinde ├žal─▒┼čt─▒rarak kalem tutmaya haz─▒r hale getirebiliriz. Yap─▒lacak olan bu ├žal─▒┼čmalarla ├Â─čretmen, ├Â─črencilerin k├╝├ž├╝k kaslar─▒n─▒ bir oyun havas─▒ i├žerisinde ve onlar─▒ s─▒kmadan haz─▒r hale getirebilir.

2.6. Yaz─▒ Tahtas─▒nda ├çal─▒┼čt─▒rma

Tahtada yap─▒lacak ilk ├žal─▒┼čmalarda ├Â─črencilere, serbest ├žizgiler ve resimler ├žizdirebiliriz. Yap─▒lacak bu ├žal─▒┼čmalarla ├Â─črencilerin, b├╝y├╝k kas hareketleri geli┼čtirilmi┼č olunur. Bu ├žal─▒┼čmalar s─▒ras─▒nda renkli tebe┼čirlerin kullan─▒lmas─▒ da ├Â─črencilerin konuya kar┼č─▒ ilgisini artt─▒r─▒r.

2.7. Resimler ve S├╝sler Yapt─▒rma

Bu etkinli─čin yap─▒labilmesi i├žin ├Â─črencinin kalem kullanmas─▒ gerekmektedir. Bu etkinlikler yap─▒l─▒rken ├Â─črencilerin, ├Â─čretmen taraf─▒ndan iyi g├Âzlenmesi ve kalem tutamayan ├Â─črencilerin tespit edilerek, k├╝├ž├╝k kaslar─▒n─▒ geli┼čtirici ├žal─▒┼čmalara a─č─▒rl─▒k vermesi yararl─▒ olur. Ayr─▒ca ├Â─čretmenin, kalemi yanl─▒┼č tutan ├Â─č├╝rencilere de do─črusunu g├Âstermesi gerekmektedir.

2.8. ├çizgi ├çal─▒┼čmalar─▒ Yapt─▒rma

├ľ─črencilerimizi okuma ┬ľ yazma ├Â─čretimine haz─▒rlamada yararlanabilece─čimiz en ├Ânemli etkinlik hi├ž ┼č├╝phesiz ki ├žizgi ├žal─▒┼čmalar─▒d─▒r. Bu etkinli─če kadar geli┼či g├╝zel ├žizilen ├žizgiler, bu andan itibaren bir kurala dayand─▒r─▒lmal─▒d─▒r.

┼×imdiye kadar say─▒lan etkinliklerin hepside okuma ┬ľ yazma mekanizmas─▒n─▒ kazanabilmek i├žin yeterli haz─▒rl─▒─č─▒ olmayan ├Â─črenciler i├žindir. Yoksa bu etkinlikleri haz─▒r olan ├Â─črencilere yapt─▒rman─▒n fazla bir yarar─▒ yoktur. Haz─▒r olan ├Â─črencilere bu etkinlikler yukar─▒da anlat─▒lan boyutuyla uygulanmay─▒p, d├╝zeylerine uygun etkinliklerin yapt─▒r─▒lmas─▒ daha yararl─▒ olur.

3. ─░lkokuma Yazma Y├Ântem ve Teknikleri

3.1. Birle┼čim ( sentez ┬ľ harf ┬ľ alfabe) Y├Ântemi

3.2. ├ç├Âz├╝mleme Y├Ântemi

3.3. Karma ( kar─▒┼č─▒k ) Y├Ântemi

3.4. ├ľyk├╝ Y├Ântemi

3.1. Birle┼čim Y├Ântemi :

Bu y├Ânteme g├Âre ilkokuma ┬ľ yazmaya ├Ânce harflerin ├Â─čretilmesiyle ba┼član─▒r. Harflerden hece, hecelerden kelime, kelimelerden c├╝mleler meydana getirilir. Bu y├Ântem ├žocuk psikolojisine uygun de─čildir. ├ç├╝nk├╝ 6 ┬ľ7 ya┼člar─▒ndaki ├žocuklarda toptan alg─▒lama ├Âzelli─či vard─▒r. Ayr─▒ca di─čer bir sak─▒ncas─▒ da okuyucunun dikkatini hece ve harflere y├Âneltti─či i├žin anlama istenilen d├╝zeyde olmamaktad─▒r.

3.2. ├ç├Âz├╝mleme Y├Ântemi :

Bu y├Ântem 6 ┬ľ7 ya┼člar─▒ndaki ├žocuklar─▒n toptan alg─▒lama ├Âzelliklerine daha uygundur. Bu y├Ântem de ilkokuma ┬ľ yazmaya ├žocu─čun anlayabilece─či tam anlaml─▒, k─▒sa c├╝mlelerle ba┼član─▒r. Daha sonra c├╝mleler kelimelere, kelimeler hecelere, hecelerde harflere b├Âl├╝nerek ilkokuma ┬ľ yazma mekanizmas─▒ kavrat─▒l─▒r.

├ťlkemizde bu y├Ântemin uygulanmas─▒ uygun g├Âr├╝lm├╝┼čt├╝r. Fakat baz─▒ ├Â─čretmenlerimiz, bu y├Ântemin ├žok zaman ald─▒─č─▒ d├╝┼č├╝ncesinden hareketle karma ve birle┼čim y├Ântemlerini kullanmaktad─▒r. Bu uygulama ├žok yanl─▒┼čt─▒r. ├ç├╝nk├╝; ilkokuma ┬ľ yazmada ama├ž sadece ilkokuma ┬ľ yazma mekanizmas─▒n─▒ kavratmak de─čil, ayn─▒ zamanda h─▒zl─▒, do─čru ve anlaml─▒ okumay─▒ da kazand─▒rmakt─▒r. Bu da ancak ├ž├Âz├╝mleme y├Ântemi ile kazand─▒r─▒labilir.

3.3. Karma Y├Ântemi

Bu y├Ântemde okuma ┬ľ yazma ├Â─čretimine c├╝mleler ve kelimeler verilerek ba┼član─▒r; hece ve harflerin verilmesine de hemen ge├žilir. C├╝mle, kelime, hece ve harf hep birlikte ├Â─čretilir. Bu y├Ân├╝yle ├ž├Âz├╝mleme y├Ânteminin h─▒zland─▒r─▒lm─▒┼č bir ┼čeklidir. Bu y├Ântem b├╝y├╝kler i├žin kullan─▒labilir olmas─▒na ra─čmen, 6-7 ya┼č grubu ├žocuklar─▒n toptan alg─▒lama ├Âzelliklerine ters d├╝┼čt├╝─č├╝ i├žin sak─▒ncal─▒ bulunmu┼čtur. Birle┼čim y├Ânteminin di─čer sak─▒ncalar─▒ bunun i├žin de ge├žerlidir.

3.4. ├ľyk├╝ Y├Ântemi

Bu y├Ântemde okuma ┬ľ yazma ├žal─▒┼čmalar─▒na anlaml─▒ bir b├╝t├╝nl├╝─č├╝ olan bir masal yada ├Âyk├╝den ba┼članmaktad─▒r. Haz─▒rlanan ├Âyk├╝n├╝n c├╝mle c├╝mle kavrat─▒lmas─▒ ve bu ├Âyk├╝ ├╝zerinde yeterince ├žal─▒┼čmalar yap─▒larak c├╝mle y├Ânteminde oldu─ču gibi kelime, hece ve harflerin ve bu yol kullan─▒larak okuma ┬ľ yazman─▒n kavrat─▒lmas─▒ ama├žlanmaktad─▒r. Bu y├Ântemle okuma ┬ľ yazma ├Â─črenmenin okudu─čunu anlama d├╝zeyini artt─▒rd─▒─č─▒ savunulmaktad─▒r.

├ľyk├╝ ve c├╝mle y├Ânteminin ├žocuklar─▒n toptan alg─▒lama ├Âzelliklerine uydu─ču ve bu nedenle ├žocuk psikolojisine uygun oldu─ču, y├Ântemlerin savunulmas─▒nda ├Âne ├ž─▒kar─▒lan g├Âr├╝┼člerdir. Bundan ba┼čka bu ├žal─▒┼čmalar─▒n amac─▒ olan etkili ├Â─črenme ve ├Â─čretme kavramlar─▒ da ├Âzellikle ├Âyk├╝ ve c├╝mle y├Ântemini gerekli k─▒lmaktad─▒r. Bu y├Ânteme getirilen en b├╝y├╝k ele┼čtiri ise ├žocu─čun anlaml─▒ bulmad─▒─č─▒ bir tak─▒m ses ve hecelerle etkili ve etin olmalar─▒n─▒n sa─članamayaca─č─▒d─▒r.

Yararlan─▒lan Kaynaklar :

1 - Gen├ž, Vedat, T├╝rk├že ├ľ─čretimi Ders Notlar─▒, M.├ť.A.E.F. ─░stanbul,2000

2 - Sa─č─▒rl─▒, Muhittin, ─░lkokuma Yazma ├ľ─čretimi Ders Notlar─▒, M.├ť.A.E.F. ─░stanbul, 2000

3 - Bildirici, Kemal, Oru├ž, Mehmet, Ekizler, Mustafa, ─░lkokuma Yazma ├ľ─čretiminde ├ç├Âz├╝mleme Metodu, Serhat Yay─▒nlar─▒, ─░stanbul 2000

4 - T├╝rk├že E─čitim ve ├ľ─čretim K─▒lavuzu, M.E.G.S.B.Yay─▒nlar─▒, 1985

5 - Baymur, Ferihan, Genel Psikoloji, ─░nk─▒lap Yay─▒nevi, ─░stanbul, 1972

6 - Demirel, ├ľzcan ─░lk├Â─čretim Okullar─▒nda T├╝rk├že ├ľ─čretimi, Milli E─čitim Yay─▒nevi, ─░stanbul, 1999

7 - Kocaoluk, M.┼×├╝kr├╝, Aky─▒lmaz, L├╝tfi, Uygulamal─▒ ─░lkokuma Yazma ├ľ─čretimi, Kocaoluk Bas─▒m ve Yay─▒nevi, Tarsus, 1995

Yorum ekle 12 Temmuz 2007

─░lk├Â─čretim ─░kinci Kademe ├ľ─črencilerinin Fene Kar┼č─▒ Tutumlar─▒ Cinsiyete G├Âre

─░LK├ľ─×RET─░M ─░K─░NC─░ KADEME ├ľ─×RENC─░LER─░N─░N FENE KAR┼×I TUTUMLARI C─░NS─░YETE G├ľRE DE─×─░┼×─░YOR MU?

L─░TERAT├ťR

D├╝nyan─▒n pek ├žok ├╝lkesinde bilimsel alanlarda ├žal─▒┼čan kad─▒n say─▒s─▒n─▒n erkeklere oranla ├žok az olu┼ču bir ├žok ara┼čt─▒rmac─▒n─▒n dikkatini ├žekmi┼č ve cinsiyet farkl─▒l─▒klar─▒n─▒ inceleyen ara┼čt─▒rmalar─▒ beraberinde getirmi┼čtir.(Young ve Fraser,1991;Show and Doran,1990;Smith and Walker,1985)

Kad─▒nlar─▒n bilimle ilgili mesleklerde d├╝┼č├╝k olmas─▒ gittik├že artar bir bi├žimde g├Âze ├žarpmaya ba┼člam─▒┼čt─▒r. Bu y├╝zden ara┼čt─▒rmac─▒lar ara┼čt─▒rmac─▒lar ├Ânce k─▒z ve erkek ├Â─črencilerin fen bilimleri alan─▒nda ├Â─črenci ba┼čar─▒s─▒nda farkl─▒l─▒klar oldu─čunu,ba┼čar─▒ oran─▒n─▒n erkek ├Â─črencilerde k─▒z ├Â─črencilere g├Âre bariz bir ┼čekilde daha y├╝ksek oldu─čunu g├Âstermi┼čtir. (Friedler ve Tamir,1990)Daha sonra bu farkl─▒l─▒klar─▒n nedenleri irdelenmi┼č ve k─▒z ├Â─črencilerin fen bilimleri d├╝┼č├╝k ba┼čar─▒ seviyeleri,onlar─▒n fen bilimlerine negatif tutumlar─▒,ilgi alanlar─▒n─▒n farkl─▒ olu┼ču,├Â─črenme tarzlar─▒ ve toplumsal fakt├Ârler gibi bir ├žok fakt├Âre ba─članm─▒┼čt─▒r.

Ara┼čt─▒rmac─▒lar─▒n pek ├žo─ču bu fakt├Ârlerden,fen bilimlerine kar┼č─▒ negatif tutumlar─▒yla ilgili oldu─čunu ileriye s├╝rm├╝┼člerdir. (Steinkamp ve Maher,1984;Tamar ve arkada┼člar─▒,1991,Sandra ve Riesz,1995)

Fen bilimleri e─čitimindeki cinsiyet farkl─▒l─▒klar─▒ ile ilgili di─čer baz─▒ ├žal─▒┼čmalar ise farkl─▒ sonu├žlar vermi┼čtir. ─░lk├Â─čretim seviyesinde fark g├Âr├╝lmezken,ortaokul seviyesinde bu farkl─▒l─▒klar─▒n dikkati ├žeker bir hale geldi─čini bildirdiler. Bunun yan─▒ s─▒ra Tayland (Klainin,Fiesham ve West,1989) ve Kuveyt┬ĺte (Al Ethen ve Wilkinson,1988) yap─▒lan ara┼čt─▒rmalar,di─čer ara┼čt─▒rmalar─▒n tersine,k─▒z ├Â─črencilerin erkek ├Â─črencilere oranla fen bilimlerinde daha ba┼čar─▒l─▒ olduklar─▒n─▒ g├Âstermi┼čtir. Ayr─▒ca baz─▒ ara┼čt─▒rmalar (Steinkamp ve Maher,1984;Wenston,1974) farkl─▒l─▒klar─▒n ya┼č ilerledik├že azalmaya ba┼člad─▒─č─▒n─▒ ileri s├╝rmektedir.

PROBLEM

Kaynak├žada bahsedilen ├žal─▒┼čmalar genellikle Amerika ve ─░ngiltere gibi geli┼čmi┼č ├╝lkelerde ger├žekle┼čtirilmi┼čtir. Bu iki ├╝lke d─▒┼č─▒nda ┼ču ana kadar sonu├žlanm─▒┼č ├žok az ├žal─▒┼čma yer all─▒yor. ├çal─▒┼čmalar genellikle ├Â─črenci ba┼čar─▒s─▒ ve tutumlar─▒ndaki de─či┼čiklikler ├╝zerinde yo─čunla┼č─▒yor. T├╝rkiye┬ĺde Karadeniz B├Âlgesinde halen sonu├žlanmam─▒┼č bir ├žal─▒┼čma y├╝r├╝t├╝lmektedir.

Geni┼č ├žapl─▒ olmasa da bu ├žal─▒┼čma,fene kar┼č─▒ tutumdaki cinsiyete dayal─▒ farkl─▒l─▒klar─▒n T├╝rkiye┬ĺde se├žilmi┼č baz─▒ ilk├Â─čretim okullar─▒ndaki ├Â─črenciler i├žin de s├Âz konusu olup olmad─▒─č─▒n─▒ inceleyecektir.

Ankara┬ĺda iki ilk├Â─čretim okulunda yap─▒lan bu ├žal─▒┼čma e─čitim g├Âren 6,7 ve 8.s─▒n─▒f ├Â─črencilere uygulanmak ├╝zere a┼ča─č─▒daki sorular temel al─▒narak incelenecektir.

1) Fene kar┼č─▒ tutumda cinsiyet farkl─▒l─▒klar─▒ var m─▒?

2) Farkl─▒l─▒klar s─▒n─▒f seviyesine g├Âre de─či┼čiyor mu?

Y├ľNTEM

Bu ├žal─▒┼čma Ankara┬ĺdaki ilk├Â─čretim 6,7 ve 8.s─▒n─▒f ├Â─črencilerinin fene kar┼č─▒ tutumlar─▒n─▒ cinsiyet ve s─▒n─▒f seviyelerine g├Âre inceleyecektir. ├çal─▒┼čma ├Â─črenme ko┼čullar─▒ dikkate al─▒nm─▒┼č ve e─čitim konusunda denk say─▒labilecek iki okul se├žilmi┼čtir. (Avni Akyol ─░lk├Â─čretim Okulu-Konutkent ve Af┼čin Bey ─░lk├Â─čretim Okulu-Bat─▒kent) 9 sorudan olu┼čan bir anket d├╝zenlendi.

VER─░LER─░N ANAL─░Z─░

Verilerin analizi t tablosu ile de─čerlendirildi.

├ľRNEKLEM

Ankara┬ĺda ilk├Â─čretim kurumlar─▒ndan 2 tanesi se├žildi, Anket 6. 7.ve 8.s─▒n─▒flara sorular de─či┼čtirilmeden uyguland─▒. ├çal─▒┼čma 251 ├Â─črenci ile ger├žekle┼čtirildi. 7 anket ise de─čerlendirilmeye al─▒nmad─▒.

K─▒z ve erkek ├Â─črenci say─▒s─▒ s─▒n─▒flara g├Âre a┼ča─č─▒daki tablolarda belirtilmi┼čtir.

AVN─░ AKYOL ─░LK├ľ─×RET─░M OKULU(KONUTKENT)

SINIF

KIZ

ERKEK

TOPLAM

16

22

38

25

20

45

20

22

42

TOPLAM

61

64

125

AF┼×─░N BEY ─░LK├ľ─×RET─░M OKULU(BATIKENT)

SINIF

KIZ

ERKEK

TOPLAM

22

22

44

12

12

25

29

21

50

TOPLAM

64

55

119

SINIFLARA G├ľRE TOPLAM

SINIF

KIZ

ERKEK

TOPLAM

38

44

82

38

32

70

49

43

92

TOPLAM

125

119

244

SINIRLILIKLAR

Bu ├žal─▒┼čma sadece Ankara┬ĺda bulunan 2 okulu kapsamaktad─▒r.

BULGULAR

Anket sorular─▒na verilen cevaplar k─▒z ve erkek ├Â─črencilere g├Âre da─č─▒l─▒m y├╝zdeleri a┼ča─č─▒daki tablolarda belirtilmi┼čtir.

1.┬Ĺ Do─ča ve do─čada meydana gelen olaylar ilgimi ├žeker.┬ĺ

Kesinlikle Kat─▒lm─▒yorum

Kat─▒lm─▒yorum

Karars─▒z─▒m

Kat─▒l─▒yorum

Kesinlikle Kat─▒l─▒yorum

KIZ

% 0,80

%0,80

%11,24

%44,75

%42,41

ERKEK

% 5,81

%2,56

%16,82

%37,81

%36,9

2. ┬ĹDo─ča ve do─čada meydana gelen olaylar─▒n nedenlerini merak ederim.┬ĺ

Kesinlikle Kat─▒lm─▒yorum

Kat─▒lm─▒yorum

Karars─▒z─▒m

Kat─▒l─▒yorum

Kesinlikle Kat─▒l─▒yorum

KIZ

% 1,61

%4

%6,43

%45,64

%42,41

ERKEK

% 9,24

%10,08

%10,34

%30,24

%40,10

3. ┬Ĺ Fen Bilgisi dersindeki konular ilgimi ├žeker.┬ĺ

Kesinlikle Kat─▒lm─▒yorum

Kat─▒lm─▒yorum

Karars─▒z─▒m

Kat─▒l─▒yorum

Kesinlikle Kat─▒l─▒yorum

KIZ

% 3,20

%8,70

%22,40

%30,44

%35,25

ERKEK

% 8,40

%11,76

%21,84

%25,21

%32,77

4. ┬ĹFen Bilgisi dersi en sevdi─čim derslerden biridir.┬ĺ

Kesinlikle Kat─▒lm─▒yorum

Kat─▒lm─▒yorum

Karars─▒z─▒m

Kat─▒l─▒yorum

Kesinlikle Kat─▒l─▒yorum

KIZ

% 7,20

%13,60

%30,40

%24,80

%24

ERKEK

% 15,12

%24,36

%15,96

%26,05

%18,48

5. ┬ĹFen Bilgisi derslerinde ├žok s─▒k─▒l─▒r─▒m.┬ĺ

Kesinlikle Kat─▒lm─▒yorum

Kat─▒lm─▒yorum

Karars─▒z─▒m

Kat─▒l─▒yorum

Kesinlikle Kat─▒l─▒yorum

KIZ

% 6,36

% 13

% 14,12

% 30,40

%36

ERKEK

% 9,24

%13,44

%11,76

%37,81

%27,73

6. ┬ĹFen Bilgisi dersini anlamakta g├╝├žl├╝k ├žekerim.┬ĺ

Kesinlikle Kat─▒lm─▒yorum

Kat─▒lm─▒yorum

Karars─▒z─▒m

Kat─▒l─▒yorum

Kesinlikle Kat─▒l─▒yorum

KIZ

% 13,57

%24

%20

%26,42

%16

ERKEK

%13,44

%25,21

%24,36

%16,8

%20,16

7. Fen Bilgisi dersindeki konular─▒ zor ve karma┼č─▒k buluyorum.┬ĺ

Kesinlikle Kat─▒lm─▒yorum

Kat─▒lm─▒yorum

Karars─▒z─▒m

Kat─▒l─▒yorum

Kesinlikle Kat─▒l─▒yorum

KIZ

% 20,01

% 24,81

% 22,40

% 14,34

% 18,41

ERKEK

% 14,28

% 16,8

% 24,36

% 24,36

% 20,16

8. ┬ĹFen Bilgisi dersinde ba┼čar─▒l─▒ olam─▒yorum.┬ĺ

Kesinlikle Kat─▒lm─▒yorum

Kat─▒lm─▒yorum

Karars─▒z─▒m

Kat─▒l─▒yorum

Kesinlikle Kat─▒l─▒yorum

KIZ

% 24,02

%18.41

%19.24

% 27.13

% 11.20

ERKEK

% 14.28

%21.84

% 18.48

% 22.68

% 22.68

9. ┬ĹFen Bilgisi dersini anlamak i├žin elimden geldi─čince ├žal─▒┼č─▒r─▒m.┬ĺ

Kesinlikle Kat─▒lm─▒yorum

Kat─▒lm─▒yorum

Karars─▒z─▒m

Kat─▒l─▒yorum

Kesinlikle Kat─▒l─▒yorum

KIZ

% 1.20

% 2.40

% 10.10

% 34.19

% 52

ERKEK

% 7.56

% 13.44

% 26.05

% 52.94

Anket sonu├žlar─▒n─▒n puanlanmas─▒ yap─▒ld─▒ktan sonra,genel,6. 7.ve 8.s─▒n─▒flar─▒n ayr─▒ ayr─▒ ortalamalar─▒,standart sapmalar─▒ ve thesap de─čerleri tablodaki gibidir.

├ľRNEKLEM

t hesap

(n-2)

(├ľrneklem say─▒s─▒-2)

GENEL

1.1033

242

6.SINIFLAR

0,019

80

7.SINIFLAR

0,766

58

8.SINIFLAR

1,501

90

a=0.01 i├žin thesap=2.66;a=0,05 i├žin thesap=2 ( nd=60)

a=0,01 i├žin thesap=2,62;a=0,05 i├žin thesap=1,98 (nd=120 ve yukar─▒s─▒)

Fene kar┼č─▒ tutumun s─▒n─▒flara g├Âre de─či┼čip de─či┼čmedi─čine bakmak i├žin 6.7.ve8.s─▒n─▒flar─▒n ortalamas─▒ bulunmu┼čtur. Bu veriler ise ┼č├Âyledir;

SINIF

ORTALAMA

34,32

29,87

32,13

Yukar─▒daki tabloyu grafik ┼čeklinde ifade edersek;

SONUÇ VE YORUM

Ara┼čt─▒rmada elde edilen sonu├žlardan bir tanesi,bu konuda daha ├Ânce yap─▒lan baz─▒ ara┼čt─▒rmalar gibi,k─▒z ve erkek ├Â─črencilerinin fene kar┼č─▒ tutumlar─▒nda cinsiyete dayal─▒ anlaml─▒ bir fark saptanmam─▒┼čt─▒r.

Ara┼čt─▒rmada elde edilen di─čer bir sonu├ž ise 6.7.ve 8.s─▒n─▒flar─▒n ortalamalar─▒n─▒n kar┼č─▒la┼čt─▒r─▒lmas─▒ ile elde edilmi┼čtir. S─▒n─▒flara g├Âre fene kar┼č─▒ tutum ├Âl├ž├╝lm├╝┼čt├╝r. Buna g├Âre 6.s─▒n─▒fta fene kar┼č─▒ tutum en y├╝ksekken bu oran 7.s─▒n─▒fta azalm─▒┼č,8.s─▒n─▒fta ise biraz y├╝kselmi┼čtir. Ya┼č artt─▒k├ža fene kar┼č─▒ tutumun negatif y├Ânde olmas─▒ beklenirken 8.s─▒n─▒fta tekrar bir art─▒┼č g├Âstermi┼čtir. Bunun nedeni 8.s─▒n─▒fta ├Â─črencilerin s─▒navlara haz─▒rlan─▒rken fene kar┼č─▒ ilgilerinin artmas─▒ ┼čeklinde yorumlanabilir.

Sorulara verilen cevaplar─▒n k─▒z ve erkek ├Â─črencilere g├Âre da─č─▒l─▒m y├╝zdelerine bak─▒ld─▒─č─▒nda anlaml─▒ bir fark g├Âr├╝lmemekle beraber k─▒z ve erkek ├Â─črencilerin,Fen Bilgisi dersini anlamak i├žin ellerinden geldi─čince ├žal─▒┼čt─▒klar─▒ g├Âr├╝lmektedir.

├çal─▒┼čman─▒n s─▒n─▒rl─▒l─▒klar─▒ndan dolay─▒ k─▒rsal kesimde bulunan ├Â─črencilerin fene kar┼č─▒ tutumlar─▒ ├Âl├ž├╝lememi┼čtir. K─▒rsal kesimde yap─▒lacak ara┼čt─▒rman─▒n sonu├žlar─▒n─▒n farkl─▒ olaca─č─▒ beklenmektedir.├ç├╝nk├╝ k─▒rsal kesimde bulunan ailelerin k─▒z ├žocuklar─▒n─▒n e─čitimi hakk─▒ndaki tutumlar─▒,k─▒z ├Â─črencilerinin bilimsel konulara olan ilgilerini olumsuz y├Ânde etkilemektedir. G├Âzlemler sonucunda,k─▒rsal kesimde k─▒z ├žocuklar─▒n─▒n sosyal olarak bilimden uzakla┼čt─▒r─▒ld─▒─č─▒ ve t├╝m e─čitim d├╝zeylerinde erkek ├Â─črencilerin k─▒zlara oranla daha fazla ilgi g├Âsterdi─či ortaya ├ž─▒k─▒yor. (Nalbanto─člu,1997)

KAYNAKÇA

Bayraktar ┼×ule ┬ĹT├╝rkiye┬ĺde Orta ├ľ─čretim D├╝zeyinde Fen Bilimleri ├ľ─črenci Ba┼čar─▒s─▒ndaki Cinsiyete Dayal─▒ Farkl─▒l─▒klar┬ĺ,Ohio University

┬ĹE─čitimde Cins Ayr─▒mc─▒l─▒─č─▒┬ĺ├ľzel Dosyas─▒,├ľ─čretmen D├╝nyas─▒,1996 ,s:199

Ergen H, ┬ĹCinsiyete Dayal─▒ Farkl─▒l─▒klar┬ĺHacettepe ├ťniversitesi Sosyoloji B├Âl├╝m├╝

Nalbanto─člu ├ťnal, ┬ĹKad─▒n ve Bilim┬ĺ,Bilim Teknik Dergisi

May─▒s 1997

S├Ąrensen, K., “Towards a Feminized Technology?” Social Studies of Science,

┼×ubat 1992.

T├╝rkiye┬ĺde Kad─▒n E─čitimi Birinci Uluslararas─▒ Konseyi Bildirileri, M.E.B.

Haziran 1992.

Yorum ekle 12 Temmuz 2007

Sonraki ├ľnceki


Kategorilere G├Âre

Rasgele...


Destekliyoruz arkada■ - arkadas - partner - partner - arkada■ - proxy - yemek tarifi - powermta - powermta administrator - Proxy