‘do─ a’ Arama Sonu├žlar─▒

Enzimler

ENZ─░MLER

Enzimler ├žok y├╝ksek katalizleme g├╝c├╝ne sahip proteinlerdir;bu sayede metobolizmaya kat─▒lan madde molek├╝llerini etkinle┼čtirirler.Her enzimin katelizleme etkinli─či belli bir alttepkene ya da belli bir kimyasal ba─ča ├Âzg├╝d├╝r;bu etkinlik,h├╝crelerde ve v├╝cut s─▒v─▒lar─▒nda bulunan ve etkinle┼čtirici ya da engelleyici ad─▒yla an─▒lan maddelerin varl─▒─č─▒ndan ├Ânemli ├Âl├ž├╝de etkilenir.Bu maddeler de her enzim etkinli─či i├žin ayr─▒d─▒r.

Proteinli yap─▒lar─▒ndan dolay─▒ enzimler ─▒s─▒,─▒┼č─▒n─▒m,y├╝ksek bas─▒n├ž,kuvvetli asit ve baz etkisiyle bozunurlar.Asl─▒nda her enzimin kendine ├Âzg├╝ s─▒cakl─▒k,iyon tepkimesi (pH) ve bas─▒n├ž ko┼čullar─▒ bulunmakla birlikte etkinlik ┬ôoptimum┬öu 40 C dolaylar─▒ndad─▒r.

Enzim ├╝retimi genlerin denetimi alt─▒nda ger├žekle┼čir (bir gen-bir enzim).

ENZ─░MLER─░N YAPISI

Enzimlerin varl─▒─č─▒ uzun zamandan beri g├Ârg├╝l olarak bilinmekle beraber, yap─▒lar─▒ ancak yak─▒n zamandan beri bilinmektedir.Kristalle┼čmi┼č ilk enzim olan ├╝reaz J.B. Sumner taraf─▒ndan 1926┬ĺda elde edildi.O zamandan beri yakla┼č─▒k 400 enzim kristalle┼čtirilmi┼č ve en az 1000 tanesi belirlenmi┼čtir.

Enzimlerin hepsi proteindir.Proteazlar gibi bir k─▒sm─▒ etkinliklerini yaln─▒zca proteinli yap─▒lar─▒na bor├žludur.Bunun tersine, di─čerleri proteinli olmayan tamamlay─▒c─▒ maddelerin varl─▒─č─▒n─▒ gerektirir:bir metal iyonu ya da koenzim denen karma┼č─▒k bir organik molek├╝l.Bu durumda tepkime ancak koenzim ile meydana gelir.Protein yaln─▒zca alttepkenin ba─članmas─▒nda i┼če kar─▒┼č─▒r.

Koenzimsiz enzimlerde proteinin bir k─▒sm─▒ tepkimeye kat─▒l─▒r:ilgili aminoasitler,polipeptit zinciri ├╝zerinde kom┼ču olmayabilirler ama zorunlu olarak ├╝├ž boyutlu olarak yer almal─▒d─▒rlar (molek├╝l├╝n ikincil ve ├╝├ž├╝nc├╝l yap─▒s─▒n─▒n katlanmas─▒).Alttepken ile temasa ge├žen aminoasitler b├╝t├╝n├╝ne etkin alan denir.Bu alan da ikiye ayr─▒l─▒r:alttepkene zay─▒f ya da kuvvetli ba─člarla ba─članan yere ba─članma alan─▒,alttepkeni kimyasal tepkimeyi yapt─▒rmak ├╝zere etkileyen yere kataliz alan─▒ denir.

Baz─▒ enzimler,proenzim ya da zimojen denen ve etkin olmayan ├Ânc├╝ler bi├žiminde salg─▒lan─▒rlar.Bunlar do─čal olarak etkinle┼čirler;├Ârne─čin,memelilerin midesinde etkin olmayan enzimsel pepsinojen,mide suyunda ├Ânceden var olan pepsin ile etkin pepsine d├Ân├╝┼č├╝r.

ENZ─░MLER─░N ETK─░ MEKAN─░ZMASI

Bu mekanizma ├Âteki kataliz├Ârlerinkinin benzeridir.

ENZ─░M K─░NET─░─×─░

Enzim tepkimesinin h─▒z─▒,enzim etkisiyle birim zamanda ortaya ├ž─▒kan ├╝r├╝n├╝n ya da kaybolan alttepkenin miktar─▒yla ├Âl├ž├╝lerek hesaplan─▒r.

Bir enzimin molek├╝lsel etkinli─či,optimum ko┼čullarda,bir enzim molek├╝l├╝ taraf─▒ndan bir dakikada d├Ân├╝┼čt├╝r├╝len alttepken molek├╝llerinin say─▒s─▒d─▒r.Asl─▒nda etkinlik,├žo─ču zaman ├Âzg├╝l etkinlik bi├žiminde,yani miligram protein ba┼č─▒na enzim birimi say─▒s─▒ ile ifade edilir.Bir enzim birimi,bir dakikada ve optimum ko┼čullarda bir mikromol alttepkeni d├Ân├╝┼čt├╝ren enzim miktar─▒d─▒r.

ENZ─░MLER─░N ├ľZG├ťLL├ť─×├ť

Ba┼čl─▒ca iki ├že┼čittir.

1.Alttepkene Kar┼č─▒ ├ľzg├╝ll├╝k.Bir enzim ancak belirli bir alttepkene ya da benzer ├Âzellikleri olan alttepkenler ailesine etki edebilir;

2.Tepkime ├ľzg├╝ll├╝─č├╝.Bir enzim ancak bir tek tip tepkime (hidroliz,baz─▒ k├Âklerin aktar─▒m─▒, vb.) yapabilir.

ENZ─░MLER─░N SINIFLANDIRILMASI

Ba┼člang─▒├žta bir enzim,sonuna ┬ľaz soneki getirilerek,d├Ân├╝┼čt├╝rd├╝─č├╝ alttepkenin ad─▒yla an─▒l─▒rd─▒.1961┬ĺden sonra resmi bir s─▒n─▒fland─▒rma kabul edildi.Buna g├Âre katalizlenen tepkime tipine g├Âre 6 grup ay─▒rt edilmektedir:

1.Y├╝kseltgeme ve indirgemetepkimelerini katelizleyen oksidored├╝ktazlar.Bunlar bir vericinin elektronlar─▒n─▒ bir al─▒c─▒ya aktaran enzimlerdir(hidroksilazlar, dehidrojenazlar,sitokromlar, vb.)

2.─░┼člevsel bir kimyasal grubun bir molek├╝l├╝nden di─čerine aktar─▒lmas─▒n─▒ katelizleyen transferazlar.Aktar─▒lan grubun cinsine g├Âre ┼čunlar ay─▒rt edilir: transmetilazlar, transformalilazlar, transasetilazlar, transamilazlar, fosfokinazlar, fosfom├╝tazlar.

3.Hidroliz tepkimelerini,yani bir molek├╝l su ba─člamas─▒ ile bir ba─č kopmas─▒ tepkimelerini katelizleyen hidrolazlar.Hidrolizlenen ba─č─▒n cinsine g├Âre ┼čunlar vard─▒r: esterazlar, lipazlar, osidazlar, proteolitik enzimler.

4.Bir alttepkenden hareketle ve ├žift ba─č olu┼čumu yoluyla bir grubun yer de─či┼čtirmesini katalizleyen liyazlar(ketonik asit dekarbosilazlar─▒,aminoasit dekarboksilazlar─▒, aldozlar, vb.)

5.Molek├╝lleraras─▒ yeniden d├╝zenlenmeleri katalizleyen izomerazlar(rasemazlar

izomerazlar, m├╝tazlar, vb.)

6.ATP┬ĺyi enerji kayna─č─▒ olarak kullanarak bile┼čim tepkimelerini katelizleyen ligazlar.B├Âylece, olu┼čan ba─č─▒n cinsine g├Âre, amino-asil-tRNA sentetaz, asetil CoA sentetaz, assetil CoA sentetaz, karboksilazlar ay─▒rt edilir.

ENZ─░MLER─░N KULLANILMASI

1.Sanayide kullanma. Enzimler suda ├ž├Âz├╝nd├╝klerinden ve ├žok nazik olduklar─▒ndan kullan─▒ld─▒ktan sonra eski haline getirilmeleri ├žok zordur.Bu y├╝zden, enzimlerin y├╝ksek ticari de─čeri de g├Âz ├Ân├╝ne al─▒narak ├že┼čitli nedenlerle eski hale getirme y├Ântemleri bulunmaya ├žal─▒┼č─▒lmaktad─▒r.

A┼č─▒r─▒ s├╝zme y├Ântemi kullan─▒lm─▒┼č, fakat b├╝y├╝k geli┼čmelere yol a├žan en iyi y├Ântemin, her t├╝rl├╝ biyolojik etkinlik kayb─▒n─▒ ├Ânleyecek ┼čekilde yumu┼čak bir kimyasal ya da fiziksel i┼člemle enzimi ├ž├Âz├╝nmez k─▒lmak oldu─ču anla┼č─▒lm─▒┼čt─▒r.Bu ┼čekilde ┬ôhareketsizle┼čtirilmi┼č┬ö olan enzim s├╝zme, tortulla┼čt─▒rma ya da merkezka├žlama yoluyla geri al─▒nabilir ve ayn─▒ t├╝rden ba┼čka tepkimelerde yeniden kullan─▒labilir. Enzimlerin hareketsizle┼čtirilmesi y├╝zde tutma, mikroenkaps├╝lasyon, inkl├╝zyon, a─čla┼čma ya da kat─▒ bir destek ├╝zerine kimyasal bir ba─članma ile yap─▒labilir. Bu ┼čekilde bir destek ├╝zerinde ┬ôhapsedilmi┼č┬ö olan enzim, ├ž├Âz├╝n├╝r enzimin homojen fazla yapabilece─či tepkimeleri heterojen ortamda katalizleyebilir.

2.Ev i┼člerinde kullanma.

Yorum ekle 12 Temmuz 2007

├çekirdek Array Zar─▒:├Âzellikleri H├╝cre Zar─▒na Benzer.├žift Yap─▒l─▒lard─▒r.├╝zeri

├çekirdek zar─▒:├Âzellikleri h├╝cre zar─▒na benzer.├žift yap─▒l─▒lard─▒r.├╝zerinde sitoplazma ile ├žekirdek aras─▒nda madde ge├ži┼čini sa─člayan porlar bulunur.

├çekirdek ├Âz suyu. ├çekirdek i├žerisinde daha koyu boyanan k─▒s─▒md─▒r.protein sentezinde ├Ânemli bir rol oynar.

Kromatin iplik. ├çekirdek ├Âz suyu i├žine dag─▒lm─▒s a─čsi yap─▒d─▒r. H├╝zre b├Âl├╝nmesi s─▒ras─▒nda spiral olarak k─▒vr─▒l─▒r,boylar─▒ k─▒sal─▒r kal─▒nlas─▒r.KROMAT─░N ─░PL─░─×─░N BEL─░RG─░NLE┼×M─░┼× BU DURUMUNA KROMOZON DEN─░R.

Gen. Kromozonlar─▒n yap─▒s─▒nda bulunan ve bilirli bir ├Âzelli─čin gelecek kusaklara aktar─▒lmas─▒n─▒ sa─člayan DNA par├žas─▒na GEN denir.

DNA ile RNA aras─▒ndaki farklar

Mitoz b├Âl├╝nme Mayoz b├Âl├╝nme

1-profaz 1-mayoz I

2-metafaz 2-mayoz II

3-anafaz

4-telofaz

Mitoz b├Âl├╝nme

Belirli b├╝y├╝kl├╝─če ve olgunlu─ča ula┼čan h├╝creler b├Âl├╝n├╝r. Mitoz b├Âl├╝nme, bir h├╝crelilerden ├žok h├╝crelilere kadar b├╝t├╝n canl─▒larda g├Âr├╝l├╝r.

H├╝cre b├Âl├╝nmeye ba┼člamadan ├Ânce haz─▒rl─▒k evresi ge├žirir. ─░ki mitoz b├Âl├╝nme aras─▒nda ger├žekle┼čen bu evreye ─░NTERFAZ EVRES─░ denir.

Profaz>:

Kromatin iplikler iplikler spiral ┼čeklinde k─▒vr─▒l─▒p,k─▒sal─▒p,kal─▒nla┼čarak kromozonlar─▒ olusturur.

E┼členen sentrioller kutuplara do─čru ├žekilirken,aralar─▒nda ─░─× iplikler olu┼čur. ├çekirdek├žik ve ├žekirdek zar─▒ erimeye ba┼člar.

Metafaz>:

├çekirdek zar─▒ ve ├žekirdek├žik tamamen erir.

Anafaz>:

Birbirinden ayr─▒lan karde┼č kromatitler kutuplarar ├žekilir.kromatitlerin kutuplara ├žekilmesi i─č ipliklerin k─▒salmas─▒ ile olur.

Telofaz>:

─░─č iplikleri kaybolur.k─▒sal─▒p kal─▒nla┼čm─▒┼č olan kromozomlar a├ž─▒larak kromatin iplikler haline ge├žer.

Mayoz b├Âl├╝nme<:

N say─▒da kromozon ta┼č─▒yan h├╝crelere HAPLO─░T H├ťCRE denir.

Mayoz I<:

Ana ve babadan gelen her biri iki kromatitten olu┼čan kromozomlar bir araya birbirinin ├╝zerine sar─▒l─▒r. Bu olaya S─░NAPS─░S denir.

Sinapsis s─▒ras─▒nda karde┼č olmayan kromatitler aras─▒nda PAR├çA DE─×─░┼×─░M─░(CROSs─░NG_OVER)olu┼čur.

Mayoz II<:

Erkek ├╝reme organ─▒nda olu┼čan h├╝crelerin ise hepsi ├╝reme ├Âzelli─čini ta┼č─▒r. Bu h├╝crelere SPERM denir.

N kromozomlu sperm ile n kromozomlu yumurta h├╝crelerinin birle┼čmesiyle 2n kromozomlu Z─░GOT olusur.

Mitoz ve mayoz b├Âl├╝nme aras─▒nda ki farklar

Yorum ekle 12 Temmuz 2007

H├╝cre Ve Organeller

H├ťCRE VE ORGANELLER

H├ťCRE

H├╝cre; canl─▒lar─▒n yap─▒s─▒n─▒ olu┼čturan en k├╝├ž├╝k canl─▒ birimidir. Baz─▒ canl─▒lar tek bir h├╝creye sahiptirler.(Bakteriler ve tek h├╝creliler). Di─čer b├╝t├╝n canl─▒lar ise ├žok h├╝crelidir. H├╝creler ├žekirdek yap─▒lar─▒ bak─▒m─▒ndan ikiye ayr─▒l─▒r:

Prokaryot H├╝creler: ├çekirdek zar─▒ olmad─▒─č─▒ndan belirgin ve ┼čekilli bir ├žekirdek g├Âzlenmez. Ayr─▒ca bu t├╝r h├╝crelerde mitokondri, kloroplast, endoplazmik retikulum vb. organeller de bulunmaz. Bakteriler ve mavi-ye┼čil algler bu ┼čekildedir.

├ľkaryot H├╝creler: ger├žek h├╝creler olup, ├žekirdek ve di─čer oganeller bu h├╝crede zarla ├ževrilidir.H├╝creler genelde g├Âzle g├Âr├╝lemezler. Ancak mikroskopla incelenirler. Hayvanlar─▒n d├Âllenmemi┼č yumurtalar─▒ ve baz─▒ su yosunlar─▒ g├Âzle g├Âr├╝len b├╝y├╝k h├╝crelerdir.

Bitki h├╝creleri k├Â┼čeli ve hayvan h├╝creleri ise oval bir yap─▒ya sahiptir.

H├╝creler genellikle renksiz olup, baz─▒lar─▒ ta┼č─▒d─▒─č─▒ renk maddelerine g├Âre farkl─▒ renklerde olur. ├ľkaryot h├╝creler zar, sitoplazma ve ├žekirdek olarak ├╝├ž k─▒s─▒mda incelenirler:

A.H├ťCRE ZAR─▒

Canl─▒, esnek, ├žok ince, yar─▒ saydam ve se├žici ge├žirgendir. Yap─▒s─▒nda protein ve ya─č bulunur. H├╝crenin da─č─▒lmas─▒n─▒ ├Ânler, ┼čekil verir, d─▒┼č etmenlerden korur ve d─▒┼č ortamdan ay─▒r─▒r. En ├Ânemli g├Ârevi ise madde giri┼č-├ž─▒k─▒┼č─▒n─▒ kontrol eder.

1.Zar─▒n Yap─▒s─▒

Yakla┼č─▒k olarak %60 protein, %35 ya─č ve %5 karbonhidrat ihtiva eder. Bunlar─▒n yerle┼čti─či d├╝zeni a├ž─▒klayan en iyi model ak─▒c─▒-mozaik zar modelidir.

Bu modele g├Âre, zar─▒n esas ├žat─▒s─▒n─▒, ├žift katl─▒ lipid tabakas─▒ olu┼čturur. B├╝y├╝kl├╝ k├╝├ž├╝kl├╝ protein molek├╝lleri ya─č tabakas─▒na d├╝zensiz olarak g├Âm├╝lm├╝┼čt├╝r. En ├Ânemli ├Âzelli─či ya─č tabakas─▒n─▒n devaml─▒ hareket halinde ve ak─▒c─▒ olmas─▒d─▒r. H├╝cre zar─▒n─▒n se├žici ge├žirgenli─čini sa─člayan esas yap─▒ porlard─▒r. Zardan girip ├ž─▒kacak molek├╝llerin b├╝y├╝kl├╝─č├╝ porlar taraf─▒ndan belirlenir.

Glikoproteinler; ya─č molek├╝llerinin baz─▒lar─▒na ba─članarak Glikolipidleri olu┼čturur. Bu molek├╝ller zar─▒n se├žici ge├žirgenli─činde ├Ânemli rol oynarlar. Ya─č molek├╝llerinin suyu sevmeyen u├žlar─▒ birbirine d├Ânerek kararl─▒ bir durum olu┼čturmu┼člard─▒r.

H├╝crelerin birbirini tan─▒mas─▒, hormonlar gibi ├Âzel maddelerin h├╝crelere al─▒nmas─▒ zardaki glikoprotein ve glikolipitlerle sa─član─▒r.

B.S─░TOPLAZMA

H├╝cre zar─▒ ile ├žekirdek zar─▒ aras─▒n─▒ dolduran, organeller ve plazmadan meydana gelmi┼č bir kar─▒┼č─▒md─▒r. ├çok fazla su ihtiva etmesine ra─čmen, su gibi akmay─▒p yumurta ak─▒na benzer kolloidal (yar─▒ s─▒v─▒) bir ├Âzelli─če sahiptir. Organeller ve plazma olarak iki k─▒s─▒mda incelenir.

ORGANELLER

├çok h├╝creli, geli┼čmi┼č yap─▒l─▒ canl─▒larda organ ve sistemlerle ger├žekle┼čtirilen hayatsal olaylar (solunum, sindirim, dola┼č─▒m, ├╝reme vs.) tek h├╝creli canl─▒larda ve ├žok h├╝creli canl─▒lar─▒n her bir h├╝cresinde ┬ôorganel┬ö denilen h├╝cre i├ži yap─▒lar─▒yla ger├žekle┼čtirilir. Sentrozom ve ribozom d─▒┼č─▒ndaki organeller h├╝cre zar─▒na benzeyen birer zarla ├ževrilidir. Her h├╝crenin tek ba┼č─▒na canl─▒l─▒k ├Âzelli─či g├Âsterebilmesi organellerle m├╝mk├╝n olmaktad─▒r.

H├╝creleri yap─▒ ve fonksiyon olarak m├╝kemmel i┼čleyen bir devlete benzetebiliriz. Buna g├Âre her organel bir g├Ârevden sorumlu bakan gibidir.

a.Endoplazmik Retikulum

H├╝creyi a─č gibi ├Ârm├╝┼č, h├╝cre i├ži kanallar sistemidir. ├ťzerinde ribozom bulunduranlara Gran├╝ll├╝ E.R., bulundurmayanlara da Gran├╝ls├╝z E.R. denir. Gran├╝ls├╝z E.R. daha ├žok ya─čl─▒ maddelerin sentezini yapan ya─č bezi h├╝crelerinde veya steroid hormon sentezleyen salg─▒ bezi h├╝crelerinde bulunur. Gran├╝ll├╝ E.R. ise protein sentezinin ├žok yap─▒ld─▒─č─▒ (karaci─čer h├╝creleri gibi) h├╝crelerde daha iyi geli┼čmi┼čtir. E.R.ler h├╝cre i├žine ve d─▒┼č─▒na madde ta┼č─▒nmas─▒ ve baz─▒ maddelerin depolanmas─▒nda g├Ârevlidir. Ribozomlar da sentezle┼čen proteini golgi ayg─▒t─▒na ta┼č─▒rlar.

b.Ribozom

I┼č─▒k mikroskobuyla g├Âr├╝lemeyen ├žok k├╝├ž├╝k, zars─▒z organeldir. ├çekirdek zar─▒, E.R., sitoplazma s─▒v─▒s─▒, kloroplast s─▒v─▒s─▒ ve mitokondri s─▒v─▒s─▒nda bulunurlar. H├╝crede her t├╝rl├╝ protein ve enzim sentezinin yap─▒ld─▒─č─▒ yerlerdir. Protein ve RNA┬ĺdan yap─▒lm─▒┼člard─▒r.

Protein, enzim ve hormon sentezi h─▒zl─▒ olan

H├╝crelerde daha ├žok bulunur. Bir├žo─ču sitoplazmada

yan yana gelerek polizom (poliribozom)lar─▒ olu┼čturur.

Vir├╝sler hari├ž b├╝t├╝n canl─▒larda bulunan temel organeldir.

c.Mitokondri

Memeli alyuvar─▒, bakteri ve mavi ye┼čil alglerin d─▒┼č─▒ndaki b├╝t├╝n ├Âkaryot h├╝crelerde bulunur. H├╝crede enerji ├╝retimini sa─člayan oksijenli solunumun merkezleridir. Enerji gereksinimi fazla olan h├╝crelerde fazlad─▒r.

Etraflar─▒nda h├╝cre zar─▒n─▒n yap─▒s─▒na benzeyen, ancak ├žift katl─▒ olan bir zar sistemi bulunur. D─▒┼č zar d├╝z ve esnek bir yap─▒ya sahiptir. Gerekti─činde ┼či┼čer ve b├╝z├╝l├╝r. ─░├ž zar y├╝zeyi art─▒rmak i├žin mitokondri s─▒v─▒s─▒na (matriks) do─čru k─▒vr─▒mlar yaparak krista denen zar k─▒vr─▒mlar─▒n─▒ meydana getirir.

Oksijenli solunumda g├Ârev yapan ETS elemanlar─▒ kristalar ├╝zerinde bulunurken, kreps ├žemberi enzimleri s─▒v─▒ k─▒sm─▒nda (matriks) bulunurlar.

Çok az miktarda DNA, RNA ve ribozom bulundururlar.

Mitokondriler, gerekti─či zaman b├Âl├╝nebilir, b├╝y├╝yebilir ve kendileri i├žin gerekli baz─▒ proteinleri sentezleyebilirler. Mitokondriler oksijenli solunumla ATP sentezlerken;

reaksiyonunu ger├žekle┼čtirirler.

O halde mitokondriler; Organik bile┼čiklerin par├žaland─▒─č─▒, oksijenin t├╝ketildi─či karbondioksitin ├╝retildi─či ve suyun olu┼čtu─ču ATP┬ĺnin ├╝retilip depoland─▒─č─▒ yerlerdir.

Bunlardan oksijenin kullan─▒lmas─▒ ├Âkaryotik h├╝crelerde sadece mitokondrilerde ger├žekle┼čir.

d.Golgi Cisimci─či:

E.R. den olu┼čmu┼čtur. Birbirine paralel uzanm─▒┼č kanal ve kesecik ┼čeklindedir. Salg─▒ maddelerinin olu┼čturulmas─▒, paketlenmesi ve salg─▒lanmas─▒ndan

sorumludurlar.

Pankreas, s├╝t bezi, hipofiz gibi salg─▒ bezlerinde,

bitkilerin nektar bezlerinde, salg─▒ dokusunda bol bulunur.

De─či┼čerek lizozomlar─▒ meydana getirirler. Golgide

kompleks bile┼čiklerin, karbonhidrat ve ya─člar─▒n sentezi

de yap─▒lmaktad─▒r.

e. Lizozom:

Golgi cisimci─činden meydana gelirler.

H├╝cre i├ži sindirim enzimlerini ta┼č─▒yan keseciklerdir.

H├╝creye fagositoz ve pinositozla al─▒nm─▒┼č

ya da h├╝cre i├žinde olu┼čturulmu┼č her t├╝rl├╝

b├╝y├╝k molek├╝ller lizozomlar taraf─▒ndan sindirilirler.

H├╝cre ya┼član─▒nca lizozomlar patlar ve

h├╝cre kendisini sindirir. Buna otoliz denir.

f. Koful:

H├╝crede olu┼čan art─▒k maddelerin ve fazla s─▒v─▒lar─▒n depoland─▒─č─▒ keseciklerdir. H├╝cre zar─▒n─▒n i├žeriye do─čru k─▒vr─▒lmas─▒yla, E.R. den, golgi cisimci─činden veya ├žekirdek zar─▒ndan meydana gelebilir. Daha ├žok tek h├╝crelilerde ve bitki h├╝crelerinde bulunurlar. Hayvan h├╝crelerindeki kofullar ├žok az ve k├╝├ž├╝kt├╝r.

Tek h├╝crelilerde vakuoller ├Ânemli g├Ârevleri ├╝stlenmi┼člerdir. Bunlardan besin kofullar─▒ h├╝cre i├žine al─▒nan maddelerin sindirilmesini, kontraktil kofullar ise fazla suyun d─▒┼čar─▒ at─▒lmas─▒n─▒ sa─člar.

Kofullar─▒n baz─▒lar─▒ g├Ârevleri bittikten sonra kaybolurlar. Sindirim ve bo┼čalt─▒m kofullar─▒ vb.

Bitkilerde h├╝cre ya┼čland─▒k├ža koful b├╝y├╝r. Kofullar plazmoliz┬ĺde k├╝├ž├╝l├╝r ve deplazmoliz ve tugor┬ĺda b├╝y├╝r.(su al─▒┼č-veri┼či)

g. Sentrozom:

Sadece hayvansal h├╝crelerde ve baz─▒ basit yap─▒l─▒

alg ve mantar t├╝rlerinde bulunur. Silindir ┼čeklindeki

iki sentriolden olu┼čur. H├╝cre b├Âl├╝nmesi s─▒ras─▒nda

e┼členerek h├╝crenin kutuplar─▒na ├žekilir ve i─č ipliklerini

tutarlar. Bu sayede kromozom tak─▒mlar─▒n─▒n ayr─▒lmas─▒

sa─član─▒r.

Her sentriol 9 adet protein yap─▒daki t├╝p demetinden meydana gelmi┼čtir.

h. Plastidler:

Yaln─▒z bitkisel h├╝crelerde bulunan renk maddesidir. H├╝creler gen├žken renksizdirler. Zamanla geli┼čen h├╝cre kendine g├Âre rengini al─▒r. 3 ├že┼čittir:

Kloroplast:Bitkinin yapraklar─▒nda bol miktarda bulunan ye┼čil renkli organeldir. Fotosentezde kullan─▒lan klorofil pigmentlerini ihtiva eder. Her kloroplast taneci─či i├ž ve d─▒┼č olmak ├╝zere iki zarla ├ževrilidir. ─░├ž zar─▒n i├žini dolduran renksiz s─▒v─▒ya stroma denir.

Yap─▒ olarak mitokondrilere benzerler. Yap─▒s─▒nda lipid, protein, pigment maddesi, DNA, RNA, ETS elemanlar─▒ ve ribozomlar bulunur.

Stroma┬ĺn─▒n i├žerisinde granum denilen lamelli tanecikler bulunur. Tek bir zarla ├ževrilidir.

Kloroplastta fotosentez olay─▒nda;

reaksiyonu ger├žekle┼čir.

Buna g├Âre kloroplastlar;

┬Ě I┼č─▒─č─▒n so─čruldu─ču

┬Ě Karbondioksitin indirgendi─či

┬Ě Suyun par├žaland─▒─č─▒

┬Ě Oksijenin olu┼čturuldu─ču

┬Ě Glikoz ve ni┼častan─▒n sentezlendi─či yerlerdir.

Kromoplastlar: Ye┼čilin d─▒┼č─▒ndaki renkleri olu┼čturan pigment maddelerini ta┼č─▒yan taneciklerdir. ├çi├žek ve meyvelere renk verirler. Karoten, Xantofil, ve Likopin ba┼čl─▒calar─▒d─▒r.

L├Âkoplast: Renksiz plastidlerdir. Ni┼časta, ya─č ve protein depo ederler. B├╝t├╝n plastidler ─▒┼č─▒─č─▒n etkisiyle birbirinin rengine d├Ân├╝┼čebilirler.

j. Hücre Çeperi:

B├╝t├╝n prokaryotlarda, mantarlarda, baz─▒ tek h├╝crelilerde ve b├╝t├╝n bitki h├╝crelerinde bulunur. Bir sitoplazmik organel olmay─▒p h├╝creyi d─▒┼čtan saran koruyucu bir yap─▒d─▒r. Bitkilerde bir karbonhidrat olan sel├╝lozdan meydana gelmi┼čtir. Bitki t├╝r├╝ne g├Âre ├žeper ├╝zerinde k├╝tin, lignin, s├╝berin, kalsiyum ve silisyum maddeleri birikir. Cans─▒z ve serttir. Tam ge├žirgendir. Bitkilere dayan─▒kl─▒k ve esneklik verir. Bakterin ve mantarlar─▒nki sel├╝loz olmay─▒p, di─čer organik maddelerden yap─▒lm─▒┼čt─▒r.

2.H├╝cre Plazmas─▒

Organellerin aras─▒n─▒ dolduran kolloit bir s─▒v─▒ kar─▒┼č─▒m─▒d─▒r. B├╝y├╝k oran─▒n─▒ su olu┼čturur. (%60-90) Bu oran su bitkilerinde % 98, spor ve tohumlarda %10, insan h├╝crelerinde ise %65 d─▒r. Ya┼čland─▒k├ža su oran─▒ azal─▒r. Su ile beraber enzimler, hormonlar, mineraller, sindirilmi┼č (amino asit, glikoz, ya─č asidi, gliserol) ve sindirilmemi┼č (protein, ya─č, ni┼časta, glikojen) berin maddeleri plazmay─▒ olu┼čturur.

C.ÇEKİRDEK (NUCLEUS)

Bakteri, mavi-ye┼čil alg ve memelilerin alyuvarlar─▒ hari├ž b├╝t├╝n canl─▒ h├╝crelerde bulunur. ├çekirde─či olmayan (prokaryot) canl─▒larda ├žekirdek maddesi (DNA) sitoplazmaya da─č─▒lm─▒┼č olarak bulunur. ├çekirdek h├╝crenin b├╝t├╝n hayatsal olaylar─▒n─▒ kontrol eden merkez ve genetik maddenin koruyucusudur.

1.Yap─▒s─▒ ve ├ľzellikleri

┬Ě├çekirdek; iki zar birimiyle sitoplazmadan ayr─▒lm─▒┼čt─▒r. ├ťzerindeki porlar h├╝cre zar─▒ndakilerden daha geni┼čtir. ├ç├╝nk├╝ mRNA ve tRNA┬ĺlar─▒n ge├žmesine olanak sa─člamal─▒d─▒r. Bazen ├žekirdek ├žekirdek zar─▒n─▒n d─▒┼č k─▒sm─▒nda ribozomlar

bulunur. Ayr─▒ca ├žekirdek zar─▒ kromozomlar─▒n sitoplazmaya da─č─▒larak bozulmas─▒n─▒ ├Ânler. H├╝cre b├Âl├╝n├╝rken eriyerek kaybolur.

┬Ě├çekirdek├žik; kromatin ipli─čin yo─čunla┼čm─▒┼č ┼čeklidir. Protein ve RNA y├Ân├╝nden de zengindir. H├╝cre b├Âl├╝nmesi esnas─▒nda kaybolur, sonra yeniden olu┼čturulur.

┬Ě├çekirdek Plazmas─▒; (karyoplazma) ise su, n├╝kleotiler, RNA, ATP ve enzimlerden meydana gelmi┼čtir.

┬ĚKromatin ─░plikler; ├žekirde─čin en ├Ânemli k─▒s─▒mlar─▒d─▒r. Bunlar h├╝cre b├Âl├╝nmesi s─▒ras─▒nda kendini e┼čler, k─▒sal─▒p kal─▒nla┼čarak belirginle┼čir ve kromozom ad─▒n─▒ al─▒rlar.

Kromozomlar─▒n g├Ârevleri,h├╝crenin y├Ânetimini ve kal─▒t─▒m─▒n─▒ sa─člamakt─▒r. Her canl─▒ t├╝r├╝nde belli say─▒da olup, zamanla de─či┼čmez. Baz─▒ t├╝rlerin kromozom say─▒lar─▒ ayn─▒ olabilir. ─░nsanda ve moli bal─▒─č─▒nda 46 kromozom vard─▒r. Ancak ikisi de birbirinden ├žok farkl─▒ canl─▒larlad─▒r.

B├Âl├╝nme s─▒ras─▒nda ─▒┼č─▒k mikroskobuyla g├Âr├╝lebilen ve incelenen kromozomlar e┼členmi┼č halde bulunurlar. DNA ve proteinden olu┼čurlar, DNA┬ĺlar─▒ sitoplazma s─▒v─▒s─▒ i├žinde mutasyondan koruyan bu protein yap─▒d─▒r.

E┼členmi┼č iki karde┼č kromozomu bir arada tutan ba─člant─▒ noktas─▒na sentromer denir. ─░─č iplikleri bu k─▒s─▒mlara ba─čl─▒d─▒r. Sentromerin bulundu─ču b├Âlgeye g├Âre kromozomlar farkl─▒ g├Âr├╝n├╝m kazan─▒rlar. 2n kromozomlu ( diploid ) h├╝crelerde kromozomlar ├žift bulunur. ( cinsiyet kromozomlar─▒ hari├ž ) ┼×ekil ve g├Ârev bak─▒m─▒ndan birbirine benzeyen bu kromozom ├žiftlerine homolog kromozomlar denir. Homolog kromozomlar─▒n kar┼č─▒l─▒kl─▒ b├Âlge ( lokus) lar─▒nda bulunan genler ayn─▒ karakterler ├╝zerinde etkilidir.

2. ├çekirde─čin Y├Âneticili─či

├çekirde─čin h├╝cre hayat─▒ i├žin ne kadar ├Ânemli oldu─ču ve h├╝crenin y├Ânetim merkezi oldu─ču ├že┼čitli deneylerle ispatlanm─▒┼čt─▒r.

Bu konuda en me┼čhur deney, tek h├╝creli bir su yosunu olan Acetabularia t├╝rleriyle yap─▒lan deneylerdir.

Yine amiplerle yap─▒lan deneylerde ├žekirde─čin hayati ├Ânemi belirlenmi┼čtir. Bir amipin ├žekirde─či, sitoplazmas─▒ndan al─▒n─▒p uygun bir ortama b─▒rak─▒l─▒rsa birka├ž g├╝n sonra ├Âl├╝r.

E─čer ├žekirdek ├žok az sitoplazmayla birlikte amipte b─▒rak─▒l─▒rsa ya┼čamsal faaliyetlerinin devam etti─či ve kesilen sitoplazman─▒n kendisini tamamlad─▒─č─▒ g├Âzlenir.

B─░TK─░ VE HAYVAN H├ťCRELER─░N─░N KAR┼×ILA┼×TIRILMASI

Bitki ve hayvan h├╝creleri aras─▒nda baz─▒ organel ve yap─▒lar farkl─▒d─▒r. Plastidler, h├╝cre ├žeperi ve b├╝y├╝k koful sadece bitki h├╝crelerinde bulunur. Farklardan bir di─čeri de sitoplazmada bulunan besin maddeleridir. Ni┼časta, maltoz ve s├╝kroz bitkisel h├╝crelerde bulunur. Glikojen ve laktoz ise genellikle hayvansal h├╝crelerde ve bakterilerde bulunur.

Ayr─▒ca h├╝cre b├Âl├╝nmesi yap─▒l─▒rken, hayvan h├╝creleri ┬ô bo─čumlanmak┬ö suretiyle, bitki h├╝creleri ise ┬ôara lamel┬ö olu┼čturarak sitoplazma b├Âl├╝nmesini ger├žekle┼čtirirler.

Arif Yasin AYAN

9/G 795

TEV Anadolu Lisesi

Yorum ekle 12 Temmuz 2007

H├╝cre

H├ťCRE

Prokaryot h├╝cre:

├çekirdek zar─▒ we zarla ├ževrilir organelleri yoktur. (monera)

├ľkaryot h├╝cre:

├çekirdek zar─▒ we zarla ├ževrili organelleri ward─▒r.(PROT─░STAB .MANTAR)

H├╝cre zar─▒nda:

glikoprotein

glikolipit

lipoprotein

h├╝cre zar─▒nda madde ge├ži┼či:

k├╝├ž├╝k molek├╝ller b├╝y├╝k molek├╝llere g├Âre daha ├žabuk ge├žerler

n├Âtr molek├╝ler, iyonlara g├Âre daha kolay ge├žerler

(-) iyonlar ,(+) iyonlara g├Âre daha ├žabuk ge├žerler

ya─čda eriyenler erimeyenler g├Âre daha ├žabuk ge├žerler.

H├╝cre de ta┼č─▒ma:

pasif ta┼č─▒ma: maddeler ├žok olan yerden az olan yere do─čru hareket ederler

atp gerekmez

aktif ta┼č─▒ma: maddeler az olan yerden ├žokolan yere do─čru ge├žer.

Atp harcan─▒r.

Difizyon: maddelerin ├žok oldu─ču ortamdan az oldu─ču ortama ge├žmesidir.

Difizyon h─▒z─▒;

por say─▒s─▒na-├á do─čru orant─▒l─▒

s─▒cakl─▒─ča├á do─čru orant─▒l─▒

konsantrasyon fark─▒na├ádo─čru orany─▒l─▒

├ž├Âz├╝n├╝rl├╝k derecesine├á bir maddde ne kadar ├žok ├ž├Âz├╝n├╝rse madde o kadar ├žok h─▒zl─▒ ge├žer

molek├╝l b├╝y├╝kl├╝─č├╝ne ba─čl─▒d─▒r. Maddeler ne kadar k├╝├ž├╝k olursa madde o kadar h─▒zl─▒ ge├žer.

Ozmos: suyun difizyonudur

Hipertonik ortam: madde ├žok su az ise olur

─░zotonik ortam. Madde we s─▒v─▒ miktar─▒ e┼čitse olur

Hipotonik madde az su ├žok ise olur

Plazmoliz: hipertonik ortama konan h├╝cre su kaybederek b├╝z├╝lmesiyle olan olayd─▒r

Deplazmoliz: plazmoliz olan bir h├╝cre hiponotonik bir ortama konursa h├╝cre tekrar su alarak eski haline d├Âner. Buna Deplazmoliz denir.

Turgor: deplazmoliz olmu┼č bitki h├╝cresini saf suya koyarsak kofullar s├╝rekli su al─▒r, b├╝y├╝r we gerginle┼čir. bu durumda h├╝cre turgor durumuna ge├žer. ├çimleri dik tutan bas─▒n├ž budur.

Turgor bas─▒nc─▒: bitki h├╝crelerinde , koful i├žinde suyun bas─▒nc─▒d─▒r.

Ozmotik bas─▒n├ž: t├╝m h├╝crelerde ├ž├Âz├╝nm├╝┼č maddenin yapt─▒─č─▒ bas─▒n├žt─▒r.

Turgor bas─▒nc─▒ we ozmotok bas─▒n├ž ters orant─▒l─▒d─▒r.

Yorum ekle 12 Temmuz 2007

Hücrenin Yapısı 

Hücrenin yapısı 

B├╝t├╝n canl─▒lar─▒n ya┼čayan en k├╝├ž├╝k biriminin h├╝cre oldu─čunu biliyoruz. Onu ilk defa 1665 y─▒l─▒nda ingiliz bilim adam─▒ Robert Hook, mantar dokusunda g├Âzleyerek, bo┼čluk anlam─▒na gelen “h├╝cre” s├Âzc├╝─č├╝n├╝ kullanm─▒┼čt─▒r. G├Âr├╝len, esas─▒nda h├╝crenin yaln─▒z ├Âl├╝ ├žeperiydi. Bohemyal─▒ fizyolog Purkinje, h├╝crenin i├ž kapsam─▒na protoplazma ad─▒n─▒ vermi┼čtir. H├╝cre bilimine ili┼čkin ilk yay─▒nlar, bitkilerde Schleiden (1838) ve hayvanlarda Schawann (1838) ├«le ba┼člar. Bu iki ara┼čt─▒r─▒c─▒ “H├╝cre Kuram─▒” nin kurucular─▒ olarak kabul edilirler.

H├╝creler ya tek ba┼č─▒na (birh├╝creliler ya da protistler olarak bilinen bakteriler, protozoa, birh├╝creli mantarlar ve algler; keza y├╝ksek bitki ve hayvanlar─▒n sperma ve yumurtalar─▒) ya da ├žok h├╝crelilerde oldu─ču gibi belirli bir g├Ârevi yapmak i├žin farkl─▒la┼čm─▒┼č h├╝cre gruplar─▒ (= dokular) halinde bulunur. Tek bir h├╝cre halinde ya┼čam─▒m s├╝rd├╝ren canl─▒lara l. d├╝zendeki canl─▒lar, belirli g├Ârevleri y├╝klenmek i├žin farkl─▒la┼čm─▒┼č h├╝crelere sahip canl─▒lara da II. d├╝zendeki canl─▒lar denir, ikinci d├╝zendeki canl─▒lar─▒n h├╝creleri organizma d─▒┼č─▒nda ancak doku k├╝lt├╝r├╝nde ya┼čam─▒n─▒ s├╝rd├╝rebilir ve ├žo─čalabilir. ilk doku k├╝lt├╝r├╝n├╝ Amerikal─▒ Rass Harrison (1907) semender h├╝creleriyle yapmay─▒ ba┼čarm─▒┼čt─▒r. ├çok h├╝crelilerin h├╝creleri birbirine h├╝cre aras─▒ madde ile ba─članm─▒┼čt─▒r (kemik ve k─▒k─▒rdakta oldu─ču gibi) ya da bu madde arac─▒l─▒─č─▒yla ili┼čkidedir (kan ve lenfte oldu─ču gibi).

Baz─▒ organizmalar h├╝cre aras─▒ maddeye ve h├╝cre s─▒n─▒r─▒na sahip de─čildirler. Bununla beraber bir canl─▒ birimi olarak tan─▒mlan─▒rlar, ├Ârne─čin amiplerden Pelomyxa palustris, g├╝ne┼čsilerden (Heliozoa) Actinosphaerium eichorni, bir├žok ─▒┼č─▒nl─▒ (Radiolaria), delikli (Foraminifera), Opalinidae, baz─▒ silliler (Ciliata), Myxosporidae ve bitkilerden Siphonales, keza mantarlar─▒n hifleri bu durumdad─▒r. Bu organizmalar “├ç o k ├çekirdekliler” yada “H ├╝ c r e s i z l e r” olarak adland─▒r─▒l─▒r.

H├╝crenin Evrimsel Geli┼čimi:

Bundan yakla┼č─▒k 2-3 milyar y─▒l ├Ânce, bir gen-bir enzim ┼čeklinde kendini e┼čleyebilen ilk molek├╝l meydana gelmi┼č ve bir zaman sonra bu molek├╝l lipit ve protenoid molek├╝llerinden olu┼čmu┼č bir koaservat keseci─činin i├žine girerek ilkin h├╝creyi yapm─▒┼čt─▒r. Ba┼člang─▒├žta oksijensiz ortamda ya┼čayan bu h├╝cre, ├ževredeki birikmi┼č besin maddelerini kullan─▒yordu (heterotrof canl─▒lar). Bir s├╝re sonra besin maddesi azald─▒ ve bu arada anorganik yoldan sentezlenmi┼č porfirini b├╝nyesine alarak (klorofil olu┼čumu) kademe kademe Su + CO+ g├╝ne┼č ─▒┼č─▒─č─▒ndan organik maddeleri sentezleyebilen canl─▒lar (ototrof canl─▒lar) ortaya ├ž─▒kt─▒. Bu sentezlemenin yan ├╝r├╝n├╝ olan serbest oksijeni, metabolizmalar─▒n─▒n etkili bir maddesi olarak kullanan h├╝crelerden bir k─▒sm─▒, di─čer h├╝crelerin i├žine girerek onlarla ortak ya┼čamaya ba┼člad─▒. Bu arada h├╝cre i├žine giren simbiyont h├╝cre, bir├žok h├╝cresel yap─▒s─▒n─▒ yitirerek mitokondriye d├Ân├╝┼čt├╝. Yaln─▒z, kendi ba┼č─▒na (otonom) b├Âl├╝nme yetene─čini ve ├Âzel DNA’s─▒n─▒ bug├╝ne kadar saklayabildi. Keza bu arada ilkin denizde burgu gibi d├Ânerek hareket eden baz─▒ bakteriler (Spirochaeta benzeri) bu h├╝crelerin ├╝zerine yap─▒┼čarak onlara hareket olana─č─▒ vermi┼č ve bu arada onlar─▒n yakalad─▒─č─▒ besin maddelerine de ortak olmu┼čtur. Bir zaman sonra aralar─▒ndaki ili┼čki ortak ya┼čama (simbiyozise) d├Ân├╝┼čerek, yap─▒┼čan h├╝creler kam├ž─▒ ve silleri olu┼čturmu┼čtur. Nitekim bu bakterilerin (bug├╝n ya┼čayanlar─▒n─▒n) yap─▒s─▒, kam├ž─▒lar─▒n ve sillerin yap─▒s─▒na benzemektedir. Lizo-zom, ribozom ve ├žekirdek zar─▒n─▒n da simbiyotik ili┼čkilerle d─▒┼čar─▒dan girdi─čine ili┼čkin kan─▒tlar. Sonu├ž olarak modern h├╝cre, bir├žok ilkin h├╝crenin ya da h├╝cre benzeri varl─▒─č─▒n simbiyotik ili┼čkiler i├žinde bir araya gelmi┼č karma┼č─▒k bir kombinasyonudur. H├╝cre inceleme y├Ântemleri

Canl─▒larda g├Âzlem

Hayvan─▒ ya da onun bir k─▒sm─▒m, do─čal ortamda bulundu─ču ┼čekilde mikroskop alt─▒nda incelemektir. Kimyasal maddeler kullan─▒lmad─▒─č─▒ndan, h├╝cre yap─▒s─▒nda ve ┼čeklinde herhangi bir de─či┼čme olmamaktad─▒r. Doku k├╝lt├╝r├╝nde de h├╝creleri in vitro olarak incelemek m├╝mk├╝nd├╝r, in Vitro Latince t├╝pte ya da cans─▒z ortamda demektir.

Vital boyama

─░ncelenecek k─▒s─▒m, zehiri az olan bir boyan─▒n ├žok fazla suland─▒r─▒lm─▒┼č ├ž├Âzeltisi i├žine konur. Vital boyamada kullan─▒lan boyalar, asidik ve bazik olmak ├╝zere ikiye ayr─▒l─▒r. ├çe┼čitli organeller ├že┼čitli boyalar─▒ emerek g├Âr├╝n├╝r duruma ge├žerler. En ├žok kullan─▒lanlar n├Âtr k─▒rm─▒z─▒, metilen mavisi, yanus ye┼čili vs. (1/10.000 veya 1/30.000 defa seyreltilmi┼č)’dir. H├╝cre, bu y├Ântemle canl─▒ olarak daha ayr─▒nt─▒l─▒ incelenebilmektedir. Bu yolla 5-10 mikron, en fazla 30-60 mikron kal─▒nl─▒─č─▒nda kesilmi┼č doku preparatlar─▒ cans─▒z olarak incelenebilir.

Elektron mikroskobu ile inceleme

En iyi ─▒┼č─▒k mikroskobunda obje 2.000 defa b├╝y├╝lt├╝lebilir. Bu durumda 0.2 mikrondan b├╝y├╝k olan cisimler mikroskop alt─▒nda g├Âr├╝lebilir. ├ç├╝nk├╝ g├Âr├╝n├╝r ─▒┼č─▒─č─▒n dalga boyu en k─▒sa olan─▒, mor ─▒┼č─▒nd─▒r (0.4 mikron kadar). En uzun dalga boyu da 0.8 mikronla k─▒rm─▒z─▒ ─▒┼č─▒nd─▒r. Kullan─▒lmakta olan ─▒┼č─▒n─▒n dalga boyunun ancak yans─▒ kadar b├╝y├╝k olan cisimleri g├Ârmek m├╝mk├╝nd├╝r. Bu da mor ─▒┼č─▒n─▒n en fazla yar─▒s─▒ kadar olabilir.

Elektron mikroskobunda ─▒┼č─▒k dalgalar─▒ yerine h─▒zl─▒ elektronlardan yararlan─▒lm─▒┼č, mercek yerine de manyetik alanlar kullan─▒lm─▒┼čt─▒r. Bu suretle 200.000′den daha fazla b├╝y├╝ltme elde etmek m├╝mk├╝n olmu┼čtur (yani 0.001 mikron = 10 A┬░’l├╝k ayr─▒nt─▒y─▒ saptayabilecek g├╝├žte). Ancak insan g├Âz├╝ elektronlar─▒ g├Âremedi─činden, elektronlar─▒n floresan bir ekrana yans─▒t─▒lmas─▒ ya da foto─čraf─▒n─▒n ├žekilmesi gerekir. Bu yolla h├╝crenin ayr─▒nt─▒l─▒ yap─▒┼č─▒ ve vir├╝sler incelenebilmektedir. Elektron mikroskobunda ultramik-rotomlarla haz─▒rlanm─▒┼č 0.2 mikron kal─▒nl─▒─č─▒ndaki preparatlar incelenebilir. Bu prepa-ratlara kontras (g├Âlge) vermek i├žin alt─▒n gibi a─č─▒r atomlar kullan─▒l─▒r. Elektron mikroskobunda y├╝ksek vakum ve s─▒cakl─▒ktan dolay─▒, bug├╝ne kadar canl─▒ herhangi bir┼čey incelenememi┼čtir.

Di─čer Y├Ântemler

H├╝cre, su k─▒vam─▒nda oldu─čundan, genellikle kontraslar g├Âr├╝lmez. Bunun i├žin h├╝cre bir tesbit edici (fiksatif) i├žerisinde s├╝ratle ├Âld├╝r├╝l├╝r ve ├že┼čitli boyalar kullan─▒la-rak organeller aras─▒ndaki kontraslar ├žok belirgin olarak ortaya ├ž─▒kar─▒l─▒r. Bu y├Ântemle incelemede bir├žok kolayl─▒klar varsa da h├╝cre ├Âld├╝─č├╝nden yap─▒s─▒n─▒n de─či┼čti─či a├ž─▒kt─▒r. Son zamanlarda bulunan “Faz Kontrast” mikroskobu ile bu sorun bir derece ├ž├Âz├╝lm├╝┼čt├╝r. ├ç├╝nk├╝ h├╝crenin farkl─▒ k─▒s─▒mlar─▒n─▒n, ─▒┼č─▒─č─▒ farkl─▒ k─▒rmalar─▒, bir renk ay─▒r─▒m─▒na d├Ân├╝┼čt├╝r├╝l├╝r; yani kontrast─▒ sa─član─▒r. Enterfrens mikroskobu da h├╝crenin farkl─▒ yo─čunlukta olan k─▒s─▒mlar─▒m (bir prizma gibi ─▒┼č─▒─č─▒ farkl─▒ k─▒rd─▒─č─▒ndan) renkli g├Âr├╝nt├╝ olarak verir. Bu yolla inceleme ayn─▒ zamanda h├╝crenin farkl─▒ k─▒s─▒mlann─▒n kimyasal anaJizlerinin yap─▒lmas─▒na da olanak sa─člamaktad─▒r.

H├╝crenin ┼čekli ve b├╝y├╝kl├╝─č├╝

Serbest kalan bir h├╝cre kendini korumak amac─▒yla genellikle, y├╝zey geriliminin etkisi alt─▒nda, k├╝re ┼čeklini al─▒r. ├ç├╝nk├╝ hacmi en b├╝y├╝k; fakat y├╝zeyi en k├╝├ž├╝k olan geometrik ┼čekil k├╝redir. H├╝creler, t├╝rden t├╝re, dokudan dokuya ve yapt─▒klar─▒ i┼če g├Âre ┼čekil bak─▒m─▒ndan b├╝y├╝k de─či┼čiklikler g├Âsterirler.

En k├╝├ž├╝k boylu h├╝creler gametler, bakteriler ve parazit bir h├╝crelilerdir. Bu h├╝creler 0.2-0.5 mikron (1 mikron = 0.001 mm.) ├žap─▒ndad─▒r. Baz─▒ silliler ve delikliler g├Âzle g├Âr├╝lebilir {Gregarin’w 1.5 cm. kadar olabilir). En b├╝y├╝k h├╝cre, ku┼č yumur-tas─▒d─▒r. Bug├╝n ya┼čayanlardan deveku┼čunun yumurtas─▒ ile 100 sene ├Ânce Madagaskar’da ya┼čayan Aepyornis ku┼čunun 8 litrelik yumurtas─▒ bilinen en b├╝y├╝k h├╝crelerdir. Bilinen en uzun h├╝creler ise aksonlar─▒yla beraber 1 m. kadar uzunluktaki baz─▒ sinir h├╝creleridir.

Zeynep Asena ├ľZT├ťRK 5-B 843

Yorum ekle 12 Temmuz 2007

Mayoz B├Âl├╝nme

MAYOZ B├ľL├ťNME

Kromozon say─▒lar─▒n─▒n nesiller boyu sabit tutulmas─▒ mayoz b├Âl├╝m├╝ ile sa─član─▒r. Mayoz ├Âzel bir h├╝cre b├Âl├╝nmesidir. Bu b├Âl├╝nme ile diploit h├╝crelerden hoplait h├╝creler meydana gelmektedir. Olu┼čan haploit h├╝crelere gamet denir.

Mayoz b├Âl├╝nmesinin amac─▒, kromozon say─▒s─▒n─▒n yar─▒ya inmesini sa─člamakt─▒r.

Mayoz b├Âl├╝m├╝nde sonucu olu┼čan n kromozomlu gamet h├╝crelerinin d├Âllenmesi sonucunda olu┼čan zigotun kromozon say─▒s─▒n─▒n 2n olur. Dolas─▒yla mayoz b├Âl├╝nme ile kromozon say─▒s─▒n─▒n nesiller boyunca sabit kalmas─▒ sa─članm─▒┼č olur. Zigotun olu┼čmas─▒ ile yeni birey ana ve babas─▒n─▒n kromozonlar─▒ndan birer tane ta┼č─▒r. B├Âylece ana ve baban─▒n ├Âzelikleri yeni nesillere aktar─▒r. Mayoz b├Âl├╝nme ile ayr─▒ca t├╝r i├ži ├že┼čitlilik de ortaya ├ž─▒kar. Baz─▒ bitki ve tek h├╝creli canl─▒lar, haploit (n) kromozonlu olduklr─▒ i├žin ya┼čamlar─▒ boyunca bayoz b├Âl├╝nme ge├žirmezler.

Mayoz b├Âl├╝nme birbirini takip eden mayoz l ve mayoz ll olmak ├╝zere iki b├Âl├╝mden olu┼čur. Her iki b├Âl├╝mde de mitoz b├Âl├╝nmede oldugu gibi profaz, metafaz, anafaz, telofaz evreleri g├Âr├╝l├╝r. ├ťreme ana h├╝cresi mayoz b├Âl├╝nmeye ba┼člamadan ├Ânce bir haz─▒rl─▒k avresi ge├žirir. Bu haz─▒rl─▒k evresine interfaz evresi denir.

─░nterfaz: Bu evrede h├╝crede b├╝y├╝me, solunum, proteyin sentezi gibi metabolik olaylar─▒n h─▒z─▒ ├žok y├╝ksektir. ─░nterfazda DNA┬ĺn─▒n kendini e┼čledi─či g├Âr├╝lmektedir.

Mayoz b├Âl├╝nme nin Mayoz I ve Mayoz II evreleri a┼ča─č─▒daki gibidir.

Mayoz I Profaz-I: Profaz─▒n erken safhalar─▒nda kromozomlar k─▒sal─▒p kal─▒nla┼čmaya ba┼člarkrn, ana ve babadan gelen homolog kromozomlar yan yana gelir ve bir birinin ├╝zerine k─▒vr─▒l─▒rlar. K─▒salma sonucunda kromozomlar mitoz b├Âl├╝nmedeki gibi g├Âr├╝nmeye ba┼člar. Kromozomlar k─▒salmaya devam ederek son kal─▒n ┼čeklini al─▒r.

HOMLOG KROMOZOM ├ç─░FT─░ D├ľRTL├ť KROMOT─░TLER HAL─░N─░ ALIR. BU D├ľRTL├ť GURUPLARA TETRAT DEN─░R

Tetratlar─▒n say─▒s─▒ haploit kromozom say─▒s─▒na e┼čittir. Tetrat olu┼čumundan sonra kal─▒tsal madde al─▒┼č veri┼či olur. Bu evrede homolog kromozom ├žiftleri iyice yan yana gelerek bir birleriyle sarmal yaparlar. Bu olaya sinapsis denir. Sinapsis s─▒ras─▒nda kromozomlar─▒n karde┼č olmayan kromotitlerin bir birine dokunan par├žac─▒klar─▒ aras─▒nda gen de─či┼č toku┼ču olur. Bu olaya krossin-over (par├ža de─či┼čimi) denir.

Par├ža de─či┼čimi mayoz b├Âl├╝nmenin en ├Ânemli olay─▒d─▒r. Par├ža de─č┼čimi ile yeni gen birle┼čmeleri meydana gelir.

YEN─░ GEN B─░RLE┼×MELER─░ ─░LE AYNI T├ťR├ťN B─░REYLER─░ ARASINDA FARKLI ├ľZELL─░KLER─░N ORTAYA ├çIKMASI SA─×LANMI┼× OLUR.

Profaz s─▒ras─▒nda e┼členmi┼č olan sentrioller bu safhan─▒n sonuna do─čru ayr─▒ kutuplara ├žekilir ve aralar─▒nda i─č iplikleri olu┼čur. Profaz sonunda ├žekirdek├žik ve ├žekirdek zar─▒n─▒n tamamen eridi─či g├Âr├╝l├╝r.

Metafaz-1: Tetratlar h├╝crenin ekvator d├╝zlemine muntazam ┼čekilde yerla┼čir ve ├žift kromatitli kromozomlar sentromerlerden i─č iplik├žiklerine ba─član─▒rlar.

Metafaz-1: Tetratlar h├╝crenin ekvator d├╝zlemine muntazam ┼čekilde yerla┼čir ve ├žift kromatitli kromozomlar sentromerlerden i─č iplik├žiklerine ba─član─▒rlar.

Anafaz-1: Tetratlar ikili kromatitlerine ayr─▒larak z─▒t kutuplara ├žekilirler. B├Âylece homolog kromozomlar bir birinden ayr─▒l─▒r.

Telofaz-1: Kutuplara ├žekilen kromozomlar─▒n ├ževresinde ├žekirdek zar─▒ olu┼čur ve stoplazma bo─čum yaparak ikiye ayr─▒l─▒r. Telofaz sonunda homolog kromozom ├žiftinden yaln─▒z birini ta┼č─▒yan haploit (n) iki h├╝cre meydana gelir.

Mayoz II ba┼člamadan ├Ânce mayoz I┬ĺde oldu─ču gibi interfaz safhas─▒ g├Âr├╝lmez. Dolay─▒s─▒yla DNA kendisini e┼čleyemez. Yanl─▒zca sentromerlerinkendisini e┼čledi─či g├Âr├╝l├╝r.

Mayoz-II: Mayoz I sonunda meydanagelen haploit mayoz II┬ĺde tekrar b├Âl├╝n├╝r ve haploit kromozomlu4 h├╝cre meydana gelir. Mayoz II ana hatlar─▒yla mitoz b├Âl├╝nmeye benzadi─či i├žin yeni meydana gelen h├╝creler de haploittir. Bu safhada sadece kromatitler bir birinden ayr─▒l─▒r.

Profaz-II: Telofaz I┬ĺden sonra g├Âr├╝len ve ├žok k─▒sa s├╝ren bir safhad─▒r. Baz─▒ organizmalarda telofaz I┬ĺden sonra hemen metafaz II safhas─▒ ba┼člayabilir. ─░─č iplikleri kromatitler ba─član─▒r. ├çekirdek zar─▒ olu┼čmu┼čsa par├žalanmaya ba┼člar.

Metafaz-II: Kromatitler h├╝crenin ekvator d├╝zlemine d├╝zg├╝n bir ┼čekilde yerle┼čirken kromatitler i─č iplikleri tarf─▒ndan sentromellerinden tutunur.

Anafaz-II: Ekvatoral d├╝zlem ├╝zerinde dizilmi┼č kromatitler birbirinden ayr─▒l─▒r ve kutuplara do─čru hareket eder. Bu kromatitlere bundan sonra kromozom denir. B├Âylece her o─čul bireyde haploit kromozom bulunur.

Telofaz-II: Mayoz b├Âl├╝nmenin son safhas─▒d─▒r. Kutuplara ├žekilen kromozomlar─▒n etraf─▒nad ├žekirdek zar─▒ olu┼čurken bir yanda da stoplazma bo─čumlanmaya ba┼člar. B├Âylece h├╝cre ikiye b├Âl├╝n├╝r.

Mayoz II sonunda d├Ârt tane haploit kromozolu h├╝cre meydana gelir. B├Âylece diploit (2n) kromozom tak─▒m─▒na sahip bir h├╝creden mayoz b├Âl├╝nmeye d├Ârt tane haploit (n) kromozomlu h├╝cre olu┼čur. Gamet ad─▒ verilen bu h├╝crelerin b├Âl├╝nme yetenekleri yoktur. Ancak iki gametin birle┼čmesiyle olu┼čan h├╝cre (zigot) b├Âl├╝nme yetene─čine sahiptir.

MAYOZ B├ľL├ťNME ERKEN ├ťREME ORGANI OLAN TEST─░SLERDE GER├çEKLE┼×─░YORSA, BU OLAYA SPERMATOGENEZ DEN─░R

Spermler, seminifer t├╝p├ž├╝klerde bulunan 2n kromozomlu spermatogonium denilen h├╝crelerde olu┼čur. Spermatogoniumlar b├╝y├╝y├╝p geli┼čerek mayoz b├Âl├╝nmeye haz─▒rlan─▒r. Haz─▒rlanan bu h├╝crelere 1.dereceli spermatosit denir. 2n kromozomlu olan 1.dereceli spermatositlerden mayoz I sonunda haploit (n) kromozomlu iki h├╝cre meydana gelir. Bu h├╝crelere 2.dereceli spermatosit denir. ─░kinci dereceli spermatositlerden mayoz II sonunda spermatit ad─▒ verilen haploit (n) kromozomlu d├Ârt h├╝cre olu┼čur. Bu d├Ârt h├╝cre de farkl─▒la┼čarak sperm h├╝crelerine d├Ân├╝┼č├╝r.

MAYOZ B├ľL├ťNME D─░L┼×─░ ├ťREME ORGANI OLAN YUMURTALIKLARDA GER├çEKLE┼×─░YORSA BU OLAYA OOGENEZ DEN─░R

Oogenez sonucunda bir h├╝creden (n) kromozomlu d├Ârt h├╝cre olu┼čur. Bu h├╝crelerden ├╝├ž tanesi az sitoplazmal─▒ ve k├╝├ž├╝kt├╝r. Bu h├╝creler kutup h├╝cresi olarak adland─▒r─▒l─▒r. Bol stoplazmal─▒ ve b├╝y├╝k olan di─čer h├╝creye ootit denir. Ootit farkl─▒la┼čarak yumurta h├╝cresini (ovum) olu┼čturur. Sonu├žta 2n (diploit) kromozomlu ├╝reme ana h├╝cresinden n kromozomlu yumurta h├╝cresi meydana gelir. Olu┼čan sperm ve yumurta h├╝cresine ├╝reme h├╝cresi denir.

┼×u ┼čekilde olu┼čur;

SPERMATONENEZ

Spermatogonium———–├ábirincil spermatosit———├áikincil spermatosit__

mayoz

—-├áspermatit(4 adet)—————-├ásperm( 4 adet)

mayoz t├╝m├╝ geli┼čir

OOGENEZ

Oogonium——├áBirincil oosit———-├áikincil oosit———├áKutup

Mayoz mayoz

H├╝creleri(3 adet)+ootit(1 adet)———├áootit——–├áyumurta

Kutup h├╝c. geli┼čir

erir.

2-S─░TOPLAZMA B├ľL├ťNMES─░:

Hayvansal h├╝crelerde;

├çekirdek b├Âl├╝nmesi tamamland─▒ktan sonra sitoplazma ortadan bo─čumlanarak ikiye b├Âl├╝n├╝r ve iki h├╝creden tekrar iki ayr─▒ h├╝cre olu┼čmu┼č olur

Bitkisel h├╝crelerde:

Olu┼čmu┼č olan iki tane iki ├žekirdekli h├╝crelerin ortalar─▒nda bir orta lamel(ara lamel) olu┼čur ve h├╝cre duvarlar─▒na kadar ula┼č─▒r.Dolay─▒s─▒yla birbirine biti┼čik iki h├╝creden tekrar iki h├╝cre olu┼čur

MAYOZ B├ľL├ťNME SONUCUNDA n KROMOZOMLU 4 H├ťCRE (GAMET)OLU┼×UR.

MAYOZ B├ľL├ťNMEN─░N ├ľZELL─░KLER─░

Sadece diploid h├╝cre mayoz ge├žirebilir.

Bir h├╝cre iki defa b├Âl├╝nerek iki yeni h├╝cre olu┼čturur.

Olu┼čan h├╝crelerin kromozom yap─▒lar─▒ yar─▒ya iner.

B├Âl├╝nmenin temel olay─▒ homolog kromozomlar─▒n ayr─▒larak farkl─▒ h├╝crelere ge├žmesidir.

E┼čeyli ├╝remenin ger├žekle┼čmesini sa─člar.

Canl─▒larda kal─▒tsal ├že┼čitlili─či sa─člar.

Tetrat, krossing over ve sinaps g├Âr├╝l├╝r.

Olu┼čan h├╝creler tekrar mayoz ge├žiremezler.

Hayat boyu devam etmeyen bir olayd─▒r.

M─░TOZ B├ľL├ťNMEN─░N ├ľZELL─░KLER─░

1 ┬ľ ├çok h├╝creli canl─▒lar─▒n v├╝cut h├╝crelerinde bulunur.

2 ┬ľ V├╝cudun b├╝t├╝n doku ve organalr─▒nda g├Âr├╝l├╝r.

3 ┬ľ Olu┼čan h├╝creler canl─▒n─▒n geli┼čmesini sa─člar.

4 ┬ľ B├Âl├╝nme sonucunda olu┼čan h├╝crelerde kromozom say─▒s─▒ sabit kal─▒r.

5 ┬ľ B├Âl├╝nme sonucunda olu┼čan h├╝creler kal─▒tsal olarak birbirinin tamamen ayn─▒s─▒d─▒r.

6 ┬ľ Mitoz b├Âl├╝nme sonucunda iki h├╝cre olu┼čur.

7 ┬ľ Mitoz b├Âl├╝nme s─▒ras─▒nda ├žekirdek ve sitoplazma b├Âl├╝nmesi bir kez olur.

8 ┬ľ B├Âl├╝nme s─▒ras─▒nda tetrat ve crossing-over olaylar─▒ g├Âr├╝lmez.

9 ┬ľ Zigotun olu┼čumundan ├Âl├╝m├╝ne kadar s├╝rer.

MAYOZ B├ľL├ťNMEN─░N ├ľZELL─░KLER─░

1 ┬ľ ├çok h├╝creli canl─▒lar─▒n ├╝reme h├╝crelerinde g├Âr├╝l├╝r.

2 ┬ľ Bitkilerin ├ži├žeklerindeki ├╝reme organlar─▒nda, hayvanlar─▒n ├╝reme organlar─▒nda bulunur.

3 ┬ľ Olu┼čan h├╝creler ├╝remeyi sa─člar.

4 ┬ľ B├Âl├╝nme sonucunda olu┼čan h├╝crelerde kromozom say─▒s─▒ yar─▒ya iner.

5 ┬ľ Olu┼čan h├╝creler kal─▒tsal olarak farkl─▒l─▒k g├Âsterir.

6 ┬ľ Mayoz b├Âl├╝nme sonucunda d├Ârt h├╝cre olu┼čur.

7 ┬ľ Mayoz b├Âl├╝nme s─▒ras─▒nda ├žekirdek ve sitoplazma b├Âl├╝nmesi iki kez ger├žekle┼čir. (MayozI ve mayoz II)

8 ┬ľ B├Âl├╝nme s─▒ras─▒nda tetrat ve crossing-over olaylar─▒ g├Âr├╝l├╝r.

9 ┬ľ Ergenlik d├Âneminde ba┼člar, ├╝reme d├Ânemi boyunca s├╝rer.

Erdem Acar Sar─▒

9-f & 51

Yorum ekle 12 Temmuz 2007

1. Profaz -─▒ Safhas─▒nda 6 Tetrata Sahip Bir H├╝crenin Diploit Kromozom Say─▒s

1. Profaz -I safhas─▒nda 6 tetrata sahip bir h├╝crenin diploit kromozom say─▒s─▒ ve mayoz b├Âl├╝nme sonucu olu┼čan h├╝crelerdeki kromatid say─▒s─▒ ka├ž olur ?

             Diploit kromozom                 Kromatid sayısı

              12                                         12

               12                                         24  

               24                                         12

                 6                                         12

                 6                                         24

2: A┼ča─č─▒da mayoz b├Âl├╝nme ile ilgili ifadelerden hangisi y├╝ksek yap─▒l─▒ bitkilerde g├Âr├╝ld├╝─č├╝ halde hayvanlarda ger├žekle┼čmeyen olayd─▒r?

Bir kromozom iki ├žekirdek b├Âl├╝nmesidir .

E┼členerek iki kromatidli hale ge├žmi┼č kromozom varl─▒─č─▒

Kromozom say─▒s─▒n─▒n yar─▒ya inmesi

Mayoz sonucu olu┼čan h├╝crelerin mitoz b├Âl├╝nmeye u─čramas─▒

Profaz -I safhas─▒nda karde┼č olmayan homolog kromatidler aras─▒nda par├ža de─či┼čimi

3: Kromozom durumu ┼čekildeki gibi olan bir h├╝cre ile ilgili olarak a┼ča─č─▒daki ifadelerden hangisi s├Âylenebilir?

Mayoz b├Âl├╝nme sonucu olu┼čmu┼č bir h├╝credir

H├╝cre mayoz b├Âl├╝nme ge├žirirken 6 tetrat olu┼čturur

H├╝cre mitoz b├Âl├╝nme ge├žirirken metafazda 6 kromatid say─▒lm─▒┼čt─▒r

Mayoz -I sonucunda homolog kromozom say─▒s─▒ 12′dir

Mitoz b├Âl├╝nmenin profaz safhas─▒nda Krossing- overin g├Âr├╝lme

4: 2n= 16 olan bir canl─▒n─▒n soma h├╝crelerinde ger├žekle┼čen b├Âl├╝nme ile ilgili a┼ča─č─▒dakilerden hangisi s├Âylenemez ?

B├Âl├╝nmenin ba┼člang─▒c─▒nda 32 kromatid bulunur

B├Âl├╝nmenin sonunda kromozomlar ├ž├Âz├╝nerek serbest hale ge├žer

B├Âl├╝nme sonunda t├╝r i├ži ├že┼čitlilik sa─članm─▒┼č olur

Kromozomlar kutuplara do─čru ├žekilirken i─č iplikleri k─▒sal─▒r

Olay sonunda kutuplarda 16′┼čar kr─▒mozom bulunur

5:Mitoz b├Âl├╝nme s─▒ras─▒nda ger├žekle┼čen a┼ča─č─▒daki olaylar─▒n do─čru s─▒ralamas─▒ nas─▒l olmal─▒d─▒r?

I-┬á┬á┬á┬á Kromozomlar─▒n kromatin maddeye d├Ân├╝┼čmesi

II-┬á┬á Sitoplazma b├Âl├╝nmesi

III- Kromatidlerin kutuplara do─čru ├žekilmesi

IV- DNA sentezi

I-II-III-IV

I- IV -III- II

IV - III - II -I

III- II -I -IV

I -III-IV II

6:┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á I- Krossing -Over’in ger├žekle┼čmesi

II-Kromatin maddesinin kromozom halinde belirmesi

III- Tetratlar─▒n ekvator d├╝zleme dizilmesi

IV- Homolog kromozomlar─▒n kar┼č─▒l─▒kl─▒ kutuplara ├žekilmesi

Yukar─▒da mayoz b├Âl├╝nmeye ili┼čkin bir seri olaylar verilmi┼čtir .Do─čru s─▒ralama a┼ča─č─▒dakilerden hangisidir ?

I- II- II- IV

II-I -II -IV

III-IV-I-II

I -III-IV-II

I-III-II-IV

7: Kromozom say─▒s─▒

zaman

                           I  II III IV

Yukar─▒daki┬á grafikte I -II -III-IV ile g├Âsterilen olaylar i├žin a┼ča─č─▒da verilenlerden hangisi do─črudur?┬á

Mayoz┬á Mitoz Mitoz D├Âllenme

Mayoz D├Âllenme Mayoz Mitoz

Mitoz Mayoz Mitoz D├Âllenme

Mitoz D├Âllenme Mayoz Mitoz

Mitoz Mayoz D├Âllenme Mitoz

8:Bir canlı türünün gametindeki DNA miktarı 2.10¯  8 mg ise bu canlının profaz-I safhasındaki DNA miktarı ne kadardır?

4.10¯4 mg

8.10¯8 mg

2.10¯8 mg

16.10¯8 mg

8.10¯16 mg

9:Gametlerinde 12 otozom ├žifti bulunan bir erkek bireyin kromozom form├╝l├╝ a┼ča─č─▒dakilerin hangisinde do─čru verilmi┼čtir?

46 + XY

24 + XY

48 + XY

22 + XY

12 + XY

10.A┼ča─č─▒da h├╝cre b├Âl├╝nmesi s─▒ras─▒nda ger├žekle┼čen olaylardan baz─▒lar─▒ verilmi┼čtir . Mitoz ve mayozun ortak olaylar─▒ hangisi yada hangileridir?

I-) Kromatin maddesinin kromozomlara d├Ân├╝┼čmesi

II-) Homolog kromozomlar─▒n tetrat olu┼čturmas─▒

III-) Kromatidlerin birbirinden ayr─▒l─▒p kutuplara do─čru hareket etmesi

IV-) Kromozomlar─▒n ekvator d├╝zleme dizilmesi

III

IV

II-III-IV

I-III-IV

Yorum ekle 12 Temmuz 2007

Mitoz B├Âl├╝nmenin Ba┼člang─▒c─▒n─▒ Saptamak Olanaks─▒zd─▒r. Fakat H├╝crede Baz─▒ De─č

Mitoz b├Âl├╝nmenin ba┼člang─▒c─▒n─▒ saptamak olanaks─▒zd─▒r. Fakat h├╝crede baz─▒ de─či┼čiklikler olur; h├╝cre i├žeri─či jel haline ge├žer, metabolizma durur, ├žekirde─čin hacmi h─▒zla b├╝y├╝r. Kromatid iplikleri belirginle┼čir ve boyanmaya ba┼člar. G2 evresinin tamamlanmas─▒, kromozomlar─▒n t├╝rlere ├Âzg├╝ ┼čekil ve say─▒y─▒ kazanmas─▒yla mitoz b├Âl├╝nmeye ge├žilir. I┼č─▒k mikroskobunda kromozomlar art─▒k rahatl─▒kla g├Âr├╝lebilir. Bu s├╝re yakla┼č─▒k bir saat s├╝rer. Bu evredeki h├╝creler k├╝re ┼čeklindedir ve etraf─▒ndaki cisimlere kuvvetle ba─članmam─▒┼čt─▒r. Mitoz b├Âl├╝nme; profaz, metafaz, anafaz ve telofaz diye d├Ârt evreye ayr─▒l─▒r.

Profaz

Ba┼člang─▒c─▒nda ├žekirdek i├žinde ince uzun kromatid iplikleri halinde g├Âr├╝nen kromozomlar, yava┼č yava┼č helozon ┼čeklinde k─▒vr─▒larak kal─▒nla┼čmaya ba┼člar ve g├Âr├╝lebilir duruma ge├žer. kal─▒nla┼čma ve k─▒salma anafaza kadar devam edebilir. Bu arada e┼č kromozomlar birbirlerinden fark edilemeycek kadar s─▒k─▒ca ba─čl─▒d─▒rlar. Bu evrede birbirine sentromerlerle ba─članm─▒┼č olarak duran kromozomlar─▒n her birine kromatid denir. Sentrozomlar ayr─▒larak her biri bir kutba gitmeye ba┼člar ve aralar─▒nda i─č iplikleri olu┼čur. Profaz─▒n sonuna do─čru i─č iplikleri ile kromozomlar aras─▒nda ba─člant─▒ kurulurken, sentrozomlardan h├╝cre zar─▒na uzanan i─č iplikleri de olu┼čur ve ├žekirdek zar─▒ eriyerek kaybolur, kromozomlar sitoplazma i├žerisine da─č─▒l─▒r.

Metafaz

Kromozomlar ├žok kere bir ├žember gibi, bazen de kar─▒┼č─▒k olarak ekvatoral d├╝zlem ├╝zerinde dizilirler. Genellikle k├╝├ž├╝k kromozomlar merkezde, b├╝y├╝kler ├ževrededir. Dizili┼č t├╝rlere ├Âzg├╝ bir ├Âzellik g├Âsterir. Kromozomlar e┼čit olarak kutuplara ├žekilece─činden, ortada belirli bir denge kurulana kadar beklenilir.

Profaz 30-60 dakika s├╝rmesine kar┼č─▒l─▒k, metefaz ancak 2-6 dakika s├╝rer. her bir kromozomun sentromeri belirgin olarak ikiye b├Âl├╝n├╝r ve kromatidler tam olarak birbirinden ayr─▒l─▒r.

Anafaz

Ekvatoral d├╝zlemdeki karde┼č kromozomlar kutuplara bu evrede ta┼č─▒n─▒rlar. Kas─▒lma ├Âzelli─či olan sentrozomlar─▒n i─č iplikleri sayesinde kromozomlar─▒n yar─▒s─▒ bir kutba, di─čer yar─▒s─▒ ├Âb├╝r kutba gider. Kromozomlar─▒n kutuplara ula┼čmas─▒yla bu evre sona erer.

Bitki h├╝crelerinde sentrozom bulunmad─▒─č─▒ i├žin kromozomlar─▒n ta┼č─▒nmas─▒ sitoplazma hareketleriyle ve sitoplazma k├Âkenli i─č ipliklerinin yard─▒m─▒yla olur. Bu evre de yakla┼č─▒k olarak 3-15 dakika s├╝rer.

Telofaz

Kromozomlar daha az boyanmaya ba┼člar. ├çekirdek zar─▒ yava┼č yava┼č olu┼čur. Kromozomlar uzay─▒p incelmeye ba┼člar. B├Âl├╝nme a├ž─▒s─▒ndan ├žekirdek dinlenmeye ge├žerken, h├╝cre metabolizmas─▒ aktif hale ge├žer.

Bu evrenin olu┼čumu s├╝rerken bir yandan da sitoplazma bo─čum yapmaya ba┼člar. ─░─č ipliklerine dik olarak bo─čumlanan sitoplazman─▒n o b├Âlgede jel hale ge├žerek iki o─čul h├╝crenin stoplazmas─▒n─▒ ay─▒rd─▒─č─▒n─▒ ileri s├╝ren g├Âr├╝┼člerde vard─▒r. Stoplazman─▒n bo─čumlanarak ayr─▒lmas─▒ s├╝recine sitokinez denir. Telofaz─▒n ba┼člang─▒c─▒ndan iki yeni h├╝crenin olu┼čtu─ču ana kadar ge├žen s├╝re 30-60 dakikad─▒r.vv

Yorum ekle 12 Temmuz 2007

=========proteinler========

=========PROTE─░NLER========

T├╝m canl─▒lar─▒n yap─▒s─▒nda, sudan sonra en ├žok bulunan temel yap─▒ maddeleri proteinlerdir.Bu nedenle canl─▒lar─▒n kuru a─č─▒rl─▒klar─▒n─▒n yakla┼č─▒k yar─▒s─▒ proteinlerdir.

Proteinlerin yap─▒lar─▒ karbon , hidrojen , oksijen elementlerinin yan─▒ s─▒ra azot elementinden olu┼čur.Proteinlerde ayr─▒ca k├╝k├╝rt , fosfor gibi elementler de bulunabilir.

Proteinlerin yap─▒ta┼člar─▒ amino asitlerdir.Canl─▒lar─▒n yap─▒s─▒nda 20 ├že┼čit amino asit bulunur.Amino asitlerin birbirlerine peptit (amid) ba─člar─▒yla ba─članmas─▒ (Dehidrasyonu veya peptitle┼čmesi) ile peptitler , polipeptitler ve proteinler entezlenir.

Aminoasitlerin R ile g├Âsterilen de─či┼čken grubu herhangi bir atom ya da atom grubu olabilir.B├Âylece farkl─▒ aminoasit ├že┼čitleri olu┼čur.├ľrne─čin; R yerine hidrojen ba─član─▒rsa glisin , CH3 grubu ba─član─▒rsa alanin denilen aminoasit ├že┼čitleri olu┼čur.Amino asitlerin n tanesi n-1 tane su vererek peptit ba─člar─▒yla ba─član─▒p proteinleri olu┼čturur.Peptitle┼čme denilen bu olay─▒ ┼č├Âyle genelle┼čtirebiliriz.

n(amino asit) Protein + (n-1) Su

Her canl─▒daki , hatta bir canl─▒n─▒n farkl─▒ dokular─▒ndaki protein ├že┼čitleri birbirinden farkl─▒d─▒r.Bu da proteini olu┼čturan amino asitlerin ├že┼čidi , say─▒s─▒ ve s─▒ras─▒na yani dizili┼čini fark─▒ndan kaynaklan─▒r.├ç├╝nk├╝ canl─▒lar─▒n h├╝crelerinde her protein ├že┼čidinin sentezini y├Âneten genler birbirinden farkl─▒d─▒r.

Hayvanlar─▒n yedikleri proteinler sindirim organlar─▒nda s─▒ras─▒yla pepton , peptit ve sonunda amino asitlere ayr─▒l─▒r.H├╝crelere ta┼č─▒nan amino asitlerle canl─▒n─▒n kendi proteinleri sentezlenir.

Proteinler canl─▒larda ┼ču ama├žlarla kullan─▒l─▒r:

1-) H├╝crelerin yap─▒m ve onar─▒m─▒nda sadece protein ya da glikoprotein , lipoprotein halinde yap─▒ eleman─▒ olarak.

2-) Ya┼čamsal olaylar─▒n d├╝zenlenmesinde kullan─▒lan enzimlerin olu┼čturulmas─▒nda . ├ľrne─čin solunum sindirim enzimleri gibi.

3-) Kaslar─▒n kas─▒lmas─▒n─▒ sa─člayan kas─▒c─▒ protein olarak. ├ľrne─čin aktin ve miyozinler gibi.

4-) ├ço─ču doku ve organlar─▒n ├žal─▒┼čmas─▒n─▒ d├╝zenleyen hormon olarak. ├ľrne─čin kan ┼čekerinin miktar─▒n─▒ d├╝zenleyen ins├╝lin ve glukagon gibi.

5-) Doku ve organlar aras─▒nda madde ta┼č─▒y─▒c─▒s─▒ olarak. ├ľrne─čin , O2 ve CO2 ta┼č─▒yan hemoglobin gibi.

6-) Hayvanlar─▒n v├╝cudunu yabanc─▒ maddelere kar┼č─▒ koruyucu olarak. ├ľrne─čin , kandaki antikorlar gibi.

7-) Toksin vb. maddelerin ├╝retilmesinde. ├ľrne─čin , y─▒lan zehirleri gibi.

8-) Depo proteinleri olarak. ├ľrne─čin , kandaki alb├╝min gibi.

9-) Canl─▒da , enerji sa─člamak ├╝zere kullan─▒lan karbonhirat ve ya─člar yeterli olmad─▒─č─▒nda enerji verici olarak.Uzun s├╝reli a├žl─▒kta oldu─ču gibi.

Hayvansal besinlerden k─▒rm─▒z─▒ et , beyaz et , s├╝t , yumurta ; bitkisel besinlerden fasulye , mercimek gibi baklagiller proteinler y├Ân├╝nden zengin yiyeceklerdir.Proteinlerin , canl─▒lardaki en ├žok i┼čleve sahip ├že┼čidi enzimlerdir.

===========PROTE─░N MOLEK├ťLLER─░N─░N YAPISI==========

Hem h├╝crelerin olu┼čmas─▒nda , hem de i┼člevlerini ger├žekle┼čtirmelerinde temel maddeler proteinlerdir.Bu nedenle h├╝crelerin ya┼čamlar─▒n─▒ s├╝rd├╝rebilmeleri , ├Âncelikle protein sentezlemelerine ba─čl─▒d─▒r.H├╝crenin DNA┬ĺlar─▒ndaki bilgilere uygun protein sentezi , ┬ôsantral do─čma┬ö ad─▒ verilen a┼ča─č─▒daki s─▒rayla yap─▒l─▒r:

Transkripsiyon Translasyon

DNA RNA PROTE─░N

(Yazılma) (Çeviri)

H├╝crenin , her ├že┼čit proteinin yap─▒m─▒n─▒ sa─člayan bu olay , s─▒ras─▒yla a┼ča─č─▒daki gibi ger├žekle┼čir:

1-) Yap─▒lacak proteinlerle ilgili bilgilere sahip olan molek├╝l , h├╝crenin ├žekirde─čindeki DNA┬ĺlard─▒r.Her bir proteinlerle ilgili bilgi , iki iplikli DNA┬ĺn─▒n anlaml─▒ iplik denilen bir ipli─činden , el├ži RNA┬ĺlara (mRNA) aktar─▒l─▒r.Olu┼čan mRNA┬ĺda en az , sentezlenecek proteindeki amino asit say─▒s─▒ kadar kodon bulunur.DNA bilgilerini mRNA┬ĺya yaz─▒lmas─▒ anlam─▒na gelen bu olaya transkripsiyon denir.

2-) DNA ┼čifrelerini alan mRNA , ├žekirdek zar─▒n─▒n porlar─▒nda sitoplazmaya ge├žer.Sitoplazmada , ribozomlar─▒n k├╝├ž├╝k ve b├╝y├╝k alt birimleri aras─▒na ba─članarak orada kal─▒p g├Ârevi yapar.

3-) DNA┬ĺlar─▒n , sentezleyip sitoplazmaya g├Ânderdi─či ta┼č─▒y─▒c─▒ RNA┬ĺlar (tRNA┬ĺlar) , antikodonlar─▒na (tRNA┬ĺn─▒n alt ucundaki , 3 n├╝kleotitten olu┼čan kodonun kar┼č─▒l─▒─č─▒na) uygun olan amino asitlerden her defas─▒nda bir tane al─▒p ribozomlara gelir.tRNA , antikodonuyla ribozomdaki mRNA┬ĺn─▒n uygun kodonuna (mRNA┬ĺn─▒n , 3 n├╝kleotitten olu┼čan ve 1 amino asit ba─člatmakla g├Ârevli k─▒sm─▒na) (n├╝leotitlerin ; G ile S , A ile U kar┼č─▒l─▒kl─▒ gelecek ┼čekilde) ba─član─▒r.Getirdi─či amino asiti , ribozom ├╝zerine aktar─▒p sitoplazmaya d├Âner.RNA bilgilerini proteine ├ževrilmesi anlam─▒na gelen bu olaya translasyon denir.Bu ┼čekilde , her bir amino asidi ta┼č─▒yan en az bir ├že┼čit tRNA vard─▒r.Bu nedenle , h├╝crede en az 20 ├že┼čit tRNA d─▒r.

4-) tRNA┬ĺlar─▒n , ├Ânce ba─član─▒p sonra ayr─▒lmas─▒yla g├Ârevi biten mRNA kodonu ribozomdan kayarak bo┼ča ├ž─▒kar.Yerine , hen├╝z g├Ârevini yapmam─▒┼č mRNA kodonu gelir.

5-) Her amino asidin ├Âzel enzimleri ve ATP┬ĺnin enerjisiyle , ribozom ├╝zerinde birbirine peptit ba─člar─▒yla ba─članan amino asitlerden , istenilen protein sentezlenmi┼č olur. Yani bu olay ;

n( amino asit (a.a.)+a.a.+a.a.+….) …..Polipeptit zinciri (protein)+(n-1)H2O ┼čeklinde ger├žekle┼čir.

6-) DNA┬ĺdan verilip, mRNA ile ta┼č─▒nan kodonlara uygun protein sentezi , mRNA┬ĺn─▒n bitirme kodonlar─▒ geldi─činde (UAG, UAA ve UGA) tamamlan─▒r. Belirli amino asitlerin , belirli s─▒rayla ba─članmas─▒ndan olu┼čan proteinler , yap─▒ maddesi veya h├╝cre enzimleri gibi d├╝zenleyiciler olarak kullan─▒laca─č─▒ yere aktar─▒l─▒r.

7-) G├Ârevi biten ribozomlar , mRNA┬ĺlar , tRNA┬ĺlar da ,yap─▒ birimlerine ayr─▒l─▒p, gerekti─činde tekrar kullan─▒lmak ├╝zere sitoplazmaya da─č─▒l─▒r.

Bu olaylar , ayn─▒ proteinlerden gerekti─činde , defalarca tekrarlanabilir. Ancak DNA┬ĺdaki bilginin ta┼č─▒nmas─▒ , ya da proteinlerin sentezi s─▒ras─▒nda bir tek amino asidin bile yanl─▒┼č bir yere ba─članmas─▒, ├Ânemli bir de─či┼čikli─če neden olabilir. Bazen , h├╝cre i├žin ya┼čamsal ├Ânemi olan bir enzimin ├╝retilmemesi sonucu , ├Âl├╝me bile neden olabilir. ├ľrne─čin , hemoglobinde , glutamik asit denilen amino asit yerine , valin ad─▒ verilen amino asit ba─član─▒rsa , orak h├╝cre anemisi ad─▒ verilen hastal─▒k olu┼čur. Bu hastalarda hemoglobine oksijen ba─članamaz. Bu da ├Âl├╝mle sonu├žlanabilir. Buna kar┼č─▒l─▒k, 104 amino asitten olu┼čan bir solunum enziminde, 40 amino asidin yeri de─či┼čse bile enzim i┼člevi de─či┼čmeden kalabilir.

===========B─░R POL─░PEPT─░T (PROTE─░N) Z─░NC─░R─░N─░N SENTEZLENMES─░===========

DNA┬ĺdan mRNA ┼čeklinde kopya edilen kal─▒tsal bilgi , protein sentez d├╝zene─či ile amino asit dizilimine ├ževrilir. Bu ├ževrimi ┬ôTranslasyon┬ödenir.

Protein sentezi , ├žekirdekli h├╝crelerde ├Âzellikle ├žekirde─čin d─▒┼č─▒nda , yani sitoplazmada meydana gelir. Bununla beraber belirli ko┼čullar alt─▒nda ├žekirdekte de protein sentezi yap─▒ld─▒─č─▒ g├Âsterilmi┼čtir. Sitoplazmik protein sentezi , endoplazmik retikuluma ba─čl─▒ ya da serbest polizomlar ├╝zerinde ger├žekle┼čtirilir. Bunun d─▒┼č─▒nda mitokondriler ve klorolapstlar , kendi ├Âzel ve ba─č─▒ms─▒z protein sentez sistemine sahiptirler. Bunlar─▒n protein sentezi , sitoplazman─▒n protein sentez aktivitesini y├╝kseltebilir. Mitokondrilerin protein sentez d├╝zene─či , ├Âzellikle kanserli dokularda belirli olarak de─či┼čmi┼čtir.

Peptit sentezinde ilk ad─▒m , amino asitlerin sitoplazma i├žerisindeki bir enzim (sentetaz)sistemi ile uyar─▒lmas─▒d─▒r. Her aminoasit ├že┼čidini uyaran ├Âzel bir enzim bulunur. Enzim ilk olarak aminoasit(AA)ve ATP┬ĺyi katlizleyerek , aminoasit adenilik asit bile┼čimine (AA-AMP)d├Ând├╝r├╝r; ortaya ayr─▒ca pirofosfat ├ž─▒kar. Ayn─▒ enzim , aminoasidin kendine ├Âzg├╝ tRNA┬ĺya ba─članmas─▒n─▒ da sa─člar ve sonu├žta tRNA-aminoasitle , serbest adenilik asit ortaya ├ž─▒kar.

mRNA┬ĺn─▒n ├╝zerindeki bilgiye g├Âre aminoasitlerin dizilmesi , aminoasit-tRNA ba─članmas─▒n─▒ ├Âzg├╝ll├╝─č├╝yle sa─članabilir. ├ľyle ki , ├Ârne─čin , bir sistein ile onun spesifik tRNA┬ĺs─▒ (sistein-tRNAsis) birbirine ba─član─▒rsa ve daha sonra sistein alanine ├ževrilirse; alanin,ayn─▒ transfer RNA┬ĺya ba─čl─▒ kal─▒r, yani bu kompleks alanin-tRNAsis olur. Bu molek├╝l ikilisi , protein sentez sistemine eklendi─činde , peptit zincirinde sisteinin bulunmas─▒ gereken b├╝t├╝n yerlere , alaninin yerle┼čti─či g├Âr├╝l├╝r. Bu deneme protein zincirindeki , aminoasitlerin yerine dikte ettiren sistemin , spesifik-tRNA ┬Ĺkar oldu─čunu , buna ba─čl─▒ aminoasitlerin hi├žbir rol oynamad─▒─č─▒n─▒ g├Âsterir. Ancak kendi ├Âzel tRNA┬ĺs─▒na ba─čl─▒ aminoasitler ribozoma transfer edilir.

Ribozomlar─▒n g├Âevi , aminoasit-tRNA┬ĺn─▒n ve b├╝y├╝yen polipeptit zincirinin y├Ân├╝n├╝n y├Ânelimini belirli ├Âzellikler i├žinde sa─člamakt─▒r.Ancak bu ┼čekilde kal─▒p ├╝zerindeki genetik kod do─črulukla okunabilir.Bu ribozomda bir defada yaln─▒z tek bir polipeptit zinciri olu┼čur.Protein sentezi i├žin gerekli kal─▒p mRNA d─▒r ve iki kollu DNA┬ĺn─▒n yaln─▒z tek bir kolunda meydan gelir.Bu mRNA ├žekirde─či terk ederek sitoplazmaya ge├žer ve orada ribozomlarla birle┼čir.Farkl─▒ h├╝crelerdeki ribozomlar─▒n , k├╝tleleri , rRNA┬ĺlar─▒n─▒ proteinlerine g├Âre oranlar─▒ , rRNA┬ĺlar─▒n─▒n olu┼čumu ve bile┼čimi farkl─▒d─▒r ; Fakat genel yap─▒lar─▒ bak─▒m─▒ndan benzerlik g├Âsterirler.

mRNA ancak ribozomlarla temasa ge├žti─či zaman okunabilir. Bu kontak yetene─čini ise ancak ikincil yap─▒ (sarmal yap─▒) g├Âstermeyen (iplik ┼čeklinde olan) ribon├╝kleik asitler sahiptir.Keza molek├╝llerinin sadece bir k─▒sm─▒ ├žift kollu yap─▒ g├Âsteren ├žekirdek asitleride messenger ├Âzelli─či g├Âstermez.Kontak i┼čleminin yap─▒lmas─▒nda , ribozom aktif bir partnerdir ve bilgi se├žme yetene─či vard─▒r.├ľyle ki , ribozomlar ile homolog mRNA┬ĺlar aras─▒nda bir ├Âzelle┼čme vard─▒r.Bitkisel vir├╝slerden elde edilen RNA┬ĺlar E.coli ribozomlar taraf─▒ndan normal ko┼čullar alt─▒nda messenger olarak , kabul edilmezler.├ç├╝nk├╝ her ikisi homolog de─čildir.(ayn─▒ k├Âkenden gelmemi┼člerdir)

Ribozomlar 1 M NH4 Cl┬ĺi bir ortamda y─▒kan─▒rlarsa bu ├Âzg├╝ll├╝klerini yitirir.Bu y─▒kanma s─▒ras─▒nda f1 ,f2, f3 fakt├Ârleri diye adland─▒r─▒lan proteinleri ortama verirler.f3 fakt├Âr├╝ , homolog mRNA┬ĺn─▒n (ayn─▒ k├Âkten gelmi┼č gruplardaki mRNA) tan─▒nmas─▒ i├žin ├Âzg├╝lle┼čmi┼čtir ve ┬ôba─člay─▒c─▒ fakt├Âr┬ö olarak adland─▒r─▒l─▒r.Bu fakt├Âr , mRNA┬ĺn─▒n sedimantasyon sabitesi 30 S olan serbest ribozomal alt birimine ba─članmas─▒n─▒ katelizer.

30 S + mRNA 30 S / mRNA

Heterolog messenger olarak adland─▒r─▒lan , poliadenilik asit ve poliurudilik asit gibi monoton polin├╝kleotit dizelerinden meydana gelmi┼č yapay mRNA┬ĺlar ancak tuz deri┼čiminin y├╝ksek oldu─ču ortamlarda , ribozomlar taraf─▒ndan kabul edilirler.Bu durumda ba─člay─▒c─▒ fakt├Âr├╝n bulunmas─▒na art─▒k gerek duyulmaz.

Protein sentezi ├Âzellikle tav┼čanlar─▒n sadece tek bir protein yapan , yani hemoglobin sentezleyen , retikulosit h├╝crelerinde , olduk├ža ayr─▒nt─▒l─▒ olarak ├žal─▒┼č─▒lm─▒┼čt─▒r.Be┼č veya daha fazla say─▒da ribozom birbirlerine bir mRNA arac─▒l─▒─č─▒yla ba─članm─▒┼čsa , yani ┬ôPoliribozom┬ö ┼čeklinde iseler daha etkili olarak protein sentezlerler.Yap─▒lan ara┼čt─▒rmalarda , tek tek halde bulunan ribozomlar─▒n , poliribozomlar─▒n bir ucuna ba─čland─▒klar─▒ , mRNA boyunca yava┼č yava┼č hareket ettikleri ve bu hareketleri s─▒ras─▒nda , eklenen uygun aminoasitlerle ta┼č─▒d─▒klar─▒ polipeptit zincirinin b├╝y├╝d├╝─č├╝ g├Âr├╝l├╝r.B├Âylece ribozomlar─▒n mRNA boyunca bilgiyi okuyarak gitti─či g├Âr├╝l├╝r.mRNA┬ĺn─▒n t├╝m ┼čeridi okuduktan sonra , ribozom , mRNA zincirinin ucundan ayr─▒l─▒r ve yeni bir mRNA┬ĺya do─čru hareket eder.

Bir genden bir dakika i├žinde ortalama bir mRNA ├ž─▒kar ve sitoplazmada ortalama 240 dakika ya┼čar. Bu demektir ki , h├╝crede 240 say─▒s─▒ sabittir.Bir mRNA┬ĺdan yap─▒lan enzim say─▒s─▒ ise daha azd─▒r.├ç├╝nk├╝ protein sentezi daha yava┼č y├╝r├╝r.(her be┼č dakikada bir tane). Dolay─▒s─▒yla enzimlerin ortalama ├Âmr├╝ uzam─▒┼čt─▒r.(20 saat kadar)Buna g├Âre bir mRNA┬ĺdan 20 * 60/5 = 1200/5 = 240 enzim meydana gelir.H├╝crede 240 mRNA bulundu─čundan , enzim say─▒s─▒240 * 240 =57.600 enzimdir.Dolay─▒s─▒yla DNA ┼čifresi mRNA ile sadece kopya edilemez ayn─▒ zamanda onun arac─▒l─▒─č─▒yla da ├žo─čalm─▒┼č olur.Bir mRNA ayn─▒ anda iki ribozoma kal─▒pl─▒k yapabilir ; ├Âyle ki , molek├╝l├╝n bir ucu protein sentezini bitirirken , ├Âb├╝r ucu di─čer bir ribozoma ba─članm─▒┼č ve protein sentezini ba┼člatm─▒┼č olabilir.B├╝y├╝yen peptit zinciri her zaman orijinal ribozomuna ba─čl─▒ olarak kal─▒r , di─čer bir ribozoma transferi s├Âz konusu de─čildir.Replikasyonun , gen transkripsiyonunun ve protein sentezinin t├╝m i┼čleyi┼či , p├╝rin ve pirimidin baz ├žiftleri aras─▒ndaki zay─▒f hidrojen ba─člar─▒na g├Âre d├╝zenlenir.Bu ba─člar─▒n ├Âzg├╝ll├╝─č├╝ , i┼čleyi┼čin do─čru y├╝r├╝mesini sa─člar ve herhangi bir yanl─▒┼čl─▒─č─▒n olma olas─▒l─▒─č─▒ %0.1 ┬Ĺden ├žok daha azd─▒r.

mRNA┬ĺdaki ┼čifreye g├Âre binlerce aminoasidin birle┼čmesinden polipeptit zincirleri meydana gelmektedir.Ne bir fazla ne bir eksik aminoasit eklenebilir. Aksi taktirde canl─▒n─▒n al─▒┼č─▒k olmad─▒─č─▒ proteinler olu┼čur ve bu da antikor olu┼čumuna neden olur.(allerjik tepkimeler meydana getirerek). Bunun i├žin ayr─▒ca bir ┬ĹKontrol Mekanizmas─▒┬ĺ vard─▒r. E─čer protein sentezinde bir aminoasit bulunmazsa ya da yanl─▒┼č d├╝zenlenirse , sentez ├žok defa devam etmez ve genellikle protein temel elemanlar─▒na kadar yeniden par├žalan─▒r. Bu y─▒k─▒l─▒m , enzimler taraf─▒ndan yap─▒l─▒r. Bir protein sentezinin tamamlanabilmesi i├žin , ribozomun son kontrol├╝n├╝ yap─▒p , sa─člam vermesi gerekir. Hatta mRNA bozuk oldu─čunda , mRNA┬ĺn─▒n kendisi yok edilir. Bir gen taraf─▒ndan devaml─▒ bozuk mRNA ├ž─▒kar─▒l─▒yorsa , ├žok defa , o genden gelen b├╝t├╝n mRNA┬ĺlar toplan─▒p sitoplazmada yok edilir ya da herhangi bir ┼čekilde ├ž─▒kmalar─▒ ├Ânlenir. Her peptit ba─č─▒n─▒n kurulu┼ču bir ATP , yani 7.300 kaloriye gereksinme g├Âsterilir. Bu nedenle , yanl─▒┼č sentezlenmeler b├╝y├╝k enerji kab─▒na neden olaca─č─▒ gibi , par├žalanmalar─▒ndan meydana gelen fazla enerji de h├╝creleri ├Âld├╝rebilir.

==============PROTE─░N SENTEZ─░N─░N BA┼×LAMASI=============

Ba─člay─▒c─▒ fakt├Âr f3┬ĺ├╝n arac─▒l─▒─č─▒yla mRNA , translasyona (├ževirime) haz─▒rd─▒r. E─čer anlaml─▒ bir protein olu┼čacaksa , emre haz─▒r bilginin t├╝m├╝yle terc├╝me edilmesi zorunludur.mRNA┬ĺn─▒n bir k─▒sm─▒n─▒n , ├Ârne─čin ortas─▒n─▒n terc├╝me edilmesi , ancak bir protein par├žas─▒n─▒n meydana gelmesine ve bunun da kural olarak ba┼č─▒ndaki ve sonundaki eksik aminoasit diziliminden dolay─▒ inaktif olmas─▒na neden olacakt─▒r.

En basitinden sentezin ba┼člama noktas─▒n─▒ saptayan yerin mRNA┬ĺn─▒n bir ucunda bulunmas─▒ ve ribozomlar─▒n bu noktadan itibaren mRNA┬ĺlar─▒ tan─▒mas─▒ gereklidir. Bu durumda 5┬ĺ ucundan 3┬ĺ ucuna do─čru translasyonun yap─▒lmas─▒n─▒ zorunlu k─▒lacak bir d├╝zenek olmal─▒d─▒r. Do─čada , serbest 5┬ĺ ucun translasyonun ba┼člama noktas─▒ olarak herhangi bir rol├╝ olmad─▒─č─▒ saptanm─▒┼čt─▒r.

Ba┼člama noktas─▒n─▒n saptanmas─▒ i├žin yap─▒lan ara┼čt─▒rmalar , belirli aminoasitlerin , N terminalinde daha s─▒k bulundu─čunu , ├Âzellikle methioninin ve daha seyrek olmak ├╝zere s─▒ras─▒yla ala , ser , thr , glu┬ĺnun bulundu─čunu g├Âstermi┼čtir. Bu g├Âzlemden , belirli bir aminoasitin ya da daha seyrek olarak baz─▒ aminoasitlerin , protein sentezinin ba┼člama noktas─▒n─▒ i┼čaretledi─či varsay─▒lm─▒┼čt─▒r. Bakterilerde , methioninin ba┼člang─▒├ž aminoasiti olarak i┼člev g├Ârd├╝─č├╝ saptanm─▒┼čt─▒r.Methionin , ilk olarak ├Âzg├╝l sentetazlar─▒n─▒n yard─▒m─▒yla iki farkl─▒ tRNA ├╝zerine ta┼č─▒n─▒r.

F-Sentetaz Meth-t-RNAf % 70

Methionin

M-Sentetaz Meth-t-RNAm % 30

tRNAf (f = front = ├Ân ) , ba┼člama noktalar─▒na ba─član─▒r. T├╝m methioninin %70┬ĺi bu tRNA┬ĺlara ba─članm─▒┼čt─▒r. Geri kalan %30┬ĺu sentez edilecek protein zincirinin ortas─▒nda bulunacak (u├žtakiler de─čil) methioninden sorumlu olan tRNAm ( m = middle = orta)┬ĺya ta┼č─▒n─▒r. Ancak tRNAf ├╝zerinde bulunan aminoasit daha sonraki kademede 10-formiltetrahidrofol asit-transformilazla formillendirilir. Bu formilaz daha ├Ânce de─čindi─čim f1—-f3 fakt├Ârleri gibi ribozomlarla ba─članm─▒┼č bir proteindir.

Ba┼člang─▒├ž aminoasidi , olu┼čan proteinler i├žin genellikle herhangi bir ├Âneme sahip de─čildir. Aksi taktirde , proteinlerin b├╝y├╝k bir k─▒sm─▒n ya da hepsinin N-terminal pozisyonunda (ucunda) methionin aminoasidi bulunmal─▒d─▒r. Bu aminoasid , ├žo─čunlukla ├Âzel bir enzimle deforme edilir ya da tamamen par├žalan─▒r. In vitro (h├╝cresiz ortamda) , form├╝llendirilmemi┼č met tRNA┬ĺlar mRNA┬ĺn─▒n ortas─▒ndaki AUG kodonu taraf─▒ndan kabul edilmez.Bu nedenle tRNAf ┬Ĺnin ba┼člama noktas─▒n─▒ saptama ├Âzelli─či sadece formil grubundan gelmemekte , ayr─▒ca , kendine ├Âzg├╝ bir yap─▒ya sahip olmas─▒ndan ileriye gelmektedir. B├╝y├╝k olas─▒l─▒kla , formil-met-tRNAf┬ĺnin ba─č sa─člaml─▒─č─▒ , ribozom ├╝zerindeki formil grublar─▒ arac─▒l─▒─č─▒yla kuvvetlendirilmektedir. Ayn─▒ i┼člevler ba┼člama aminoasid oldu─ču tahmin edilen N-asetil-fenil-tRNA ve N-asetilvalil-tRNA i├žin de ge├žerlidir.

Formillendirilmi┼č methionil-tRNAf┬ĺnin monte edilmesi , mRNA ├╝zerindeki AUG ve GUG kodonlar─▒ ile olur. Formillendirilmemi┼č met-tRNAm , yaln─▒z AUG kodonu taraf─▒ndan tan─▒n─▒r.

Ba─članma (tutunma), f1 ve f3 fakt├Ârlerinin , AUG (ya da GUG) ba┼člama tripletlerinin , GTP┬ĺnin ve Mg iyonlar─▒n─▒n bulundu─ču ortamda en fazlad─▒r.Ba┼člama fakt├Ârlerini aktive edilmesi i├žin yaln─▒zca GTP (nukleozittrifosfat)┬ĺn─▒n bulunmas─▒ yeterlidir.GTP┬ĺden fosfor asid ayr─▒lmaz ├ž├╝nk├╝ GTP , 5-guanilildifosfonat ile yenilenebilir. Yapay polinukleotitlerle ve ├Âzellikle ba┼člama kodu eksik olanlarla , normal ko┼čullarda protein sentezi g├Âzlenmemi┼čtir bununla beraber , Mg++ deri┼čiminin , ink├╝basyon ortam─▒nda , yakla┼č─▒k 20 mM┬ĺa y├╝kselmesiyle , f fakt├Ârlerine gerek duyulmadan protein sentezi ba┼člat─▒labilir.

Burada dikkate ├žekilecek husus , ba┼člama olay─▒na ribozomun k├╝├ž├╝k alt biriminin kat─▒lmas─▒d─▒r.Formil-methionil-tRNA┬ĺn─▒n AUG ya da GUG kodonu arac─▒l─▒─č─▒yla ba┼člama kompleksine montesi akla bir soru getirmektedir.mRNA┬ĺn─▒n ortas─▒ndaki AUG kodonu ba┼člang─▒├ž kodonu olarak kullan─▒lan AUG kodonunda nas─▒l fark edilebilmektedir? ├ç├╝nk├╝ her iki kodonda meteonini kodlar. Bu ayr─▒m , ribozom b├╝y├╝k alt birimlerinin olmad─▒─č─▒ durumlarda meydana gelen ba┼člama kompleksini ├Âzelli─činden ileriye gelmektedir.├ç├╝nk├╝ tam bir ribozom ├╝zerine , formil-methionil-tRNAf ba─članmaz. Sentezlenen peptit zincirinin i├žine methionil-tRNAm ba─č─▒n─▒n monte edilmesi ise , yukar─▒daki durumun tersine , ancak her iki ribozomal alt birimin bulunmas─▒na ; yani tam bir ribozom olu┼čumuna ba─čl─▒d─▒r. Bu , bize ribozomlar─▒n neden iki as birimden meydana geldi─čini a├ž─▒klar.├ç├╝nk├╝ 30S┬ĺli partik├╝l yaln─▒z ba┼člama i├žin , tam bir ribozomun olu┼čumu ise s├╝rekli ve do─čru bir translasyonun yap─▒lmas─▒ i├žin gereklidir.Bu sistem ya da d├╝zenlenme mRNA┬ĺn─▒n rasgele bir noktas─▒ndan itibaren translasyonunu ├Ânler.

Ancak ba┼člama kompleksinin olu┼čumundan sonra , tam bir ribozom meydana gelir ve protein sentezleyen sistem i┼čleyi┼čine haz─▒r olur.Protein sentezinde ribozomlar─▒n ├Âzelli─čini anlayabilmek i├žin , ribozomlar─▒n ├╝zerinde farkl─▒ b├Âlgeler tan─▒mlanm─▒┼č ve a┼ča─č─▒daki gibi isimlendirilmi┼čtir;

a-) Giri┼č ( = aksept├Âr taraf─▒ =decoding taraf─▒ ya da aminoacil taraf─▒ )

b-) ├ç─▒k─▒┼č ( =donnor taraf─▒ =condensing taraf─▒ ya da pepdidil taraf─▒ )

E─čer AUG ya da GUG ba┼člama kodonunu bir mRNA ribozom ile ba─član─▒rsa , ba┼člama kodonlar─▒ ribozomlar─▒n giri┼čine yerle┼čir. ( ya da ba┼člama kodonlar─▒n─▒n yerle┼čti─či yer ribozomlar─▒n giri┼či olur.) Ba┼člama fakt├Ârlerinin arac─▒l─▒─č─▒yla meydana gelmi┼č olan formil-metionil-tRNAf (ba┼člama kompleksinin olu┼čumu ) ikinci kademede ribozomun ├ž─▒k─▒┼č noktas─▒na do─čru itilir.Bu itili┼č , 30S┬ĺlik ribozomal alt birimin ├╝├ž├╝nc├╝l yap─▒s─▒n─▒n ge├žici olarak de─či┼čmesine neden olmas─▒n─▒n yan─▒ s─▒ra ba┼člang─▒├ž kompleksinin kalitatif (niteliksel) olarak de─či┼čmesine de neden olur. Ribozom ├ž─▒k─▒┼č─▒n─▒ do─čru kaym─▒┼č olan formil-methionil-tRNAf b├╝y├╝k alt birimi k├╝├ž├╝k alt birimle birle┼čerek tam bir ribozom olu┼čturmas─▒na olanak verir. Ba┼člang─▒├ž kodonu ribozomun ├ž─▒k─▒┼č─▒na yakla┼č─▒rken ya da ├ž─▒karken , ikinci kodon ribozom giri┼čine yakla┼č─▒r ya da girer ve ayn─▒ olaylar t4ekrarlan─▒r. Protein sentezi i├žin, ribozom ├╝zerinde , b├╝y├╝k bir olas─▒l─▒kla daha ba┼čka , aktif b├Âlgeler mevcuttur; ├Ârne─čin amino-a├žil-tRNA t├╝rlerinin giri┼či i├žin bir ┬ôKanal B├Âlgesi┬öserbest tRNA ve peptit zincirlerinin savrulmas─▒ i├žin de bir ┬ôF─▒rlatma B├Âlgesi┬ö mevcuttur.

==============TRANSFER ENZ─░MLER─░N ROL├ť=============

Ba┼člama olay─▒n─▒n d├Ârd├╝nc├╝ kademesinden sonra , ba┼člama kodonu izleyen ikinci baz tripleti kendi aminoa├žil-tRNA┬ĺs─▒n─▒ kabule haz─▒rd─▒r. ─░├ž aminoasitlerin montesi i├žin , her zaman , baz─▒ fakt├Ârlere gereksinim vard─▒r. Bunlar, ultra santrif├╝jle fraksiyonu yap─▒lan h├╝cre ekstrakt─▒n─▒n , s├╝pernatant 100.000 * g. , k─▒sa ad─▒yla s-100 denen maddelerinin i├žerisinde ├ž├Âz├╝lm├╝┼č olarak bulunur. Ribozomlarla ba─članan (y─▒─č─▒┼č─▒m yapan) f, ba─člama ve ba┼člama fakt├Ârlerinin aksine, daha sonra di─čer bir h├╝cre kompartimentinden elde edilir.

Protein sentezinin be┼činci kademesinde , ikinci aminoasit, tam (komple) olu┼čmu┼č ribozomun giri┼čine ba─čl─▒d─▒r. Bu ad─▒m, bir T( transferden gelme) fakt├Âr├╝n├╝n ve par├žalanmam─▒┼č GTP┬ĺnin bulundu─ču ortamda ger├žekle┼čir. T fakt├Âr├╝n├╝n ├Âzellikleri , b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de , f1 fakt├Âr├╝n├╝n ├Âzelliklerine benzer. Bu fakt├Âr , f1┬ĺin aksine, ba┼člama kodonunu de─čil, di─čer kodonlar─▒ tan─▒r. Ad─▒ ge├žen T fakt├Âr├╝ bir termosta bil ( Ts) = ─▒s─▒ya dayan─▒kl─▒ ) ve birde termosta bil olmayan (Tu) = ─▒s─▒ya dayan─▒ks─▒z) iki k─▒sma ayr─▒l─▒r. Ts , Tu ile GTP┬ĺnin y─▒─č─▒┼č─▒m─▒n─▒ katalizler ve daha sonra aminoacil-tRNA ile stabil (dayan─▒kl─▒)bir yap─▒┼čma , tutunma kompleksi olu┼čur.

GTP + Tu Ts GTP/Tu

Aminoa├žil-tRNA

GTP/Tu GTP/Tu /aminoa├žil-tRNA

Tutunma kompleksi , ribozomun giri┼č taraf─▒ ├╝zerindeki ikinci kodon ile ba─član─▒r. T fakt├Âr├╝n├╝n , ayr─▒ca , kodon ile3 anti kodonunun kar┼č─▒l─▒kl─▒ etkile┼čiminde , sabitle┼čtirici bir ├Âzelli─če sahip olup olmad─▒─č─▒ bilinmemektedir.

Daha sonra , alt─▒nc─▒ kademede , giri┼čte bulunan aminoacil ┬ľtRNA , ├ž─▒k─▒┼č b├Âlgesine do─čru kayar. Bu translokasyon(yer de─či┼čtirme9 , ribozomun ├╝├ž├╝nc├╝ yap─▒s─▒n─▒n tekrar de─či┼čmesi ve ba─čl─▒ GTP┬ĺdeki bir fosfat─▒n kullan─▒lmas─▒ ile ger├žekle┼čir. Par├žalanma ribozoma ├Âzelle┼čmi┼č bir GTPaz┬ĺ─▒n ortaya ├ž─▒kmas─▒n─▒ sa─člar. Bu GTPaz , fakt├Âr G , yani ┬ôTranslokaz┬ö (baz─▒ hallerde yanl─▒┼č olarak peptit sentetaz ┼čeklinde kullan─▒l─▒r) olarak tan─▒mlanm─▒┼čt─▒r.

Hem T fakt├Âr├╝ , hem G fakt├Âr├╝ , hayvanlardaki protein sentez sistemleri i├žinde bulunan aminoa├žil transferazlara b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de uygunluk g├Âsterir; fakat ayn─▒ de─čildir. Transferaz-I , bakteriyel T-fakt├Âr├╝ gibi, transferaz-II ise G fakt├Âr├╝ gibi davran─▒r. Transferaz-I , keza ┬ôBa─člama enzimi┬ö olarak da tan─▒n─▒r.

Sentetazlar─▒n ve ba─člay─▒c─▒ fakt├Ârlerin canl─▒ gruplar─▒na g├Âre g├Âsterdikleri ├Âzg├╝ll├╝k gibi transferaz fakt├Ârler de keza ancak homolog (k├Âk├Ânde┼č) ribozomlarla tepkimeye girer. T ve fakt├Ârleri ancak bakteriyel ribozomlarla (hayvanlar─▒nkiyle , ├Âzellikle memeli hayvanlar─▒nkiyle de─čil) transferaz-I ve II ise ancak hayvansal ribozom larla (bakteriyel ribozomlarla de─čil) ba─č yapabilir. E coli ribozomlar─▒nda hem G hem T g├Ârevini y├╝klenmi┼č bir polimerizasyon fakt├Âr├╝ tan─▒mlanm─▒┼čt─▒r.; bu fakt├Âr├╝n aktivitesi , G ve T fakt├Ârlerinde oldu─ču gibi birbirinden ayr─▒lm─▒┼č durumda de─čildir.

─░kinci aminoasidin tRNA┬ĺs─▒n─▒ mRNA┬ĺya ba─članmas─▒ndan sonra , bunu ribozom ├╝zerinde 1. ve 2. aminoasitlerin birbirine ba─članmas─▒ ┬ôpeptit ba─č─▒┬ö izler. Bu ba─članma kendili─činden meydana gelen bir olay de─čildir. tRNA┬ĺya ba─čl─▒ aminoasitteki enerji , peptit ba─č─▒ i├žin yeterlidir. ├ç├╝nk├╝ peptit ba─člar─▒n─▒n gerek duydu─ču serbest enerji , aminoacil-tRNA ba─č─▒nda bulunan enerjiden ├žok daha azd─▒r. Bu peptit ba─č─▒n─▒n olu┼čumu , ribozomlarda protein olarak bulunan 50 S alt birimi ├╝zerine g├Âm├╝lm├╝┼č ┬ôpeptidiltransferaz ┬ô denen bir enzim taraf─▒ndan katalizlenir. Peptit ba─č─▒ , bir aminoasidin amino grubunun ba┼čka bir aminoasidin karboksil grubuna ba─članmas─▒d─▒r.

========SON ├ťR├ťNLERLE ENZ─░M ─░┼×LEVLER─░N─░N D├ťZENLENMES─░=========

———-( = ALLOSTER─░K PROTE─░NLER )———

D├╝zenleme mekanizmas─▒n─▒n ilk ad─▒m─▒ , enzim sentezinden ziyade , mevcut enzimin aktivitesinin d├╝zenlenmesidir. Bu ┼čekildeki bir d├╝zenleme ( = son ├╝r├╝nle durdurma ) , a┼ča─č─▒daki gibi y├╝r├╝t├╝l├╝r. ├ľrne─čin bakterilerde , arjinin , en az─▒ndan d├Ârt kademelik bir tepkime zincirinin sonunda sentezlenir.Bunun i├žin d├Ârt enzime gereksinme duyulur. Bu enzimler , s─▒ras─▒yla , giri┼č maddesini ad─▒m ad─▒m de─či┼čtirerek , sonu├žta ├╝r├╝n olarak arjinini yaparlar.Ortama haz─▒r arjininin eklenirse , arjinin sentezleme mekanizmas─▒ ba┼čtan itibaren durdurulur.

Bundan ├ž─▒kar─▒lan sonu├ž : E─čer bakteriler d─▒┼čar─▒dan haz─▒r son ├╝r├╝n sa─člayabilirse , ilk ad─▒mda ilgili enzimlerin aktivasyonunu durdurmakt─▒r.├ç├╝nk├╝ bu durumda yap─▒lacak h├╝cre ├Âz├╝tleri , ger├žekte , bu sentezlemeyi s├╝rd├╝recek enzimlerin h├╝crede in aktif olarak hala mevcut oldu─čunu g├Âstermektedir.Baz─▒ kal─▒tsal hastal─▒klarda , sentez zincirinin belirli kademelerinde kesinti olmakta ve ara ├╝r├╝n h├╝crede , art─▒k , ara kademe ├╝r├╝nlerinin de olu┼čmad─▒─č─▒ g├Âr├╝l├╝r.Yani yeterince sa─članan son ├╝r├╝n , t├╝m sentez dizisinin i┼člevini ba┼č─▒ndan itibaren durdurur.

Enzim kimyas─▒nda , uzun zamandan beri , bir enzimin ya da sentez zincirinin i┼člevinin son ├╝r├╝ne benzer maddelere (kompetitif = aldat─▒c─▒ molek├╝ller ) durdurulabilece─či ya da bloke edilebilece─či bilinmektedir.Aldat─▒c─▒ molek├╝ller , enzimin ├Âzelle┼čmi┼č (spesifik) yerine ba─član─▒r ve b├Âylece , enzim , in aktive olur.

Bu ┼čekildeki enzimlerde yani son ├╝r├╝nle ya da benzeri maddelerle denetleyebilir enzimlerde iki ├Âzelle┼čmi┼č b├Âlgenin bulundu─ču varsay─▒l─▒r. Bir tanesi substrat┬ĺa di─čeri denetleyen ya da d├╝zenleyen maddeye ( genellikle son ├╝r├╝ne = effekt├Âre ) ba─članabilir.Effekt├Âr├╝n (son ├╝r├╝n├╝n ) ortamda birikmesi ve sonu├žta enzimin ├Âzelle┼čmi┼č bir yerine ba─članmas─▒ , enzimin , substrat┬ĺa ba─članmas─▒n─▒ sa─člayan k─▒sm─▒n─▒n yap─▒s─▒n─▒n de─či┼čmesine neden olur ve enzim bloke edilir. MONOD ve JACOB , bunu , ┬ôAllosterik Etki┬ö olarak isimlendirmi┼člerdir.

Effekt├Âr enzim ba─č─▒ k─▒sa s├╝relidir. Yeterli son ├╝r├╝n , enzim molek├╝llerini bloke etmekle beraber ; miktar─▒ azald─▒─č─▒nda serbest kalan enzimler i┼člev g├Ârmeye ba┼člar. Bu ┼čekilde son ├╝r├╝n ile enzim aras─▒nda , son ├╝r├╝n├╝n deri┼čimine g├Âre bir d├╝zenleme sa─članm─▒┼č olur.

Bir sentezleme zincirindeki t├╝m enzimlerin , allosterik olarak denetlenmedi─či , genellikle ilk kademedeki enzimin bloke edildi─či bilinmektedir. Bu ┼čekilde , h├╝cre , daha ekonomik ve tutumlu olarak ├žal─▒┼čabilir. ├ç├╝nk├╝ son ├╝r├╝n├╝n ara kademede yer alan di─čer enzimleri bloke etmesi , enerji ve madde y├Ân├╝nden savurganl─▒k olur.

E1 E2 E3 E4

A B C D E

┼×ekil 8.45: Duyarl─▒ d├╝zenleme : E─čer son ├╝r├╝n E birikirse , do─črudan do─čruya E1┬ĺ i ba─člayarak

onu in aktif hale ge├žirebilir. B├Âylece A giri┼č maddesinin i┼členmesi durdurulmu┼č olur.

Allosterik d├╝zenleme , allosterik etkili di─čer bir molek├╝l taraf─▒ndan engellenebilir. Yani , ortamda yeterince effekt├Âr madde ( ├žo─čunluk son ├╝r├╝n ) bulunsa da di─čer bir kompetitif molek├╝l├╝n bulunmas─▒ halinde , enzim i┼člevinin devam─▒ m├╝mk├╝nd├╝r. B├Âyle bir molek├╝l├╝n bulunmas─▒ , effekt├Âr├╝n birikmesini , dolay─▒s─▒yla enzim i┼člevinin durdurulmas─▒n─▒ ├Ânler. ├ç├╝nk├╝ son ├╝r├╝n enzim yerine bu yalanc─▒ maddeyle birle┼čir.

=============PROTE─░NLER─░N S─░ND─░R─░M─░============

Proteinler , et , s├╝t , yumurta gibi hayvansal besinlerle ; baklagiller ( fasulye , nohut , mercimek vb. ) gibi bitkisel besinlerde bol bulunan organik maddelerdir. Canl─▒larda , h├╝cre zarlar─▒n─▒ olu┼čturarak yap─▒ maddesi , enzim ve hormonlar─▒ olu┼čturarak d├╝zenleyici madde , h├╝crede yeterli karbonhidrat ve ya─č bulunmamas─▒ halinde de enerji hammaddesi olarak kullan─▒l─▒r. V├╝cuda al─▒nan proteinlerin , hangi ama├žla olursa olsun kullan─▒labilmeleri i├žin , yap─▒ ta┼člar─▒ olan aminoasitlere par├žalanmalar─▒ gerekir. Bu ama├žla proteinlerin sindirimi mide de ba┼člar , on iki parmak ba─č─▒rsa─č─▒nda devam eder ve ince ba─č─▒rsakta tamamlan─▒r. ├ť├ž a┼čamada yap─▒lan proteinlerin sindirimi a┼ča─č─▒daki gibi olur :

Midede : Yutkunma ve yemek borusunun peristaltik hareketleriyle besinler mideye iletilince , baz─▒ mide h├╝creleri gastritin hormonu salg─▒lar. Kandaki gastrin de mide ├Âz sular─▒ salg─▒layan bezleri uyararak HCI salg─▒lamalar─▒n─▒ sa─člar. Bir yandan da mukus salg─▒s─▒ ile mide ├žeperini tahrip etmemesi i├žin in aktif durumda olan pepsinojen enzimi ve s├╝t ├žocuklar─▒nda lap enzimi salg─▒lan─▒r.

├ľnce pepsinojen , HCI ile etkile┼čerek aktif bir proteinaz olan pepsin┬ĺe d├Ân├╝┼č├╝r :

Pepsinojen + HCI Pepsin

Pepsin de , proteinlere etki ederek ilk sindirim ├╝r├╝n├╝ olan pepton ┬Ĺlara d├Ân├╝┼čt├╝r├╝r :

Pepsin

Protein + H2O Pepton (polipeptit )

Lap enzimi , s├╝t ├žocuklar─▒n─▒n emdi─či s├╝t├╝n proteinini kazein halinde ├ž├Âkt├╝r├╝r :

Lap

S├╝t proteinleri Kazein + su

Kazein de pepsin etki ederek polipeptitlerle aminoasitlere par├žalan─▒r :

Pepsin

Kazein + H2O Polipeptit + Aminoasit

Mide ├Âz sular─▒yla kar─▒┼čarak kim├╝s denilen bulama├ž halinde gelen besinler , ortalama iki saat kadar sonra on iki parmak ba─č─▒rsa─č─▒na ge├žer. ┬ô sindirim , on iki parmak ba─č─▒rsa─č─▒nda devam eder.

PROTE─░NLER─░N S─░ND─░R─░M─░ ─░NCE BA─×IRSAKTA TAMAMLANIR

Kim├╝s , on iki parmak ba─č─▒rsa─č─▒na gelince sekretin hormonu salg─▒lar. Sekretin , pankreas─▒ uyar─▒nca salg─▒lanan enzimlerle , hi├ž sindirilmemi┼č proteinlerin ve peptonlar─▒n sindirimi on iki parmak ba─č─▒rsa─č─▒nda ve ince ba─č─▒rsakta olmak ├╝zere iki a┼čamada tamamlan─▒r.

1-) On iki parmak ba─č─▒rsa─č─▒nda : Pankreas─▒n in aktif durumundaki enzimi olan tripsinojen , ba─č─▒rsaktaki baz─▒ h├╝crelerin salg─▒lad─▒─č─▒ enterokinazla etkile┼čerek , aktif enzim olan tripsin┬ĺe d├Ân├╝┼č├╝r.

Tripsinojen Enterokinaz Tripsin

Aktif bir enzim olan tripsin de , mideden gelen peptonlara (polipeptitlere ) etki ederek onlar─▒ peptitlere ve aminoasitlere d├Ân├╝┼čt├╝r├╝r.

Pepton (polipeptit) + H2O Peptit + Aminoasit

Besinler , k─▒sa s├╝re i├žinde on iki parmak ba─č─▒rsa─č─▒ndan ince ba─č─▒rsa─ča ge├žerler.

2-) ─░nce ba─č─▒rsakta :─░nce ba─č─▒rsak bezlerinin salg─▒lad─▒─č─▒ erepsin enzimi , on iki parmak ba─č─▒rsa─č─▒ndan gelen peptitlere etki ederek onlar─▒ proteinlerin son sindirim ├╝r├╝nler olan aminoasitlere d├Ân├╝┼čt├╝r├╝r :

Erepsin

Peptit + H2O Aminoasitler

Olu┼čan t├╝m aminoasitler , ince ba─č─▒rsaktaki villuslar taraf─▒ndan emilerek kanla , karaci─čere ta┼č─▒n─▒p oradan da dola┼č─▒ma kat─▒l─▒r.

ENGİN GENÇ

9/D 189

Yorum ekle 12 Temmuz 2007

Enerji Ta┼č─▒y─▒c─▒ Molek├╝l Olarak Atp:

Enerji Ta┼č─▒y─▒c─▒ Molek├╝l Olarak ATP:

TA┼×IMA VE DOLA┼×IM S─░STEMLER─░

├çok h├╝creli canl─▒lar─▒n ├žo─čunda doku h├╝crelerine gerekli maddelerin ula┼čt─▒r─▒lmas─▒,doku h├╝crelerinde olu┼čturulan art─▒k maddelerin de o b├Âlgeden uzakla┼čt─▒r─▒lmas─▒ kanallar ve s─▒v─▒larla yap─▒l─▒r.Bu s─▒v─▒ ve kanallar─▒n olu┼čturdu─ču yap─▒ya ta┼č─▒ma sistemleri denir.

Ta┼č─▒ma sistemi,sindirm sisteminde sindirilen besinlerin monomerlerini ve akci─čerden gelen oksijeni doku h├╝crelerini ula┼čt─▒r─▒r.H├╝crelerde olu┼čan art─▒k maddeleride (karbon dioksit ve azotlu art─▒klar) bo┼čalt─▒m organ─▒na ta┼č─▒r.Ayn─▒ zamanda ─▒s─▒n─▒n organizmaya dengeli bir ┼čekilde da─č─▒lmas─▒n─▒ sa─člar.Endokrin bezlerden salg─▒lanan hormonlar kana verilir ve kan arac─▒l─▒─č─▒ ile gerekli yerlere ta┼č─▒n─▒r.Dola┼č─▒m oldu─čundan b├╝t├╝n doku ve organlar aras─▒nda ilgi kurulur.Bu sayede kan─▒n,su,besin,tuz miktar─▒ ve solunum gazlar─▒ d├╝zenlenmi┼č olur.Yani b├Âylece hemeostazinin kurulmas─▒ ve devam─▒ sa─član─▒r.(Hemeostasi=Sistemlerin canl─▒ya sa─člad─▒─č─▒ kararl─▒ i├ž denge)

1.Bir H├╝crelilerde Ta┼č─▒ma:

Bir h├╝creliler ve basit yap─▒l─▒ ├žok h├╝crelilerde ta┼č─▒nma,v├╝cut y├╝zeyindeki dif├╝zyonla yap─▒l─▒r.Tek h├╝creli canl─▒larda,al─▒nan maddelerden h├╝crenin tamam─▒ k─▒sa s├╝rede yararlanabilir.Tek h├╝creli canl─▒larda,volvox kolonisi,s├╝ngerler,s├Âlentereler ve yass─▒ solucanlarda dola┼č─▒m sistemi yoktur.

*Komplex bir h├╝crelilerde (├Âkaryotlarda) koful ya da endoplazmik retikulum madde iletimini sitoplazma i├žerisinde sa─člarki bu da ├žok basit bir dola┼č─▒m say─▒labilir.

2.Bitkilerde Ta┼č─▒ma:

A.Basit Yap─▒l─▒ Bitkilerde Ta┼č─▒ma S─░stemi:

Bitkiler aleminin en basit yap─▒l─▒ temsilcileri olan su yosunlar─▒,ci─čer otlar─▒ ve kara yosunlar─▒nda ├Âzel bir ta┼č─▒ma sistemi yoktur.

Su yosunlar─▒,suyu,mineralleri ve karbon dioksiti b├╝t├╝n y├╝zeyleriyle su ortam─▒ndan alabilirler,art─▒klar─▒ da ayn─▒ ┼čekilde suya verebilirler.

Kara yosunlar─▒ ve ci─čer otlar─▒ su bulma problemiyle kar┼č─▒ kar┼č─▒ya olduklar─▒ i├žin daha ├žok nemli ve sulak yerlerde ya┼čarlar,ya da ancak ya─č─▒┼čl─▒ mevsimlerde geli┼čebilirler.Ta┼č─▒ma sistemleri olmad─▒─č─▒ i├žin boyca fazla b├╝y├╝yemezler.Bu bitkilerde topraktaki su ve mineralleri almay─▒ sa─člayan,k├Âke benzeyen (rizoidler) bulunur.Ger├žek g├Âvde ve yapraklar ise bulunmaz.

E─črelti otlar─▒,at kuyruklar─▒ ve kibrit otlar─▒ kara ya┼čam─▒na daha iyi uyum sa─člam─▒┼člard─▒r.├ç├╝nk├╝ topraktan k├Âkleriyle ald─▒klar─▒ su ve mineralleri v├╝cudun di─čer k─▒s─▒mlar─▒na ta┼č─▒yan basit iletim demetlerine (damar) sahiptirler.Ayr─▒ca tohumlu bitkilerdekine benzeyen g├Âvde ve yapraklar─▒ da vard─▒r.

Bitkilerde ta┼č─▒ma sisteminin g├Ârevleri:

*Su ve mineral ta┼č─▒mak

*Besin ta┼č─▒mak

*Su ve mineral emilimini k├Âkler taraf─▒ndan yapmak

*Is─▒y─▒ d├╝zenlemek

B.Y├╝ksek Yap─▒l─▒ B─░tkilerde Ta┼č─▒ma S─░stemi:

Geli┼čmi┼č bitkilerde fotosentez ve di─čer hayat olaylar─▒n─▒n ├žo─ču yapraklarda ger├žekle┼čir.K├Âklerle al─▒nan suyun fotosentezde ve transprasyon (terleme)’da kullan─▒lmak ├╝zere yapraklara,yapraklarda sentezlenen besinlerin biyolojik faaliyetlerde kullan─▒lmak veya depolanmak ├╝zere di─čer organlara iletilmesi ta┼č─▒ma sistemiyle sa─član─▒r.

1.Yaprak ve Stomalar:

a)Yapra─č─▒n yap─▒s─▒ ve ├Âzellikleri:

Fotosentezle besin ├╝reten organd─▒r.Fotosentezde gerekli olan ─▒┼č─▒─č─▒ iyi ┼čekilde alabilmek,karbon dioksit,su,oksijen gaz─▒ al─▒┼čveri┼či yapabilmek i├žin geni┼č y├╝zeylidirler.Yapraklar─▒n ├žo─čunda meristem bulunmad─▒─č─▒ i├žin uzun ├Âm├╝rl├╝ de─čillerdir.En fazla i─čne yaprakl─▒larda 3-4 y─▒l ya┼čabilirler.Bir dikotiledon yapra─č─▒,yaprak sap─▒,yaprak k─▒n─▒ ve yaprak ayas─▒ndan olu┼čur.Yaprak ayas─▒ nemli ortam bitkilerinde geni┼č,kurak ortam bitkilerinde k├╝├ž├╝kt├╝r.B├Âylece nemli ortam bitkileri daha ├žok ─▒┼č─▒k ve karbon dioksitten yararlanarak daha h─▒zl─▒ b├╝y├╝me ve geli┼čme g├Âsterirler.Kurak├ž─▒l bitkilerde ise yaprak y├╝zeyinin az olmas─▒ su kayb─▒n─▒ ├Ânleyen bir adaptasyondur. G├Âvde ve k├Âkte oldu─ču gibi iletim demetleri bulunur.Ayadaki iletim demetleri ├žatallanarak damarlar─▒ meydana getirir.

Yapraktan al─▒nan mikroskobik kesitte,alt ve ├╝st y├╝zeyde epidermise rastlan─▒r.Koruyucu epidermis h├╝creleri k├╝tin salg─▒larlar.Olu┼čturduklar─▒ k├╝tikula tabakas─▒yla ─▒s─▒n─▒n yal─▒t─▒m─▒n─▒ sa─člayarak bitkinin su kayb─▒n─▒ azalt─▒rlar.Yapra─č─▒n su kayb─▒n─▒ engellerken,─▒┼č─▒k emilmesine engel olmazlar.Epidermis h├╝creleri aras─▒nda stoma (g├Âzenek) denen a├ž─▒kl─▒klara rastlan─▒r.Stoma h├╝creleri hari├ž di─čer epidermis h├╝crelerinde kloroplast bulunmaz.Stomalar genellikle ─▒┼č─▒kta a├ž─▒k,karanl─▒kta kapal─▒d─▒r.Bu kapal─▒ a├ž─▒k olma mekanizmas─▒,bek├ži h├╝crelerin turgor bas─▒nc─▒yla kontrol edilir.

Alt ve ├╝st epidermis aras─▒ndaki b├Âlgeye mezofil ad─▒ verilir.├ťst epidermise yak─▒n silindir ┼čeklindeki h├╝crelerden olu┼čan tabakaya palizat parankimas─▒,alt epidermis taraf─▒ndaki gev┼ček s─▒ralanm─▒┼č,h├╝creleri aras─▒ndaki bo┼čluklar─▒ fazla olan tabakaya s├╝nger parankimas─▒ denir.Palizat parankimalar─▒ ve s├╝nger parankimalar─▒ aras─▒ndaki bo┼čluklar,karbon dioksit deposu olarak g├Ârev yapar.

S─▒cak ve kurak iklimlerde;

*Dar y├╝zeyli *Damar az, i├že g├Âm├╝lm├╝┼č

*─░─čne yaprakl─▒ (├žam) *Stoma az, i├že g├Âm├╝lm├╝┼č

*Diken (kakt├╝s)

-Terleme ve su kayb─▒na engel olan adaptasyondur.

-Fotosentez h─▒z─▒ d├╝┼č├╝kt├╝r.

-Bitki yava┼č b├╝y├╝r.

-Bitkiler k├╝├ž├╝k yap─▒l─▒d─▒r.

Il─▒man ve nemli iklimde;

*Geni┼č y├╝zeyli

*Damar say─▒s─▒ ├žok ve y├╝zeyde

-Terlemeye y├Ânelik bir adaptasyondur.

-Fotosentez h─▒z─▒ b├╝y├╝k

-Bitki h─▒zl─▒ b├╝y├╝r.

-B├╝y├╝k yap─▒l─▒

K├╝tikula:

*Epidermis h├╝crelerinin hava ile temas eden y├╝zeylerinde bulunur.

*K├╝tin birikimiyle olu┼čur.

*Hava ve su ge├ži┼čini engeller.

*Is─▒ kayb─▒n─▒ engeller.

*Yapra─č─▒ d─▒┼č etkenlerden korur.

*G├Âzeneklerin oldu─ču b├Âlgelerde yoktur.

*Kal─▒nl─▒─č─▒ bitkinin bulundu─ču ortama g├Âre de─či┼čir.

*Yapra─č─▒n ├╝st y├╝zeyinde daha kal─▒n, alt y├╝zeyinde daha incedir.

*I┼č─▒─č─▒ ge├žirgendir.

b)Stomalar:

Fotosentez i├žin gerekli karbondioksit al─▒nmas─▒ alt epidermis h├╝creleri aras─▒nda bulunan g├Âzenekler (stoma) ile sa─član─▒r.G├Âzenekler ayr─▒ca oksijen ve su ├ž─▒k─▒┼č─▒n─▒ da ayarlar.Stomalar─▒n herbiri kloroplastl─▒ iki stoma (kapatma) h├╝crelerinden meydana gelir.Stomalar terlemeyi d├╝zenler ve gaz de─či┼čimini sa─člar.Stoma h├╝creleri aras─▒nda stoma a├ž─▒kl─▒─č─▒ bulunur.Bu a├ž─▒kl─▒─č─▒n a├ž─▒l─▒p kapanmas─▒ stoma h├╝crelerindeki turgor bas─▒nc─▒n─▒n de─či┼čmesi ile olur.Stoma h├╝crelerinde fotosentezle glikoz yo─čunlu─ču artar.Bu art─▒┼čtan dolay─▒ kom┼ču h├╝crelerden stoma h├╝crelerine su ge├ži┼či olur ve turgor bas─▒nc─▒ artar.Bu bas─▒n├ž ile h├╝crelerin d─▒┼ča bakan k─▒s─▒mlar─▒ gerginle┼čir ve stoma a├ž─▒l─▒r.I┼č─▒k ┼čiddeti artt─▒k├ža sentezlenen glukoz miktar─▒ ve buna ba─čl─▒ olarak turgor bas─▒nc─▒ da artar.Stomalar;kloroplastl─▒,bol stoplazmal─▒,├žekirdeklidirler.

*Glikozun ni┼častaya d├Ân├╝┼čmesinde rol oynayan enzim fosforilaz enzimidir.

*Stoman─▒n kapanmas─▒; a├ž─▒lmas─▒ s─▒ras─▒nda geli┼čen olaylar─▒n tam tersidir.

C.Bitkilerde Su,Mineral ve Organik Besinlerin Ta┼č─▒nmas─▒:

Bitkilerde su,mineral ve organik maddelerin ta┼č─▒nmas─▒n─▒ sa─člayan sisteme “ta┼č─▒ma sistemi” denir.Bu sistem odun (ksilem) ,soymuk (floem) demetlerinden meydana gelir.Odun demetleri,odun borular─▒,canl─▒ parankima h├╝creleri ve destek h├╝crelerinden meydana gelir.

Odun borular─▒nda;h├╝creler ├Âl├╝d├╝r,h├╝crelerin ara ├žeperleri tamamen erimi┼č ve yan ├žeperleri odun ├Âz├╝ (lignin) biriktirerek kal─▒nla┼čm─▒┼čt─▒r,iletim y├Ân├╝ k├Âkten g├Âvdeye do─črudur,su ve mineral ta┼č─▒r.Ge├žit olan odun borular─▒na trakeit,ge├žit olmayanlara ise troke denir.

Soymuk demetleri,soymuk borular─▒,zengin stoplazmal─▒ arkada┼č h├╝creleri ve destek h├╝crelerinden meydana gelir.Soymuk borular─▒nda;h├╝creler canl─▒d─▒r,ara ├žeperleri tamamen erimedi─činden yer yer delikler meydana gelmi┼čtir.(bu y├╝zden kalburlu borularda denir.),bitkide sentezlenen organik besinleri ta┼č─▒r.─░letim y├Ân├╝ hem k├Âkten yapraklara(topraktan al─▒nan organik bile┼čikleri,├Ârnek aminoasitler)ihem de yapraklardan k├Âkedir.(fotosentez sonucu olu┼čan organik bile┼čikler)

*Bitkide odun ve soymuk borular─▒ borular─▒ ilkbahar ve sonbahar olmak ├╝zere iki kere meydana gelir.Odun borular─▒ndaki iletim pasiftir.Soymuk borular─▒ndaki iletim ise aktiftir.

Soymuk ve odun borular─▒ aras─▒nda kambiyum (meristem doku) varsa “a├ž─▒k demetler”,yoksa “kapal─▒ demetler” denir.

K├ľK:

Su ve mineraller bitkinin k├Âk├╝yle al─▒n─▒r,k├Âklerbitkinin her taraf─▒na da─č─▒lan ta┼č─▒ma sistemi ile ba─člant─▒l─▒d─▒r.Topraktaki su ve minerallerin al─▒nmas─▒nda k├Âkteki emici t├╝yler g├Ârevlidir.Bu t├╝yler k├Âkteki bir epidermis h├╝cresinin d─▒┼ča do─čru uzamas─▒ ile meydana gelir.Emici t├╝yler k├Âk├╝n toprakla olan temas ve emme y├╝zeyini artt─▒r─▒r.Suyun topraktan emici t├╝ylerle al─▒narak iletim demetine kadar iletilmesi osmoz ve dif├╝zyon olaylar─▒ ile olur.Her topra─č─▒n kendine has bir su tutma ├Âzelli─či vard─▒r.Genellikle toprak suyunda ├ž├Âz├╝nm├╝┼č olan maddelerin yo─čunlu─ču d├╝┼č├╝kt├╝r.Epidermis h├╝creleri ise glukoz ve di─čer organik bile┼čikler bak─▒m─▒ndan yo─čundur.Bu y├╝zden su yo─čunlu─ču az olan emici t├╝ylere ge├žer.Su alan h├╝crelerin yo─čunlu─ču artar ve ayn─▒ esasla su,kabuk b├Âlgesini olu┼čturan ince ├žeperli parankima h├╝crelerine ge├žer.Buradan da odun borular─▒na ayn─▒ ┼čekilde ta┼č─▒n─▒r.Bile┼čiminde erimi┼č madensel tuzlar─▒n bulundu─ču toprak s─▒v─▒s─▒ ile k├Âk h├╝creleri aras─▒ndaki yo─čunluk fark─▒ ├žok k├╝├ž├╝k ise bitki topraktaki s─▒v─▒y─▒ aktif ta┼č─▒ma ile al─▒r.

Topraktan al─▒nan su ve madensel tuzlar─▒n bitkinin en u├ž noktalar─▒na kadar ta┼č─▒nmas─▒ i├žin ya k├Âkten bir itme kuvveti ya da ├╝stten bir ├žekme kuvveti olmal─▒d─▒r.Bu iki kuvvet “k├Âk bas─▒nc─▒” ve “terleme,kohezyon kuvveti”‘dir.

K├Âk bas─▒nc─▒:k├Âk h├╝crelerindeki s─▒v─▒n─▒n su yo─čunlu─ču, toprak s─▒v─▒s─▒na g├Âre daha azd─▒r.Bu yo─čunluk fark─▒ndan do─čan osmotik bas─▒n├ž k├Âk bas─▒nc─▒n─▒n meydana gelmesine sebep olur ve bu kuvvet ile su bitkinin ├╝st k─▒s─▒mlar─▒na ta┼č─▒n─▒r.

Terleme,kohezyon kuvveti;yapraklarda terleme ile kaybedilen su,yaprak h├╝crelerindeki osmotik bas─▒nc─▒n artmas─▒na ve bitkinin ├╝st k─▒s─▒mlar─▒nda bir ├žekme (emme) kuvvetinin do─čmas─▒na sebep olur ve odun borular─▒ i├žinde k├Âkten tepeye kadar kopmayan bir su s├╝tunu meydana gelir.Su molek├╝lleri,hidrojen ba─člar─▒ ile birbirini ├žekerek birarada kal─▒rlar.Buna “kohezyon kuvveti” denir.

K─▒lcall─▒k;suyun ta┼č─▒nmas─▒nda ayr─▒ca odun borular─▒n─▒n k─▒lcall─▒k ├Âzelli─či de etkilidir.K─▒lcal borularda s─▒v─▒ y├╝zeyindeki molek├╝ller i├ž ├žeperdeki molek├╝ller taraf─▒ndan ├žekilerek y├╝kseltilir.

*Adhezyon kuvveti farkl─▒ maddelerin birbirini ├žekme kuvvetidir.

Soymuk borular─▒ndaki madde hareketinin esas─▒ s─▒v─▒ bas─▒nc─▒n─▒n farkl─▒l─▒─č─▒na dayan─▒r.Bu bas─▒n├ž fark─▒ organik maddelerin sentezlendi─či h├╝crelerde ┼čeker ve di─čer ├╝r├╝nlerin yo─čunlu─čunun fazla olmas─▒ndan kaynaklan─▒r.Organik maddelerin yo─čunlu─čunun fazla oldu─ču h├╝crelerden soymuk borusu h├╝crelerine,dif├╝zyon esas─▒na g├Âre madde ge├ži┼či olur.Bu maddeler soymuk borusunda ayn─▒ esasa g├Âre bir h├╝creden di─čerine iletilerek ta┼č─▒n─▒r.K├Âklerde olu┼čan aminoasit ve azotlu bile┼čiklerin bitkinin ├╝st k─▒s─▒mlara ta┼č─▒nmas─▒ da ayn─▒ ┼čekilde meydana gelir. (soymuk borular─▒nda madde iletiminde aktif ta┼č─▒ma da etkili olur.)

Hayvanlarda Ta┼č─▒ma Sistemi:

Hayvanlarda v├╝cudun belirli yerlerinden al─▒nan besleyici maddelerin ve oksijenin h├╝crelere ta┼č─▒nmas─▒n─▒ ve h├╝crelerde meydana gelen art─▒k ├╝r├╝nlerin at─▒lmas─▒n─▒ sa─člayan “ta┼č─▒ma sistemi” bulunur.Y├╝ksek yap─▒l─▒ hayvanlarda bu sisteme “dola┼č─▒m sistemi” denir.Bir h├╝crelilerde gaz ve besin al─▒┼č veri┼či do─črudan h├╝cre zar─▒ ile yap─▒ld─▒─č─▒ i├žin dola┼č─▒m sistemleri yoktur.Mesela terliksi hayvanda besin kofulu sitoplazman─▒n hareketi ile h├╝cre i├žinde dolan─▒r ve art─▒k maddeler de ekzositoz ile h├╝cre an├╝s├╝nden d─▒┼čar─▒ at─▒l─▒r.S├╝ngerlerde dola┼č─▒m sistemi yoktur.

S├Âlenterlerde de dola┼č─▒m sistemi yoktur.

Solucanlarda mezenzim h├╝creleri alt ve ├╝st meydana getirir ve dola┼č─▒m sistemleri vard─▒r.

a.A├ž─▒k Dola┼č─▒m:Ta┼č─▒ma s─▒v─▒s─▒ olan kan t├╝m├╝yle kapal─▒ bir sistem i├žinde dola┼čmay─▒p damarlardan dokular aras─▒ndaki ├Âzel bo┼čluklara yay─▒l─▒r.Bir veya birka├ž odac─▒kl─▒ kalp ve k─▒sa damarlardan meydana gelir.,kan kalbin ├žal─▒┼čmas─▒yla atar damardan dokular aras─▒ndaki bo┼čluklara (Sin├╝s bo┼čluklar─▒) yay─▒l─▒r.Bu bo┼čluklarda yava┼č hareket eden kan ile h├╝creler aras─▒nda madde al─▒┼čveri┼či olur ve kan toplay─▒c─▒ damarla kalbe geri d├Âner.Yumu┼čak├žalarda,derisidikenlilerde ve eklem bacakl─▒larda g├Âr├╝l├╝r.A├ž─▒k dola┼č─▒ma sahip canl─▒larda k─▒lcal damar yoktur.

Eklam bacakl─▒larda

Yumu┼čak├žalalarda

*Derisi dikenlilerde kan sadece besin ta┼č─▒ma g├Ârevi yapar.”Ambulaksal sistem” oksijen ve karbondioksit ta┼č─▒ma g├Ârevi yapar ve hareketi sa─člar.

b.Kapal─▒ Dola┼č─▒m:Kan, kalp ve damarlardan olu┼čan kapal─▒ bir sistem i├žinde dola┼č─▒r.Kan─▒n hareketi a├ž─▒k dola┼č─▒ma g├Âre daha h─▒zl─▒d─▒r.B├╝t├╝n omurgal─▒larda ve halkal─▒ solucanlarda bu sistem g├Âr├╝l├╝r.

A├ž─▒k Dola┼č─▒m Sis. Kapal─▒ Dola┼č─▒m Sis.

*Kan, kalp, damarlar ve sin├╝s bo┼čluklar─▒ *K─▒lcal damarlar bulunur, kan s├╝rekli damarlar─▒n i├žerisinde aras─▒nda dola┼č─▒rlar. dola┼č─▒r.V├╝cut bo┼čluklar─▒na ge├žmez.

*Yumu┼čak├žalar, eklem bacakl─▒lar ve derisi *Solucanlar ve omurgal─▒larda g├Âr├╝l├╝r.

dikenliler a├ž─▒k dola┼č─▒m sistemine sahiptir.

*Dola┼č─▒m yava┼čt─▒r.Bundan dolay─▒ *Dola┼č─▒m h─▒zl─▒d─▒r.

metabolizma da yava┼čt─▒r.

NOT:B├Âceklerde kan, oksijen ve karbondioksit ta┼č─▒maz.Bunun yerine trake sistemi geli┼čmi┼čtir.

Bal─▒klarda kalp iki odal─▒d─▒r.V├╝cutlar─▒na da─č─▒t─▒lan kan temizdir yani oksijence zengin kand─▒r, s─▒cak kanl─▒ hayvanlard─▒r.

Kurba─čalarda kalp ├╝├ž odakl─▒d─▒r.V├╝cutlar─▒nda dola┼čan kan kar─▒┼č─▒kt─▒r.So─čuk kanl─▒ hayvanlard─▒r, bunlar oksijence fakir oldu─ču ve ortam ─▒s─▒s─▒na g├Âre v├╝cut ─▒s─▒s─▒ de─či┼čti─či i├žin k─▒┼č uykusuna yatarlar.

S├╝r├╝ngenlerin v├╝cutlar─▒nda kar─▒┼č─▒k kan dola┼č─▒r, s─čuk kanl─▒ hayvanlard─▒r.

Ku┼č ve memelilerin kalbi d├Ârt odal─▒d─▒r.Kirli ve temiz kan birbirine kar─▒┼čmay─▒p v├╝cutta ayr─▒ ayr─▒ dola┼č─▒r.S─▒cak kanl─▒ canl─▒lard─▒r.

NOT:Timsahlarda Aort ve akci─čer toplar damar─▒ aras─▒nda bir damar vard─▒r.Bu damara “Panizza” denir.

─░NSANDA DOLA┼×IM S─░STEM─░:

Kalp ├╝stte iki kulak├ž─▒k, altta iki kar─▒nc─▒k olmak ├╝zere d├Ârt odal─▒d─▒r.Sa─č b├Âl├╝mde sa─č kulak├ž─▒k ve sa─č kar─▒nc─▒k bulunur.Sa─č kulak├ž─▒─ča ├╝st ve alt ana toplardamar gelir,sa─č kar─▒nc─▒ktan ise akci─čer atar damar─▒ ├ž─▒kar.Sol b├Âl├╝mde ise sol kulak├ž─▒k ve sol kar─▒nc─▒k vard─▒r.Sol kulak├ž─▒─ča akci─čer toplar damar─▒ gelir, sol kar─▒nc─▒ktan ise Aort ├ž─▒kar.

Kulak├ž─▒klar ile kar─▒nc─▒klar aras─▒ndaki kapak├ž─▒klar kar─▒nc─▒klara do─čru tek y├Ânde a├ž─▒l─▒r.Bu kapak├ž─▒klar kalp iplikleri denilen sa─člam yap─▒l─▒ ├Âzel kaslarla kar─▒nc─▒klar─▒n damarlar─▒na ba─članm─▒┼čt─▒r.

Kalbin yap─▒s─▒nda i├žten d─▒┼ča do─čru endokart, miyokart ve perikart bulunur.Endokart (Epitel Doku); kalbin i├ž y├╝zeyini ├Ârten tabakad─▒r.Tek h├╝cre s─▒ras─▒ndan meydana gelmi┼čtir.Besin ve art─▒k maddeleri dif├╝zyonla al─▒r verir.Kan damar─▒ bulunmaz ve kaygand─▒r.

Miyokart (Kas Doku); kalbin ├žal─▒┼čmas─▒n─▒ ,kas─▒l─▒p gev┼čemesini sa─člayan kasl─▒ bir yap─▒d─▒r.Bu tabaka kan─▒ kar─▒nc─▒klara pompalayan kulak├ž─▒klarda ince,kan─▒ v├╝cuda pompalayan kar─▒nc─▒klarda (├ľzellikle Aortun ├ž─▒kt─▒─č─▒ sol kar─▒nc─▒kta ) kal─▒nd─▒r.Bu tabakay─▒ meydana getiren kalp kas─▒ ├žizgili kas dokusu gibi miyofibrillere sahiptir fakat farkl─▒ olarak miyofibriller ├žaprazlar yapm─▒┼č ve dallanm─▒┼čt─▒r.

Perikart (Ba─č Doku); esnektir.,i├ži doku s─▒v─▒s─▒yla doludur., bu da kalbin rahat kas─▒l─▒p gev┼čemesini sa─člar.

Kalpte kulak├ž─▒k ve kar─▒nc─▒klar─▒ ay─▒ran ya─č tabakas─▒ ─▒s─▒y─▒ korur ve d─▒┼č etkileri ├Ânler.

Kalbin ├çal─▒┼čmas─▒:

*Otonom ├žal─▒┼č─▒r.

*─░lk uyar─▒ S.A.(sinoatrial d├╝─č├╝m)’dan ├ž─▒kar,sa─č ve sol kulak├ž─▒klar─▒ ├žal─▒┼čt─▒r─▒r.Bu uyar─▒lar A.V.(atrioventrikular d├╝─č├╝m)’yi de uyar─▒r ve ikinci uyar─▒lar A.V.’den olu┼čur,olu┼čan uyar─▒lar his demetleriyle kar─▒nc─▒klara yay─▒l─▒r ve kar─▒nc─▒klar kas─▒l─▒r.

Kalbin ├çal─▒┼čmas─▒n─▒ Etkileyen Fakt├Ârler:

*Otonom sinir sistemi:

-Sempatik sinirler h─▒zland─▒r─▒r.

-Parasempatik sinirler yava┼člat─▒r.

*Hormonlar:

-Tiroksin (tiroid bezinden salg─▒lan─▒r)=h─▒zland─▒r─▒r.

-Adrenalin=h─▒zland─▒r─▒r.

-Asetil kolin=yava┼člat─▒r.

Di─čer:

-S─▒cakl─▒k=S.A. uyar─▒lar─▒n─▒ h─▒zland─▒r─▒r.

-Karbondioksit miktarı:Çoksa hızlandırır.

Azsa yava┼člat─▒r.

-Stress=h─▒zland─▒r─▒r.

-Kafein=h─▒zland─▒r─▒r.

-Baz─▒ i├žecek ve yiyecekler

Tansiyon:Kan─▒n damarlara yapt─▒─č─▒ bas─▒n├žt─▒r.

B├╝y├╝k Tansiyon:Kalbin kas─▒ld─▒─č─▒ (sistol) zamanki tansiyon

K├╝├ž├╝k Tansiyon:Kalbin gev┼čedi─či (diastol) zamanki tansiyon

*Y├╝ksek tansiyonda i├ž kanama,k├╝├ž├╝k tansiyonda bay─▒lma meydana gelir.

Nab─▒z:Kalp at─▒┼člar─▒n─▒n damardaki etkisine nab─▒z denir.Normal bir insanda 75-85 aras─▒ndad─▒r.

─░nsan dola┼č─▒m sisteminde;

1)Atar damarlar

2)Toplar damarlar

3)K─▒lcal damarlar olamk ├╝zere ├╝├ž tip damar vard─▒r.

1)Atar damarlar;

Kan─▒ kalpten di─čer organlara ta┼č─▒yan damarlard─▒r.├ť├ž tabakadan meydana gelmi┼čtir.En d─▒┼čta lifli ba─č dokusundan yap─▒lm─▒┼č bir d─▒┼č tabaka vard─▒r.Bu tabakadaki ba─č dokusunun elastik lifleri kalp at─▒┼člar─▒ s─▒ras─▒nda meydana gelen kan bas─▒nc─▒na kar┼č─▒ damarlar─▒n dayan─▒kl─▒l─▒─č─▒n─▒ artt─▒r─▒r.Orta k─▒sm─▒nda kuvvetli d├╝z kaslardan meydana gelen bir tabaka bulunur.Atar damarlar─▒n ├žo─čunda bu tabakada elastik lifler yer al─▒r.Bu liflerin damar duvar─▒na kazand─▒rd─▒─č─▒ esneklik kan─▒n hareketini kolayla┼čt─▒r─▒r.

D├╝z kaslar─▒n ├žal─▒┼čmas─▒ otonom sinir sisteminin kontrol├╝ alt─▒ndad─▒r; damar ├žaplar─▒ de─či┼čerek organlara giden kan miktar─▒ ayarlan─▒r.─░├ž y├╝zeyi tek s─▒ral─▒ yass─▒ ├Ârt├╝ epitelden meydana gelen endotel ile kapl─▒d─▒r.Kaygan bir yap─▒ya sahiptir.Kan─▒n kolayca akmas─▒n─▒ sa─člar.

2)Toplar damarlar;

V├╝cuttan toplanan kan─▒ kalbin kulak├ž─▒klar─▒na getiren damarlard─▒r.├ť├ž tabakadan meydana gelmi┼čtir.

*Atardamarlardan farkl─▒ olarak d─▒┼č tabakada ba─č dokusu lifleri az, orta tabakada ise elastik lifler yoktur.Ayr─▒ca v├╝cudun alt k─▒s─▒mlar─▒ndaki toplardamarlarda ├╝ste do─čru a├ž─▒lan tek y├Ânl├╝ kapak├ž─▒klar bulunur.

3)K─▒lcal damarlar;

Atar ve toplar damarlar─▒ birbirine ba─člama g├Ârevi yapar.Tek s─▒ral─▒ epitel dokudan meydana gelmi┼čtir.Madde al─▒┼čveri┼činin ger├žekle┼čti─či damarlard─▒r.

*K─▒lcal damarlardaki kan bas─▒nc─▒ ├žok d├╝┼č├╝kt├╝r.E─čer bas─▒n├ž fazla olsayd─▒ ├ževresindeki tabaka ├žatlayabilirdi, ayr─▒ca dokulardan k─▒lcal damarlara madde ge├ži┼či olmazd─▒.

├ľzellikleri:

*Atardamarlardan gelen kan─▒ dokulara yaymak.,

*Dokulara da─č─▒lan kan─▒ toplay─▒p,toplardamara iletmek.

*Doku s─▒v─▒s─▒ ile kan s─▒v─▒s─▒ aras─▒nda madde al─▒┼čveri┼čini sa─člamak

*Toplardamarda kan─▒n hareketini sa─člayan bas─▒n├ž:

1)Kalbin kana yapt─▒─č─▒ bas─▒n├ž

2)Damardaki elastiki liflerin kana uygulad─▒─č─▒ bas─▒nc─▒ toplardamarda iskelet kaslar─▒ yapar.

3)Nefes al─▒rken g├Â─č├╝s bo┼člu─čunun geni┼člemesi ve kan─▒n bu bo┼člu─ča dolmas─▒

4)Kulak├ž─▒─č─▒n gev┼čemesiyle bo┼čalan yere kan─▒n dolmas─▒

*Atar damarlarda kan─▒n hareketini sa─člayan bas─▒n├ž:

1)Kar─▒nc─▒klar─▒n kas─▒lmas─▒yla ortaya ├ž─▒kan bas─▒n├ž

2)Atardamarlar─▒n kana yapt─▒─č─▒ bas─▒n├ž ile kan hareket eder.

─░NSANLARDA KAN DOLA┼×IMI:

1)B├╝y├╝k Kan Dola┼č─▒m─▒:

Sol kar─▒nc─▒ktan ba┼člar, sa─č kulak├ž─▒kta sona erer.Aorttan ├ž─▒kan temiz kan t├╝m v├╝cudu dola┼č─▒r ve kirlenmi┼č olarak akci─čer toplardamar─▒ndan sa─č kulak├ž─▒─ča ula┼č─▒r.

2)K├╝├ž├╝k Kan Dola┼č─▒m─▒:

Sa─č kar─▒nc─▒ktan ba┼člar, sol kar─▒nc─▒kta sona erer.Akci─čer atar damar─▒ndan ├ž─▒kan kirli kan temizlenmek ├╝zere akci─čerlere gider ve temiz kan sol kar─▒nc─▒ktan t├╝m v├╝cuda yay─▒lmak ├╝zere sol kulak├ž─▒─ča gelir.

*Karaci─čerle kalp aras─▒nda karaci─čer atardamar─▒,karaci─čer k─▒lcal damarlar─▒ ve karaci─čer toplardamarlar─▒ndan olu┼čan bir d├Âng├╝ vard─▒r.

**Ba─č─▒rsak,karaci─čer,kalp,dalak dola┼č─▒m yolu sol kar─▒nc─▒ktan ba┼člar-Aort-Ba─č─▒rsak atardamar─▒-Ba─č─▒rsak k─▒lcallar─▒-Ba─č─▒rsak toplar─▒-Kap─▒ toplar damar─▒ (Karaci─čere)-Karaci─čer k─▒lcallar─▒-Karaci─čer toplardamar─▒-alt ana toplardamar-sa─č kulak├ž─▒k

*Kalp ve beyin

KAN DOKU:

Hayvansal dokulardan s─▒v─▒ olan tek dokudur.─░ki k─▒s─▒mdan olu┼čur,kan plazmas─▒ ve kan h├╝creleri.

G├Ârevleri;Ta┼č─▒ma g├Ârevi yapar (besin,oksijen,metabolizma art─▒klar─▒,hormon), homeostasiyi sa─člar, savunma g├Ârevi yapar ve p─▒ht─▒la┼čmay─▒ sa─člar.

1)Kan plazmas─▒:Beslenme g├Ârevi yapar.Bile┼čiminde %90 su, %7-8 kan proteini (globin), aminoasitler, glikoz (1 lt. kanda 1 gr.’d─▒r), ya─člar (kollestrol gibi ya─č ├že┼čitleri), madensel tuzlar (%9-Madensel tuz ├ž├Âzeltisine fizyolojide su denir.) (No,Ca,Mg,Cl,HCO3,Fe,Cu,I,K gibi tuzlar), metabolizma art─▒─č─▒ maddeler (├╝re,├╝rik asit), antikor, antitoksin, vir├╝sler i├žin interferon, kan─▒n p─▒ht─▒la┼čmas─▒n─▒ sa─člayan fibrinojen, erimi┼č gazlardan karbondioksit,oksijen,azot.

2)Kan h├╝creleri:Alyuvarlar, akyuvarlar, kan pulcuklar─▒ (trombositler)

a)Alyuvarlar (eritrositler);

Kanda en ├žok bulunan ortas─▒ ├žukur, ├žekirdeksiz h├╝crelerdir.Yap─▒lar─▒nda oksijen ve karbondioksit ta┼č─▒mas─▒ yapan hemoglobin (Demirli bir bile┼čiktir) bulundu─ču i├žin k─▒rm─▒z─▒ renklidirler.

*─░lk meydana geldiklerinde ├žekirdeklidirler, daha sonra ├žekirdek yok olur ve hemoglobin y├╝klenirler.

Kemik ili─činde ├╝retilirler.Yap─▒s─▒nda Fe,protein,B12,B6,B2 vitaminleri ve folik asit vard─▒r.Kana ge├žtikten sonra en fazla 3 ay ya┼čarlar ve kendilerini yenileyemezler, ├Âlen alyuvarlar dalak taraf─▒ndan tutulur ve karaci─čere getirilip par├žalan─▒rlar, par├žalanma sonucu meydana gelen protein yeni alyuvar yap─▒m─▒nda kullan─▒l─▒r.Kan ve v├╝cut s─▒v─▒s─▒n─▒n asit-baz dengesini kurarlar ve oksijen ta┼č─▒rlar.)

*Alyuvarlar ilk 5 ay dalak ve karaci─čerde ├╝retilirler.Y├╝kseklere ├ž─▒k─▒ld─▒k├ža alyuvar say─▒s─▒ artar.

b)Akyuvarlar (l├Âkositler);

Beyaz kan h├╝creleridir.Kandan ba┼čka lenf s─▒v─▒s─▒ i├žinde, dokular aras─▒ s─▒v─▒da bulunur.Hemoglobinleri yoktur.├çekirdekli h├╝crelerdir.Yalanc─▒ ayak ├ž─▒kartarak damarlara tutunarak kar─▒n tersi y├Ânde hareket edebilirler, fagositoz yapabilirler.─░kiye ayr─▒l─▒r; gran├╝ll├╝ ve gran├╝ls├╝z akyuvarlar.

1)Gran├╝rl├╝ akyuvarlar;K─▒rm─▒z─▒ kemik ili─činde yap─▒l─▒rlar,├žekirdekleri bo─čumludur, sitoplazmalar─▒nda lizozomlar─▒n meydana getirdi─či tanecikler vard─▒r.N├Âtrofil (bakteri ve g├Ârevsiz h├╝creleri fagosite ederler.), eozinofil (yabanc─▒ proteinleri yok ederler, damar i├žindeki kan p─▒ht─▒la┼čmas─▒n─▒ ├ž├Âzerler, alerjik durumlarda say─▒lar─▒ ├žo─čal─▒r.) ve bazofil (ya─č ve kan p─▒ht─▒lar─▒n─▒yok ederler) olmak ├╝zere ├╝├že ayr─▒l─▒r.

2)Gran├╝ls├╝z akyuvarlar;Lenf d├╝─č├╝mlerinde, dalak ve timusta ├╝retilirler, tek par├žal─▒ ├žekirdekleri vard─▒r, k├╝re veya atnal─▒ ┼čeklinde.

Monosit:En b├╝y├╝k akyuvarlard─▒r.Makrofaja d├Ân├╝┼č├╝p bakterileri fagosite ederler.

Lenfosit: Monosit ve makrofaja d├Ân├╝┼čebilirler, ayr─▒ca fibroblastlara da d├Ân├╝┼čerek lif yapabilirler.

1.T-lenfositi;Fagositoz yoluyla yabanc─▒ dokular─▒, kanser h├╝crelerini yok ederler.

2.B-lenfositi:Antikor, antitoksin, interferon gibi ba─č─▒┼č─▒kl─▒k maddelerini salg─▒larlar.

Trombositler (kan pulcuklar─▒); En k├╝├ž├╝k kan h├╝creleridir.K─▒rm─▒z─▒ kemik ili─činde dev ├žekirdekli h├╝crelerin par├žalanmas─▒yla meydana gelirler.├çekirdeksiz h├╝crelerdir, ─▒┼č─▒nsal yalanc─▒ ayaklar─▒ vard─▒r.P─▒ht─▒la┼čmay─▒ sa─člarlar.

Kan─▒n p─▒ht─▒la┼čmas─▒ i├žin, doku zedelenmesi, hava ile temas, trombositlerin olmas─▒, trombinaz enzimlerinin olmas─▒, protrombin ve fibrinojen (pasif g├Ârev yapamayan protein) enzimleri, Ca+2, K vitaminleri gereklidir.

*Heparin p─▒ht─▒la┼čmay─▒ ├Ânler.

Doku S─▒v─▒s─▒ ve Lenf:

Doku s─▒v─▒s─▒ kan plazmas─▒n─▒n k─▒lcallardan doku h├╝creleri aras─▒ndaki bo┼čluklara kontroll├╝ olarak s─▒zmas─▒ ile meydana gelir.Bu s─▒v─▒da k─▒lcallar─▒n duvar─▒ndan ge├žebilen k├╝├ž├╝k molek├╝ll├╝ proteinler, glukoz, aminoasit ve sodyum, klor gibi iyonlar (madensel tuzlar) ve su bulunur.K─▒lcallar─▒n duvar─▒ndan d─▒┼čar─▒ do─čru olan s─▒v─▒ ├ž─▒k─▒┼č─▒ fazla oldu─čundan plazma proteinlerinin yakla┼č─▒k %4′├╝ bir saatte doku s─▒v─▒s─▒na ge├žer.Bu kayb─▒ ├Ânlemek i├žin doku s─▒v─▒s─▒na ge├žen fazla plazma ikinci bir ta┼č─▒ma sistemi olan lenf sistemi ile tekrar kan dola┼č─▒m─▒na d├Âner.

Lenf sistemi lenf damarlar─▒ ve lenf d├╝─č├╝mlerinden meydana gelmi┼čtir.Lenf damarlar─▒yla ta┼č─▒nan ve i├žinde akyuvar bulunan doku s─▒v─▒s─▒na lenf denir.Kan damarlar─▒na g├Âre ince duvarl─▒ olan lenf damarlar─▒ dokular aras─▒ndaki alanlara yay─▒lm─▒┼č olan kapal─▒ u├žlu lenf k─▒lcallar─▒ ile ba┼čalar.Lenf k─▒lcallar─▒ daha b├╝y├╝k lenf damarlar─▒na ba─član─▒r.Bu damarlar t─▒pk─▒ toplardamarda ldu─ču gibi kan─▒n geriye ak─▒┼č─▒n─▒ ├Ânleyen tek y├Ânl├╝ kapak├ž─▒klara sahiptir.Lenfin hareketi toplardamarlardaki gibi iskelet kaslar─▒n─▒n bas─▒nc─▒ ve solunum hareketleri ile sa─član─▒r.Kan─▒n hareketine g├Âre olduk├ža yava┼čt─▒r.

Lenf d├╝─č├╝mleri lenf damarlar─▒n─▒n dola┼č─▒m sistemi ile birle┼čti─či yerlerde bulunan ├Âzel h├╝cre k├╝meleridir.Bu yap─▒larda akyuvarlar meydana gelir.

Lenf bezleri;bademciklerde ,koltuk altlar─▒nda,kas─▒k b├Âlgesinde,g├Â─č├╝s kemi─činin ├╝zerinde timus bezinde,boyun b├Âlgesinde bulunur.

*Lenf bezleri iki yolla kan damarlar─▒na a├ž─▒l─▒r.

1)Sol taraftaki lenf s─▒v─▒s─▒ sol k├Âpr├╝c├╝k alt─▒ toplardamar─▒yla kana kar─▒┼č─▒r.

2)Sa─č tarafta lenf s─▒v─▒s─▒ sa─č k├Âpr├╝c├╝k alt toplardamar─▒yla kana ge├žer.

Kan ve V├╝cut H├╝creleri Aras─▒nda S─▒v─▒ Al─▒┼čveri┼či:

K─▒lcal damarlardaki kan ile doku s─▒v─▒s─▒ aras─▒ndaki s─▒v─▒ al─▒┼čveri┼čik─▒lcallardaki osmotik bas─▒nca ve kan bas─▒nc─▒etkisinde meydana gelir.osmotik bas─▒n├ž plazmadaki protein yo─čunlu─čundan kaynaklan─▒r ve doku s─▒v─▒s─▒ ile orada bir bas─▒n├ž farki do─čar.K─▒lcal damarlardaki kan bas─▒nc─▒ da kalbin kan─▒ atardamarlara pompalamas─▒yla do─čar.

K─▒lcallar─▒n atardamar ucunda kan bas─▒nc─▒ osmotik bas─▒n├žtan daha y├╝ksek oldu─čundan su ve ├ž├Âz├╝nm├╝┼č maddeler k─▒lcal damarlardan doku s─▒v─▒s─▒na dif├╝zyonla ge├žer.

K─▒lcallar─▒n toplardamar ucunda ise osmotik bas─▒n├ž kan bas─▒nc─▒ndan b├╝y├╝kt├╝r,su ve ├ž├Âz├╝nm├╝┼č maddeler doku s─▒v─▒s─▒ndan k─▒lcal damara ge├žer.

Homeostasi (i├ž denge): Canl─▒larda i├ž ortam─▒n belli s─▒n─▒rlar i├žinde dengeli tutulmas─▒na “homeostasi” denir.─░├ž dengeyi korumada g├Ârevli sistemler;sinir,endokrin,solunum,bo┼čalt─▒m ve ta┼č─▒ma sistemleridir.

─░├ž denge; kan─▒n pH’─▒n─▒n 4,4′de kalmas─▒,v├╝cut ─▒s─▒s─▒n─▒n korunmas─▒,kan─▒n belirli bir su y├╝zdesinde sabit tutulmas─▒,tuz ve iyon yo─čunl─čunun korunmas─▒d─▒r.

Kan homeostasiyi nas─▒l sa─člar?

-Dokularda meydana gelen art─▒k maddeleri ve karbondioksiti dokulardan uzakla┼čt─▒rarak

-Dokular─▒n ihtiyac─▒ olan maddeleri ve oksijeni dokulara ileterek

-Hormonlar─▒ gereken yerlere ileterek sa─člar.

Yorum ekle 12 Temmuz 2007

Sonraki ├ľnceki


Kategorilere G├Âre

Rasgele...


Destekliyoruz arkada■ - arkadas - partner - partner - arkada■ - proxy - yemek tarifi - powermta - powermta administrator - Proxy