‘do─ a’ Arama Sonu├žlar─▒

Ba─č─▒ml─▒l─▒k Yapan Maddeler

Ba─č─▒ml─▒l─▒k Yapan Maddeler

ALKOL

ESRAR

UYARICILAR

KOKA─░N

ERO─░N

ALKOL

Tarih├že

Alkolizmin Klini─či

─░nsanlar neden i├žiyorlar?

Alkoli─čin hayat─▒

Alkolizmde k─▒s─▒r d├Âng├╝

Alkolizmde fiziksel bulgular

Do─čal gidi┼č, cinsiyet fark─▒

Alkolizm tipleri

Komplikasyonlar (alkolizmin sonu├žlar─▒)

Alkol Yoksunlu─ču belirtileri

Deliryum tremens

En s─▒k e┼člik eden psikiyatrik bozukluklar

Alkolizm tedavisi

─░la├ž tedavileri

Psikoterapi

Tarih├že

* 8 bin y─▒l ├Ânce Mezopotamyal─▒lar─▒n arpay─▒ ekmek yapmak i├žin ilk ─▒slah etmesiyle bira yap─▒m─▒ ba┼člad─▒.

* 6 bin y─▒l ├Ânce S├╝merler, Godin Tepelerinde (Bat─▒ ─░ran ve Anadolu) bira ve ┼čarap i├žiyorlard─▒.

* Paleolitik ├ža─čda fermente edilmi┼č meyve, tah─▒l ve baldan alkol yap─▒l─▒yordu.

* Metanol, Yunanca Methy ve Sanskrit├že Madhu kelimelerinden gelir ve bal, sarho┼č eden madde anlam─▒na gelir.

* Alkol kelimesi Arap├žadan gelmektedir.

* Distilasyon, ─░S 8. yy┬ĺda Arabistan┬ĺda ba┼člam─▒┼čt─▒r.

Alkolizmin Klini─či

* Alkolizm, davran─▒┼čsal bir bozukluktur.

* Tekrarlay─▒c─▒ olarak fazla miktarlarda al─▒nan alkole ba─čl─▒ problemler geli┼čmesi anlam─▒na gelir.

* Alkolik, k├Ât├╝ sonu├žlar do─čurmas─▒na ra─čmen, kompulsif bir bi├žimde alkol i├žmeye devam eder.

* Alkolizmde, alkol al─▒m─▒n─▒n s─▒n─▒rlanmas─▒ ile ilgili kontrol kaybolmu┼čtur

─░nsanlar neden i├žiyorlar?

- Zevk almak

- Duygudurumu d├╝zeltmek

- Stresle ba┼ča ├ž─▒kmak

- Alkol i├žme arzusu (craving, a┼č erme)

Alkoli─čin hayat─▒

* ─░├ženlerle arkada┼čl─▒k eder, evlenir

* ─░├žmek i├žin her zaman neden vard─▒r: mutluluk, ne┼česizlik, gerginlik vs

* ─░├žme f─▒rsatlar─▒ sonsuzdur: ma├ž, av, parti, tatil, do─čum g├╝n├╝ vs

* Alkolizm ilerledik├že problemler artar, yaln─▒z i├žmeye ba┼člar, gizlice i├žer, ┼či┼čeleri saklar, durumun ciddiyetini saklamaya ├žal─▒┼č─▒r

* Su├žluluk duygusu geli┼čir, su├žluluk ve pi┼čmanl─▒k duygular─▒n─▒ bast─▒rmak i├žin daha ├žok i├žmeye ve sabahlar─▒ kalk─▒nca i├žmeye ba┼člar.

Alkolizmde k─▒s─▒r d├Âng├╝

Su├žluluk ve anksiyete nedeniyle daha ├žok alkol al─▒r, alkol ald─▒k├ža anksiyete ve depresyon derinle┼čir ve ┼ču belirtiler ortaya ├ž─▒kar: Uyku kalitesinde bozulma, gece uyanmalar, depresif duygudurumu, huzursuzluk ve s─▒k─▒nt─▒ hisleri, panik n├Âbetleri, g├Â─č├╝s a─čr─▒s─▒, ├žarp─▒nt─▒, nefes almada zorluk ┬ů…

Alkolizmde fiziksel bulgular

- Arkus senilis: g├Âz├╝n kornea tabakas─▒nda ya─č halkas─▒

- Acne rosecea : k─▒rm─▒z─▒ burun

- Palmar eritem: avu├ž i├žinde k─▒rm─▒z─▒l─▒k

- Asteriksis: Elde flapping tremor (b├╝y├╝k amplit├╝dl├╝ titreme)

- Sigara yan─▒klar─▒: parmak, g├Â─č├╝s vs┬ĺde

- Morar─▒kl─▒klar (d├╝┼čme ve ├žarpmalara ba─čl─▒)

- Hepatomegali (karaci─čer b├╝y├╝mesi), kar─▒n a─čr─▒s─▒

- Spider anjioma

- Periferik n├Âropati (el ve ayaklarda his kusurlar─▒, uyu┼čma vs)

- Kan tetkiklerinde anormallikler: GGT, MCV, AST, ALT, ├╝rik asit, trigliseritler, ├╝re y├╝kselir

Do─čal gidi┼č, cinsiyet fark─▒

Erkeklerde daha erken ba┼člar (20 civar─▒), sinsi gidi┼člidir, 30 ya┼č─▒ndan ├Ânce problemleri farketmek zordur. 45 ya┼č─▒ndan sonra ba┼člama nadirdir.

Kad─▒nlarda ba┼člang─▒├ž daha ge├ž olur, depresyon daha s─▒kt─▒r.

Alkolizm tipleri

Gamma tipi alkolizm: ├çok a┼č─▒r─▒ miktarda alkol├╝n aral─▒ks─▒z bi├žimde al─▒nd─▒─č─▒ epizotlar─▒n ya┼čand─▒─č─▒, ama aralarda alkol al─▒nmayan d├Ânemlerin oldu─ču alkolizm tipi. ├ľrne─čin ki┼či g├╝nler boyunca s─▒z─▒ncaya kadar alkol al─▒p ay─▒l─▒r ay─▒lmaz i├žmeye devam eder. Sa─čl─▒k durumu nedeniyle i├žemez hale gelince birka├ž g├╝n hasta yatar, daha sonra 1-2 hafta alkol almaz ve sonra her┼čey yeniden ba┼člar. Bu ki┼čilerde temel problem alkol al─▒m─▒ ile ilgili kontrol kayb─▒d─▒r, yasal ve sosyal problemler ├Ân plandad─▒r. Bunun tersine ┬ôFrans─▒z tipi alkolizm┬öde ki┼či s├╝rekli olarak fazla ama a┼č─▒r─▒ olmayan miktarlarda alkol al─▒r, alkol kullan─▒m─▒ bir hayat tarz─▒ haline gelmi┼čtir. Herhangi bir nedenle alkol i├žmeyi durdururlarsa alkol yoksunlu─čuna girebilirler. Uzun vadede sa─čl─▒k problemleri ortaya ├ž─▒kar.

Tip A-B ya da 1-2: Erken ya┼člarda ba┼člayan, ailede alkolizm ├Âyk├╝s├╝n├╝n varoldu─ču, antisosyal ki┼čilik bozuklu─ču ile birlikte s─▒k g├Âr├╝len k├Ât├╝ gidi┼čli alkolizm ve daha ge├ž ya┼čta ba┼člayan, aile ├Âyk├╝s├╝n├╝n olmad─▒─č─▒, daha ├žok depresyonun e┼člik etti─či, daha iyi gidi┼čli alkolizm tipi.

Komplikasyonlar (alkolizmin sonu├žlar─▒)

Sosyal:

Bo┼čanma, terkedilme

─░┼č sorunlar─▒, devams─▒zl─▒k

Ev-i┼č-trafik kazalar─▒

Adli problemler

T─▒bbi: 1.Akut sorunlar 2.Kronik sorunlar 3.Yoksunluk belirtileri

Karaci─čer harabiyeti, kardiyomiyopati (kalp b├╝y├╝mesi), anemi (kans─▒zl─▒k), y├╝ksek tansiyon, trombositopeni (p─▒ht─▒la┼čma sa─člayan h├╝crelerde azalma), miyopati (kas y─▒k─▒m─▒), kanser, teratojenite (anne karn─▒ndaki bebekte anormallikler), pankreatit (pankreas iltahab─▒), pn├Âmoni (zat├╝re), merkezi sinir sistemi bozukluklar─▒ (retrobulbar n├Ârit,Wernike-Korskof Sendromu ve bunamas─▒, serebeller atrofi)

Alkol Yoksunlu─ču belirtileri

┬Ě Otonomik hiperaktivite (terleme, nab─▒z 100┬ĺ├╝n ├╝st├╝nde)

┬Ě titreme

┬Ě uykusuzluk

┬Ě bulant─▒ ve kusma

┬Ě ge├žici halusinasyon ve il├╝zyonlar: alkol├╝ b─▒rakt─▒ktan sonra 1-2 g├╝n i├žinde g├Âr├╝l├╝r.

┬Ě psikomotor ajitasyon

┬Ě anksiyete

┬Ě grand mal konv├╝lzyonlar (epileptik n├Âbetler): alkol├╝ b─▒rakt─▒ktan sonra 2 g├╝n i├žinde g├Âr├╝l├╝r.

Deliryum tremens: Uzun s├╝re fazla miktarda alkol alan ki┼čilerde alkol├╝ kestikten 2-3 g├╝n sonra ortaya ├ž─▒kabilen, ├Âl├╝m riski ta┼č─▒yan bir tablodur.

Bilin├ž ve konsantrasyon bozuklu─ču, g├Ârsel halusinasyonlar (ger├žekte var olmayan ┼čeylerin g├Âr├╝lmesi), bulundu─ču zaman─▒ ve yeri kar─▒┼čt─▒rma ile kendini belli eder, h─▒zl─▒ ba┼člay─▒p dalgal─▒ bir seyir g├Âsterir.

En s─▒k e┼člik eden psikiyatrik bozukluklar:

- Maj├Âr Depresyon: Alkol ba─č─▒ml─▒lar─▒n─▒n %30-50┬ĺsinde g├Âr├╝l├╝r

- Anksiyete bozukluklar─▒: %30 s─▒kl─▒ktad─▒r. Erkeklerde sosyal fobi, Kad─▒nlarda agorofobi s─▒kt─▒r.

- ─░ki u├žlu duygudurum bozuklu─ču (manik depresif b)

- Di─čer madde ba─č─▒ml─▒l─▒klar─▒: ba┼čta sigara olmak ├╝zere esrar vs.

- Ki┼čilik Bozukluklar─▒: antisosyal ve s─▒n─▒rda ki┼čilik bozukluklar─▒.

Alkolizm tedavisi

* Alkolikler tedavi i├žin ba┼čvurduklar─▒nda genellikle ┬Ĺdibe vurmu┼člard─▒r┬ĺ yani sa─čl─▒k, aile, meslek, sosyal ya┼čam vb y├Ânlerden b├╝y├╝k kay─▒plara u─čram─▒┼č ve ├žaresiz duruma d├╝┼čm├╝┼člerdir. Bu hale d├╝┼čmeden pek ├žok alkolik bu zevki terketmeye yana┼čmaz, ya da buna karar verse de kolayca vaz ge├žer. ├ľnemli olan bu denli kayba u─čramadan bu k─▒s─▒r d├Âng├╝y├╝ durdurmakt─▒r. Bu nedenle ki┼činin alkolik oldu─ču yani alkol kar┼č─▒s─▒nda zay─▒f, hatta alkol├╝n esiri oldu─čunu farkedip kabullenmesi d├╝zelmenin ba┼člang─▒├ž noktas─▒n─▒ olu┼čturur. Erken d├Ânemdeki alkoliklerin bu ger├že─či farketmeleri i├žin ┬ômotive edici g├Âr├╝┼čmeler┬ö yap─▒l─▒r.

* Alkolizm tedavisi yoksunluk belirtileri kalkt─▒ktan sonra ba┼člar

* Hedef ay─▒kl─▒kt─▒r (sobriety): E┼člik eden psikiyatrik bozukluklar─▒n ay─▒r─▒c─▒ tan─▒s─▒ ve tedavisi i├žin de bu ├Ânemlidir.

* Ekip tedavisi gerekir

* Tedavi hastan─▒n ihtiya├žlar─▒na g├Âre se├žilmelidir.

* Tedaviden sonra uzun s├╝reli izlem gereklidir. Ki┼či uzun s├╝re hastanede kalsa bile daha sonra izlenmezse alkole d├Ânmesi kolayd─▒r. D├╝zenli aral─▒klarla g├Âr├╝┼čmelere ya da kendine yard─▒m gruplar─▒na kat─▒lmal─▒d─▒r.

* N├╝ksler (tekrarlamalar) ilk 6 ayda en s─▒kt─▒r.

─░la├ž tedavileri

* Disulfiram (Antabus)

* Antidipsojenikler:

Naltraxone, Acomprasate

* Seratonerjik antidpresanlar

* Lityum

Psikoterapi

* S─▒cak ama biraz otoriter bir yakla┼č─▒m gereklidir.

* Ads─▒z Alkolikler gibi kendine yard─▒m gruplar─▒ tedaviye entegre edilmelidir.

* Davran─▒┼č├ž─▒-kognitif tedaviler iyi sonu├ž verir.

* E─čitimsel faaliyetler tedavinin ├Ânemli bir par├žas─▒d─▒r.

* Psikoterapilerde i├ž g├Âr├╝ ├╝zerinde yo─čunla┼č─▒lmamal─▒d─▒r. Psikanaliz gibi bu t├╝rdeki terapiler alkol kullan─▒m─▒n─▒ daha da artt─▒rabilir.

* Hastan─▒n i├žinde bulundu─ču aile ele al─▒nmal─▒d─▒r, ├ž├╝nk├╝ alkolizm bir ┬ôAile Hastal─▒─č─▒┬öd─▒r.

ESRAR

Esrar nedir?

Ha┼č ya─č─▒

Argoda kullan─▒lan isimler

Kullan─▒m ┼čekli

Esrar─▒n etkisinin ba┼člamas─▒

Tarih├že

Esrar─▒n aktif i├žeri─či

Beyindeki biyolojik etkisi

Esrar kullan─▒m s─▒kl─▒─č─▒n─▒n y─▒llar i├žinde de─či┼čimi

Esrar─▒n etkisi

Esrar─▒n akut etkileri

Ters etki

Duyarl─▒l─▒k

Esrar─▒n ─░nsan V├╝cuduna Etkileri

Beyne etkisi

Akci─čere etkisi

Kalp h─▒z─▒ ve kan bas─▒nc─▒na etkisi

├ľ─črenme ve sosyal davran─▒┼ča etkisi

Kanabis intoksikasyonu tedavisi

Kan ve ─░drar d├╝zeyleri

Kanabis yoksunlu─ču

T─▒bbi kullan─▒mlar─▒

Esrar ba─č─▒ml─▒l─▒─č─▒n─▒n tedavisi

Esrarla ilgili mitler ve ger├žekler:

Esrar bitki oldu─ču i├žin g├╝venlidir?

Esrar kullan─▒c─▒lar─▒ di─čer uyu┼čturuculara ge├žmez?

Esrar─▒n etkisi birka├ž saatte ge├žer?

Esrar stresi giderir?

Esrar alkolden g├╝venlidir?

Esrar zihni a├žar?

Bug├╝n esrar eskiden oldu─čundan daha daha g├╝venlidir?

Esrar yanl─▒s─▒ lobilerin iddalar─▒ ve cevaplar:

Dekriminalizasyon (esrar─▒n su├ž say─▒lmamas─▒) kullan─▒m─▒ artt─▒rmaz?

Esrar i├žmek risksizdir?

Esrara ba─čl─▒ tek bir ├Âl├╝m bildirilmemi┼čtir?

Esrar mucize bir ila├žt─▒r?

Kenevir: d├╝nyay─▒ kurtaracak ├╝r├╝n?

Esrar nedir?

* ESRAR (Marijuana), kenevir bitkisi Cannabis Sativa┬ĺn─▒n ├ži├žek ve yapraklar─▒n─▒n kurutulup do─čranmas─▒ ile olu┼čan ye┼čil ya da gri bir kar─▒┼č─▒md─▒r.

* Torba i├žinde ya da preslenmi┼č bir ┼čekilde sat─▒l─▒r

* Ha┼či┼č kenevir bitkisinin re├žinesinden yap─▒l─▒r.

* Re├žine, bitkiyi ─▒s─▒ ve kuruluktan korudu─ču i├žin Latin Amerika ve Orta Do─ču gibi tropikal b├Âlgelerde yeti┼čen bitkilerde daha fazla vard─▒r.

Ha┼č ya─č─▒

Ha┼či┼č ya da marijuanan─▒n ya─čl─▒ bir ekstresinden yap─▒l─▒r

Argoda “ot” denilir (grass, pot, herb, weed, boom, Mary Jane, gangster, chronic)

Kullan─▒m ┼čekli

* Sigara olarak (cigaral─▒k ya da joint ad─▒ verilir) ya da pipo, ├žubuk i├žinde i├žilir.

* Son y─▒llarda sigaralar─▒n i├ži bo┼čalt─▒l─▒p crack gibi ba┼čka bir madde ile kar─▒┼čt─▒r─▒lm─▒┼č halde esrar doldurularak haz─▒r sat─▒lmaktad─▒r.

* Baz─▒lar─▒, esrar─▒ yiyeceklere (kurabiye vs) kar─▒┼čt─▒r─▒r ya da demlemek i├žin ├žaya kar─▒┼čt─▒r─▒r

Esrar─▒n etkisinin ba┼člamas─▒

* Sigara ile i├žilince etkisi 10-20 dk┬ĺda ba┼člar, 2-3 saat s├╝rer. A─č─▒zdan al─▒nd─▒─č─▒nda etki g├╝c├╝ 1/3┬ĺd├╝r ama etkisi 12 saat s├╝rer.

* Esrar sak─▒z─▒ms─▒ ve suda ├ž├Âz├╝nemez oldu─ču i├žin enjekte edilebilen bir preperata d├Ân├╝┼čt├╝r├╝lemez ve dolay─▒s─▒yla damardan al─▒namaz.

Tarih├že

* ├çin ve Hindistan┬ĺda ─░├ľ 3. binden beri kullan─▒lmaktad─▒r. Ge├žmi┼čte lifleri giysi, yay, ka─č─▒t yap─▒m─▒nda kullan─▒lm─▒┼čt─▒r.

* Taoizm┬ĺde zevk almak i├žin kullan─▒m─▒ yasaklanm─▒┼čt─▒r.

* Dinsel ve b├╝y├╝ t├Ârenlerinde kullan─▒lm─▒┼čt─▒r.

* Hindu Veda┬ĺlar─▒nda tanr─▒ Siva┬ĺn─▒n esrar─▒ buldu─ču s├Âylenmektedir.

* 11. yy┬ĺda Orta Do─ču┬ĺda Sufiler vecd i├žin kullan─▒yordu.

* Orta Do─ču┬ĺda Sabbahiler denilen grup esrar─▒ yo─čun bi├žimde kullan─▒yordu. Devrin b├╝y├╝kler├╝ne yapt─▒klar─▒ suikastlarla ├╝nl├╝ olan bu grup verilen ┬ôAshishin┬ö ad─▒, ha├žl─▒lar vas─▒tas─▒yla bat─▒ dillerine ┬ôassassin┬ö yani suikast├ži olarak ge├žti.

* Do─čuda esrar, binlerce y─▒ld─▒r bat─▒da alkol├╝n bulundu─ču sosyal rolde olmu┼čtur

* Afrika tarihinde de pop├╝lerdir. Napolyon┬ĺun M─▒s─▒r┬ĺ─▒ almas─▒ndan sonra esrar Fransa┬ĺya yay─▒ld─▒.

* 19. yy┬ĺ─▒n ortas─▒nda Paris┬ĺteki ┬ôClub des Hachichins┬ö ├╝yeleri aras─▒nda Victor Hugo, Alexandre Dumas, Theopile Gautier vard─▒.

* 18. yy┬ĺda ABD┬ĺde lifleri i├žin yeti┼čtirildi.

* 19. yy┬ĺda ila├ž rehberinde nevralji, gut, tetanoz, hidrofobi, kolera, epilepsi, kore, depresyon, histeri, delilik ve uterus kanamas─▒ i├žin tavsiye ediliyordu. Migren ve morfin ba─č─▒ml─▒l─▒─č─▒ i├žin de ├Âneriliyordu.

* Amerika┬ĺda 1920┬ĺlerde yasakland─▒. Meksikal─▒lar ve cazc─▒ zenciler (Louis Armstrong vs) yoluyla popularize olmas─▒ yasaklanmas─▒nda ─▒rk├ž─▒l─▒─č─▒n etkili oldu─ču iddalar─▒n─▒ do─čurdu.

Aktif i├žerik

* Esrardaki temel aktif i├žerik THC (tetrahidrokanabinol).

* Bir├žok kanabinoid bile┼či─či (kanabinoller) i├žinde aktif olan─▒ delta-9-tetrahidrokanabinol┬ĺd├╝r.

Beyindeki biyolojik etkisi

* Baz─▒ sinir h├╝crelerinin zar─▒nda THC┬ĺ├╝ ba─člayan resept├Ârler vard─▒r.

* Norepinefrin ve Dopaminin sentezini, al─▒m─▒n─▒ ve depolanmas─▒n─▒ artt─▒r─▒r.

* D2 resept├Ârlerinin Dopamin agonistlerine afinitesini artt─▒r─▒r.

* ├č-adr resept├Ârlerin adenil siklaza ba─članmas─▒n─▒ artt─▒r─▒r.

* ├ľd├╝l Yola─č─▒ ad─▒ verilen ve ba─č─▒ml─▒l─▒ktan sorumlu tutulan beyin b├Âlgesindeki Dopamin iletisini artt─▒r─▒r.

Epidemiyoloji

* Esrar, ABD┬ĺde en s─▒k kullan─▒lan yasad─▒┼č─▒ maddedir.

* ABD┬ĺde lise son s─▒n─▒fta esrar kullan─▒m (deneme) oran─▒ 1979┬ĺda %60.4┬ĺl├╝k en y├╝ksek noktadan 1992┬ĺde %32.62┬ĺya d├╝┼čt├╝. 1989┬ĺda beyazlarda %40, siyahlarda %30 s─▒kl─▒ktayd─▒. Ancak sonra yeniden y├╝kseli┼če ge├žti: 1997┬ĺde %49.6┬ĺya ula┼čt─▒.

Etki

* Esrar─▒n k─▒sa vadeli etkisi verdi─či haz etkisi (high) yan─▒nda bellek ve ├Â─črenme g├╝├žl├╝kleri, alg─▒ bozuklu─ču, d├╝┼č├╝nme ve problem ├ž├Âzmede zorluk, koordinasyon kayb─▒, kalp h─▒z─▒nda art─▒┼č, anksiyete ve panik atakt─▒r.

* Esrar hayvanlarda ┬ôpopcorn┬ö etkisine neden olur. Yani kobaylar ├Ânce flasid bir ┼čekilde yere serilirler daha sonra tek tek spazm olu┼čarak yerlerinden havaya s─▒├žray─▒p geri d├╝┼čerler.

Esrar: akut etkileri

Anksiyete, huzursuzluk, paranoya

├ľfori (ne┼če hali), gev┼čeme, ┼čakac─▒l─▒k

Depersonalizasyon

Zaman ak─▒┼č─▒nda subjektif yava┼člama

Sersemlik, bo┼člukta y├╝zme hissi

Bellek ve problem ├ž├Âzmede bozulma

Denge bozuklu─ču

G├Âzlerde k─▒zarma

Salivasyonda (salya salg─▒s─▒nda) azalma, s─▒k idrara ├ž─▒kma, kalp h─▒z─▒nda art─▒┼č

Sistolik hipertansiyon (b├╝y├╝k tansiyonda y├╝kselme),

Postural hipotansiyon (aya─ča kalk─▒nca tansiyon d├╝┼čmesi)

─░┼čtah ve susuzlukta art─▒┼č, intraokular (g├Âz i├ži) bas─▒n├žta azalma,

Analjezi (a─čr─▒ hissinde azalma)

─░ll├╝zyon, hallusinasyon, psikotik eksitasyon, depresyon, panik

Ters etki

Baz─▒ ki┼čiler, ba┼čka intoksikasyon belirtisi olmadan, ters etki g├Âsterebilir. Yo─čun duygusal ├ž├Âk├╝nt├╝, paranoya, hezeyanlar, depresyon, panik olur. Saatler, g├╝nler s├╝rer. Nadirdir, genellikle ilk kez kullananlarda olur. A─č─▒zdan kullan─▒mda joint i├žildi─či zaman olandan fazla g├Âr├╝l├╝r.

Anksiyete ya da psikoza yatk─▒n olan ki┼čilerde daha fazla ters etki g├Âr├╝l├╝r.

Flash-back (madde al─▒nd─▒─č─▒nda ya┼čanan duygular─▒n madde kullan─▒m─▒ olmaks─▒z─▒n yeniden ya┼čanmas─▒) g├Âr├╝lebilir.

Duyarl─▒l─▒k

Esrar─▒n, olumlu ya da olumsuz etki yapmas─▒ herediteye ba─čl─▒d─▒r. Tek yumurta ikizlerinin ├╝zerindeki etki di─čer ikizlerden daha fazla birbirine benzer. Maddenin ula┼č─▒lablirli─či, beklentiler, arkada┼č etkisi, sosyal ba─člar gibi ├ževresel fakt├Ârler de bu etkide ├Ânemlidir. Di─čer taraftan, 18 ya┼č ├Âncesi aile ├ževresinin esrar─▒n ki┼čiye etkisinde rol├╝ olmad─▒─č─▒n─▒ g├Âsteren ├žal─▒┼čmalar da vard─▒r.

Esrar─▒n ─░nsan V├╝cuduna Etkileri

Beyne etkisi

Esrar, alg─▒sal bilgilerin hipokampusa giri┼čini ve i┼členmesini bask─▒lar. B├Âylece ├Â─črenme, bellek, ve alg─▒lar─▒n duygu ve motivasyonla entegre olmas─▒n─▒ sa─člayan limbik sistem etkilenir. Ayr─▒ca hipokampusa ba─čl─▒ olan ├Â─črenilmi┼č davran─▒┼člar bozulur.

Esrar─▒n uzun s├╝reli kullan─▒m─▒ beyinde di─čer maddelerinkine benzer de─či┼čiklikler yapar.

Akci─čere etkisi

D├╝zenli olarak esrar kullananlar, sigara tiryakileriyle ayn─▒ solunum problemlerini ya┼čar: Kr ├Âks├╝r├╝k, balgam, kr bron┼čit.

Kr kullan─▒m AC dokusunu tahrip eder.

THC i├žeri─činden ba─č─▒ms─▒z olarak, esrar ile al─▒nan katran ve CO miktar─▒ sigaradan 3-5 kat fazlad─▒r. Bu durum esrar─▒n derin ├žekilmesine ve akci─čerde tutulmas─▒na ba─čl─▒ olabilir.

Kalp h─▒z─▒ ve kan bas─▒nc─▒na etkisi

Esrar, kalp h─▒z─▒ ve kan bas─▒nc─▒n─▒ artt─▒r─▒r. Kokainle birlikte kullan─▒ld─▒─č─▒nda bu etki ├žok daha belirgindir.

├ľ─črenme ve sosyal davran─▒┼ča etkisi

Bir ├žal─▒┼čmada yo─čun esrar kullanan ├╝niversite ├Â─črencilerinde dikkat, bellek, ├Â─črenme yetileri, esrar─▒ b─▒rakt─▒ktan en 24 saat sonra bile bozuktu.

Esrar kullanan liselilerin ba┼čar─▒s─▒ daha d├╝┼č├╝k, ayk─▒r─▒ davran─▒┼člar─▒ daha ├žok; su├ž i┼čleme oranlar─▒, agresyon ve isyankarl─▒klar─▒ fazla; ebeveyn ili┼čkileri daha k├Ât├╝, su├ž i┼čleyen ve madde ba─č─▒ml─▒s─▒ ki┼čilerle arkada┼čl─▒klar─▒ fazlad─▒r.

Esrar─▒n kendisinin agresyona ya da ┬ôamotivational syndrome┬ö denilen isteksizlik ve uyu┼čuklukla giden bir hale neden olup olmad─▒─č─▒ tart─▒┼čmal─▒d─▒r.

Kanabis intoksikasyonu tedavisi

Panik durumu ve toksik psikoz sakin bir ┼čekilde konu┼čup ikna edilerek ge├žirilebilir.

Benzodiyazepinler ve Haloperidol ┼čiddetli belirtileri kald─▒r─▒r.

Kan ve ─░drar d├╝zeyleri

Sigara ile i├žilince kanda bir ka├ž dakikada zirve yapar, saatler i├žinde h─▒zla d├╝┼čer. Oysa at─▒lma yar─▒ ├Âmr├╝ 30-50 saattir. Kanda h─▒zl─▒ d├╝┼č├╝┼č dokulara yay─▒lmaya ba─čl─▒d─▒r.

Ara s─▒ra kullananlarda idrarda g├╝nlerce at─▒l─▒r. Kronik kullan─▒c─▒larda 1 haftadan fazla idrarda saptanabilir.

Kanabis yoksunlu─ču

* Tart─▒┼čmal─▒d─▒r.

* Emosyonel labilite (duygusal de─či┼čkenlik), anksiyete, huzursuzluk, uykusuzluk, anoreksi (i┼čtahs─▒zl─▒k), bulant─▒, kusma, ishal, tremor (titreme), hiperrefleksi (refleks art─▒┼č─▒), terleme, salivasyon (salya art─▒┼č─▒) g├Âr├╝l├╝r.

* A┼č erme (craving), yeniden esrar kullanmak i├žin ani ve ├žok g├╝├žl├╝ bir arzu s─▒kt─▒r.

T─▒bbi kullan─▒mlar─▒

- Antikonv├╝lzan: epilepsi n├Âbetlerini azalt─▒r.

- Antiemetik: bulant─▒y─▒ giderir

- Analjezik: a─čr─▒ kesicidir

- Kanserli hastalarda ├Âforizan (ne┼če verici)

- Ast─▒mda brokodilat├Âr (solunum yollar─▒n─▒ a├ž─▒c─▒)

- Glokom teavisinde g├Âz i├ži bas─▒nc─▒n─▒ azalt─▒r.

* Dronabinol (delta-9-THC) a─č─▒zdan al─▒n─▒r, di─čer antiemetiklerden ve sigara olarak i├žilen esrardan daha az etkilidir.

Esrar ba─č─▒ml─▒l─▒─č─▒n─▒n tedavisi

* Spesifik t─▒bbi tedavisi yoktur.

* Ba─č─▒ml─▒l─▒kta kullan─▒lan genel sosyal ve psikolojik yakla┼č─▒mlar ge├žerlidir.

* Tedavi yararl─▒d─▒r.

Mitler ve Ger├žekler

1. Esrar bitki oldu─ču i├žin g├╝venlidir.

Ger├žek: Bir├žok bitki insan i├žin zehirlidir.

2. Esrar kullan─▒c─▒lar─▒ di─čer uyu┼čturuculara ge├žmez.

Ger├žek: Esrar di─čer uyu┼čturuculara ba┼člang─▒├ž noktas─▒d─▒r.

3. Esrar─▒n etkisi birka├ž saatte ge├žer.

Ger├žek: Esrar v├╝cutta depoland─▒─č─▒ i├žin etkisi g├╝nlerce, haftalarca s├╝rebilir.

4. Esrar stresi giderir.

Ger├žek: Di─čer uyu┼čturucularda oldu─ču gibi esrar sadece problemlerle y├╝zle┼čmeyi geciktirir. Depresyon yapabilir.

5. Esrar alkolden g├╝venlidir.

Ger├žek: Esrar karsinojen bile┼čikler i├žerir ve di─čer maddelere g├╝venli bir altenatif olarak d├╝┼č├╝n├╝lmemelidir.

6. Esrar zihni a├žar.

Ger├žek: Esrar zihni sisli hale getirir; bellek, konu┼čma, anlama, ve karar verme yetene─čini bozar.

7. Bug├╝n esrar eskiden oldu─čundan daha daha g├╝venlidir.

Ger├žek: Zirai geli┼čmeler esrar─▒n potans─▒n─▒ artt─▒rm─▒┼č ve ba┼čka tehlikeli bile┼čikler eklemi┼čtir.

Esrar yanl─▒s─▒ lobilerin iddalar─▒ ve cevaplar:

Dekriminalizasyon (esrar─▒n su├ž say─▒lmamas─▒) kullan─▒m─▒ artt─▒rmaz

Esrar yanl─▒lar─▒, yasal k─▒s─▒tlamalar─▒n kald─▒r─▒lmas─▒n─▒n kullan─▒m─▒ artt─▒rmayaca─č─▒n─▒ idda etmektedirler. Tarih ve sa─č duyu tersini s├Âylemektedir. Halen esrar kullananlar yasay─▒ saymamas─▒na ra─čmen yasak oldu─ču i├žin esrar kullanmayan pek ├žok say─▒da vatanda┼č da vard─▒r. Yasal k─▒s─▒tlamalar─▒n kald─▒r─▒lmas─▒ ve bunun sonucu ka├ž─▒n─▒lmaz olarak ├╝r├╝n├╝n pazarlanmas─▒ ve reklam baz─▒ ki┼čilerin kullanmas─▒na yol a├žacakt─▒r. 1970┬ĺlerin sonunda ABD eyaletlerinin yar─▒s─▒nda esrar kullan─▒m─▒n─▒ yasaklayan kanunlar kald─▒r─▒ld─▒ktan sonra Amerika┬ĺda esrar kullan─▒m─▒ hi├ž olmad─▒─č─▒ kadar artt─▒. 1980┬ĺlerin sonunda bu esrar─▒n tekrar yasaklanmas─▒yla kullan─▒m ├Ânceki d├╝zeyinin ├╝├žte birinin alt─▒na d├╝┼čt├╝.

2. Esrar i├žmek risksizdir.

Duman─▒ ├žekilerek i├žilen her┼čey sa─čl─▒─ča zararl─▒d─▒r. ─░ntoksike edici t├╝m maddeler zihni buland─▒r─▒r ve kaza riski do─čurur. Bunun tersini s├Âylemek ger├že─či inkard─▒r. Son ├žal─▒┼čmalar esrar kullan─▒m─▒ ile akci─čer kanseri aras─▒nda g├╝├žl├╝ bir ba─č oldu─čunu ortaya koymu┼čtur (Sridhar KS et al., Journal of Psychoactive Drugs26: 285-289, 1994).

Esrar kullan─▒m─▒n─▒n kronik bron┼čit, d├╝┼č├╝k hormon seviyeleri, v├╝c├╝d├╝n savunmas─▒n─▒ sa─člayan im├╝n sistemin aktivitesinde azalma, ve daha ba┼čka ciddi sa─čl─▒k sorunlar─▒na yol a├žabildi─či bilinmektedir.

Esrara ba─čl─▒ tek bir ├Âl├╝m bildirilmemi┼čtir

Esrar─▒n aktif maddesi olan THC ├Âl├╝me sebep olabilecek akut y├╝ksek dozlar olu┼čturmasa da, esrar─▒n kimseyi ├Âld├╝rmedi─čini idda edenler esrar kullan─▒m─▒n─▒n neden oldu─ču trafik kazalar─▒na ve akci─čer kanserine ba─čl─▒ ├Âl├╝mleri g├Âz ard─▒ etmektedirler. ├ťstelik esrar kulland─▒ktan sonra su├ž i┼čleyerek ├Âlenler ya da bunlar─▒n ├Âld├╝rd├╝kleri de cabas─▒. Uyu┼čturucu sat─▒┼č─▒ ile ilgili su├žlar bir yana b─▒rak─▒lsa da, ABD┬ĺde i┼členen su├žlar─▒n yar─▒s─▒nda su├žlular─▒n o s─▒rada bir madde etkisinde oldu─ču (ki bunun en az─▒ndan baz─▒s─▒ esrar ile) bildirilmektedir. Esrar, belki sigara ve alkol gibi insanlar─▒ ├Âld├╝rmemektedir ama kesinlikle ├Âl├╝mlere neden olmaktad─▒r.

Esrar mucize bir ila├žt─▒r

Esrar kullan─▒m─▒n─▒ yasal hale getirmeye ├žal─▒┼čanlar, son zamanlarda, esrar─▒nn aktif maddesi olan THC┬ĺnin s├Âzde ┬ôt─▒bbi yararlar─▒┬ö ├╝st├╝nde duruyorlar; ├Ârne─čin baz─▒ kemoterapi hastalar─▒nda bulant─▒n─▒n kontrol edilmesi, glokom tedavisi gibi. THC┬ĺnin, ba┼čka ila├žlarla elde edilemeyen baz─▒ t─▒bbi yararlar─▒n─▒n oldu─čunu ve esrarl─▒ sigaralar─▒n re├žete ile sat─▒lan bir ila├ž olmas─▒ gerekti─čini ├Âne s├╝rmekteler.

┬ĹTHC┬ĺnin t─▒bbi kullan─▒m─▒┬ĺ iddas─▒n─▒ ├ž├╝r├╝tmeye ge├žmeden ├Ânce herhangi bir ilac─▒ alma yolu olarak sigara kullan─▒m─▒n─▒ sorgulamal─▒y─▒z. Bu yolla al─▒nan ilac─▒n yar─▒s─▒ndan fazlas─▒ yanma ile yok olur, geriye kalan─▒ da duman─▒n i├žindeki toksik katran ve partik├╝llerle kar─▒┼č─▒r. Ba┼č─▒m─▒z a─čr─▒d─▒─č─▒nda aspirinli sigara ya da iltahap i├žin penisilinli sigara i├žmiyoruz. Her t├╝rl├╝ duman─▒ i├žine ├žekmek sa─čl─▒─ča zararl─▒d─▒r. Duman olarak ├žekme, ilac─▒ almak i├žin etkisiz ve potansiyel olarak ├Âld├╝r├╝c├╝ bir yoldur.

Amerikan Ulusal Sa─čl─▒k Enstit├╝s├╝┬ĺn├╝n d├╝zenledi─či ortak karar panelinde esrar─▒n potansiyel t─▒bbi kullan─▒m─▒ ele al─▒nd─▒ ve ┼ču sonu├žlara var─▒ld─▒:

┬ĹMevcut preklinik ve insan ├žal─▒┼čmalar─▒ dikkatle incelenmesi sonucunda sigara olarak kullan─▒lan esrar─▒n glokom terapisi,A─░DS ile birlikte g├Âr├╝len kilo kayb─▒, kanser kemoterapisinin neden oldu─ču bulant─▒ ve kusma, Multiple Sklerozdaki spastisite ya da diren├žli a─čr─▒da mevcut tedavilere ├╝st├╝n olabilece─čini d├╝┼č├╝md├╝ren bir delil bulunmam─▒┼čt─▒r┬ĺ (Voth EA, Marihuana and its reviews. JAMA: Journal of the American Medical Association 332:274, 1995).

Bilim adamlar─▒n─▒n bu ortak karar─▒na ra─čmen esrar─▒n aktif i├žeri─či olan THC┬ĺyi tablet olarak hastalar─▒na yazmak isteyen Amerikal─▒ doktorlar i├žin, bu ├╝lkede, Marinol (dronabinol) isimli yutularak al─▒nan bir ila├ž mevcuttur. Bu se├ženek, THC┬ĺnin daha etkin olarak emilmesini sa─člar ve duman─▒ i├že ├žekmekle ilgili sa─čl─▒k problemlerini ├Ânler. Esrar kullan─▒m─▒ destek├žileri bu se├žene─či sevmezler ├ž├╝nk├╝ tablet al─▒m─▒ pek zevk vermez, duygudurumunu y├╝kseltmez.

Esrar─▒n, idda edildi─či gibi, ast─▒m tedavisinde kullan─▒lmas─▒ ise mant─▒─ča ayk─▒r─▒d─▒r. Duman─▒n i├že ├žekilmesi ast─▒m hastalar─▒nda ciddi problem do─čurur.

Kenevir: d├╝nyay─▒ kurtaracak ├╝r├╝n

Esrar yanl─▒lar─▒n─▒n son taktiklerinden biri de kenevir bitkisinin giysi ve ka─č─▒t yap─▒m─▒nda gerekli liflerin ├╝retimi ya da protein, bitkisel ya─č kayna─č─▒ olarak ekimi gibi ekonomik nedenlerle yeti┼čtirilmesini savunmakt─▒r. ├çevrecilerin de deste─čini almak i├žin bunun ekolojik denge i├žin de yararl─▒ oldu─čunu ├Âne s├╝rerler.

Anlaml─▒ bir gayret ve kimyasal muameleye tabi tutmakla kenevir bitkisinin liflerinden kuma┼č ├╝retilebilece─či do─črudur. Bu lifler do─čal olarak olduk├ža kabad─▒r ve kimyasal ya da fiziksel olarak yumu┼čat─▒lmas─▒ gerekir. Orta ├ža─člarda g├╝nah i┼čleyenler kendilerini bir t├╝r cezaland─▒rma amac─▒yla kenevirden yap─▒lm─▒┼č kaba giysiler giyerlerdi. Bu hafif bir i┼čkence yoluydu. Kenevirden elde edilen bu kaba, kahverengi liflerin beyaz yumu┼čak pamuk ya da y├╝ne ├╝st├╝n oldu─čunu savunmak sa├žmad─▒r. Bu lifleri toplumda herkesin kabul edebilece─či bir kuma┼č haline getirmek ekonomik olarak pratik de─čildir.

Benzer ┼čekilde, belli bir ├žabayla bu liflerden ka─č─▒t yapmak m├╝mk├╝nd├╝r. Ancak ka─č─▒t yapmak i├žin elli y─▒lda bir ormanlar─▒ kesmek bile y─▒ll─▒k bir ├╝r├╝n├╝ ekmek, g├╝brelemek, ila├žlamak ve bi├žmekden ├ževreye daha az zarar verir.

Esrar─▒n ├╝retildi─či kenevir bitkisi, metrekare ba┼č─▒na m─▒s─▒rdan ├žok daha az ├╝r├╝n verir. Bu nedenle yiyecek ve bitkisel ya─č kayna─č─▒ olarak kullan─▒m─▒

UYARICILAR

(AMFETAM─░N VE AMFETAM─░N BENZER─░ MADDELER)

─░├žindekiler:

Tarih├že

Formlar─▒

Sokak isimleri

Amfetamin benzeri maddeler

Etki Mekanizmas─▒

Kullan─▒m Yolu ve s├╝resi

Yayg─▒nl─▒─č─▒

Uyar─▒c─▒ kullan─▒m─▒n─▒n ruhsal belirtileri

Uyar─▒c─▒ kullan─▒m─▒n─▒n fiziksel belirtileri

Amfetamin intoksikasyonu ve k├Ât├╝ye kullan─▒m─▒

Etki ┼čekli ve s├╝resi

Amfetaminin neden oldu─ču psikotik bozukluk

Tarih├že

* 1937┬ĺde amfetamin narkolepsi, postensefalitik parkinsonizm ve depresyon ve letarji tedavisi amac─▒yla piyasaya ├ž─▒kt─▒.

* Bug├╝n Dikkat Eksikli─či Hiperaktivite Bozuklu─ču (DEHB), narkolepsi ve depresyon i├žin kullan─▒lmakta. ┼×i┼čmanl─▒kta kullan─▒m─▒ tart─▒┼čmal─▒d─▒r.

Formlar─▒

- Dextroamfetamin (Dexedrin)

- Metamfetamin (Desoxyn)

- Metilfenidat (Ritalin)

Sokak isimleri: speed, kristal, ice

Amfetamin benzeri maddeler

- Efedrin (nasal dekonjestan), metkatinon (argoda krenk denilir)

- Propranolamin (nasal dekonjestan ve i┼čtah kesici) Yan etkisi: y├╝ksek tansiyon

- Designer amfetaminler (Halusinojen grubu)

- MDMA: 3,4-metilendioksiamfetamin (ekstazi, Adem, XTC)

- MDEA: N-etil-3,4- metilendioksiamfetamin (Havva, Eve)

- MMDA: 5-metoksi-3,4-metilendioksiamfetamin

- DOM: 2,5-dimetksi-4-metilamfetamin

- Kat

Etki Mekanizmas─▒

* Amfetaminler dopaminerjik sistem ├╝st├╝nde etkilidir (Dopamin sal─▒n─▒m─▒n─▒ sa─člar)

* Designer maddeler hem dopaminerjik, hem seratonerjik etkili (seratonerjik etkinlik nedeniyle halusinojen etki de g├Âsterirler).

Stimulanlar─▒n ba─č─▒ml─▒l─▒k yap─▒c─▒ potansiyali, kokain kadar y├╝ksek olmasa da mevcuttur.

Kullan─▒m Yolu ve s├╝resi

En ├žok k├Ât├╝ye kullan─▒lan Metamfetamin (ice)┬ĺdir. Duman─▒ ├žekilebilir, sigara i├žinde i├žilebilir ve enjekte edilebilir. Etkisi saatlerce devam eder

Yayg─▒nl─▒─č─▒

* ABD┬ĺde 1991-1994 aras─▒nda amfetamine ba─čl─▒ ├Âl├╝mler 3 kat artt─▒.

* Her toplumsal s─▒n─▒fta g├Âr├╝l├╝r.

Uyar─▒c─▒ kullan─▒m─▒n─▒n ruhsal belirtileri

*Y├╝kselme (co┼čku) hissi ile birlikte a┼ča─č─▒dakilerden en az biri olur

- D├╝┼č├╝k dozlarla zihinsel ve fiziksel performansta art─▒┼č

- ├ľfori (ne┼če) ve enerji art─▒┼č─▒

- Hiperaktivite (hareketlilik)

- Afektif (duygusal) k├╝ntle┼čme, yorgunluk, ├╝z├╝nt├╝ ya da sosyal geri ├žekilme

- ─░nsanlarla daha fazla birlikte olma, konu┼čkanl─▒k

- Ki┼čileraras─▒ ili┼čkilerde duyarl─▒l─▒k

- Anksiyete, gerginlik ya da ├Âfke (ajitasyon, irritabilite)

- Uyan─▒kl─▒k hali

- Grandiyosite (kendini b├╝y├╝k g├Ârme)

- Kal─▒pla┼čm─▒┼č yineleyici davran─▒┼člar

- Yarg─▒lama bozuklu─ču

- Tehlikeli olabilecek cinsel davran─▒┼č

Uyar─▒c─▒ kullan─▒m─▒n─▒n fiziksel belirtileri (a┼ča─č─▒dakilerden en az 2 tanesi olur)

- Ta┼čikardi (kalp h─▒z─▒nda art─▒┼č)

- Pupiller dilatasyon (g├Âz bebeklerinde geni┼čleme)

- Kan bas─▒nc─▒nda y├╝kselme

- Terleme ya da titreme

- Bulant─▒ ya da kusma

- Kilo kayb─▒

- Psikomotor ajitasyon (davran─▒┼člara yans─▒yan huzursuzluk hali)

- Kas zay─▒fl─▒─č─▒, solunumun bask─▒lanmas─▒, g├Â─č├╝s a─čr─▒s─▒ ya da kalpte ritm bozuklu─ču (aritmi)

- Konf├╝zyon, epileptik (sara) n├Âbet, disknezi, distoni ya da koma.

- Alg─▒ bozuklu─ču (varsan─▒) e┼člik edebilir.

Amfetamin intoksikasyonu ve k├Ât├╝ye kullan─▒m─▒

* Amfetamin intoksikasyon ve k├Ât├╝ye kullan─▒m─▒n─▒n fiziksel belirtileri kokaininki ile ayn─▒d─▒r.

* D├╝┼č├╝k dozdaki ilk olumlu etkilerinden sonra ki┼činin aile hayat─▒ndaki peformans─▒ giderek k├Ât├╝le┼čir ve amfetamini k├Ât├╝ye kullanan ki┼či ayn─▒ etkiyi elde etmek i├žin dozu giderek artt─▒rmak zorunda kal─▒r.

Etki ┼čekli ve s├╝resi

* Amfetamin a─č─▒zdan al─▒nd─▒─č─▒nda 1 saatte etki eder, intoksikasyon belirtileri 24 saat s├╝rer.

* Yoksunluk belirtileri 2-4 g├╝nde maksimum olur, 1 hafta s├╝rer. En ciddi belirtisi depresyondur.

Amfetaminin neden oldu─ču psikotik bozukluk

* ┼×izofreniye ├žok benzer.

* En tipik y├Ân├╝ paranoya ile gitmesidir.

* Paranoid sizofreniden ay─▒r─▒m─▒:

- G├Ârsel hallusinasyonlar belirgindir

- Duygulan─▒m genellikle uygundur.

- Hiperaktivite, hiperseks├╝alite, konf├╝zyon e┼člik eder.

KOKA─░N

─░├žindekiler:

Tarih├že

Argodaki adlar─▒

Ba─č─▒ml─▒l─▒k potansiyali

Crack (Krek) Kokain

Kokain kullan─▒m yollar─▒

Kombine tehlike: Kokaetilen

Kokain ile ilgili mitler ve ger├žekler

Kullan─▒m s─▒kl─▒─č─▒

Etki mekanizmas─▒

Kokainin etki s├╝resi ve ┼čekli

Kokain kullan─▒m─▒n─▒n ruhsal belirtileri

Kokain kullan─▒m─▒n─▒n fiziksel belirtileri

─░stenmeyen etkiler

Kokain Yoksunlu─ču Belirtileri

Kokain Yoksunlu─čunun Seyri

Kokain ba─č─▒ml─▒lar─▒n─▒n kokaini b─▒rakt─▒ktan sonra yeniden ba┼člama nedenleri

Kimin kokain kulland─▒─č─▒ndan s├╝phelenmeli?

Kokainmanlarda g├Âr├╝len di─čer psikiyatrik hastal─▒klar

Kokaine ba─čl─▒ psikotik bozukluk

Tedavi

Tarih├že

* Kokain, G├╝ney Amerika┬ĺda yeti┼čen Eritroksilon Koka bitkisinden elde edilen bir alkaloiddir.

* Yerliler, eski d├Ânemlerden beri bunun yapraklar─▒n─▒ uyar─▒c─▒ etkisi i├žin ├ži─čnerler.

* Bug├╝n k├Ât├╝ye kullan─▒lan kokain (kokain alkoloidi) ilk kez 1860┬ĺda izole edildi.

* Lokal anestetik olarak kullan─▒lmaya ba┼čland─▒. 1800┬ĺlerde bir ├žok hastal─▒─č─▒n tedavisi i├žin kullan─▒ld─▒.

* 1880 ve 1990┬ĺlarda kokaine ├žok de─čer verilirdi. Papa Leo XII, Sigmund Freud, Jules Verne, and Thomas Edison gibi bir ├žok ├╝nl├╝ isim tedavide kullan─▒m─▒n─▒ ├Ânerdi.

1914┬ĺde uyu┼čturucu olarak s─▒n─▒fland─▒r─▒ld─▒.

* Coca-cola orjinal olarak kokain i├žermekteydi ve 1888┬ĺde ┬Ĺ┬Ĺyorgunlu─ču ge├žiren i├žecek┬ĺ┬ĺ olarak reklam yap─▒yordu. Coca-cola daha sonra kokaini i├žeriklerinden ├ž─▒karm─▒┼č ve yerine kafein koymu┼čtur.

Kokain (argodaki ad─▒yla KOK ya da KAR) ba─č─▒ml─▒l─▒k potansiyali en y├╝ksek ve en tehlikeli maddelerden biridir. Beyaz bir tozdur.

Kokainin tek dozu bile fiziksel ba─č─▒ml─▒l─▒k yapabilir!

Crack (Krek) Kokain

Serbest baz, KREK, kokainin en g├╝├žl├╝ formudur.

Duman─▒ i├že ├žekilerek kullan─▒l─▒r. Rock (RAK) da denilen kullan─▒ma haz─▒r formda sat─▒l─▒r.

1-2 kullan─▒m bile a┼č erme duygusu yapabilir.

Sald─▒rganl─▒k yapabilir.

Kokain kullan─▒m yollar─▒:

1. Burna ├žekme(snorting) En sik kullan─▒lan yoldur. Populer metod bir ayna ├╝zerinde ├žizgiler yapmakve bir ├žubuk ya da rulo yap─▒lm─▒┼č banknot ile ├žekmektir. 3 dk┬ĺda etki eder.

2. Enjeksiyon (Shooting) Daha risklidir. Kokain suda eritilip enjekte edilir. 20 sn┬ĺde etki eder. Enjekte edilen madde saf ve steril olmad─▒─č─▒ i├žin risklidir. ─░─čne payla┼č─▒m─▒ Hepatit B ve C (sar─▒l─▒k) ve AIDS dahil enfeksiyon riski getirir. Her iki madde de (kokain ve krek) enjekte edilebilir.

3. Duman─▒n─▒ i├že ├žekme (Smoking): Beyne kokaini g├Ândermenin en h─▒zl─▒ yolu budur. Krek (rak) formu bu yolla kullan─▒m i├žindir. 10 sn┬ĺden k─▒sa bir s├╝rede etki eder. En kolay ba─č─▒ml─▒l─▒k yapan yol da budur.

Kombine tehlike: Kokaetilen

Kokain ile alkol kullan─▒m─▒ birlikte oldu─čunda her bir maddenin verdi─či zarar riski ekleniyor. ─░nsanlar, bilmeden bedenlerinde karma┼č─▒k bir kimyasal deney yap─▒yorlar. ─░nsan karaci─čeri bu iki maddeyi birle┼čtirerek ┬Ĺcocaethylene┬ĺ (kokaetilen) denilen bir madde ├╝retir. Bu, kokainin ├Âforizan etkisini artt─▒r─▒rken ani ├Âl├╝m riskini de y├╝kseltir.

MİTLER VE GERÇEKLER

Y├╝ksek s─▒n─▒f─▒n kulland─▒─č─▒ elit bir madedir/ Kokain ve krek her sosyoekonomik seviyede kullan─▒lmaktad─▒r.

Kokainin yan etkisi yoktur/ Tremor (titreme), konv├╝lzyon (sara n├Âbeti), enfeksiyon, kalp krizi, inme, psikoz ve ani ├Âl├╝me neden olabilir.

Kokaine ba─č─▒ml─▒ olmak i├žin uzun s├╝re gerekli/ Birka├ž kullan─▒mla bile olabilir.

Performans d├╝zeyini artt─▒r─▒r/ Kronik kullan─▒m performans─▒ ileri derecede d├╝┼č├╝r├╝r.

Ba─č─▒ml─▒l─▒k yapmaz/ Ba─č─▒ml─▒l─▒k riski ├žok y├╝ksektir. Bir├žok insan b─▒rakmak i├žin profesyonel yard─▒ma ihtiya├ž duyar.

Sadece enjekte edilirse ba─č─▒ml─▒l─▒k yapar/ B├╝t├╝n kullanim formlar─▒ ba─č─▒ml─▒l─▒k yapar. Duman─▒n─▒ ├žekmek enjekte etmek kadar ba─č─▒ml─▒l─▒k yap─▒c─▒d─▒r.┬á┬á

Kullan─▒m s─▒kl─▒─č─▒

Kokain kullan─▒m─▒nda, Amerika┬ĺda son y─▒llarda d├╝┼č├╝┼č vard─▒r. Ancak ba─č─▒ml─▒ say─▒s─▒ y─▒llar i├žinde olduk├ža sabit kalm─▒┼čt─▒r. Krek k─▒smen kokainin yerini alm─▒┼čt─▒r.

Etki mekanizmas─▒

Dopaminin, dopamin ta┼č─▒y─▒c─▒s─▒ taraf─▒ndan geri al─▒m─▒n─▒n engellenmesi.

Etki s├╝resi ve ┼čekli

Kokainin etkileri hemen hissedilir ve 30-60 dk gibi k─▒sa bir s├╝re devam eder.

Ba─č─▒ml─▒lar─▒n, etkiyi devam ettirmek i├žin ard arda kullanmalar─▒ gerekir.

Etkisi k─▒sa olmas─▒na ra─čmen metabolitleri kan ve idrarda 10 g├╝n kal─▒r.

Beyindeki etkisi

PET (pozitron emisyon tomografisi) bulgular─▒: Mezolimbik D2 n├Âronal aktivite azalmas─▒. A┼č erme s─▒ras─▒nda mezolimbik dopamin sisteminin aktivasyonu. PET bulgular─▒ b─▒rakt─▒ktan sonra 1 y─▒l devam eder. Tamamen normale d├Ânme oldu─ču ise ┼č├╝phelidir.

  

 Kokain kullanımının ruhsal belirtileri

*Y├╝kselme (co┼čku) hissi ile birlikte a┼ča─č─▒dakilerden en az biri olur

- D├╝┼č├╝k dozlarla zihinsel ve fiziksel performansta art─▒┼č

- ├ľfori (ne┼če) ve enerji art─▒┼č─▒

- Hiperaktivite (hareketlilik)

- Afektif (duygusal) k├╝ntle┼čme, yorgunluk, ├╝z├╝nt├╝ ya da sosyal geri ├žekilme

- ─░nsanlarla daha fazla birlikte olma, konu┼čkanl─▒k

- Ki┼čileraras─▒ ili┼čkilerde duyarl─▒l─▒k

- Anksiyete, gerginlik ya da ├Âfke (ajitasyon, irritabilite)

- Uyan─▒kl─▒k hali

- Grandiyosite (kendini b├╝y├╝k g├Ârme)

- Kal─▒pla┼čm─▒┼č yineleyici davran─▒┼člar

- Yarg─▒lama bozuklu─ču

- Tehlikeli olabilecek cinsel davran─▒┼č

Kokain kullan─▒m─▒n─▒n fiziksel belirtileri (a┼ča─č─▒dakilerden en az 2 tanesi olur)

- Ta┼čikardi (kalp h─▒z─▒nda art─▒┼č)

- Pupiller dilatasyon (g├Âz bebeklerinde geni┼čleme)

- Kan bas─▒nc─▒nda y├╝kselme

- Terleme ya da titreme

- Bulant─▒ ya da kusma

- Kilo kayb─▒

- Psikomotor ajitasyon (davran─▒┼člara yans─▒yan huzursuzluk hali)

- Kas zay─▒fl─▒─č─▒, solunumun bask─▒lanmas─▒, g├Â─č├╝s a─čr─▒s─▒ ya da kalpte ritm bozuklu─ču (aritmi)

- Konf├╝zyon, epileptik (sara) n├Âbet, disknezi, distoni ya da koma.

- Alg─▒ bozuklu─ču (varsan─▒) e┼člik edebilir.

─░stenmeyen etkiler

- Burunda konjesyon ( dolgunluk), inflamasyon, kanama, ├╝lser, perforasyon (delinme)

- Duman─▒ ├žekme ile bron┼č ve Akci─čerde harabiyet

- Damardan kullan─▒m ile mikrop kapma, emboli, AIDS ge├žisi

- Min├Âr n├Ârolojik etkiler: akut distoni, tik, migren tipi ba┼ča─čr─▒s─▒

- Kalp ├╝st├╝ne etkileri: Miyokard enfarkt├╝s├╝ (MI), aritmi, kardiyomiyopati

- Beyin damarlar─▒ ├╝st├╝ne etkileri: Nonhemorajik serebral infarkt (beyin damarlar─▒nda t─▒kanma), TIA (ge├žici iskemik atak)

- Epileptik n├Âbet (sara): Acil ba┼čvurular─▒n %3-8┬ĺini olu┼čturur.

- Ani ├Âl├╝m: ├Âzellikle ┬Ĺ┬Ĺspeedball┬ĺ┬ĺ (kokain ve eroin bir arada) ile ├Âl├╝m riski fazlad─▒r.

Kokain Yoksunlu─ču Belirtileri

Kullanımdan 30-60 dakika sonra depresyon (“crash”)

- Disforik duygudurumu (anksiyete, ├žabuk sinirlenme)

- Yorgunluk

- Canl─▒, ho┼č olmayan r├╝yalar

- Uykusuzluk ya da a┼č─▒r─▒ uyuma

- ─░┼čtah art─▒┼č─▒

- Durgunluk ya da huzursuzluk ve sinirlilik

Kokain Yoksunlu─čunun Seyri

* Hafif-orta derecede kullan─▒mda, yoksunluk belirtileri 18 saat s├╝rer

* A─č─▒r kullan─▒mda ise yoksunluk tablosu 1 hafta kadar s├╝rer.

* Yoksunluk belirtileri kokaini b─▒rakt─▒ktan sonraki 2.-4. g├╝nler aras─▒nda en fazlad─▒r. Bazen haftalarca, aylarca s├╝rer

* Kokain b─▒rak─▒ld─▒─č─▒nda kokain i├žin a┼č erme en belirgin duygudur.

* Kokain b─▒rak─▒ld─▒─č─▒nda intihar riski ortaya ├ž─▒kar ya da artar.

* Kokain ba─č─▒ml─▒lar─▒, kokaini b─▒rakt─▒klar─▒nda alkol, sakinle┼čtirici ila├žlar, uyku ila├žlar─▒, benzodiyazepin gibi ila├žlarla yoksunluk belirtilerinden kurtulmaya ├žal─▒┼č─▒rlar.

Kokain ba─č─▒ml─▒lar─▒n─▒n kokaini b─▒rakt─▒ktan sonra yeniden ba┼člama nedenleri

1. D├╝rt├╝sel davran─▒┼č (%37)

2. Sosyal bask─▒ (%10)

3. Riskin ├žok az oldu─čunu d├╝┼č├╝nme (%10)

4. Mutlu ve heyecanl─▒ hissetme (%10)

5. Gergin hissetme (%10)

6. Depresyonda olma (%10)

7. A┼č erme (kokain i├žin ┼čiddetli arzu duyma) (%7)

8. Di─čerleri (%6)

Kimin kokain kulland─▒─č─▒ndan s├╝phelenmeli?

* Ki┼čilikte a├ž─▒klanamayan de─či┼čiklikler

* Huzursuzluk ve sinirlilik

* Konsantrasyonda (dikkati toplamada) bozulma

* Kompulsif (tekrarlay─▒c─▒) davran─▒┼č

* ┼×iddetli uykusuzluk

* Kilo kayb─▒

* ─░┼č ve evde g├Ârevlerini yerine getirememe

* Artan bor├žlar ve bunlar─▒ ├Âdeyememe (kokainin pahal─▒ olmas─▒ ve i┼č veriminin d├╝┼čmesi nedeniyle)

* ─░┼č yerinde s─▒k s─▒k ortadan kaybolma (kokainin etki s├╝resi k─▒sad─▒r ve ba─č─▒ml─▒lar─▒ s─▒k kullanmak zorunda kal─▒r)

* Nazal konjesyon (burunda t─▒kan─▒kl─▒k ve i├ž k─▒sm─▒nda k─▒zar─▒kl─▒k)

Kokainmanlarda g├Âr├╝len di─čer psikiyatrik hastal─▒klar

Kokain ba─č─▒ml─▒lar─▒nda di─čer psikiyatrik rahats─▒zl─▒klar s─▒k g├Âr├╝l├╝r.

Tedavi i├žin ba┼čvuran kokainmanlarda psikiyatrik hastal─▒k s─▒kl─▒─č─▒ (RDC ile)

┼×imdiki %

Ge├žmi┼č %

Herhangi bir psikiyatrik bozukluk

55.7

73.5

Affektif bozukluklar

44.3

60.7

Anksiyete bozuklu─ču

15.8

20.8

┼×izofreni

0.3

1.3

Alkolizm

28.9

61.7

Antisosyal ki┼čilik bozuklu─ču

7.7

7.7

Kokaine ba─čl─▒ psikotik bozukluk

- Paranoid hezeyanlar ve hallusinasyonlar kullan─▒c─▒lar─▒n %50┬ĺsinde g├Âr├╝l├╝r.

- Doz, kullan─▒m s├╝resi ve ki┼čisel duyarl─▒l─▒─ča ba─čl─▒ olarak geli┼čir

- Damardan kullananlar ve krek kullan─▒c─▒lar─▒nda daha s─▒kt─▒r.

- Erkeklerde daha s─▒kt─▒r.

- En s─▒k g├Âr├╝len belirti paranoid hezeyanlard─▒r.

- ─░┼čitsel hallusinasyonlar s─▒kt─▒r. G├Ârsel ve taktil hallusinasyonlar (├Âr. formiksayon) seyrek g├Âr├╝l├╝r.

- Tuhaf cinsel davran─▒┼člara ve intihara yol a├žabilir.

Tedavi

* Kokainmanlar─▒n kendili─činden tedaviye ba┼čvurmas─▒ seyrektir.

* Kokain ba─č─▒ml─▒lar─▒n─▒n en ├Ânemli problemi kokain i├žin ┬ôa┼č erme┬ödir.

* Negatif peki┼čtirme i├žin sosyal, psikolojik, biyolojik stratejiler tedaviye kat─▒lmal─▒d─▒r.

* Dopaminerjik agonistler (Amantadin, Bromokriptin) a┼č ermeyi azaltabilir.

* Trisiklik antidepresanlardan Bupropion ve antiepileptiklerden Karbamezapin┬ĺin de etkili oldu─čuna i┼čaret eden ├žal─▒┼čmalar varsa da bu husus kesin de─čildir.

* Imm├╝noterapi (kokain antikoru olu┼čturan a┼č─▒) ile ilgili ├žal─▒┼čmalar vard─▒r.

* Psikostim├╝lanlar (Ritalin vb.) kokain ba─č─▒ml─▒l─▒─č─▒n─▒n alt─▒nda yatan bir dikkat eksikli─či sendromunun oldu─ču vakalarda yararl─▒ olabilir, ancak bu ila├žlar da ba─č─▒ml─▒l─▒k yapabildi─či i├žin dikkatli olunmal─▒d─▒r.

Eroin ve Di─čer Opiyatlar

┬á─░├žindekiler

Tarih├že

─░simlendirme

Opioid resept├Ârleri

Opioid ─░la├žlar

Opioidlerin merkezi sinir sistemi ├╝st├╝ne etkileri

Opioidlerin insanlarda olusturdu─ču de─či┼čik etkiler

Opioidlerin mide-barsak sistemi ├╝st├╝ne etkileri

Opioidlerin di─čer etkileri

Opioidlerin baz─▒ klinik ├Âzellikleri

Neden eroin ba─č─▒ml─▒s─▒ olunur

Ba─č─▒ml─▒l─▒─č─▒ devam ettirici fakt├Ârler

Opioid yoksunlu─ču

Fiziksel ba─č─▒ml─▒l─▒k

Opioid yoksunlu─ču tedavisi

Uzam─▒┼č Yoksunluk

┬áTarih├že

* Opium, poppy (ha┼čha┼č, papaver somniferum) bitkisinden elde edilir ve en eski ila├žlardan biridir.

* Eski S├╝merler (I├ľ 4000) ve M─▒s─▒r┬ĺda (I├ľ 2000) kullan─▒l─▒yordu.

* Opiumun esas aktif i├žeri─či morfin alkoloididir. 20┬ĺden fazla alkoloid vard─▒r (%10 morfin,%0.5 kodein, %0.2 tebain, papaverin vs)

* Ba─č─▒ml─▒l─▒k yapmayan analjezik (a─čr─▒ kesici) ├╝retmek amac─▒yla yap─▒lan ├žal─▒┼čmalar sonucu opiyumdan morfin, kodein ve bunlardan ├╝retilen ila├žlar ve tebain kullan─▒larak ├╝retilen baz─▒ semisentetik ila├žlar ├╝retilmi┼čtir.

─░simlendirme

Opioid: Daha kapsaml─▒ bir kavramd─▒r. Opiyatlar (morfin, kodein, tebain) ve morfin benzeri aktivitesi olan sentetik maddeler (metadon, fentanil, meperidin), agonist/antagonistler, parsiyel agonistler ve endojen opioid peptitler buna dahildir.

Endojen opioid peptitler: 1. Endorfinler, 2. Enkefalinler, 3. Dinorfinler

┬áMorfin prototip opiyattir ve bir ├žok opiyat─▒n ├Ânc├╝l├╝d├╝r: eroin (diasetilmorfin), oksimorfon, hidrokodon, oksikodon, kodein (metilmorfin)

Tebain nalakson, etorfin ve oksikodonun ├Ânc├╝l├╝d├╝r.

┬áOpioid resept├Ârleri :

* Mu: duygudurum d├╝zenleme, peki┼čtirme mekanizmalar─▒, solunum bask─▒lanmas─▒, a─čr─▒y─▒ giderme (analjezi),

* Delta: Gastrointestinal (mide-barsak) sistem , Endokrin sistem

* Kappa: Endokrin sistem, a─čr─▒ uyar─▒m─▒ (aversif etkili)

* Sigma (?) Opioid resept├Âr├╝ oldu─ču tart─▒┼čmal─▒d─▒r, ├ž├╝nk├╝ Nalaksondan (opioid antagonisti) etkilenmez. Uyar─▒ld─▒─č─▒nda disfori ve halusinasyon yapar.

Opioid Resept├Âr alt tipleri ve etkileri:

mu1: supraspinal analjezik etki

mu2: spinal anestezi, GI motilite (mide-barsak hareketi), solunum

delta2 ve kappa1: spinal anestezi

delta1 ve kappa3: supraspinal anestezi

delta2 : beyinde aneljezik etki

Resept├Âr yerlesimi:

Opioid resept├Ârleri beyin, spinal kord, mide-barsak sistemindeki n├Âral pleksuslarda, otonomik sinir sisteminin di─čer yerlerinde ve ak yuvarlarda bulunur. Dolay─▒s─▒yla opioidlerin etkileri ├žok yayg─▒nd─▒r.

Opioid ─░la├žlar:

Agonist: Opioid resept├Ârlerine ba─član─▒p aktive edenler

Antagonist: Opioid resept├Ârlerine ba─članan, ancak aktive etmeyenler

Opioidler (fentanil, nalakson, buprenorfin), resept├Âr afiniteleri ve intrinsik aktiviteleri y├Ân├╝nden farkl─▒l─▒klar g├Âsterir

Opioidler:

1. Saf agonistler

a. Morfinanlar: Levo-dromoran

b. Fenilpiperidinler- piperidinler: meperidin, fentanil

c. Metadon: LAAM ( L-alfa-asetilmetadol ), Propoksifen

2. Agonist-antagonistler: Pentazosin, Nalbufin, Butorfanol, Meptazinol

3. Parsiyel agonistler: Buprenorfin

4. Saf antagonist : Nalokson, naltrekson, Nalmefen

Opioidlerin merkezi sinir sistemi ├╝st├╝ne etkileri (mu resept├Âr├╝ ├╝st├╝nden):

* Analjezi (a─čr─▒ kesici)

* Sakinlik (lokus serelousun inhibisyonu ile)

* ├ľks├╝r├╝k refleksinin bask─▒lanmas─▒

* Bulant─▒, kusma

* Solunumun bask─▒lanmas─▒

* Miyosis (g├Âz bebeklerinin geni┼člemesi)

* Is─▒ reg├╝lasyonunda de─či┼čiklikler

* GRH (gonadotropin releasing hormon)┬ĺda azalmas─▒ ┬« LH&FSH azalmas─▒ ┬« Testesteron┬ĺda azalma ve adet d├╝zensizlikleri

* CRF (kortikotropin releasing fakt├Âr)┬ĺde azalma ┬« ACTH┬ĺda azalma ┬« kortizol┬ĺde azalma (antianksiyete etkisi)

Opioidler insanlarda de─či┼čik etkiler olusturur:

┬áBa─č─▒ml─▒larda ├Âfori (high) yaparken, baz─▒ kisilerde konf├╝zyon, sersemlik yapar.

┬ĹFlash┬ĺ, ┬Ĺrush┬ĺ : merkezi sinir sisteminde opioidlerin keskin ve h─▒zl─▒ art─▒┼č─▒ ile olu┼čan ho┼čnutluk verici duyguya bu ad verilir. Ba─č─▒ml─▒lar taraf─▒ndan orgazma benzetilir.

Opioidler depresyon, anksiyete, ├Âfke ve paranoid d├╝s├╝nceleri azaltabilir.

Opioidlerin gastrointestinal sistem (mide-barsak sistemi) ├╝st├╝ne etkileri

(mu resept├Âr├╝ ├╝st├╝nden):

Antidiyareik (ishal giderici) etkisi, barsak hareketlerinin azalmas─▒na ba─čl─▒d─▒r. Bu etkisiye tolerans gelismez. Yani opioid ba─č─▒ml─▒lar─▒nda ya da metadon kullananlarda s├╝rekli kab─▒zl─▒k olur.

Bu etkisi i├žin kullan─▒lan opioid ila├žlar:

- Difenoksilat-Lomotil

- Loperamid (merkezi sinir sistemine ge├žmez)

Opioidlerin di─čer etkileri:

* Morfin antihistaminiktir, ciltte vazodilatasyon ve ka┼č─▒nt─▒ (tipik burun ka┼č─▒ma) yapar.

* Mesanede sfinkter tonusunu artt─▒r─▒r, miksiyon (i┼čeme) refleksini bast─▒r─▒r. B├Âylece idrar retansiyonuna (idrar yapamama) neden olur.

* Meperiden (Demerol), grand mal epileptik n├Âbete neden olabilir. B├Âbrek yetmezli─činde v├╝cutta birikebilece─či i├žin bu etki ├Ânemlidir.

* Morfin, safra yollar─▒ndaki Oddi sfinkterini kasarak sar─▒l─▒─ča neden olabilir ancak meperidin (Demerol) bunu yapmaz.

Opioidlerin baz─▒ klinik ├Âzellikleri:

* Morfin glukronize olur, metaboliti aktiftir, b├Âbrekten at─▒l─▒r. B├Âbrek yetmezli─činde v├╝cutta birikir.

* Eroin (diasetil morfin) prodrog (├Ânc├╝l ila├ž)┬ĺd─▒r. Ya─čda ├ž├Âz├╝n├╝rl├╝─č├╝ morfinden fazlad─▒r, h─▒zla beyne girip 6-mono-asetil-morfine d├Ân├╝┼č├╝r. ─░drarda morfin olarak at─▒l─▒r. Histamine benzer etkisi daha azd─▒r.

* Kodein (3-metoksi-morfin) da prodrogdur (├Ânc├╝l ila├ž). A─č─▒zdan al─▒nd─▒─č─▒nda karaci─čerde fazla metabolize olmaz (y─▒k─▒lmaz). V├╝cutta morfine ├ževrilir.

Neden ba─č─▒ml─▒ olunur?

1.Tekrarlay─▒c─▒ kullan─▒m, fiziksel ba─č─▒ml─▒l─▒k ve yoksunluk yapar. Tekrarlay─▒c─▒ kullan─▒m endojen opioid sisteminde (sinir sisteminde do─čal olarak bulunan opioidlerde) kal─▒c─▒ de─či┼čiklikler yapar. Eroin ba─č─▒ml─▒lar─▒ onu sevmez ama isterler ve onsuz ya┼čayamazlar.

2. Beyindeki ┬ô├Âd├╝l yolu┬ö ├╝zerindeki peki┼čtirici etkisi biyolojik olarak, verdi─či haz psikolojik olarak yeniden kullanmay─▒ sa─člar. Eroin herkesde ├Âfori (co┼čku) yapmaz. Bu ├Âzellik (yani opioid deneyiminden haz almak) ba─č─▒ml─▒l─▒─ča yatk─▒n olmay─▒ g├Âsterir, psikopatoloji ile ilgili olabilir, endorfin (sinir sisteminde do─čal olarak bulunan opioidlerin) eksikligine ba─čl─▒ olabilir.

3. Self medikasyon: depresyon, anksiyete gibi ya┼čant─▒lar─▒ kontrol etmek i├žin ba┼člayan ama sonra b─▒rakamayanlar da vard─▒r.

Devam ettirici fakt├Ârler:

├çevresel ip u├žlar─▒ (kullan─▒m─▒ hat─▒rlatan ┼čeyler) ve h├╝z├╝n, ├Âfke, s─▒k─▒nt─▒ vb i├žsel duygu durumlar─▒ ├Â─črenilmis ve ┼čartlan─▒lm─▒┼č a┼č ermeye (craving) yol a├žar. ├çrne─čin bir ┼č─▒r─▒nga g├Ârmek ya da s─▒k─▒nt─▒ hissetmek eroin kullanmak i├žin b├╝y├╝k bir istek do─čurur.

Opioid yoksunlu─ču:

Opioid yoksunlu─ču belirtileri:

(En az 3 tanesi bulunmal─▒)

1. Disforik mood (s─▒k─▒nt─▒l─▒, h├╝z├╝nl├╝ duygu hali)

2. Bulant─▒ ya da kusma

3. Kas a─čr─▒lar─▒

4. G├Âz ya┼čarmas─▒, burun akmas─▒

5. Pupiller dilatasyon (g├Âz bebeklerinde geni┼čleme), piloereksiyon (t├╝ylerin dikle┼čmesi), terleme

6. Diyare (ishal)

7. Esneme

8. Ate┼č

9. ─░nsomni (uykusuzluk)

Yoksunlu─čun subjektif (├Âznel) belirtileri daha erken ba┼člar. Bunlar anksiyete, a┼č erme, depresyon, irritabilite (huzursuzluk), kas kramplar─▒, s─▒rt a─čr─▒s─▒, kemik a┼čr─▒s─▒, genel disforidir.

Tipik yoksunluk morfin ve eroinde son kullan─▒mdan 8-12 saat sonra ba┼člar, 48 saat sonra max d├╝zeyine ula┼č─▒r, 5-7 g├╝nde azalarak biter.

Fiziksel ba─č─▒ml─▒l─▒k:

* Tedavi dozlar─▒ndaki (15-30 mg) tek bir doz morfin bile tolerans─▒ olmayan bir ki┼čide d├╝┼č├╝k bir derece de olsa fiziksel ba─č─▒ml─▒l─▒k yapabilir ve Nalakson (opioid antagonisti) verilmesiyle yoksunluk ortaya ├ž─▒kar.

* Daha ├Ânce fiziksel ba─č─▒ml─▒l─▒─č─▒ olup detoksifiye olmus fareler tekrar eroine maruz b─▒rak─▒l─▒nca daha kolay ba─č─▒ml─▒ olurlar. Bu da bir kez eroine ba─č─▒ml─▒ olanlar─▒n bundan mutlak olarak uzak kalmas─▒ gerekti─čini desteklemektedir.

* Ba─č─▒ml─▒larda tolerans ├žok ├žabuk geli┼čir.

Opioid yoksunlu─ču tedavisi:

* Antipiretik ve analjezikler (ate┼č d├╝┼č├╝r├╝c├╝ ve a─čr─▒ kesiciler)

* Benzodiyazepinler: ├Âzellikle uyku i├žin, alternatif olarak amitriptilin (Laroxyl) vb sedatif ila├žlar verilebilir.

* Klonidin: Noradrenerjik de┼čarj─▒ azaltmak i├žin kullan─▒l─▒r. Objektif bulgu varsa baslanmal─▒d─▒r, G├╝nde 4 kez 0.2 mg, birka├ž g├╝n devam edilir, 2 haftada azaltarak kesilir.

* Metadon: G├╝nde 20-40 mg verilerek ba┼član─▒r. Bir hafta ya da bir ayda azaltarak kesilir. Metadon detoksifikasyonu uzat─▒r.

* Ultrah─▒zl─▒ detoksifikasyon: Saatler s├╝ren genel anestezi alt─▒nda bol s─▒v─▒ ve Nalakson verilerek yoksunluk belirtilerinin ortaya ├ž─▒kar─▒lmas─▒ ve h─▒zl─▒ bir ┼čekilde ge├žirilmesi sa─član─▒r. Son y─▒llarda ABD┬ĺde pop├╝ler olan bu y├Ântem olduk├ža tart─▒┼čmal─▒d─▒r. ├ç├╝nk├╝ bu i┼člem akut yoksunluk belirtilerini giderse de anestezi sonras─▒ subakut belirtiler uzun s├╝re devam eder. En ├Ânemlisi de yoksunluk tedavisi eroin ba─č─▒ml─▒l─▒─č─▒n─▒n tedavi edilmesi demek de─čildir.

Uzam─▒┼č Yoksunluk:

G├Âr├╝nen ve ├Âl├ž├╝lebilir yoksunluk belirtileri ortadan kalkt─▒ktan ├žok sonra bile ba─č─▒ml─▒lar ┬Ĺnormal hissetmeme┬ĺden depresyona kadar de─či┼čen istenmeyen duygular ya┼čarlar. Bunun antisosyal ki┼čilik bozuklu─ču, depresyon gibi altta yatan psikopatolojiden ay─▒r─▒m─▒ ├Ânemlidir.

Kaynak : Alkol Madde

Yorum ekle 12 Temmuz 2007

Bakteri Hastal─▒klar─▒

BAKTER─░ HASTALIKLARI

Menenjit

Menenjit beyni saran zarlar─▒n iltihab─▒d─▒r.Bu iltihaba mikroplar neden olur.(Vir├╝sler veya bakteriler).Menenjit ge├žiren ├žo─ču ki┼či bu hastal─▒ktan tamam─▒yla kurtulurken, bazen ├Âl├╝mle de sonu├žlanabilir.Ya da hastal─▒k sonras─▒ sakatl─▒klar kalabilir.

Menenjit Belirtileri

.Y├╝ksek ate┼č,

.Ba┼č a─čr─▒s─▒,

.Kusma,

.Uyu┼čukluk,

.I┼č─▒k veya sese kar┼č─▒ hassasiyet,

.Kas a─čr─▒s─▒,

.├çocu─čun alt─▒n─▒n bezi de─či┼čtirilirken bacaklar─▒ yukar─▒ kald─▒r─▒ld─▒─č─▒nda a─čr─▒ olu┼čmas─▒ ve bunun sonucunda a─člamas─▒,

.Ense sertli─či.

Menenjit ├çe┼čitleri

Bakteriyel Menenjit

Bakteriye menenjitin en ├Ânemli nedeni Hib bakterisidir.1993 y─▒l─▒ndan itibaren uygulanan a┼č─▒ program─▒ sayesinde Hollanda’da bu hastal─▒k hemen hemen hi├ž g├Âr├╝lmemektedir.

Viral Menenjit

Vir├╝slerin neden oldu─ču menenjit ├že┼čididir.

Orta Kulak ─░ltihab─▒ (Otitis Media)

Orta kulak iltihab─▒,kulak zar─▒ arkas─▒ndaki orta kulak bo┼člu─čunun iltihab─▒d─▒r.├çocuklarda ├Âstaki t├╝p├╝ eri┼čkindekinden daha k─▒sad─▒r ve bu nedenle mikroplar─▒n burundan orta kula─ča ula┼čmas─▒ daha kolayd─▒r.Bunun sonucunda orta kulakta iltihap s─▒v─▒s─▒ birikir; s─▒v─▒n─▒n yapt─▒─č─▒ bas─▒n├ž a─čr─▒ya ve kulak zar─▒n─▒n titre┼čmemesine neden olur.Bu nedenle orta kulak iltihab─▒ s─▒ras─▒nda bir miktar i┼čitme kayb─▒ meydana gelir.Uygun ila├ž tedavisi ile bakteriler ├Âld├╝r├╝ld├╝─č├╝nde orta kulaktaki s─▒v─▒ da ortadan kalkar ve i┼čitme d├╝zelir. Orta kulak iltihab─▒,├žocukluk ├ža─č─▒n─▒n s─▒k g├Âr├╝nen bir hastal─▒─č─▒d─▒r.Orta kulak iltihab─▒n─▒n tedavisi antibiyotiklerle yap─▒lmaktad─▒r.

S─▒k ├╝st solunum yolu enfeksiyonu ge├žiren ├žocuklarda orta kulak iltihab─▒ da s─▒kt─▒r.Bu nedenle,├žocuk yuvalar─▒nda oldu─ču gibi kalabal─▒k ortamlara ilk kez girmeye ba┼člayan ├žocuklarda,├Âzellikle ilk iki y─▒l i├žinde,so─čuk alg─▒nl─▒─č─▒ ve kulak problemlerine daha s─▒k rastlan─▒r.

B├╝y├╝k ├žocuklar kulakta dolgunluk hissi,a─čr─▒ ve i┼čitme kayb─▒ ┼čikayetlerini ifade edebilirler.K├╝├ž├╝k ├žocuklaeda ise huzursuzluk,uyku bozukluklar─▒ veye i┼čtahs─▒zl─▒k olabilir.Her ya┼čtaki ├žocukta ate┼č olabilir.Burun ak─▒nt─▒s─▒ ve ├Âks├╝r├╝k gibi orta kulak iltihab─▒na e┼člik eden ├╝st solunum enfeksiyonu ┼čikayetleriyle birlikte bulunur.┼×iddetli orta kulak iltihaplar─▒nda kulak zar─▒nda delinme meydana gelebilir.

Antibiyotiklerle tedavi edilmesine ra─čmen 2 hafta 2 ay aras─▒nda orta kulakta s─▒v─▒ kalmaya devam edebilir.

Zat├╝rre (Pn├Âmoni)

Bir veya birka├ž akci─čer lobunun iltihaplanmas─▒ ┼čeklinde ortaya ├ž─▒kan bir hastal─▒kt─▒r. ─░ltihaplanmaya vir├╝s,bakteriler veya mantar gibi mikroorganizmalar sebep olmaktad─▒r.Ayr─▒ca alkol,uyu┼čturucu maddeler,sigara ve k├Ât├╝ hayat ┼čartlar─▒ zat├╝rreye ortam haz─▒rlayan fakt├Ârt├Ârlerdir.

Y├╝ksek ate┼č,titreme,kuru ├Âks├╝r├╝k,┼čiddetli ba┼č a─čr─▒s─▒ zat├╝rre belirtileridir.Ayr─▒ca soluk al─▒nd─▒─č─▒ zaman s─▒rta ├živi bat─▒yormu┼č gibi olma ve hemen ard─▒nda ├Âks├╝r├╝k gelme de zat├╝rre belirtilerindendir.

Tedavi edilmeyen zat├╝rre vakalar─▒ ┼čuur kayb─▒ ve komaya kadar varan a─č─▒r sonu├žlar do─čulur.

Zat├╝rreden korunmak i├žin,

.Zararl─▒ al─▒┼čkanl─▒klardan uzak durulmal─▒,

.D├╝zenli bir hayat ya┼čanmal─▒,

.Temizli─če dikkat edilmeli,

.A┼č─▒ olunmal─▒d─▒r.

Zat├╝rrede en etkili tedavi y├Ântemi antibiyotiklerdir.Ayr─▒ca ate┼č d├╝┼č├╝r├╝c├╝ ve ├Âks├╝r├╝k kesici ila├žlarda verilmelidir.Tedavi s─▒ras─▒nda yatak istirahati verilmelidir.

Tetanoz

┼×arbon

Yorum ekle 12 Temmuz 2007

1- Array Array ─░lk Yard─▒m─▒n Tan─▒m─▒, ├ľnemi, ─░lke Ve Hedefleri

1- ─░lk Yard─▒m─▒n Tan─▒m─▒, ├ľnemi, ─░lke ve Hedefleri

Herhangi bir kaza ya da hayat─▒ tehlikeye d├╝┼č├╝ren bir durumda sa─čl─▒k g├Ârevlilerinin yard─▒m─▒ sa─član─▒ncaya kadar ki┼činin i├žinde bulundu─ču durumun daha k├Ât├╝ye gitmesini ├Ânleyebilmek i├žin yap─▒lan uygulamalar─▒n tamam─▒na ilkyard─▒m denir.

Hayat─▒ koruma ve s├╝rd├╝r├╝lmesini sa─člamak,

Mevcut durumun daha k├Ât├╝ye gitmesini ├Ânlemek,

─░yile┼čtirmeyi kolayla┼čt─▒rmakt─▒r.

─░lk yard─▒m─▒n ├Ânemi: Her g├╝n bas─▒ndan ve televizyonlardan b├╝y├╝k hasara ve can kayb─▒na neden olan kaza haberleri dinleriz. Meydana gelen kazalardaki ├Âl├╝mler ve sakat kalmalar─▒n en b├╝y├╝k nedenlerden birisi kazalara m├╝dahale eden ki┼čilerin ilk yard─▒m uygulamalar─▒n─▒ bilmemesindendir. Ayr─▒ca kazalara zaman─▒nda ilk yard─▒m─▒n uygulanmamas─▒ ├Âl├╝m oran─▒n─▒ art─▒rmaktad─▒r. Bu nedenle kazalarda yap─▒lacak ilk yard─▒m─▒n zaman─▒nda yap─▒lmas─▒ ├žok ├Ânemlidir. Yani ilk yard─▒m─▒n ├Ânemi kaza yerinde zaman─▒nda ve tekni─če uygun yap─▒lmas─▒na ba─čl─▒d─▒r. Kaza s─▒ras─▒nda zamanlaman─▒n ├Ânemi yap─▒lan ara┼čt─▒rmalarda ortaya konulmu┼čtur. Kazalardaki ├Âl├╝mlerin yakla┼č─▒k olarak %10┬ĺ u ilk be┼č dakikada meydana gelmektedir. Kazalardaki ├Âl├╝mlerin yakla┼č─▒k %50┬ĺ si ise ilk yar─▒m saat i├žinde ger├žekle┼čir. Kazalarda ilk yard─▒m─▒n en k─▒sa s├╝rede ve etkin bir ┼čekilde yap─▒lmas─▒yla, kurtar─▒lacak hayat say─▒s─▒ da artar. ├ľrne─čin; ABD┬ĺ de yap─▒lan bir ara┼čt─▒rmada kalp durmalar─▒nda ilk yard─▒m─▒n zaman─▒nda yap─▒lmas─▒yla hastalar─▒n yakla┼č─▒k %40┬ĺ─▒ kurtar─▒lm─▒┼čt─▒r. Ayn─▒ ara┼čt─▒rmada kalp durmalar─▒nda ambulans gelinceye kadar yap─▒lan m├╝dahaleler ile yakla┼č─▒k %20┬ĺ sinin kurtar─▒ld─▒─č─▒ tespit edilmi┼čtir.

Herhangi acil bir durumda yap─▒lacak basit uygulamalar kadar baz─▒ tehlikeli davran─▒┼člardan

ka├ž─▒n─▒lmas─▒ da ki┼činin hayat─▒n─▒ kurtar─▒r. Bu ama├žla ilk yard─▒m bilgileri verilirken nelerin yap─▒laca─č─▒n─▒n ├Â─čretilmesinin yan─▒nda nelerin yap─▒lmayaca─č─▒ da kavrat─▒lmal─▒d─▒r. ─░lk yard─▒m─▒ uygulayan ki┼či kaza s─▒ras─▒nda yap─▒lmamas─▒ gerekenleri engelleyerek de hayat kurtar─▒r. Kaza s─▒ras─▒nda hayat kurtarmak i├žin kazazedenin yanl─▒┼č ta┼č─▒nmas─▒ veya yanl─▒┼č uygulamalar. Sakat kalmas─▒na ya da ├Âl├╝m├╝ne neden olmaktad─▒r. K─▒saca belirtecek olursak ilk yard─▒m kurallar─▒n─▒ bilmeyen ki┼čilerin yapt─▒─č─▒ m├╝dahale kazazedeye yarardan ├žok zarar verebilir.

─░lk yard─▒m─▒n ilkeleri: ─░lk yard─▒m─▒n ┬ô3T┬ö olarak bilinen ├╝├ž temel ilkesi vard─▒r. Bunlar ┬ôTE┼×H─░S(TANI), TEDAV─░ ve TA┼×IMA┬ö d─▒r.

─░lk yard─▒m─▒n temel ilkelerini daha kavrayabilmek i├žin a┼ča─č─▒daki gibi k─▒saca a├ž─▒klayabiliriz.

Te┼čhis (tan─▒): ─░lk yard─▒m uygulayacak ki┼či, hasta ya da yaral─▒n─▒n hikayesini ├Â─črenir. Hastan─▒n hikayesi tan─▒ ve tedavi i├žin ├Ânemlidir. ├ľrne─čin, kaza ge├žiren ki┼činin kaza s─▒ras─▒nda kafas─▒n─▒ ├žarp─▒p ├žarpmad─▒─č─▒, g├Â─čs├╝n├╝n bir yere s─▒k─▒┼č─▒p s─▒k─▒┼čmad─▒─č─▒ gibi durumlar─▒n ├Ânceden belirlenmesi gerekir. Te┼čhiste yap─▒lacak ikinci uygulama belirtilerin tespit edilmesidir. Bu ama├žla hasta ya da yaral─▒n─▒n;

A─čr─▒s─▒n─▒n olup olmad─▒─č─▒ sorulur. A─čr─▒n─▒n belli bir b├Âlgede mi yoksa v├╝cudun her yerinde mi oldu─ču belirlenir.

├ť┼č├╝me, titreme ve terlemesinin olup olmad─▒─č─▒ belirlenir.

Bulant─▒ ve kusmas─▒n─▒n olup olmad─▒─č─▒na bak─▒l─▒r.

Te┼čhiste yap─▒lacak son uygulama ise bulgular─▒n tespit edilmesidir. Bu ama├žla hasta ya da yaral─▒n─▒n b├╝t├╝n v├╝cudu muayene edilerek yara, morluk, kanama k─▒r─▒k vb. durumlar─▒ belirlenir.

Tedavi: Bu a┼čamada yaral─▒ ya da hasta i├žin en uygun olan ilk yard─▒m uygulan─▒r. Kazazedenin durumuna g├Âre uygulanacak ilk yard─▒m kurallar─▒ ilerleyen konularda yeri geldik├že a├ž─▒klanacakt─▒r.

Ta┼č─▒ma: Te┼čhis ve tedavisi yap─▒lana hasta ya da yaral─▒n─▒n en yak─▒n sa─čl─▒k kurulu┼čuna ta┼č─▒nmas─▒ ilk yard─▒m─▒n ├╝├ž├╝nc├╝ ilkesidir. Ta┼č─▒ma s─▒ras─▒nda kazazedelerin durumuna g├Âre ├Âncelikli olan ta┼č─▒nmal─▒d─▒r. Hasta ya da yaral─▒n─▒n ta┼č─▒nmas─▒ s─▒ras─▒nda da ilk yard─▒m uygulamas─▒na ara verilmeden devam edilmelidir.

─░lk yard─▒m─▒n hedefleri: ilk yard─▒m─▒n hedeflerini a┼ča─č─▒daki gibi ├Âzetleyebiliriz:

─░lk yard─▒m─▒n temel hedefi pani─či ├Ânlemektir. Panik, yap─▒lacak olan ilk yard─▒m─▒ olumsuz etkiler. Pani─čin ├Ânlenmesinden sonra ilk yard─▒m uygulanmas─▒na ge├žilir.

Solunum kontrol edilir. Solunum durmu┼č ise a─č─▒zdan a─č─▒za yapay solunum yap─▒l─▒r.

Kalbin durup durmad─▒─č─▒ kontrol edilir. Kalp at─▒mlar─▒ yoksa zaman ge├žirilmeden kalp masaj─▒ yap─▒l─▒r.

Herhangi bir kanama olup olmad─▒─č─▒ kontrol edilir. Kanama olmas─▒ durumunda ileride a├ž─▒klanacak olan teknikler uygulanarak kanama durdurulur.

┼×ok durumu varsa ├Ânlenmeye ├žal─▒┼č─▒l─▒r.

Yaran─▒n olmas─▒ durumunda d─▒┼č etkilerden korunur.

Hasta ya da yaral─▒n─▒n v├╝cut ─▒s─▒s─▒ korunmaya ├žal─▒┼č─▒l─▒r. Bu ama├žla so─čukta hastan─▒n ├╝zeri battaniye, palto, ceket vb. ┼čeylerle ├Ârt├╝l├╝r.

Hasta ya da yaral─▒ bulundu─ču durumdan al─▒narak ikinci bir kazan─▒n meydana gelmeyece─či uygun bir yerde istirahat ettirilir. Hastan─▒n gereksiz hareket etmesi ├Ânlenir.

Hasta ya da yaral─▒n─▒n ├ževresinde kalabal─▒k olu┼čmas─▒ ├Ânlenir.

Hasta ya da yaral─▒n─▒n durumu ve kaza hakk─▒nda, ilgili birimlere haber verilir. B├Âylece ambulans ve di─čer teknik yard─▒mlar─▒n gelmesi sa─član─▒r.

─░lk yard─▒m─▒n hedeflerin son a┼čamas─▒ ise yaral─▒ ya da hastan─▒n ambulansla, ambulans olmad─▒─č─▒ durumlarda di─čer ara├žlarla sa─čl─▒k kurulu┼člar─▒na ta┼č─▒nmal─▒d─▒r.

─░lk yard─▒m kurallar─▒n─▒n uygulanmas─▒ s─▒ras─▒nda baz─▒ temel malzemeler gerekir. ─░lk yard─▒m─▒n ba┼čar─▒s─▒ i├žin bu malzemelerin bulunmas─▒ gerekir. Bu ama├žla evde, s─▒n─▒fta, i┼čyerlerinde, ta┼č─▒tlarda vb. yerlerde ilk yard─▒m ├žantas─▒nda i├žin gerekli malzemelerin bulunmas─▒ gereken malzemeler(TSE┬ĺ ye g├Âre);

Gaz sarg─▒ bezi

├ť├žgen sarg─▒

Tampon gaz bezi

Yara band─▒

Flaster

Elastik sarg─▒

Plastik ├Ârt├╝

├çengelli i─čne

Makas

K├╝├ž├╝k bir not defteri

Kur┼čun kalem

K─▒sa ve ├Âz yaz─▒lm─▒┼č ilk yard─▒m el defteri

El feneri

├çanta i├žerisinde bulunan malzemeleri belirten liste bulunmal─▒d─▒r.

TSE┬ĺ nin ┬ôTS 4019┬ö standart numaras─▒na g├Âre her on ki┼či i├žin bir ilk yard─▒m ├žantas─▒n─▒n bulunmas─▒ gerekti─či belirtilmektedir.

Kazalar ve Korunman─▒n ─░lkeleri

Kaza nedir?

D├╝nya Sa─čl─▒k ├ľrg├╝t├╝┬ĺ n├╝n tan─▒m─▒na g├Âre ┬ô├Ânceden planlanmam─▒┼č ve beklenmeyen ancak yaralanmayla sonu├žlanan bir olaya kaza denir.┬ö Kazalar sonunda b├╝y├╝k maddi hasarlar─▒n yan─▒nda olduk├ža fazla insan da hayat─▒n─▒ kaybetmektedir.

b) Toplum sa─čl─▒─č─▒ a├ž─▒s─▒ndan kazalar─▒n ├Ânemi

Her g├╝n izledi─činiz bas─▒n ve yay─▒n organlar─▒nda ├žok de─či┼čik kaza haberleri duyars─▒n─▒z. Kaza say─▒s─▒n─▒n h─▒zl─▒ bir ┼čekilde art─▒┼č g├Âstermesi ├žok say─▒da ├Âl├╝m ve sakat kalma durumlar─▒n─▒ da beraberinde getirir. Di─čer bir ifadeyle kazalar toplumdaki sakatl─▒k ve ├Âl├╝mlerin ba┼čta gelen sebepleridir. Kazalar─▒n ├Âneminin daha iyi kavranmas─▒ i├žin ├╝lkemizdeki kaza oranlar─▒, ├Âl├╝m ve sakat kalma say─▒lar─▒na bakmak gerekir.

├ťlkemizde kazalar─▒n ger├žek boyutunu yans─▒tacak rakamlar tam olarak elde edilememektedir. T├╝rkiye┬ĺ deki kazalar─▒n %40┬ĺ ─▒ trafik kazalar─▒, %20┬ĺ si i┼č kazalar─▒, %20┬ĺ si ev kazalar─▒ ve %5┬ĺ i ise ate┼čli silah yaralanmalar─▒d─▒r. Ayr─▒ca tar─▒msal uygulamalar ve sportif etkinliklerde de kazalar g├Âr├╝lmektedir.

1994 y─▒l─▒ rakamlar─▒na g├Âre toplam 233.803 trafik kazas─▒ olmu┼č, bu kazalarda 5942 ki┼či ├Âlm├╝┼č ve 104.717 ki┼či yaralanm─▒┼čt─▒r. Trafik kazalar─▒n─▒n %97┬ĺsinin nedeni sorumsuzluktur.

1992 y─▒l─▒nda SSK┬ĺ ya kay─▒tl─▒ olan 3.796.702. i┼č├židen 138.464 i┼č kazas─▒ saptanm─▒┼čt─▒r. Yani i┼č├žilerin %3.7!si i┼č kazas─▒ ge├žirmi┼člerdir. Yaralanan i┼č├žilerin %2.48┬ĺinde kal─▒c─▒ sakatl─▒k meydana gelmi┼čtir.%1.27 oran─▒nda ├Âl├╝m meydana gelmi┼čtir.

H─▒zl─▒ bir art─▒┼č g├Âstererek insan sa─čl─▒─č─▒n─▒ olumsuz etkileyen kazalar meydana geli┼č ┼čekillerine g├Âre grupland─▒r─▒labilir. Kazalar;

Trafik kazalar─▒

─░┼č kazalar─▒

Ev kazalar─▒

Spor kazalar─▒

Kitlesel kazalar

Di─čer kazalar olarak grupland─▒r─▒l─▒r.

Trafik kazalar─▒: G├╝n├╝m├╝zde trafi─če ├ž─▒kan ara├ž say─▒s─▒na g├Âre h─▒zl─▒ bir art─▒┼č g├Âsteren kaza grubudur. ├ľl├╝mle sonu├žlanan kazalarda ilk s─▒ray─▒ al─▒r. Adli olaylar grubuna giren trafik kazalar─▒n─▒, polise bildirmek zorunludur.

─░┼č kazalar─▒: Ki┼čilerin gere─či ge├žirdikleri kazalard─▒r. ─░┼č kazalar─▒na ├Ârnek olarak in┼čaat kazalar─▒n─▒, yer alt─▒nda ├žal─▒┼čanlar─▒n ge├žirdi─či kazalar ├Ârnek verilebilir. ─░┼č kazalar─▒n─▒n b├╝y├╝k k─▒sm─▒, yo─čunlu─čun di─čer g├╝nlere g├Âre daha fazla oldu─ču haftan─▒n son g├╝nlerinde meydana gelmektedir. En k─▒sa s├╝rede polise bildirilmesi gereken kazalard─▒r.

Ev kazalar─▒: Ev kazalar─▒, genelde yan─▒k,zehirlenme,kesici alet yaralanmalar─▒ndan olu┼čur.

Spor kazalar─▒: D├╝┼čme, ├žarp─▒┼čma, ├žarpma, burkulma gibi ┼čekillerde meydana gelir.

Kitlesel kazalar: Yang─▒n, bina ├ž├Âkmesi gibi durumlarda meydana gelir.

Di─čer kazalar: Bu grup kazalara do─čal afetler, u├žak,gemi ve tren kazalar─▒ dahil edilebilir.

Kazalardaki ├Âl├╝ say─▒s─▒n─▒n ├žok y├╝ksek olmas─▒ nedeniyle uygulanacak ilk yard─▒m kurallar─▒ b├╝y├╝k ├Ânem ta┼č─▒r. Kazalarda uygulanan ilk yard─▒m─▒n on ba┼čar─▒ anahtar─▒ vard─▒r. Bunlar;

Kaza s─▒ras─▒nda zaman kaybetmeden ve tela┼č yap─▒lmadan ilk yard─▒m yap─▒lmal─▒d─▒r.

Kazazedenin solunumunu kontrol edilir. solunum durmu┼čsa suni solunum yap─▒lmal─▒d─▒r.

Kalp at─▒┼č─▒ kontrol edilir. e─čer kalp at─▒m─▒ durmu┼čsa derhal kapal─▒ kalp masaj─▒ yap─▒lmal─▒d─▒r.

Kanaman─▒n olup olmad─▒─č─▒ kontrol edilir. kanama varsa hemen durdurularak kan kayb─▒ ├Ânlenmelidir.

Kazazedede ┼čok durumu varsa fazla hareket ettirilmeden ┼čoka kar┼č─▒ ├Ânlem al─▒nmal─▒d─▒r.

─░lk yard─▒m s─▒ras─▒nda zaman─▒n ├žok b├╝y├╝k ├Âneme sahip oldu─ču unutulmamal─▒d─▒r. Bu ama├žla kazazedenin durumunun k├Ât├╝ye gitmesini ├Ânleyecek tedbirler al─▒nmal─▒d─▒r.

Kazazedenin moralini y├╝ksek tutmak i├žin g├╝ven verici s├Âzler s├Âylenmelidir.

Kaza yerinde, gereksiz kalabal─▒klar da─č─▒t─▒larak halk─▒n toplanmas─▒ ├Ânlenmelidir.

Kazazedenin, giysileri gere─činden fazla soyulmamal─▒d─▒r.

Kazazede, b├╝t├╝n imkanlar kullan─▒larak en yak─▒n hastaneye ta┼č─▒nmal─▒d─▒r.

b)Kazalardan korunma: kazalardan korunma ki┼či fakt├Âr├╝ne ba─čl─▒d─▒r. Bunda en ├Ânemli etken ki┼činin e─čitimidir. Ki┼čilerin sorumsuzluk,bilgisizlik ve dikkatsizlik nedeniyle yapt─▒klar─▒ kazalar─▒n ├Ânlenilmesinde en ├Ânemli ara├ž, sa─čl─▒k e─čitimidir. Trafik kazalar─▒ gibi ba┼čkalar─▒n─▒n hayat─▒n─▒ da tehlikeye d├╝┼č├╝ren durumlarda zorunlu olarak cezai yapt─▒r─▒mlara da gidilmektedir. ├çocuklar, ya┼čl─▒lar ve hamileler kazalar a├ž─▒s─▒ndan en ├Ânemli risk grubunu olu┼čturmaktad─▒r.

├çocuklar─▒n ├Âzellikle y├╝r├╝meye ba┼člama d├Ânemlerinde kazalarla kar┼č─▒la┼čabilme riskleri y├╝ksek olmaktad─▒r. Bu d├Ânemlerde d├╝┼čme b├╝y├╝k kaza nedenlerindendir.

Evde kesici, bat─▒c─▒ ara├žlar ortada b─▒rak─▒lmamal─▒d─▒r.

Mutfatkat ocakta kullan─▒lan tavalar─▒n saplar─▒ ├žarp─▒lmayacak bi├žimde olmal─▒d─▒r.

Elektrik prizleri herhangi bir ┼čeyle kurcalanamayacak ┼čekilde kapat─▒lmal─▒d─▒r.

Mutfakta b├Âcek ilac─▒ bulundurulmamal─▒d─▒r.

Bak─▒m ve onar─▒m i┼či daima alan─▒nda yeti┼čmi┼č elemanlara yapt─▒r─▒lmal─▒d─▒r.

S─▒v─▒ gaz t├╝pleri sabun k├Âp├╝─č├╝ ile kontrol edilmelidir.

K├╝├ž├╝k piknik t├╝plerinde geni┼č tencerelerle su ─▒s─▒t─▒lmamal─▒d─▒r.

Girilmesi yasak sulara girilmemelidir.

Çocuklar kollarından tutularak kaldırılmamalıdır.

Bebekler kundaklanmamal─▒ ve yar─▒ y├╝z├╝st├╝ yat─▒r─▒lmamal─▒d─▒r.

Meyve ve sebzeler iyice y─▒kan─▒lmadan yenilmemelidir.

Bir di─čer risk grubu ya┼čl─▒lard─▒r. Ya┼čl─▒lar─▒n bulundu─ču evlerin ayd─▒nlat─▒lmas─▒, merdivendeki k─▒r─▒k basamaklar─▒n onar─▒lmas─▒ gerekmektedir.

Hamilelerde v├╝cut dengesinin bozulmas─▒ nedeniyle kaza tehlikesi artar. Kaymalar─▒ ├Ânleyecek tedbirler al─▒nmal─▒d─▒r.

─░┼č hayat─▒nda ara├ž gere├ž g├╝venli─či, yap─▒lan uygulama ile ilgili koruyucu ├Ânlemlere dikkat edilmelidir.

Ayd─▒nlatma yeterli olmal─▒d─▒r.

Ki┼čiler ya┼člar─▒n─▒n ve yeteneklerinin ├╝zerinde bir i┼čle g├Ârevlendirilmemelidir.

Yap─▒ i┼člerinde g├╝venlik halat─▒ gibi ara├žlar kullan─▒lmal─▒d─▒r.

Tar─▒m ila├žlamalar─▒nda r├╝zgar arkaya al─▒nmal─▒d─▒r, serpinti ├Ânlenmelidir.

Hi├žbir yiyecek kab─▒na zehirli madde konulmamal─▒d─▒r.

T├╝m spor etkinliklerinde yap─▒lan hareket, tekni─čine uygun olmal─▒d─▒r.

├çocuk parkalar─▒nda d├╝┼čmeleri, ├žarpmalar─▒ ├Ânleyecek ├Ânlemler al─▒nmal─▒d─▒r.

Toplum bireyleri ilk yard─▒m konusunda e─čitilmelidir.

Alkoll├╝ ara├ž kullanmamal─▒, emniyet kemeri tak─▒lmal─▒d─▒r.

Kaza ge├žiren ki┼čilere yard─▒m etmek her insan i├žin bir g├Ârevdir. Yard─▒m ederken ki┼či kendi g├╝venli─čini tehlikeye atmamal─▒d─▒r. ├ľrne─čin, elektrik ├žarpmas─▒ ve bo─čulmalarda oldu─ču gibi ki┼či kendi g├╝venli─čini sa─člamadan yard─▒ma kalk─▒┼č─▒rsa hayat─▒n─▒ kaybedebilir.

Kazalardan korunman─▒n temel ilkelerinden birisi de insanlar─▒n s├╝rekli olarak e─čitilmesidir. S├╝rekli e─čitim ve yap─▒lan kontrollerde bir ├žok kaza ├Ânceden ├Ânlenir. Kaza s─▒ras─▒nda kopan organ─▒n tekrar yerine dikilebilmesi i├žin tekni─čine uygun olarak sa─čl─▒k kurulu┼člar─▒na ta┼č─▒nmas─▒ gerekir. Kopan organ─▒n ayr─▒lma yerine ve v├╝cudun bu k─▒sm─▒na tent├╝rdiyot ve benzeri maddeler asla s├╝r├╝lmemelidir. Bu maddeler yaran─▒n a─čz─▒n─▒ a├žarak kanamay─▒ h─▒zland─▒r─▒r.

Kaza s─▒ras─▒nda kopan organlar─▒n so─čuk bir ortamda , ancak dondurulmadan sa─čl─▒k kurulu┼čuna nakledilmelidir. Kopan organ asla buz veya buzlu suya do─črudan temas ettirilmemelidir. ├ľnce kuru bir kaba veya po┼čete konulmal─▒d─▒r. Daha sonra bu po┼čet so─čuk bir ba┼čka kaba ya da buzlu kaba oturtularak ta┼č─▒nmal─▒d─▒r. Ta┼č─▒ma s─▒ras─▒nda organ─▒n dondurulmamas─▒na ├Âzen g├Âsterilmelidir. 6 saat i├žinde bir sa─čl─▒k kurulu┼čuna ula┼čt─▒r─▒lmal─▒d─▒r.

Bilin├ž Kayb─▒ ve ┼×ok

Normal olarak insanlar be┼č duyu organlar─▒yla ├ževrelerinde meydana gelen olaylar─▒ alg─▒layarak gerekli tepkileri g├Âsterirler. ─░nsanlar─▒n bu normal durumuna bilin├žlilik hali denir. Bilin├žlilik hali herhangi bir kaza nedeniyle ortadan kalkar. Ki┼činin be┼č duyu organ─▒yla alg─▒lama yapamamas─▒na bilin├ž kayb─▒ denir.

Bilin├ž kayb─▒n─▒n bir ├žok nedeni ve belirtisi vard─▒r. Bilin├ž kayb─▒n─▒n nedenleri;

Beyin kanamalar─▒

─░steri n├Âbetleri

Bay─▒lma

Zehirlenmeler

Alkol komas─▒

┼×eker komas─▒

Y├╝ksek ate┼č

Ba┼č travmalar─▒

Epilepsi (sara) ve sinir sistemini bozan hastal─▒klard─▒r.

Bilin├ž kayb─▒n─▒n sebebi ara┼čt─▒r─▒lmal─▒ daha sonraki uygulamalar i├žin bilin├ž kayb─▒n─▒n derecesi ortaya konulmal─▒d─▒r. Bilin├ž kayb─▒n─▒n farkl─▒ dereceleri vard─▒r. Uyuklama, dalg─▒nl─▒k durumu, bay─▒lma ve koma ┼čekillerinde meydana gelir. En tehlikelisi koma durumudur.

Genelde bilincin kaybedilmesi ├ževreden kaynaklan─▒r. Dolay─▒s─▒yla bilin├ž kayb─▒na u─črayan ki┼či bulundu─ču ├ževreden uzakla┼čt─▒r─▒l─▒r. E─čer bilin├ž kayb─▒n─▒n nedeni ortam de─čilse bilincini kaybeden ki┼či y├╝z├╝st├╝ veya yar─▒ y├╝z├╝st├╝ durumda yat─▒r─▒l─▒r. Bu ┼čekilde yat─▒rmadaki ama├ž dilin bo─čaz─▒ kapayarak soluk almas─▒n─▒ ├Ânlemektir. Bu ┼čekilde yat─▒r─▒ld─▒ktan sonra a─č─▒z i├ži kontrol edilir ve toprak gibi ┼čeyler temizlenir. Solunum t─▒kan─▒kl─▒─č─▒ h─▒r─▒lt─▒dan anla┼č─▒labilir. Hayat─▒n tehlikeye girdi─či d├Ânemlerde ilk yard─▒m ABC┬ĺ si uygulan─▒r. ─░lk yard─▒m ABC┬ĺ si Airway, Breathing ve Circulation terimlerinin ilk harflerdir. ─░lk yard─▒m ABC┬Ĺ si;

Hava yolunun a├ž─▒lmas─▒

Solunumun d├╝zeltilmesi

Dola┼č─▒m─▒n sa─članmas─▒, uygulamalar─▒n─▒ kapsar.

Bilin├ž kayb─▒na uygun olarak yat─▒r─▒lan hastan─▒n bo─čaz─▒ parmakla kontrol edilerek temizlendikten sonra kemer kravat─▒ gev┼četilir. G├Âmle─činin d├╝─čmeleri a├ž─▒l─▒r. Kesinlikle su veya ba┼čka bir i├žecek verilmemelidir. Bu durum ki┼čin bo─čulmas─▒na yol a├žabilir. Ayn─▒ ┼čekilde ay─▒lmas─▒ amac─▒yla tokat atma, sarsma gibi davran─▒┼člar kesinlikle yap─▒lmamal─▒d─▒r.

Bilin├ž kayb─▒ nedenlerinden birisi de bay─▒lmad─▒r. Bay─▒lman─▒n nedeni olduk├ža farkl─▒d─▒r. Kan tutmas─▒ ani heyecan, ani korku gibi durumlar bay─▒lmaya neden olabilir. Bay─▒lma s─▒ras─▒nda beyine yeterince kan gitmez. Buna paralel olarak beyin oksijen alamaz. Bay─▒lan ki┼činin ├Ânce renginde sararma meydana gelir. Ondan sonra ki┼čide bay─▒lma meydana gelir. Bu durumdaki ki┼činin kemeri ve kravat─▒ gev┼četilirken g├Âmlek d├╝─čmesi de a├ž─▒l─▒r. B├Âylece bay─▒lan ki┼činin rahatlamas─▒ sa─član─▒r. K─▒sa s├╝rede ay─▒lmaz ise yan yat─▒r─▒larak hekime haber verilir. Ki┼či bay─▒laca─č─▒n─▒ hissedebilir. Bay─▒laca─č─▒n─▒ anlayan ki┼či kal├žalar─▒n─▒ s─▒k─▒┼čt─▒r─▒p, kar─▒n kaslar─▒n─▒ i├žeri ├žeker ve bacak kaslar─▒n─▒ gergin duruma getirirse bay─▒lmas─▒n─▒ ├Ânleyebilir.

Yorum ekle 12 Temmuz 2007

B├Âbreklerin G├Ârevleri Nelerdir?

B├Âbreklerin g├Ârevleri nelerdir?

Normal zamanlarda do─čan sa─čl─▒kl─▒ bebeklerin b├Âbrekleri ve idrar yollar─▒ geli┼čimlerini tamamlam─▒┼čt─▒r ve g├Ârevlerini eksiksiz olarak yerine getirebilir. Ancak nadiren, baz─▒ bebeklerin b├Âbrekleri anne karn─▒nda hi├ž geli┼čmeyebilir veya k├╝├ž├╝k ya da yap─▒s─▒ bozuk olarak kalabilir. B├Âyle bir bebek, b├Âbrekleri ├žal─▒┼čmasa bile do─čuma kadar ya┼čayabilir, ├ž├╝nk├╝ v├╝cudunda biriken art─▒k maddeler anne kan─▒ ile temizlenir. Ancak, iki b├Âbre─či de olmayan veya b├Âbrekleri ileri derecede yap─▒ bozuklu─ču nedeniyle hi├ž i┼č g├Ârmeyen bir bebe─čin do─čumdan sonra hayat─▒n─▒ normal olarak s├╝rd├╝rmesi m├╝mk├╝n de─čildir; ba┼čka organlar─▒ sa─člamsa diyalize ba─čl─▒ olarak ya┼čayabilir. Buna kar┼č─▒l─▒k, bir b├Âbre─či tamamen sa─čl─▒kl─▒, di─čer b├Âbre─či ise i┼č g├Ârmeyen bir yenido─čan normal olarak ya┼čar. Bu durum, ├žo─ču defa ya┼čam─▒n daha sonraki d├Ânemlerinde de hayati bir sorun yaratmaz.

─░drar yollar─▒n─▒n geli┼čimi s─▒ras─▒nda ├╝reterin ├╝st (b├Âbrek havuzundan ├ž─▒k─▒┼č yerinde) veya alt (idrar kesesine giri┼č yerinde) ucunda darl─▒k ortaya ├ž─▒kabilir. Darl─▒k, sadece sa─č veya sol tarafta olabilece─či gibi iki tarafl─▒ da olabilir. Bu darl─▒klar─▒n bir k─▒sm─▒n─▒ ameliyatla d├╝zeltmek gerekir. Baz─▒ darl─▒klar ise hafif derecelidir ve b├Âbre─čin ├žal─▒┼čmas─▒n─▒ bozmaz; dolay─▒s─▒yla da ameliyat gerektirmez.

Bazen, erkek bebeklerin mesaneden sonraki idrar borular─▒nda (├╝retra) do─ču┼čtan bir perde bulunabilir. B├Âyle bir perde idrar ak─▒m─▒n─▒ engeller. Bu bebekler idrarlar─▒n─▒ f─▒┼čk─▒rtamazlar, damla damla yaparlar. Sonu├žta, idrar kesesinde ve hatta ├╝reterler ve b├Âbrek havuzunda idrar birikir, bas─▒n├ž artar ve b├Âbreklerin ├žal─▒┼čmas─▒ bozulabilir. Bu bebeklere en k─▒sa zamanda m├╝dahele edilerek peredenin ortadan kald─▒r─▒lmas─▒ gerekir.

Ba┼ča d├Ântop

Anne karn─▒ndaki bebeklerde

b├Âbrek ve idrar yolu hastal─▒klar─▒n─▒ te┼čhis edebilir miyiz?

Evet! G├╝n├╝m├╝zde kullan─▒lan modern ultrasonografi cihazlar─▒ ile gebeli─čin ├╝├ž├╝nc├╝ ay─▒ndan itibaren anne karn─▒ndaki bebe─čin b├Âbreklerinde ve idrar yollar─▒ndaki ┼čekil bozukluklar─▒ g├Âr├╝lebilmektedir. Ultrasonografi incelemesi ile, b├Âbrek dokusunun normal geli┼čip geli┼čmedi─či izlenebilir ve idrar yollar─▒ndaki darl─▒klara veya ‘perde’ ye ait belirtiler saptanabilir. B├Âylece, bu bebekleri, do─čumdan sonra hen├╝z hastal─▒k bulgular─▒ ortaya ├ž─▒kmadan ve hatta baz─▒ ├Âzel durumlarda daha anne karn─▒ndayken tedavi etmek m├╝mk├╝n olmaktad─▒r. ─░drar yollar─▒n─▒n yap─▒sal bozukluklar─▒ d─▒┼č─▒nda, kal─▒tsal (ailevi) baz─▒ b├Âbrek hastal─▒klar─▒ da, hen├╝z hi├ž belirti yokken, genetik incelemelerle anne karn─▒nda te┼čhis edilebilir.

Ba┼ča d├Ântop

─░drar yolu iltihab─▒ nedir?

B├Âbreklerin ve idrar yollar─▒n─▒n iltihaplanmas─▒ ├žocuklarda s─▒k olarak rastlan─▒lan bir durumdur. Bu hastal─▒kta, mikroplar genellikle idrar yollar─▒n─▒n alt ucundan v├╝cuda girer ve idrar kesesi i├žinde ├žo─čal─▒r. ─░ltihaplanma, idrar kesesinde s─▒n─▒rl─▒ kalabilir veya baz─▒ durumlarda b├Âbreklere kadar da yay─▒labilir.

─░drar kesesi iltihaplar─▒nda s─▒k s─▒k idrar yapma, idrar yaparken yanma ve a─čr─▒, idrar ka├ž─▒rma, bazen kanamal─▒ idrar ve hafif ate┼č gibi belirtiler ortaya ├ž─▒kar. B├Âbrekler de iltihaplan─▒rsa ├žo─ču defa ate┼č daha y├╝ksek olur, b├Â─č├╝r a─čr─▒s─▒ da g├Âzlenebilir. B├Âbreklerin s─▒k s─▒k iltihaplanmas─▒, sonunda b├Âbrek yetersizli─čine yol a├žar. Bunu ├Ânlemek i├žin idrar yolu iltihaplar─▒n─▒n zaman─▒nda te┼čhis ve tedavi edilmesi gerekir. Zaman─▒nda te┼čhis, ├žocuklarda hafif de olsa idrar yapma ┼čikayetlerinin ciddiye al─▒nmas─▒ ile m├╝mk├╝nd├╝r.

─░drar yolu iltihab─▒, idrar yollar─▒ tamamen normal yap─▒da olan ├žocuklarda da ortaya ├ž─▒kabilir. Ancak, b├Âbreklerde veya idrar borular─▒nda kist, ta┼č, darl─▒k gibi bozukluklar varsa ya da idrar─▒n geri tepmesi s├Âz konusu ise iltihaplanma riski artar. Bu nedenle, idrar yolu iltihab─▒ ge├žiren ├žocuklar─▒n altta yatabilecek hastal─▒klar y├Ân├╝nden mutlaka ara┼čt─▒r─▒lmas─▒ gerekir. Baz─▒ durumlarda, iltihaplanmaya yol a├žan bozukluk ameliyatla ortadan kald─▒r─▒labilir.

Ba┼ča d├Ântop

─░drar─▒n geri tepmesi ne demektir?

─░drar b├Âbreklerden a┼ča─č─▒ya do─čru akar ve idrar kesesinde birikir. Normal ko┼čullarda, idrar kesesinden yukar─▒ya, yani b├Âbreklere do─čru idrar ge├ži┼či olmaz. Baz─▒ ├žocuklarda, idrar borusunun keseye girdi─či yerde do─ču┼čtan bir gev┼čeklik veya idrar kesesinin bo┼čalmas─▒nda g├╝├žl├╝k (├Ârne─čin, ├╝retrada perde nedeniyle) olabilir. Her iki durumda da, kesede biriken idrar geriye, b├Âbreklere do─čru ka├žar. ─░┼čte buna idrar─▒n geri tepmesi denir. ─░drar─▒n geri tepmesi mikroplar─▒n b├Âbreklere kolayca ula┼čmas─▒na ve iltihaplanmaya yol a├žar. Bunun ├Ânlenmesi i├žin uzun s├╝reli antibiyotik tedavisi, bazen de ameliyat gerekebilir.

Ba┼ča d├Ântop

Nefrit nas─▒l bir hastal─▒kt─▒r?

Nefrit, normalde v├╝cudumuzun savunma sisteminde g├Ârev yapan baz─▒ madde ve h├╝crelerin b├Âbrek dokusunda birikmesi sonucunda ortaya ├ž─▒kar.

Ba┼čl─▒ca iki ├že┼čit nefrit vard─▒r:

I. K─▒sa s├╝reli (akut) nefrit

II. S├╝regen (kronik veya m├╝zmin) nefrit

Akut nefrit, ├žocuklarda s─▒k rastlan─▒lan bir hastal─▒kt─▒r. Bademcik ve cilt iltihaplar─▒ndan sonra g├Âr├╝l├╝r. Kanl─▒ idrar ve g├Âz kapaklar─▒nda, y├╝zde ve bacaklarda ┼či┼člik ile kendini belli eder. Tansiyon y├╝kselmesi ve ge├žici b├Âbrek yetersizli─či ortaya ├ž─▒kabilir. Hastal─▒k, genellikle 1-2 hafta i├žinde d├╝zelir ve ├žo─ču defa b├Âbreklerde kal─▒c─▒ hasar b─▒rakmaz.

Kronik nefritler, bazen hi├ž belirti g├Âstermeden sinsi bir ┼čekilde ba┼člar; baz─▒ hastalarda ise kanl─▒ idrar ve v├╝cutta ┼či┼člik g├Âr├╝lebilir. Hastal─▒k y─▒llarca s├╝rebilir.

Ba┼ča d├Ântop

Nefrotik sendrom nedir?

Nefrotik sendrom, idrarda protein kayb─▒ ve v├╝cutta ┼či┼čmeyle seyreden bir hastal─▒kt─▒r. ├ço─ču defa kortizon ilac─▒ ile tedavi edilebilir. Ancak tedavi kesildikten sonra tekrarlayabilir. Bu hastal─▒k ├žocukluk ├ža─č─▒nda s─▒k s─▒k tekrarlarsa bile, hasta eri┼čkin ya┼ča ula┼čt─▒ktan sonra ├žo─ču defa b├Âbrekte hasar b─▒rakmadan tamamen iyile┼čir. Kortizon ile iyile┼čmenin nefrotik sendrom ├že┼čitleri de vard─▒r. Bunlarda ba┼čka tedavi y├Ântemleri denenir.

Ba┼ča d├Ântop

├çocuklarda kronik b├Âbrek yetmezli─či ortaya ├ž─▒kabilir mi?

Ne yaz─▒k ki, evet! Do─ču┼čtan olan b├Âbrek idrar yolu hastal─▒klar─▒nda, kronik nefritler sonucunda veya b├Âbrek iltihaplar─▒n─▒n tekrarlanmas─▒ ile ├žocuklar─▒n b├Âbrekleri de i┼č g├Âremez hale gelebilir. Bu durum ├žok ilerlerse ’son d├Ânem b├Âbrek yetersizli─či’ ad─▒n─▒ verdi─čimiz tablo ortaya ├ž─▒kar; zararl─▒ maddeler, tuzlar ve su v├╝cutta birikerek hayat─▒ tehdit eder. Hastal─▒─č─▒n bu safhas─▒nda diyaliz tedavisi veya b├Âbrek nakli yap─▒lmas─▒ gerekir.

Ba┼ča d├Ântop

├çocuklara da diyaliz ve b├Âbrek nakli yap─▒labilir mi?

Evet. G├╝n├╝m├╝zdeki teknik geli┼čmeler, diyaliz veya b├Âbrek naklinin ├žocuklara da uygulanabilmesine olanak sa─člam─▒┼čt─▒r.

Diyaliz tedavisi iki ┼čekilde yap─▒labilir.

I. Makine ile diyaliz (hemodiyaliz)

II. Kar─▒n zar─▒ndan diyaliz (periton diyalizi)

Hemodiyaliz i├žin, hastan─▒n haftada 2-3 defa 3-4 saat s├╝reyle hastanede makineye ba─članmas─▒ gerekir. Bu s─▒rada b├╝y├╝k damarlara i─čne ile girilerek v├╝cut d─▒┼č─▒na ├žekilen kan filtrelerden ge├žirilerek temizlenir. Periton diyalizi ise evde anne-baban─▒n yard─▒m─▒yla ya da b├╝y├╝k ├žocuklar─▒n kendileri taraf─▒ndan uygulanan bir y├Ântemdir. Hastan─▒n kar─▒n bo┼člu─čuna yerle┼čtirilen bir borudan s─▒v─▒ al─▒p verilerek yap─▒l─▒r. Periton diyalizi hastaneden uzakta bir ya┼čam imkan─▒ sa─člad─▒─č─▒ ve damar giri┼čimi gerektirmedi─či i├žin ├žocuklara daha uygun bir diyaliz y├Ântemidir.

Son d├Ânem b├Âbrek yetersizlikli ├žocuklar i├žin en iyi tedavi ┼čekli b├Âbrek naklidir. G├╝n├╝m├╝zde k├╝├ž├╝k ├žocuklara, hatta s├╝t ├žocuklar─▒na da b├Âbrek nakli yapmak m├╝mk├╝nd├╝r.

Ba┼ča d├Ântop

├çocuklar─▒ b├Âbrek hastal─▒klar─▒ndan korumak m├╝mk├╝n m├╝d├╝r?

Hem evet, hem de hay─▒r! ├çocuklarda g├Âr├╝len b├Âbrek hastal─▒klar─▒n─▒n bir k─▒sm─▒n─▒ alaca─č─▒m─▒z tedbirlerle tamamen ├Ânlemek m├╝mk├╝n olabilir. ├ľrne─čin genel sa─čl─▒k ├Ânlemleri ile toplumda bademcik iltihaplar─▒n─▒ azaltarak akut nefritin ortaya ├ž─▒kmas─▒n─▒ engelleyebiliriz.

Do─ču┼čtan yap─▒ bozukluklar─▒n─▒, kronik nefritleri veya nefrotik sendromu tamamen ├Ânlemek m├╝mk├╝n de─čildir. Ancak bu durumlarda erken tan─▒ ile hastal─▒k tedavi edilebilir veya hi├ž de─čilse ilerlemesi durdurulabilir. ├ľrne─čin, gebelik s─▒ras─▒nda d├╝zenli ultrasonografi kontrol├╝ yap─▒l─▒rsa, idrar yollar─▒n─▒n ┼čekil bozukluklar─▒ bebek daha anne karn─▒ndayken tan─▒narak do─čumdan hemen sonra gerekli ├Ânlemler al─▒nabilir. ─░drar yolu iltihaplar─▒n─▒n ihmal edilmeden tedavi edilmesi ile de bunlar─▒n tekrarlamas─▒ ve b├Âbreklere zarar vermesi ├Ânlenebilir.

Ba┼ča d├Ântop

├çocuklarda b├Âbrek hastal─▒klar─▒n─▒n belirtileri nelerdir?

Bu belirtileri ┼č├Âyle s─▒ralayabiliriz:

- K─▒rm─▒z─▒ - kahverengi idrar

- G├Âz kapaklar─▒nda, y├╝zde ve bacaklarda ┼či┼člik

- Kar─▒n a─čr─▒s─▒, b├Â─č├╝r a─čr─▒s─▒

- ─░drar yanmas─▒

- S─▒k s─▒k idrara ├ž─▒kma

- Tuvalete yeti┼čememe ve idrar ka├ž─▒rma

- ─░drar─▒ f─▒┼čk─▒rtamama ve damla damla idrar yapma

- Ate┼č

- ├çok su i├žip, ├žok idrar ├ž─▒kma

- ─░drar miktar─▒n─▒n aniden azalmas─▒

- ─░┼čtahs─▒zl─▒k

- Tekrarlayan kusmalar

- Kilo al─▒m─▒n─▒n ve b├╝y├╝menin duraklamas─▒

- Halsizlik

- Solukluk

B├Âbrek ve idrar yolu hastal─▒klar─▒nda, yukar─▒da say─▒lan belirtilerden biri veya birka├ž─▒ ortaya ├ž─▒kabilir. Bazen belirtiler ├žok hafif olabilir ve ├žocu─ču fazla rahats─▒z etmez.

K├ť├ç├ťK BEL─░RT─░LER─░ D─░KKATE ALMAK ERKEN TANI Y├ľN├ťNDEN ├çOK ├ľNEML─░D─░R!

─░drar yolu iltihab─▒ nedir?

B├Âbreklerin ve idrar yollar─▒n─▒n iltihaplanmas─▒ ├žocuklarda s─▒k olarak rastlan─▒lan bir durumdur. Bu hastal─▒kta, mikroplar genellikle idrar yollar─▒n─▒n alt ucundan v├╝cuda girer ve idrar kesesi i├žinde ├žo─čal─▒r. ─░ltihaplanma, idrar kesesinde s─▒n─▒rl─▒ kalabilir veya baz─▒ durumlarda b├Âbreklere kadar da yay─▒labilir.

─░drar kesesi iltihaplar─▒nda s─▒k s─▒k idrar yapma, idrar yaparken yanma ve a─čr─▒, idrar ka├ž─▒rma, bazen kanamal─▒ idrar ve hafif ate┼č gibi belirtiler ortaya ├ž─▒kar. B├Âbrekler de iltihaplan─▒rsa ├žo─ču defa ate┼č daha y├╝ksek olur, b├Â─č├╝r a─čr─▒s─▒ da g├Âzlenebilir. B├Âbreklerin s─▒k s─▒k iltihaplanmas─▒, sonunda b├Âbrek yetersizli─čine yol a├žar. Bunu ├Ânlemek i├žin idrar yolu iltihaplar─▒n─▒n zaman─▒nda te┼čhis ve tedavi edilmesi gerekir. Zaman─▒nda te┼čhis, ├žocuklarda hafif de olsa idrar yapma ┼čikayetlerinin ciddiye al─▒nmas─▒ ile m├╝mk├╝nd├╝r.

─░drar yolu iltihab─▒, idrar yollar─▒ tamamen normal yap─▒da olan ├žocuklarda da ortaya ├ž─▒kabilir. Ancak, b├Âbreklerde veya idrar borular─▒nda kist, ta┼č, darl─▒k gibi bozukluklar varsa ya da idrar─▒n geri tepmesi s├Âz konusu ise iltihaplanma riski artar. Bu nedenle, idrar yolu iltihab─▒ ge├žiren ├žocuklar─▒n altta yatabilecek hastal─▒klar y├Ân├╝nden mutlaka ara┼čt─▒r─▒lmas─▒ gerekir. Baz─▒ durumlarda, iltihaplanmaya yol a├žan bozukluk ameliyatla ortadan kald─▒r─▒labilir.

Ba┼ča d├Ântop

─░drar─▒n geri tepmesi ne demektir?

─░drar b├Âbreklerden a┼ča─č─▒ya do─čru akar ve idrar kesesinde birikir. Normal ko┼čullarda, idrar kesesinden yukar─▒ya, yani b├Âbreklere do─čru idrar ge├ži┼či olmaz. Baz─▒ ├žocuklarda, idrar borusunun keseye girdi─či yerde do─ču┼čtan bir gev┼čeklik veya idrar kesesinin bo┼čalmas─▒nda g├╝├žl├╝k (├Ârne─čin, ├╝retrada perde nedeniyle) olabilir. Her iki durumda da, kesede biriken idrar geriye, b├Âbreklere do─čru ka├žar. ─░┼čte buna idrar─▒n geri tepmesi denir. ─░drar─▒n geri tepmesi mikroplar─▒n b├Âbreklere kolayca ula┼čmas─▒na ve iltihaplanmaya yol a├žar. Bunun ├Ânlenmesi i├žin uzun s├╝reli antibiyotik tedavisi, bazen de ameliyat gerekebilir.

Ba┼ča d├Ântop

Nefrit nas─▒l bir hastal─▒kt─▒r?

Nefrit, normalde v├╝cudumuzun savunma sisteminde g├Ârev yapan baz─▒ madde ve h├╝crelerin b├Âbrek dokusunda birikmesi sonucunda ortaya ├ž─▒kar.

Ba┼čl─▒ca iki ├že┼čit nefrit vard─▒r:

I. K─▒sa s├╝reli (akut) nefrit

II. S├╝regen (kronik veya m├╝zmin) nefrit

Akut nefrit, ├žocuklarda s─▒k rastlan─▒lan bir hastal─▒kt─▒r. Bademcik ve cilt iltihaplar─▒ndan sonra g├Âr├╝l├╝r. Kanl─▒ idrar ve g├Âz kapaklar─▒nda, y├╝zde ve bacaklarda ┼či┼člik ile kendini belli eder. Tansiyon y├╝kselmesi ve ge├žici b├Âbrek yetersizli─či ortaya ├ž─▒kabilir. Hastal─▒k, genellikle 1-2 hafta i├žinde d├╝zelir ve ├žo─ču defa b├Âbreklerde kal─▒c─▒ hasar b─▒rakmaz.

Kronik nefritler, bazen hi├ž belirti g├Âstermeden sinsi bir ┼čekilde ba┼člar; baz─▒ hastalarda ise kanl─▒ idrar ve v├╝cutta ┼či┼člik g├Âr├╝lebilir. Hastal─▒k y─▒llarca s├╝rebilir.

Ba┼ča d├Ântop

Nefrotik sendrom nedir?

Nefrotik sendrom, idrarda protein kayb─▒ ve v├╝cutta ┼či┼čmeyle seyreden bir hastal─▒kt─▒r. ├ço─ču defa kortizon ilac─▒ ile tedavi edilebilir. Ancak tedavi kesildikten sonra tekrarlayabilir. Bu hastal─▒k ├žocukluk ├ža─č─▒nda s─▒k s─▒k tekrarlarsa bile, hasta eri┼čkin ya┼ča ula┼čt─▒ktan sonra ├žo─ču defa b├Âbrekte hasar b─▒rakmadan tamamen iyile┼čir. Kortizon ile iyile┼čmenin nefrotik sendrom ├že┼čitleri de vard─▒r. Bunlarda ba┼čka tedavi y├Ântemleri denenir.

Ba┼ča d├Ântop

├çocuklarda kronik b├Âbrek yetmezli─či ortaya ├ž─▒kabilir mi?

Ne yaz─▒k ki, evet! Do─ču┼čtan olan b├Âbrek idrar yolu hastal─▒klar─▒nda, kronik nefritler sonucunda veya b├Âbrek iltihaplar─▒n─▒n tekrarlanmas─▒ ile ├žocuklar─▒n b├Âbrekleri de i┼č g├Âremez hale gelebilir. Bu durum ├žok ilerlerse ’son d├Ânem b├Âbrek yetersizli─či’ ad─▒n─▒ verdi─čimiz tablo ortaya ├ž─▒kar; zararl─▒ maddeler, tuzlar ve su v├╝cutta birikerek hayat─▒ tehdit eder. Hastal─▒─č─▒n bu safhas─▒nda diyaliz tedavisi veya b├Âbrek nakli yap─▒lmas─▒ gerekir.

Ba┼ča d├Ântop

├çocuklara da diyaliz ve b├Âbrek nakli yap─▒labilir mi?

Evet. G├╝n├╝m├╝zdeki teknik geli┼čmeler, diyaliz veya b├Âbrek naklinin ├žocuklara da uygulanabilmesine olanak sa─člam─▒┼čt─▒r.

Diyaliz tedavisi iki ┼čekilde yap─▒labilir.

I. Makine ile diyaliz (hemodiyaliz)

II. Kar─▒n zar─▒ndan diyaliz (periton diyalizi)

Hemodiyaliz i├žin, hastan─▒n haftada 2-3 defa 3-4 saat s├╝reyle hastanede makineye ba─članmas─▒ gerekir. Bu s─▒rada b├╝y├╝k damarlara i─čne ile girilerek v├╝cut d─▒┼č─▒na ├žekilen kan filtrelerden ge├žirilerek temizlenir. Periton diyalizi ise evde anne-baban─▒n yard─▒m─▒yla ya da b├╝y├╝k ├žocuklar─▒n kendileri taraf─▒ndan uygulanan bir y├Ântemdir. Hastan─▒n kar─▒n bo┼člu─čuna yerle┼čtirilen bir borudan s─▒v─▒ al─▒p verilerek yap─▒l─▒r. Periton diyalizi hastaneden uzakta bir ya┼čam imkan─▒ sa─člad─▒─č─▒ ve damar giri┼čimi gerektirmedi─či i├žin ├žocuklara daha uygun bir diyaliz y├Ântemidir.

Son d├Ânem b├Âbrek yetersizlikli ├žocuklar i├žin en iyi tedavi ┼čekli b├Âbrek naklidir. G├╝n├╝m├╝zde k├╝├ž├╝k ├žocuklara, hatta s├╝t ├žocuklar─▒na da b├Âbrek nakli yapmak m├╝mk├╝nd├╝r.

Ba┼ča d├Ântop

├çocuklar─▒ b├Âbrek hastal─▒klar─▒ndan korumak m├╝mk├╝n m├╝d├╝r?

Hem evet, hem de hay─▒r! ├çocuklarda g├Âr├╝len b├Âbrek hastal─▒klar─▒n─▒n bir k─▒sm─▒n─▒ alaca─č─▒m─▒z tedbirlerle tamamen ├Ânlemek m├╝mk├╝n olabilir. ├ľrne─čin genel sa─čl─▒k ├Ânlemleri ile toplumda bademcik iltihaplar─▒n─▒ azaltarak akut nefritin ortaya ├ž─▒kmas─▒n─▒ engelleyebiliriz.

Do─ču┼čtan yap─▒ bozukluklar─▒n─▒, kronik nefritleri veya nefrotik sendromu tamamen ├Ânlemek m├╝mk├╝n de─čildir. Ancak bu durumlarda erken tan─▒ ile hastal─▒k tedavi edilebilir veya hi├ž de─čilse ilerlemesi durdurulabilir. ├ľrne─čin, gebelik s─▒ras─▒nda d├╝zenli ultrasonografi kontrol├╝ yap─▒l─▒rsa, idrar yollar─▒n─▒n ┼čekil bozukluklar─▒ bebek daha anne karn─▒ndayken tan─▒narak do─čumdan hemen sonra gerekli ├Ânlemler al─▒nabilir. ─░drar yolu iltihaplar─▒n─▒n ihmal edilmeden tedavi edilmesi ile de bunlar─▒n tekrarlamas─▒ ve b├Âbreklere zarar vermesi ├Ânlenebilir.

Ba┼ča d├Ântop

├çocuklarda b├Âbrek hastal─▒klar─▒n─▒n belirtileri nelerdir?

Bu belirtileri ┼č├Âyle s─▒ralayabiliriz:

- K─▒rm─▒z─▒ - kahverengi idrar

- G├Âz kapaklar─▒nda, y├╝zde ve bacaklarda ┼či┼člik

- Kar─▒n a─čr─▒s─▒, b├Â─č├╝r a─čr─▒s─▒

- ─░drar yanmas─▒

- S─▒k s─▒k idrara ├ž─▒kma

- Tuvalete yeti┼čememe ve idrar ka├ž─▒rma

- ─░drar─▒ f─▒┼čk─▒rtamama ve damla damla idrar yapma

- Ate┼č

- ├çok su i├žip, ├žok idrar ├ž─▒kma

- ─░drar miktar─▒n─▒n aniden azalmas─▒

- ─░┼čtahs─▒zl─▒k

- Tekrarlayan kusmalar

- Kilo al─▒m─▒n─▒n ve b├╝y├╝menin duraklamas─▒

- Halsizlik

- Solukluk

B├Âbrek ve idrar yolu hastal─▒klar─▒nda, yukar─▒da say─▒lan belirtilerden biri veya birka├ž─▒ ortaya ├ž─▒kabilir. Bazen belirtiler ├žok hafif olabilir ve ├žocu─ču fazla rahats─▒z etmez.

B├ľBREK

B├Âbrekler karnymyzyn arka b├Âl├╝m├╝nde yer alan ve her biri yumruk b├╝y├╝kl├╝?├╝nde olan ve fasulye ?eklinde organlarymyzdyr.

B├ľBREK FONKSYYONLARI

B├Âbrekleriniz, kanymyzy nefron ady verilen milyonlarca mikroskobik filitre aracy?ylyyla temizleyerik idrar olu?turur. Ydrar daha sonra b├Âbreklerimizden mesaneye (idrar torbasyna) gelerek v├╝cudumuzdan i├žindeki i├ž ortamyn ├žo?unu kontrol eden ├╝├ž temel g├Âreve sahiptir.

1) V├╝cut Syvylarynyn d├╝zenlenmesi

Kany temizlemek ├╝zere b├Âbrek aterlerinden alyp genel dola?yma b├Âbrek venleri aracyly?yyla iletirler. V├╝cut syvylarynyn yyapysynyn ve hacminin dengesini, atyk ├╝r├╝nleri idrar ?eklinde atarak ve besin elektrolitleri (Tuzlar) kana geri vererek sa?larlar.

2) Kandan Atyk ├ťr├╝nlerin Uzakla?tyrylmasy

Atyk ├╝r├╝rler yiyeceklerdeki ve normal kas aktivitesi sonucu proteinlerin yykylmasyyla olu?ur. ├ťre, kreatinin gibi bu maddeler daha sonra idrarla atylyrlar.

3) Hormon ├ťretilmesi

Sa?lykly b├Âbrekler v├╝cudumuza hormon denen ├Ânemli kimyasal maddeler salarlar.

A) Kalsitriol: D vitaminin aktif bir formudur. Yiyeceklerde bulunan kalsiyumun (Kemikteki bir mineral) barsaklardan emilmesini sa?lar. Yeterli miktarda D vitamini olmady?ynda v├╝cut kemiklerden kalsiyum ├žalar ve kemik hastaly?yna yol a├žar.

B) Eritropoetin: Kemik ili?inde kyrmyzy kan h├╝crelerinin yapylmasyny sa?lar ve eksikli?inde kansyzlyk olur.

Bir B├Âbrek Problemi Nasyl anla?ylyr?

Ydrar yollary probleminin erken belirtileri dokularda ?i?meye yol a├žan syvy tutulumu, idrar sykly?y ve g├Âr├╝n├╝m├╝ndeki de?i?iklik, idrar yaparken yanma hissi, y├╝ksek tansiyon, ba? a?rysy ve yorgunluktur. A?ry bir?eylerin yolunda gitmedi?inin belirgin habercisidir fakat bazy ciddi durumlarda (nefritlerde, hipertansiyonda) a?rysyz olabilir.

Bu belirtilen bir kysmy di?er hastalyklarda da syk bulunur. Basit bir idrar tahlili ve kan testleri bir b├Âbrek uzmany tarafyndan ileri bir inceleme gerektiren b├Âbrek problemi olup olmady?yny aydynlatyr. B├Âbreklerin ek kapasitesi fazladyr. Hatta bazy ki?iler bir b├Âbrekle do?arlar ve k├Ât├╝ hi├žbir etki g├Âr├╝lmeyebilir. Ki?iler b├Âbrek fonksiyonlarynyn %30 uyla olduk├ža iyi idare edebilirler ancak total b├Âbek yetmezli?i tedavi edilmezse ├Âld├╝r├╝c├╝d├╝r.

B├Âbrek Yetmezli?i Nedir?

B├Âbrek yetmezli?i akut ve kronik olabilir. Temel fark yetmezli?in olma hyzy, ne kadar s├╝rd├╝?├╝ ve yetmezli?in kendisidir.

Akut b├Âbrek yetmezli?i saatler veya g├╝nler i├žinde ├žok hyzly ortaya ├žykar. Genellikle geri d├Ân├╝?├╝ml├╝d├╝r ve dializ yanlyzca b├Âbreklerin ├žaly?mady?y zamanlalrda gereklidir. Akut b├Âbrek yetmezli?i ├Ârne?in ?ok veya bir kazada yaralanma sonrasynda, bazy zehirlenme t├╝rlerinde ve b├Âbre?e giden damarlaryn tykanmasy veya yaralanmasy sonucunda olu?abilir.

Kronik b├Âbrek yetmezli?i (son d├Ânem b├Âbrek hastaly?y) b├Âbrekleri yava?├ža bozan ilerleyici bir hastalyktyr. Bu durum yyllar boyu s├╝rebilir ve hastalyk ├žok ilerleyene kadar belirtiler g├Âr├╝lmeyebilir.

Kronik B├Âbrek Yetmezli?inin Bazy Nedenleri:

┬Ě Yltihap ve b├Âbre?in filtre harabiyet (glomerulonefrit)

┬Ě B├Âbre?in bazy b├Âl├╝mlerinin enfeksiyonu (pyelonefrit)

┬Ě B├Âbreklere giden damarlaryn hasarlanmasy sonucu azalmy? kan akymy

┬Ě Diabet

┬Ě Hipertansiyon

┬Ě Normal b├Âbrek dokusunun yerini kistlerin almasy

Tedavi Se├ženeklerine Bir Baky?

Transplantasyon

B├Âbrek yetmezli?i tedavisinde transplantasyon (nakil) bir ├žok avantaj sa?lar. En ├Ânemlisi b├Âbrek fonksiyonlaryny normale d├Âd├╝r├╝r. Yki tip b├Âbrek transplantasyonu bulunmaktadyr.

*** Canlydan alynan transplant: Hastaya genellikle akrabasyndan alynan canly bir nakil

*** Kadavradan alynan transplant: Hastaya yakyn bir zamanda ├Âlen birinden b├Âbrek nakli

Transplantasyon b├╝y├╝k bir cerrahi giri?imi gerektirir ve bu syrada komplikasyonlar g├Âr├╝lebilir. Ayryca transplantasyondaki en ├Ânemli problem olan reddetme (rejeksiyon) her zaman g├Âr├╝lebilir. Bu nedenle transplant hastalarynyn ├Âm├╝rleri boyunca immunsupres├Âr ady verilen baskylayycy ila├žlary almalary gerekmektedir.

Bu ila├žlaryn ba?y?yklyk sistemini zayyflatma, kilo alymy, akne (sivilce olu?umu), y├╝zde kyllanma ?eklinde yan etkileri bulunmaktadyr. Ancak bu tedavi i├žin yeni geli?tirilen ila├žlarla bu yan etkiler azaltylmy?tyr.

Protein, tuz ve kaloriyle ilgili bazy kysytlamalar olsa da transplant hastasynyn diyetinin diyaliz hastasynynki kadar synyrly olmamasy artylar tarafynda yer alyr.

Transplant Avantajlary

┬Ě Transplant sa?lykly b├Âbrek gibi ├žaly?yr

┬Ě Hasta kendini “daha sa?lykly” hisseder

┬Ě Daha az diyet kysytlamasy

┬Ě Transplantasyon sonrasynda diyaliz olmamasy

Transplant Dezavantajlary

┬Ě Bir verici i├žin beklemek

┬Ě B├╝y├╝k cerrahi gerektirir

┬Ě B├Âb├Ârek reddi riski

┬Ě G├╝├žl├╝ ila├žlar alma gereklili?i

DYYALYZ

Diyaliz, kanynyzy temizleyen ve v├╝cudunuzdan atyk ├╝r├╝nleri, kimyasal maddeleri ve fazla syvyyy uzakla?tyran bir i?lemdir. Bu i?lemin yapylmasyyla ilgili iki temel se├ženek bulunmaktadyr. Bunlar hemodiyaliz ve periton diyalizidir. Diyalizin b├Âbrek yetersizli?ini tedavi etmeyece?ini ce sa?lykly b├Âbreklerin yapty?y ?eyi yapamayaca?yny aklynyzda tutmanyz ├Ânrmlidir. B├Âbrek yetersizli?inin tedavisinde ila├žlar ve diyet ├Ânemli bir yer tutmaya devam edecektir.

Hemodiyaliz

Hemodiyalizde, “yapay b├Âbre?e”, yani diyalizer denen ├Âzel bir filtre i├žeren bir makinaya ba?lanacaksynyz. Kanynyz bir s├╝re v├╝cudunuzun dy?ynda, bu makinanyn i├žinde dola?arak tekrar v├╝cudunuza d├Ânecek. Bu ger├žekle?tik├že atyk ├╝r├╝nler uzakla?tyrylyr.

Hemodiyaliz kanynyzy do?rudan temizledi?i i├žin kanynyza ula?yp onu uzakla?tyrmasy, temizlemesi ve sonra geri size iletmesi gerekir. Hastadan diyaliz├Âre giden ve geri gelen kan, hastaya ba?lanan ├╝├ž ?ekli olan diyaliz yollaryndan (plastik t├╝pler) biriyle ta?ynyr.

a) Fist├╝l: Bir ven arterin cildin hemen altynda, genellikle ├Ân kolda, birlr?tirilmesi, i?nenin giri?ini kolayla?tyrmak i├žin venin ?i?mesini sa?lar ve her tedaviden sonra uzakla?tyrylyr. Tedaviler syrasynda yanlyz k├╝├ž├╝k bir yara izi ve ?i?kinlik g├Âr├╝l├╝r.

b) Subklavyan Kan├╝l : Yumu?ak, plastik bir t├╝p k├Âpr├╝c├╝k kemi?in altyndan damara yerle?tirilir. Bu ciltten dy?ary ├žykar ve kullanylmady?y zaman a?zy kapatylarak yerinde byrakylyr.

c) ?ant: Bir ven arterin kol veya bacakta yary-kalycy yapay birlr?tirilmesi. ara ba?lantynyn u├žlary cilt y├╝zeyinde bulunur ve kullanylmady?y zaman kapatylyr.

FYST├ťL

Hastada; yeterli kan dola?ymyny sa?lamak i├žin, atar damarla toplar damaryn birle?tirilmesidir. Fist├╝l a├žyldyktan sonra hasta; 15-20 g├╝n i├žin, Pyhtyla?ma-Enfetsiyon-Kanama a├žysyndan yakyndan g├Âzlenir.

Pyhtyla?ma: Pyhtyla?mayy ├Ânlemek i├žin; fist├╝ll├╝ kola, sycak su ile pansuman yapylyr.

Enfeksiyon: Enfeksiyo durumunda; antiseptik sol├╝syonla b├Âlgeyi temizleyip, steril gazly bezle kapatmak ve antibiyotik kullanmak gerekir.

Kanama: Cerrahi m├╝dahale sonucunda fist├╝l yerinde; sycaklyk ve hematom (pyhtyla?my? kan kitlesi) g├Âr├╝l├╝rsa b├Âlgeye so?uk pansuman yapylyr.

Fist├╝l b├Âlgesi kyzaryklyk, ?i?kinlik y├Ân├╝nden g├Âzlenmelidir.

Fist├╝ll├╝ b├Âlgenin Korunmasy

┬Ě Fist├╝ll├╝ kolunuzla a?yr kaldyrmayynyz

┬Ě Kolunuzu ├žarpmalardan koruyunuz

┬Ě Fist├╝ll├╝ koldan kan aldyrmayynyz

┬Ě Fit├╝ll├╝ koldan tansiyon ├Âl├žt├╝rmeyiniz

┬Ě Fist├╝l├╝n ├╝zerine saat takmayynyz, dar kollu giyisiler giymeyiniz

┬Ě B├Âlgedeki derinin esnekli?ini i├žin yumu?atycy kremler kullanynyz

┬Ě Fist├╝l├╝n├╝z yeterince geli?mediyse b├Âlgeye sycak su pansumany yaparak aky?kanly?yn artmasyny ve damarlarynyzyn geli?mesini sa?layynyz. Fist├╝l├╝n├╝z a?yry geli?mi?se kesinlikle sycak su pansumany yapmayynyz.

┬Ě Fist├╝ll├╝ b├Âlgeyi temiz tutunuz.

┬Ě Fist├╝ll├╝ b├Âlgeyi so?uktan koruyunuz. Ky?yn gev?ek y├╝n eldiven giyiniz.

Hemodiyaliz Prensibi

Temel Prensip

Hemodiyaliz Nasyl Y?ler ?

Kan diyaliz├Âr (yapay b├Âbrek) olarak bilinen bir fitrede temizlenmek ├╝zere v├╝cut dy?yna ├žykarylyr. Diyaliz├Âr, sel├╝loz veya benzer bir ├╝r├╝nden yapylmy? yary-ge├žirgen bir membranyn bir tarafyndan kanyn di?er tarafyna dializatyn akmasy prensibine g├Âre i?ler. Diyalizat, normalde v├╝cutta bulunan fakat b├Âbrek yetersizlili?inde a?yry miktarlara varan mineral ve tuzlardan ayarlanmy? bir miktar i├žerir. Membranyn de?i?ik boyutlardaki k├╝├ž├╝k delikleri; kandaki fazla syvy ve maddelerin de?i?ik hyzlarda k├╝├ž├╝k monek├╝ller hyzly ve b├╝y├╝k olanlar daha yava?, ge├žerek kanda do?ru bir denge sa?lanana kadar diyalizata aktarylmasyny sa?lar.

Bir b├Âbrek makinasy, kan akymyny, basyncy ve de?i?im hyzyny ayalar. Herhangi bir zaman diliminde diyaliz├Ârde yanlyz ├žok az iktarda kan oldu?u i├žin, kan hastadan>dializere>hastaya yakla?yk d├Ârt saatte dola?yr. Tedavi genellikle haftada ├╝├ž keredir. Her hasta i├žin diyalizin zamany ve miktary programlanabilir. Tedavinin sykly?y ve s├╝resi elbette ki b├Âbrek yetersizli?inin derecesine ve uzakla?tyrylmasy gereken toksin (zehir) ve syvy miktaryna ba?lydyr.

Hemodiyaliz

Avantajlary

┬Ě Tedavi; E?itilmi? bir ekip tarafyndan y├╝r├╝t├╝l├╝r.

┬Ě Tedavi kysadyr: 4-6 saat her hafta 2-3 kez

Dezavantajlary

┬Ě Haftada bir├žok kez tedavi merkezine gitme s├╝resi

┬Ě Diyette potasyum, syvy ve proteinle ilgili pek ├žok kysytlama bulunmaktadyr.

HEMODYALYZLE YLGYLY OLASI SORUNLAR VE CEVAPLARI

┬Ě Y?ime Devam Edebilecekmiyim?

A?ry bir i?iniz yoksa ├žaly?abilmeniz gerekir. Kendinizi diyalizin birka├ž haftasynda ve tedaviye ba?lamadan hemen ├Ânce olduk├ža k├Ât├╝ hissedeceksiniz. 1-2 aylyk tedavi sonrasynda g├╝c├╝n├╝z tekrar yerine gelece?i i├žin kendinizi daha iyi hissedeceksiniz. Bazy hastalar ├žaly?ma saatlerini ayarlar: di?erleri ak?am ├╝stleri ve hafta sonlary diyalize girer.

┬Ě Diyaliz Tedavisi A?ryly Mydyr?

Y?ne sokma becerisini edindikten sonra diyaliz a?ryly de?ildir fakat rahatsyz edici olabilir. Tedaviler arasyndan biyo-kimyasal d├╝zeyleriniz y├╝kselip diyaliz syrasynda hyzla d├╝?er. Bu da sizin bayylacak gibi olmanyza, kendinizi genel olarak k├Ât├╝ hissetmenize, ba?a?rysy veya tedaviden sonra “t├╝kenmi?” hissetmenize neden olabilir. Bu duygular ├žabuk ge├žer ve bazy hastalar hemen hi├ž etkilenmezler. Semptomlar devam ederse diyaliz rejiminizde bir ayarlama yapmanyz gerekebilece?inden doktorunuza dany?malysynyz.

┬Ě Olasy Komplikasyonlar Nelerdir?

Syk g├Âr├╝len komplikasyonlar, kramp, tansiyon d├╝?├╝kl├╝?├╝, deri irritasyonu, kilo kayby ve ├╝retimdir (kanda atyk ├╝r├╝nlerin artmasy). Uzun vadedeki problem depresyon, anormal kemik erimeleri ve kemik a?rysyny i├žerebilir.

┬Ě Ya?amymyn Sonuna Kadar Dialize Gereksinimim Olacak My?

B├Âbrek fonksiyonunuz olmady?y s├╝rece bir diyaliz t├╝r├╝ne gereksiminiz olacaktyr. ├ço?u hasta b├Âbrek naklini umut etmektedir. Ne yazyk ki bazylary tybbi olarak uygun de?ildir. doktorunuz ├Âneride bulunacaktyr. E?er ba?aryly bir nakil olursa dializ tedavisi sona erecektir-dializ yok, renal diet yok, fakat hala ila├žlar olacaktyr.

┬Ě B├Âbrek Yetmezli?i Yle Ya?amak

Diyaliz hastasy olmak hayatynyz da bir d├Ân├╝m noktasydyr. 30 yyl ├Âncesinde bu tedaviler yapylmady?y i├žin ya?am m├╝mk├╝n olmuyordu. Modern typ sizin daha uzun s├╝re ve ├╝r├╝n vererek ya?amanyzy olasy kylar.

Hastalar olarak hepimiz youln her zaman kolay olmady?yny biliyoruz. Diyaliz artyk sizin ve ailenizin hayatynyn bir par├žasydyr. Onun sizi y├Ânetmesine izin vermeyin ama├ž sizin ya?am kalitenizin artty?y bir ya?amdan zevk almanyz gereklidir. Ystedi?iniz ?eyleri istedi?iniz ?ekilde yapma gibi ├Âzg├╝rl├╝klerinizin bir kysmyny yitireceksiniz fakat kazan├žlarynyzda var: tany?ty?ynyz di?er hastalarla arkada?lyklar, yeni de?erlerin ve deneyimlerin de?erini bilmek ve siz isterseniz di?erlerine yardym ederek doyum almak g├╝zel ?eylerdir.

KRONYK B├ľBREK HASTALARININ DYKKAT ETMESY GEREKEN NOKTALAR

┬Ě Her g├╝n; ayny tarty aleti ve ayny giyisi ile, saatte tartyylnyz.

┬Ě Alaca?ynyz g├╝nl├╝k syvy miktaryny ayarlayynyz. Bu miktaryn ├╝zerine ├žykmayynyz.

┬Ě Kan basyncynyzy syk syk kontrol ettiriniz.

┬Ě Diyet programynyza kesinlikle uyunuz.

┬Ě Yla├žlarynyzy ├Ânerilen miktarlarda ve zamanynda alynyz.

┬Ě M├╝mk├╝n olan syklykta (herg├╝n yada g├╝n a?yry) banyo yapynyz. Bilhassa fist├╝ll├╝ kolu iyice temizleyiniz.

┬Ě D├╝?me ve ├žarpmalarda kendinizi koruyunuz.

┬Ě Fist├╝l bakymynyza dikkat g├Âsteriniz.

┬Ě Size verilen hemodiyaliz programyna ve saatlerine mutlaka uyunuz.

B├Âbrekler ve idrar yollar─▒

Videolar:

1- Kad─▒n - erkek ├╝riner sistem anatomisi

2- Anatomi - en ├Ânemli fark

3- B├Âbrek

4- ─░drar yollar─▒ ve idrar ak─▒m─▒

v1.htmlv1.htmlv2.htmlv2.htmlv3.htmlv3.htmlv4k.htmlv4k.html

animasyonlara t─▒klay─▒n

B├Âbrekler insan v├╝cudunda kar─▒n arka duvar─▒ ile periton ad─▒ verilen kar─▒n zar─▒ aras─▒nda yerle┼čmi┼č, v├╝cudun i┼člevlerini yerine getirebilmesi i├žin hayati ├Ânem ta┼č─▒yan organlard─▒r. En ├Ânemli g├Ârevleri:

─░drar ├╝reterek kandaki zararl─▒ maddeleri ve a┼č─▒r─▒ su ile tuzu v├╝cuttan uzakla┼čt─▒rmak, b├Âylece insan─▒n hayatta kalabilmesini sa─člayan v├╝cut s─▒v─▒lar─▒n─▒n miktar ve i├žerik dengelerini korumak,

├ťretilen bu idrar’─▒ ├╝reter ad─▒ verilen idrar kanallar─▒ yolu ile mesaneye iletmek ve v├╝cuttan at─▒lmas─▒n─▒ sa─člamak,

V├╝cut i├žin hayati ├Ânem ta┼č─▒yan, ├Ârne─čin kan yap─▒m─▒n─▒ ya da kemiklerin normal yap─▒s─▒n─▒ korumas─▒n─▒ sa─člayan hormonlar ve kimyasal maddeler ├╝retmektir.

G├╝nl├╝k idrar miktar─▒ al─▒nan s─▒v─▒yla orant─▒l─▒ olarak ├žok de─či┼čkenlik g├Âsterse de g├╝nde

EN AZ 750 ml - 1 litre aras─▒nda idrar ├ž─▒kartmak gereklidir. Bu da 4 - 5 su barda─č─▒’na e┼čittir. Tek b├Âbrek insan─▒n t├╝m hayati fonksiyonlar─▒n─▒ yerine getirmesi i├žin yeterlidir ve bu ├Âzellik canl─▒ vericilerden b├Âbrek nakli yap─▒lmas─▒n─▒ olas─▒ k─▒lar.

toptop

..index2.html..index2.html

B├Âbrek Yetmezli─či

Genel Bilgiler

B├Âbrek karn─▒n arka b├Âlgesinde bulunan 100-150 gram a─č─▒rl─▒─č─▒nda bir organd─▒r. Normal ki┼čilerde sa─č ve solda olmak ├╝zere iki adet b├Âbrek bulunur. Toplumda yakla┼č─▒k 1000 ki┼činin bir tanesinde tek b├Âbrek vard─▒r. Tek b├Âbrekli olman─▒n ├Ânemli bir sak─▒ncas─▒ yoktur.

B├Âbreklerin i┼člevi

B├Âbre─čin ba┼čl─▒ca i┼člevleri v├╝cut su, tuz, kalsiyum dengesinin sa─članmas─▒, idrar arac─▒l─▒─č─▒ ile zararl─▒ maddelerin ve ila├žlar─▒n v├╝cuttan at─▒lmas─▒ ve hormon, ┼čeker metabolizmas─▒na olan katk─▒lar─▒d─▒r. B├Âbrek yetmezli─činde b├Âbre─čin bu i┼člevlerinde bozulma olur. B├Âbrek yetmezli─či ani (akut) veya sinsi (kronik) seyirli olmak ├╝zere iki ┼čekilde geli┼čebilir.

Akut b├Âbrek yetmezli─činin nedenleri

Çok sayıda neden vardır;

1. A─č─▒r kanama, kusma, ishal, yan─▒k sonucu kan bas─▒nc─▒nda d├╝┼čme

2. Gebelik: Kanamalar, gebelik zehirlenmesi, sa─čl─▒ks─▒z ko┼čullarda yap─▒lan d├╝┼č├╝kler

3. Kalp yetmezli─či

4. B├Âbrek hastal─▒klar─▒: Nefrit, b├Âbrek damar─▒n─▒n t─▒kanmas─▒

5. ─░drar yollar─▒nda t─▒kan─▒kl─▒k: Kanser, prostat b├╝y├╝mesi, ta┼ča ba─čl─▒ t─▒kanma

6. Ameliyatlardan, ├Âzellikle b├╝y├╝k ameliyatlardan sonra

7. ─░la├žlar: ─░la├žlara ba─čl─▒ akut b├Âbrek yetmezli─či s─▒k kar┼č─▒la┼č─▒lan bir sorundur, bu nedenle ila├žlar kesinlikle doktor denetiminde kullan─▒lmal─▒d─▒r.

8. Depreme ba─čl─▒ kas zedelenmeleri

Kronik b├Âbrek yetmezli─činin nedenleri

T├╝rk Nefroloji Derne─činin verilerine g├Âre;

1. Nefrit: B├Âbrek iltihab─▒d─▒r.

2. ┼×eker hastal─▒─č─▒

3. Hipertansiyon

4. Ta┼č, t─▒kanma, t├╝m├Âr gibi idrar yolu hastal─▒klar─▒

5. B├Âbrek kistleri

6. Di─čer nedenler

Belirti ve bulgular

Gece idrara kalkma, halsizlik, nefes darl─▒─č─▒, ├žarp─▒nt─▒, idrar miktar─▒nda azalma, hipertansiyon, el, ayaklar ve g├Âz etraf─▒nda ┼či┼čmedir. B├Âbrek yetmezli─činin erken d├Ânemlerinde belirtiler ├žok silik olabilir, tek belirti s─▒k gece idrara kalkma olabilir. Gece idrara kalkma ak┼čam ├žok s─▒v─▒ (├žay, su, karpuz…) alanlarda veya prostat hastal─▒─č─▒ olanlarda da g├Âr├╝lebilir. Gece idrara kalkan bir hastada ba┼čka bir neden yoksa bunun nedeni b├Âbrek yetmezli─či olabilir. Bu nedenle s─▒k s─▒k gece idrara kalkanlar─▒n mutlaka b├Âbrek yetmezli─či y├Ân├╝nden ara┼čt─▒r─▒lmalar─▒ gereklidir. Bu ama├žla kan ve idrar incelemeleri yap─▒lmal─▒d─▒r.

Tan─▒

B├Âbrek yetmezli─činin tan─▒s─▒ kanda ├╝re veya kreatinin isimli maddelerin ├Âl├ž├╝lmesi ile m├╝mk├╝nd├╝r. ─░drar incelemesi, radyolojik y├Ântemler, kan─▒n biyokimyasal incelemesi ve di─čer laboratuvar incelemeleri b├Âbrek yetmezli─činin nedenini anlamaya y├Âneliktir.

Tedavi

Akut ve kronik b├Âbrek yetmezliklerinde tedavi farkl─▒d─▒r. B├Âbrek yetmezli─či tedavisi hastan─▒n ├Âzelli─čine ve b├Âbrek yetmezli─čine yol a├žan hastal─▒─ča g├Âre de─či┼čir. Tedavi kesinlikle bir doktor denetiminde olmal─▒d─▒r. Tedavide en ├Ânemli nokta e─čer var ise kan bas─▒nc─▒ d├╝┼č├╝kl├╝─č├╝ veya y├╝ksekli─činin kontrol alt─▒na al─▒nmas─▒d─▒r. Beslenme, s─▒v─▒ ve tuz dengesinin sa─članmas─▒ ve ila├žlar di─čer tedavi y├Ântemleridir.

Akut b├Âbrek yetmezli─či olan hastalar─▒n b├Âbrekleri iyi ve yeterli tedavi ile genellikle d├╝zelir. B├Âbrek yetmezli─či ilerler ve kal─▒c─▒ hale gelirse ba┼čka tedavi y├Ântemleri gerekir:

1. Diyaliz

2. B├Âbrek nakli

Yorum ekle 12 Temmuz 2007

T├╝berk├╝loz(verem)

T├╝berk├╝loz(Verem)

Aktif t├╝berk├╝lozdan kendinizi koruyun

T├╝berk├╝lozun her yil, diger enfeksiyon hastaliklarindan daha fazla ├Âl├╝me neden oldugu d├╝s├╝n├╝lmektedir. ABD’deki 10-15 milyon kisi de dahil olmak ├╝zere t├╝m d├╝nyada 1.7 milyar kisinin t├╝berk├╝loz basili Mycobacterium tuberculosis (bir bakteri tipi) ile enfekte oldugu tahmin ediliyor.

Son zamanlarda, yeni vaka sayisi azalmistir, ancak hastaligin yayilmasinin kontrol altina alinmasi toplum sagligi a├žisindan kaygi konusu olmaya devam ediyor. Bu durum ├Âzellikle, daha ├Ânce t├╝berk├╝lozun tedavisinde kullanilan ila├žlarla iyilestirilemeyen hastaliga neden olan yeni t├╝berk├╝loz suslarinin ortaya ├žiktigi son on yil i├žin s├Âz konusudur.

Hastaligin yayilmasini kontrol altina almak i├žin birka├ž strateji gelistirilmistir. Bu stratejilerden biri de, yaygin bi├žimde y├╝r├╝t├╝len ve yeni aktif t├╝berk├╝loz vakalarinin sayisi ile ilaca diren├žli t├╝berk├╝loz sikliginin azalmasina yardimci olan ‘tedaviyi dogrudan g├Âzlemleme programi’dir. Bu programda saglik personeli ya da baska bir kisi, tedavi d├╝zenlemesinin hekimin re├žeteye yazdigi bi├žimde uygulandigindan emin olmak i├žin hastanin ila├ž almasini izler.

JAMA’da yer alan bir makalede belirtildigi gibi, Baltimore’da (Md) uygulanan programda 1981 yilinda 100.000 kiside 35.6 vaka olan t├╝berk├╝loz sikligi ├žarpici bir azalma g├Âstererek 1996 yilinda 100.000 kiside 14.9 vakaya d├╝sm├╝st├╝r. Bununla birlikte arastirmacilar, yeni verilere dayanarak, yeni enfeksiyonlarin ├Ânlenmesi i├žin bu programin gelistirilmesi gerektigini belirtiyorlar.T├╝berk├╝loz vakalarinin %32’sinin son zamanlarda edinilmis oldugunun belirlenmesi hastaligin bulasmasinin devam ettigini g├Âsteriyor

T├╝berk├╝loz Basili Nasil Bulasir?

Hastaligi, yalnizca aktif t├╝berk├╝loz bulunan kisiler bulastirir. Bu hastalar hapsirdiginda ya da ├Âks├╝rd├╝g├╝nde havaya sa├žilan mikroskopik damlaciklar araciligiyla hastalik yayilir. Damlaciklardaki mikroorganizmalar solunum yoluyla baskalarinin akcigerlerine yerlesebilir (bazen v├╝cudun baska b├Âl├╝mlerine de) ve ├žogalabilir.

KORUNMA:

T├╝berk├╝lozun ├Ânlenmesi m├╝mk├╝nd├╝r. ABD’de enfekte kisilerin erken d├Ânemde belirlenmesi ve ila├žla tedavi edilmesine y├Ânelik ├žabalar s├╝regelmektedir. Enfekte vakalarla yakin temasi olan kisiler genellikle, 6-12 ay s├╝reyle isoniazid ile tedavi edilmektedir. Koruyucu tedavi, yeni tani konmus t├╝berk├╝loz vakalari, HIV ile enfekte kisiler ve t├╝berk├╝lozun yaygin olarak g├Âr├╝ld├╝g├╝ ├╝lkelerden gelenlerle yakin temasta bulunanlar gibi aktif t├╝berk├╝loz gelismesi riski y├╝ksek olabilen, enfeksiyona iliskin kanit bulunan kisilere tavsiye edilmektedir.

TEDAVI:

T├╝berk├╝loz tedavisinin basarili olabilmesi i├žin, en az alti ay s├╝reyle 3 ya da 4 ila├žtan olusan bir kombinasyonun kullanilmasi gerekir. Tedavi, doktor hasta isbirligini gerektirir ve ila├ž direncini ├Ânlemek i├žin hastalar ├Ânerilen s├╝reden ├Ânce ilaci kesmemelidir.

├çOGUL DIREN├çLI T├ťBERK├ťLOZ:

Hastalar, enfeksiyonun tam olarak kontrol altina alinmasi i├žin gereken 6-12 ay s├╝reli tedaviyi yarim biraktiginda ├žogul diren├žli t├╝berk├╝loz gelisebilir. Mikroorganizmalar belirli ila├žlara karsi diren├ž gelistirdiginde hastaligin kontrol altina alinamama olasiligi arttigindan, artik bu ila├žlarla tedavi uygulanamaz.

ENFEKSIYONA KARSILIK AKTIF T├ťBERK├ťLOZ:

T├╝berk├╝loz basiliyle enfekte olan bir├žok kiside hi├žbir zaman aktif t├╝berk├╝loz gelismez. Enfekte kisilerin yasamlarinda aktif t├╝berk├╝loz gelisme olasiligi ortalama %10′dur. HIV enfeksiyonu gibi baska tibbi durumlar nedeniyle bagisiklik sistemi zayiflamis kisiler, t├╝berk├╝loz basillerinin v├╝cut savunmasini yok edip aktif hastaliga yol a├žmasina daha yatkindir.

T├╝berk├╝loz Testi

V├╝cudunuz islevsel a├židan normal oldugunda, bakteri ve vir├╝s gibi hastalik yapan mikroplara karsi ├žogu zaman g├╝├žl├╝ bir tepki g├Âsterir. Ilk temastan sonra, bagisiklik sistemi genellikle mikrobun ├Âzelliklerini “hatirlar”, b├Âylece ayni tip bir mikropla tekrar karsilastiginda daha hizli tepki verebilir. Bazen, hastaliga yol a├žan mikroba iliskin bu t├╝r bir “hafiza”nin bulunup bulunmadigini g├Ârmek i├žin test yapilmasi m├╝mk├╝nd├╝r; b├Âylece kisinin daha ├Ânce mikropla karsilasip, bagisiklik sisteminde bir tepki gelistirip gelistirmedigi anlasilabilir. JAMA’da yayimlanan bir makalede, t├╝berk├╝loza yol a├žan bakterilerle temas sonrasi olusan bagisiklik sisteminin “hafiza”sini sinayan y├Ântemlerin etkililigi ele alinmistir.

T├ťBERK├ťLOZ I├çIN T├ťBERKILIN TESTI:

T├╝berk├╝lin testinde, Mycobacterium tuberculosis’den (t├╝berk├╝loza neden olan bakteri) elde edilen saflastirilmis protein (t├╝berk├╝lin) kullanilarak, kisinin daha ├Ânce bu bakteriyle temas edip etmedigine bakilir. T├╝berk├╝lin, bir igne ile ├žizilen derinin i├žine koyulur. T├╝berk├╝lin, sadece bir protein ekstresidir ve ger├žekte t├╝berk├╝loza neden olan bakterileri i├žermediginden, hastaliga yol a├žmaz. ├çizilen yerde sert bir kabariklik olusursa, test sonucunun “pozitif” oldugu kabul edilebilir. Derideki tepkinin pozitif kabul edilmesi, bu kabarikligin b├╝y├╝kl├╝g├╝ne baglidir. Doktor derinin tepkisini degerlendirirken, kiside insan bagisiklik eksikligi vir├╝s├╝ (HIV) enfeksiyonu bulunmasi gibi, tepkinin d├╝zeyini etkileyebilen baska fakt├Ârleri de dikkate alir. T├╝berk├╝lin i├žeren igneyle ├žizilmesinden 48-72 saat sonra deri incelenir. Sonu├ž pozitifse, doktorunuz g├Âg├╝s r├Ântgeni ├žekilmesi ve bakteri bulunup bulunmadigini g├Ârmek amaciyla balgam incelemesi gibi baska testlerin yapilmasini isteyebilir.

KIMLER RISK TASIMAKTADIR?

Akciger t├╝berk├╝lozu, genellikle hastanin ├Âks├╝rme ve hapsirmasiyla ├ževreye yayilir. Enfeksiyonun bulasmasi, ├žogu zaman uzun s├╝reli temastan sonra ger├žeklesir. Asagidaki ├Âzelliklere sahip kisiler, t├╝berk├╝loz bulasmasi y├Ân├╝nden risk tasimaktadir:

Hastaligin aktif evrede oldugu biriyle birlikte yasayanlar

T├╝berk├╝lozun nispeten yaygin oldugu ├╝lkelerden g├Â├ž edenler

Bagisiklik sistemleri zayiflamis (AIDS ya da kanser hastalari) olan ve bakteriyle temas eden kisiler

├çok yasli ve olasilikla saglik durumlari ├žok iyi olmayan ve bakteriyle temas eden kisiler

Toplu yasanan kurumlarda (akil hastaneleri, cezaevi) ve uzun s├╝reli bakim merkezlerinde (huzurevleri) kalanlar

Yoksullar ve evsizler gibi beslenme bozuklugu olan (yeterli besin alamayan) kisiler

Alkol ve madde bagimlilari

Saglik hizmetinde ├žalisanlar

Risk tasiyorsaniz test yaptirmaniz ├Ânemlidir. Test sonucunun pozitif olmasi durumunda, aktif hastaliga yakalanma olasiligini azaltmak i├žin doktorunuz ├Ânleyici tedavi ├Ânerebilir.

T├ťBERK├ťLOZUN EVRELERI:

Test sonucunun pozitif olmasi, bakteriye maruz kaldiginiz ve v├╝cudunuzun enfeksiyona tepki g├Âsterdigi anlamina gelir. Pozitif sonu├ž, mutlaka “aktif” t├╝berk├╝loz ge├žirmekte oldugunuzu g├Âstermez. ├ľrnegin ABD’de, t├╝berk├╝lin testi pozitif bulunan kisilerin sadece yaklasik %10′unda ileride aktif hastalik gelismektedir. Daha ├žok, bagisiklik sistemi zayiflamis kisilerde (bakteriyle ilk temasin ├╝zerinden yillar ge├žmis olsa da) aktif evreye ge├žme olasiligi bulunur. T├╝berk├╝lozun aktif evresinde olan kisiler, baskalarina bakteri bulastirabilirler.

Cinsel Yolla Bula┼čan Hastal─▒klar

Cinsel Yolla bula┼čan hastal─▒klar sizin de sorununuz.

├ľnlem al─▒n !

Cinsel yolla bula┼čan hastal─▒klar yaln─▒z ┬Ĺdi─čer┬ĺ insanlar─▒n hastal─▒─č─▒ de─čildir. B├Âyle d├╝┼č├╝n├╝rsek, yakalanma ihtimalimiz daha da artar. Bu hastal─▒klar kad─▒n ve erkekleri, do─čacak ├žocuklar─▒n─▒ ve yak─▒n ├ževrelerini etkiler. Cinsel yolla bula┼čan hastal─▒klardan uzak durmak i├žin bu hastal─▒klar─▒n neler oldu─čunu, nas─▒l korunulaca─č─▒n─▒ ve belirtilerini bilmek gereklidir.

Cinsel yolla bula┼čan hastal─▒klar, kad─▒nlara erkeklerden daha fazla etki yapar. Bu hastal─▒klar─▒n ├žo─ču tedavi edilebilir. Tedavi edilmediklerinde ise, k─▒s─▒rl─▒ktan ├Âl├╝me dek pek ├žok olumsuz sonuca yol a├žabilirler. Anne karn─▒ndaki bebekler ya da yeni do─čmu┼č ├žocuklar i├žin de tehlike olu┼čtururlar.

Cinsel yolla bula┼čan hastal─▒klar nelerdir?

Gonore (Bel so─čuklu─ču) :

Erkeklerde s─▒k ve yanmal─▒ idrar yapma ve ak─▒nt─▒; kad─▒nlarda ak─▒nt─▒, adet d├╝zensizli─či, s─▒k ve yanmal─▒ idrara ├ž─▒kma belirtileriyle tan─▒n─▒r.

Cinsel yolla bula┼čan hastal─▒klar─▒n en s─▒k rastlan─▒lan─▒d─▒r. Kar─▒n i├ži iltihaplar─▒na, k─▒s─▒rl─▒─ča ve ├╝reme organlar─▒nda apselere neden olur. Gebe kad─▒nda, do─čum kanal─▒ndan bebe─če bula┼čabilir. Yeni do─čan bebekte k├Ârl├╝k, zat├╝rre gibi hastal─▒klara yol a├žar. Hastal─▒k bula┼čt─▒ktan 2-3 hafta sonra belirtiler ba┼člar. Tedavisi kolay bir hastal─▒kt─▒r.

Sifiliz (Frengi) :

B├╝t├╝n v├╝cudu etkileyen bir hastal─▒kt─▒r. Erken fark edildi─činde tedavi edilebilir. Annede varsa bebe─če de ge├žebilir. Hastal─▒─č─▒ yapan etkenin v├╝cuda giri┼č yerinde ┼či┼čkin ve a─črs─▒z bir yara ile kendini belli eder. Tedavi edilmeyip ilerlerse,sinir sistemine zarar vererek k├Ârl├╝─če ya da sa─č─▒rl─▒─ča yol a├žar. Kalp kas─▒na zarar vererek kalp hastal─▒klar─▒na neden olur. V├╝cudun ├že┼čitli yerlerinde t├╝m├Âr olu┼čumuna ve ├Âl├╝me neden olabilir.

┼×ankroid (Yumu┼čak ├ç─▒ban) :

├ťreme organlar─▒nda a─čr─▒l─▒ yaralarla kendini belli eder. Genellikle yaraya yak─▒n kas─▒kta olu┼čan ┼či┼člikler zamanla b├╝y├╝r ve i├žindeki iltihap akar. Tedavisi kolayd─▒r.

Klamidya :

Kad─▒nlarda sar─▒ k├Âp├╝kl├╝ bir ak─▒nt─▒ ile kendini belli eder. Erkeklerde yanmal─▒ idrara ├ž─▒kma ve sar─▒ ak─▒nt─▒ ile belli olur. Kad─▒nlarda kar─▒n i├žinde yayg─▒n iltihaplanmalara yol a├žar. Bu durum k─▒s─▒rl─▒─ča, ├╝reme organlar─▒nda apselere neden olur. Gebe kad─▒nlarda y├╝ksek ate┼č, d├╝┼č├╝k ve ├Âl├╝ do─čuma yol a├žar. Do─čum s─▒ras─▒nda bebek, annenin do─čum kanal─▒ndan mikrobu alabilir ve akci─čerlerinde ya da g├Âzlerinde iltihaplar olu┼čabilir. Tedavisi kolayd─▒r.

Trichomonas :

Ye┼čil ve k├Ât├╝ kokulu bir ak─▒nt─▒ ile belli olan bir hastal─▒kt─▒r. Kad─▒nda t├╝plerde iltihaplanmaya neden olarak ge├žici k─▒s─▒rl─▒─ča yol a├žabilir. Tedavisi kolayd─▒r.

Herpes (Genital u├žuk) :

├ťreme organlar─▒nda ka┼č─▒nt─▒l─▒ ve a─čr─▒l─▒, u├žuk ┼čeklinde sivilceler g├Âr├╝l├╝r ve bunlar ├žok a─čr─▒l─▒ yaralara d├Ân├╝┼č├╝r. Kendili─činden iyile┼čir, ancak tekrarlar. Tedavisi zordur. ─░drar yollar─▒nda hastal─▒klara, menenjite, kad─▒nlarda rahim a─čz─▒ kanseri ve d├╝┼č├╝klere neden olur. Bebek do─čarken, do─čum kanal─▒ndan hastal─▒─č─▒ alabilir. G├Âzleri, deriyi ve sinir sistemini etkiler, bebek ├Âl├╝m├╝ne yol a├žabilir.

├ťreme organ─▒ si─čilleri ve deri kabar─▒kl─▒klar─▒ :

D─▒┼č ├╝reme organlar─▒nda, haznede, makat ve idrar kanal─▒n─▒n d─▒┼ča yak─▒n k─▒s─▒mlar─▒nda g├Âr├╝len, a─čr─▒s─▒z, karn─▒bahar g├Âr├╝n├╝m├╝nde et k├╝meleri belirtisi ta┼č─▒r. Tedavisi m├╝mk├╝n, ancak zordur. Tedavisi edilmezse k├╝meler b├╝y├╝yerek ├ževre organlara zarar verir. Do─čum yolunu, idrar kanal─▒n─▒, makat─▒ t─▒kayabilir. Do─čum s─▒ras─▒nda anneden bebe─če bula┼čabilir ve bebe─čin solunum yolunda si─čiller olu┼čarak solunum s─▒k─▒nt─▒s─▒na yol a├žabilir.

Hepatit ┬ľ B

Su ve besinlerle bula┼čan sar─▒l─▒k tipleri oldu─ču gibi kan ├╝r├╝nleriyle ve cinsel temasla ge├žen sar─▒l─▒k t├╝rleri de vard─▒r. Hepatit B bunlardan biridir. Karaci─čerde b├╝y├╝me ve hassasl─▒k, idrar renginde koyula┼čma ve sar─▒l─▒k, ate┼č, kusma gibi belirtileri vard─▒r. Hastal─▒─č─▒n salg─▒n oldu─ču yerlerde a┼č─▒ yap─▒labilir. Karaci─čer iltihab─▒,siroz, karaci─čerde kanser ve ├Âl├╝me neden olabilir. Kesin tedavisi yoktur. V├╝cudu g├╝├žlendirici tedavi, hastal─▒─č─▒n zarar─▒n─▒ azalt─▒r.

HIV-A─░DS :

Cinsel yolla bula┼čan vir├╝slerden biridir. HIV ta┼č─▒yan kanla veya kana temas etmi┼č ara├žlar yoluyla da bir insandan di─čerine ge├žebilir. Anneden bebe─če, hamilelik d├Âneminde, do─čum s─▒ras─▒nda ya da s├╝tle bula┼čabilir. HIV v├╝cuda girdikten 3 ay sonra ┬ĹELISA┬ĺ testi ile saptan─▒r. ─░nsana bula┼čan HIV vir├╝s├╝ bazen hi├ž hastal─▒k yapmayabilir. Ancak vir├╝s├╝ ta┼č─▒yanlar ba┼čkalar─▒na bula┼čt─▒rabilir.

HIV┬ĺin neden oldu─ču hastal─▒─ča AIDS denmektedir. AIDS, tedavisi olmayan bir hastal─▒kt─▒r. V├╝cudun mikroplara kar┼č─▒ korunma sistemini bozarak b├╝t├╝n v├╝cudu etkiler ve ba┼čka hastal─▒klar─▒n olu┼čmas─▒na neden olur. HIV v├╝cuda girdikten 5-10 y─▒l sonra ortaya ├ž─▒kabilir. Hastal─▒─č─▒n ├ž─▒kma belirtileri aras─▒nda s├╝rekli halsizlik, nedeni bilinmeyen uzun s├╝reli ate┼č, kilo kayb─▒, gece terlemeleri, cinsel organlarda uzun s├╝reli yaralar ve tedavi ile ge├žmeyen mantarlar, zat├╝rre say─▒labilir. V├╝cudu g├╝├žlendiren tedavilerle hastan─▒n ya┼čam─▒ uzat─▒l─▒r.

HIV, vir├╝s├╝ ta┼č─▒yan ki┼činin kulland─▒─č─▒ klozet, bardak ya da ├žat─▒l, ka┼č─▒k ile bula┼čmaz. Vir├╝s, tokala┼čma, kucakla┼čma, ├Âpme ile bula┼čmaz. Ancak a─čz─▒ a─č─▒za ├Âp├╝┼čmede kanamaya yol a├žacak sert ├Âp├╝┼čmeler, a─č─▒zdaki yaralar, di┼č f─▒r├žalanmas─▒ s─▒ras─▒nda di┼č etlerinin kanam─▒┼č olmas─▒ bula┼čmaya neden olabilir.

HIV vir├╝s├╝ sivrisinek ya da b├Âcekler vas─▒tas─▒ ile insanlara bula┼čamaz. HIV vir├╝s├╝, t├╝k├╝r├╝k, g├Âzya┼č─▒, ter aks─▒r─▒k, ├Âks├╝r├╝k, idrar ve d─▒┼čk─▒yla bula┼čmaz.

Bula┼čma yollar─▒

En s─▒k g├Âr├╝len bula┼čma yolu, korunmas─▒z cinsel ili┼čkilerdir.

Cinsel yolla bula┼čan hastal─▒klardan korunabilmek i├žin,

Cinsel yolla bula┼čan hastal─▒klardan korunabilmek i├žin, ne ┼čekillerde bula┼čt─▒klar─▒n─▒ ve g├╝venli cinselli─čin ne oldu─čunu bilmek gerekir. Cinsel ili┼čki s─▒ras─▒nda, erke─čin penisinin veya kad─▒n─▒n salg─▒s─▒n─▒n (hazne s─▒v─▒s─▒n─▒n) di─čer e┼čin a─čz─▒, vaginas─▒ veya an├╝s├╝yle temas─▒, bula┼čmaya neden olabilir. Kucakla┼čma, sar─▒l─▒p yatma, ├Âp├╝┼čme, masaj, elle ok┼čama ve mast├╝rbasyon g├╝venli yollard─▒r. En g├╝venli yol vaginal (penis-hazne ili┼čkisi), anal (arkadan ili┼čki) ve oral (a─č─▒zla) cinsel ili┼čki s─▒ras─▒nda kondom (prezervatif) kullanmakt─▒r.

Penis vagina (hazne) ile temas etti─činde, cinsel yolla bula┼čan hastal─▒klar meniden vagina dokusuna veya vagina salg─▒s─▒ndan penisteki idrar deli─činin u├ž k─▒sm─▒na bula┼čabilir. Vaginada veya peniste yara varsa, bula┼čma kan ile vagina dokusuna veya penisteki idrar deli─činin u├ž k─▒sm─▒na olabilir.

Penisten akan s─▒v─▒ veya meni a─č─▒zla temas etti─činde, cinsel yolla bula┼čan hastal─▒klara yakalanma ihtimali vard─▒r. A─č─▒zda kanama veya yara varsa, bula┼čma ihtimali artar. Ayn─▒ ┼čekilde a─č─▒z, vagina salg─▒s─▒ ile temas etti─činde de bula┼čma olabilir. Ayr─▒ca a─čz─▒n, cinsel organlar ve an├╝s ├ževresindeki deri ile temas─▒nda parazitler bula┼čabilir.

Anal (arkadan) cinsel ili┼čkide, cinsel yolla bula┼čan hastal─▒klar meniden an├╝s dokusuna veya an├╝s dokusundaki kandan penisteki idrar deli─činin u├ž k─▒sm─▒na ge├žebilir.

Frengi, Hepatit B ve HIV i├žin di─čer bir bula┼čma ┼čekli , kan yoluyla bula┼čmad─▒r. Hasta ki┼čiden kan nakli, hastayla ayn─▒ i─čnenin veya ayn─▒ tra┼č b─▒├ža─č─▒n─▒n kullan─▒lmas─▒ mikrobun bula┼čmas─▒na neden olur. ─░yi temizlenmemi┼č manik├╝r-pedik├╝r ara├žlar─▒, di┼č ve kad─▒n do─čum muayenesi ara├žlar─▒ da bula┼čmaya yol a├žar.

Cinsel yolla bula┼čan hastal─▒klar─▒n bula┼čma tehlikesi, e┼č say─▒s─▒nda art─▒┼čla birlikte artar. Paral─▒ cinsel ili┼čkiye girenler, korunmak i├žin daima kondom (prezervatif) kullanmal─▒ ve bula┼čmaya yol a├žacak davran─▒┼člardan ka├ž─▒nmal─▒d─▒r.

Korunma Yollar─▒

Cinsel ili┼čki s─▒ras─▒nda cinsel yolla bula┼čan hastal─▒klardan korunmay─▒ sa─člayacak tek y├Ântem kondom (prezervatif) kullanmakt─▒r. Sperm ├Âld├╝r├╝c├╝ krem, k├Âp├╝k ve fitillerin (spermisitler) de baz─▒ mikroplara kar┼č─▒ KISMEN koruyuculu─ču vard─▒r. Ancak bu maddeler tek ba┼č─▒na korunmay─▒ sa─člamaz. E─čer spermisitler ve kondom birlikte kullan─▒l─▒rsa korunma oran─▒ artar.

Cinsel ili┼čkide bulunmamak da bir korunma yolu say─▒l─▒r.

Frengi, Hepatit B ve HIV i├žin, kanla bula┼čma yoluna dikkat edilmeli ve gerek kuaf├Âr ve berber salonlar─▒ndaki ara├ž gerecin, gerekse eczane ve sa─čl─▒k kurulu┼člar─▒ndaki hizmet ama├žl─▒ ara├ž gerecin temizli─činden emin olunmal─▒d─▒r.

├ľzellikle ├╝reme organlar─▒nda meydana gelen yara, bere, sivilce ya da ka┼č─▒nt─▒yla olu┼čan tahri┼člerin hemen tedavi edilmesi, bula┼čma tehlikesini azalt─▒r.

Korunma yollar─▒ndan bir di─čeri, a┼ča─č─▒daki belirtileri tan─▒mak ve ki┼čide ya da e┼činde g├Âr├╝ld├╝─č├╝ taktirde, derhal bir sa─čl─▒k kurulu┼čun ba┼čvurmakt─▒r. C─░NSEL YOLLA BULA┼×AN HASTALI─×I OLANLARIN E┼×LER─░N─░N DE MUTLAKA TEDAV─░ ED─░LMES─░ GEREK─░R.

Belirtiler :

Erkeklerde ;

S─▒k idrara ├ž─▒kma ve idrarda yanma, a─čr─▒

Penisten idrar sonras─▒ veya s├╝rekli ak─▒nt─▒

Penis y├╝zeyinde a─čr─▒l─▒ ├╝lserler ve kas─▒klarda elle hissedilen sertlikler

Kad─▒nlarda ;

─░drara ├ž─▒kmada a─čr─▒ ve yanma, s─▒k idrara ├ž─▒kma

Hazneden koyu renkli ve k├Ât├╝ kokulu ak─▒nt─▒

Her iki cinste ;

insel birle┼č s─▒ras─▒nda ya da cinsel organlarda s├╝rekli a─čr─▒

S─▒k ├Âl├╝ do─čumlar

├ťreme organlar─▒nda si─čiller

├ťreme organlar─▒nda u├žu─ča benzer d├Âk├╝nt├╝ler, ┼čiddetli a─čr─▒

Makat veya perine (bacaklar─▒n aras─▒nda kalan ve ├╝reme organlar─▒n─▒ ├Ârten kas dokusu) b├Âlgesinde apseler

D├╝zenli aral─▒klarla tekrarlanan kanser taramalar─▒ (kad─▒nlarda pap smear testi), erken te┼čhis i├žin ├Ânemlidir.

Yine ├žok bula┼č─▒c─▒ olan ve ├Âl├╝me yol a├žan Hepatit-B vir├╝s├╝ne kar┼č─▒ a┼č─▒lanma ├Ânemlidir. Her iki cinste de ak─▒nt─▒lara dikkat etmek ve g├Âr├╝ld├╝─č├╝nde hekime ba┼čvurmak gerekir. Erkekte ve kad─▒nda koyu renkli ve kokulu ak─▒nt─▒lar cinsel yolla bula┼čan hastal─▒klar─▒n belirtisidir. .

Aids

HIV / A─░DS epidemisi 1970┬ĺlerin sonu 80┬ĺlerin ba┼č─▒nda Kuzey Amerika, Latin Amerika, Karayibler, Sahra alt─▒ Afrika, Bat─▒ Avrupa, Avustralya ve Yeni Zellanda┬ĺdan ba┼člad─▒. 1980┬ĺlerin sonunda Kuzey Afrika, Orta - Do─ču, G├╝ney - G├╝neydo─ču - Do─ču Asya ve Pasifik k─▒y─▒lar─▒na yay─▒ld─▒. 1990┬ĺlar─▒n ba┼č─▒nda siyasal de─či┼čimlerin de etkisiyle Do─ču Avrupa ve Orta Asya┬ĺy─▒ da etkilemeye ba┼člad─▒. Her biri kendine ├Âzg├╝ niteli─▒i ve etkinli─▒i olan epidemilerin vard─▒─č─▒ nokta art─▒k pandemi olarak kabul edilmektedir.

Pandemi, ├╝lkeleri / b├Âlgeleri farkl─▒ ┼čiddette etkileyerek son derece karma┼č─▒k bir hal alm─▒┼č, bir mozaik gibi farkl─▒ bir doku olu┼čturmu┼čtur. Bu farkl─▒la┼čman─▒n temelini s─▒k g├Âr├╝len bula┼č yolu, co─črafi yap─▒, HIV subtipleri, ya┼č, cins, sosyo-ekonomik ko┼čullar, ya┼čam tarz─▒, HIV yay─▒lma potansiyeli ve h─▒z─▒ gibi fakt├Ârlerdeki farkl─▒l─▒klar olu┼čturmaktad─▒r. Global olarak HIV pandemisinin k─▒talar aras─▒nda yay─▒lmaya devam editti─čini; bununla birlikte HIV insidans─▒n─▒n baz─▒ ├╝lkelerde d├╝┼čmeye ba┼člad─▒─č─▒n─▒ g├Âr├╝yoruz.

HIV / A─░DS ile ya┼čayan ki┼či say─▒s─▒ 1990 da 10 milyon iken 1996 ortalar─▒nda 27.9 milyona, 1999 sonunda 33.6 milyona ├ž─▒km─▒┼čt─▒r. HIV ile infekte ki┼čilerin b├╝y├╝k ├žo─čunlu─ču ( %95)

geli┼čmekte olan ├╝lkelerde ya┼čamaktad─▒r. Bu ├╝lkelerde, fakirli─čin yan─▒ s─▒ra sa─čl─▒k sistemleri ve vir├╝s├╝n yay─▒lmas─▒n─▒ ├Ânleyecek korunma ├Ânlemlerini sa─člayacak kaynaklar yetersiz oldu─ču i├žin infeksiyon oranlar─▒n─▒n artmas─▒ beklenmektedir. HIV ile infekte toplam n├╝fusun % 70┬ĺi Sahra alt─▒ Afrika┬ĺda ya┼čamaktad─▒r. Bu b├Âlgede 23.3milyon ki┼či HIV den etkilenmi┼č, aileler da─č─▒lm─▒┼č, gen├ž n├╝fus azalmaya ba┼člam─▒┼č, ├╝retim d├╝┼čm├╝┼č durumdad─▒r. Afrika┬ĺn─▒n d─▒┼č─▒nda epideminin en y├╝ksek oldu─ču yerlerden biri Karayiblerdir. Orta-do─ču, g├╝neydo─ču / do─ču Asya┬ĺda da tehlike ├žanlar─▒ ├žalmaktad─▒r. Epideminin bu b├Âlgede daha ge├ž ba┼člamas─▒ avantaj sa─člamakla birlikte HIV ile ya┼čayan ki┼či say─▒s─▒ 6.5 milyonu bulmu┼čtur. Do─ču Avrupa ve orta Asya HIV infeksiyonunun en h─▒zl─▒ yay─▒ld─▒─č─▒ b├Âlgelerdir. Toplam olgu 360.000 olmakla birlikte, bu b├Âlge 1999 y─▒l─▒nda d├╝nyan─▒n en dik HIV infeksiyonu grafi─čini ├žizmi┼čtir.

Epideminin ba┼člang─▒c─▒ndan itibaren 16.3 milyon ki┼či A─░DS nedeniyle hayat─▒n─▒ kaybetmi┼čtir. Geli┼čmi┼č ├╝lkelerde antiretroviral tedavinin A─░DS┬ĺe ba─čl─▒ ├Âl├╝mleri azaltmas─▒na ra─čmen 1999 y─▒l─▒, 2.6 milyon ├Âl├╝mle, epideminin ba┼člang─▒c─▒ndan beri ├Âl├╝mlerin en y├╝ksek oldu─ču y─▒l olmu┼čtur. Dikkat ├žeken bir nokta da geli┼čmi┼č ├╝lkelerde A─░DS┬ĺe ba─čl─▒ ├Âl├╝m h─▒z─▒n─▒n d├╝┼č├╝┼č├╝d├╝r. Amerika Birle┼čik Devletleri┬ĺnde A─░DS┬ĺe ba─čl─▒ ├Âl├╝mler 1996 - 1997 y─▒llar─▒ aras─▒nda % 42 iken 1997 - 1998 y─▒llar─▒ aras─▒nda yakla┼č─▒k % 20 civar─▒ndad─▒r.

Epideminin ba─▒lang─▒c─▒ndan bu yana 3.6 milyon ├žocu─čun (< 15 ya┼č) A─░DS nedeniyle ├Âld├╝─č├╝ bildirilmektedir. Halen, 570 000┬ĺi 1999 y─▒l─▒ i├žinde hastal─▒─ča yakalanm─▒┼č olan 1.2 milyon ├žocuk HIV ile infekte ya┼čamaktad─▒r. ├çocuklar─▒n yakla┼č─▒k % 90┬ĺ─▒na vir├╝s do─čumda veya daha sonra anne s├╝t├╝yle bula┼čmaktad─▒r. Bu ├žocuklar─▒n da % 90┬ĺ─▒ Sahra alt─▒ Afrika da ya┼čamaktd─▒r.

Risk gruplar─▒ incelendi─činde, pandeminin ba┼člang─▒├ž b├Âlgeleri olan Kuzey Amerika, Latin Amerika, Bat─▒ Avrupa, Avustralya da ilk s─▒rada erkek e┼čcinseller daha sonra ─░V uyu┼čturucu ba─č─▒ml─▒lar─▒ (─░V-UB) yer almaktad─▒r. Kuzey Afrika, Ortado─ču, Do─ču Asya - Pasifik b├Âlgesi, Do─ču Avrupa ve Orta Asya┬ĺda ise ─░V-UB ilk s─▒rada yer almaktad─▒r. HIV / A─░DS olgular─▒n─▒n Bahreyn┬ĺde 2/3┬ĺ├╝, ─░randa yar─▒s─▒, Tunusda 1/3┬ĺ├╝ ─░V uyu┼čturucu ba─č─▒ml─▒s─▒d─▒r. Sahra alt─▒ Afrika, Karayibler ve G├╝neydo─▒u Asya┬ĺda yayg─▒n bula┼č yolu olarak sadece heteroseks├╝el korunmas─▒z cinsel temas saptanmaktad─▒r.

HIV 1┬ĺin yayg─▒n olarak bulunan M grubunun 8 subtipi (A-H) ile yap─▒lan ├žal─▒┼čmalar vir├╝s├╝n d├╝nya ├╝zerindeki da─č─▒l─▒m─▒, bula┼č yollar─▒n─▒n de─čerlendirilmesi ve epideminin nas─▒l yay─▒ld─▒─č─▒n─▒n anla┼č─▒lmas─▒nda bir ipucu yakalamak i├žin ├Ânem ta┼č─▒r. Avrupa┬ĺda erkek e┼čcinseller aras─▒nda subtip B┬ĺnin yayg─▒n olarak bulundu─ču, di─čer subtiplerin daha az olarak, heteroseks├╝el cinsel temasla infekte olmu┼č ki┼čilerde g├Âr├╝ld├╝─č├╝ saptand─▒. Amerika k─▒tas─▒n─▒n t├╝m├╝nde, Avustralya, Yeni Zellanda, Endonezya, Filipinler, Tayvan ve Japonya┬ĺda da subtip B┬ĺnin hakim oldu─ču g├Âsterildi. Tayland┬ĺda yayg─▒n olarak subtip E saptan─▒rken daha az olarak IV-UB da subtip B oldu─ču, bu su┼čun Myanmar (Burma), Malezya ve g├╝ney-do─ču ├çin┬ĺde ki ─░V-UB da bulundu─ču g├Âsterildi. Hindistan┬ĺda subtip C; Romanya┬ĺda subtip F nin hakim oldu─ču saptand─▒.

T├╝rkiye┬ĺde HIV / A─░DS olgular─▒yla ilgili bilgiler Sa─čl─▒k Bakanl─▒─č─▒ taraf─▒ndan toplan─▒p a├ž─▒klanmaktad─▒r. Bilgiler, bu ama├žla geli┼čtirilen ┬ôD 86 formu┬ö ile toplanmaktad─▒r. Form, HIV infeksiyonu tan─▒s─▒ koyan doktor taraf─▒ndan, Western-Blood do─črulama testi sonucu da al─▒nd─▒ktan sonra doldurularak Sa─čl─▒k M├╝d├╝rl├╝─č├╝ne g├Ânderilmektedir. Formda olgular─▒n a├ž─▒k kimli─či yaz─▒lmay─▒p isminin ilk iki harfi / soyad─▒n─▒n ilk iki harfi / baba ad─▒n─▒n ilk iki harfi / do─čum y─▒l─▒n─▒n son iki rakam─▒ndan olu┼čan ┼čife kullan─▒lmaktad─▒r.

T├╝rkiye┬ĺde ilk olgunun g├Âr├╝ld├╝─č├╝ 1985┬ĺden 1999 sonuna kadar toplam 983 HIV/A─░DS olgusu istatistiklere ge├žmi┼čtir. Ger├žek rakam─▒n bunun ├žok ├╝st├╝nde oldu─ču tahmin edilmektedir. Bildirimdeki aksakl─▒k ve ihmallerin yan─▒ s─▒ra HIV ile infekte ki┼čilerin kendilerini gizlemeleri do─čru sonu├žlar─▒n al─▒nmas─▒n─▒ engellemektedir. ─░lk 10 y─▒l i├žinde 458 (% 46.5) olgu saptn─▒rken son 4 y─▒lda 525 (% 53.5) olgu bildirilmi┼čtir. Geli┼čmi┼č ├╝lkelerde HIV / A─░DS olgular─▒n─▒n azalmaya ba┼člad─▒─č─▒ 1996 y─▒l─▒ndan itibaren T├╝rkiye┬ĺde g├Âr├╝len art─▒┼č─▒n ├╝lkemizdeki tehlikenin habercisi oldu─čunu d├╝┼č├╝nmek yanl─▒┼č olmaz.

Salg─▒n─▒n ba┼č─▒ndan beri 271 kad─▒n, 712 erkek olgu bildirilmi┼čtir. Olgular─▒n ya┼člar─▒ incelendi─činde yo─čunlu─čun 20 - 50 ya┼č aras─▒nda oldu─ču (742 / 983, %75.4) dikkat ├žekmektedir. 50-59 ya┼č aras─▒nda 65 olgu, 60 ya┼č─▒n ├╝st├╝nde 34 olgu bildirilmi┼čtir. 19 olgunun ├žocuk ya┼č grubunda, 26 olgunun adolesan ya┼čta oldu─ču; 94 olgu i├žin ya┼č tespiti yap─▒lamad─▒─č─▒ saptanmaktad─▒r.

Bula┼č yolu olarak en s─▒k heteroseks├╝el korunmas─▒z cinsel temas rol oynamaktad─▒r. (477 / 983, % 48.5). Homoseks├╝el - biseks├╝el cinsel temas ve/ veya ─░V uyu┼čturucu ba─č─▒ml─▒l─▒─č─▒ gibi riskli davran─▒┼člar 179 olguda ( %18 ) infeksiyonun bula┼č yolu olarak tespit edilmi┼čtir. Hemofilik 9 hastan─▒n yan─▒ s─▒ra 37 olgu transf├╝zyonla, 11 olgu anneden bebe─če ge├ži┼č, 4 olgu nosokomial bula┼č olarak de─čerlendilmektedir. Di─čer taraftan, bula┼č kayna─č─▒ saptanamayan 266 (%27) olgu mevcuttur.

En ├žok ─░stanbul┬ĺdan (516, % 52.4) daha sonra s─▒ras─▒yla Ankara (163, % 16.5) ve ─░zmir┬ĺden (120 , %12.2) bildirim yap─▒lmaktad─▒r. Bunlar─▒ 16┬ĺ┼čar olguyla Adana ve Bursa izlemektedir.

T├╝rkiye┬ĺde HIV / A─░DS olgular─▒ hen├╝z ├žok fazla olmamakla birlikte Do─ču Avrupa┬ĺ da ya┼čanan h─▒zl─▒ art─▒┼č─▒ g├Âz ard─▒ etmemek gerekir. Eski Sovyetler Birli─či┬ĺnde, epideminin ba┼čalang─▒c─▒ndan bu yana bidirilen toplam olgunun yar─▒s─▒ 1999 y─▒l─▒n─▒n ilk 9 ay─▒nda saptanm─▒┼čt─▒r. T├╝rkiye de b├Âyle bir patlaman─▒n e┼či─činde olabilir. Bu nedenle ba┼čta e─▒itim olmak ├╝zere gerekli ├Ânlemlerin bir an ├Ânce hayata ge├žirilmesine ihtiya├ž vard─▒r. Tayland┬ĺda ba┼čar─▒l─▒ bir ├Ârne─či g├Âr├╝len, ├╝lkedeki t├╝m sekt├Ârlerin kat─▒ld─▒─č─▒ b├╝y├╝k bir kampanya ile T├╝rkiye┬ĺ de HIV / A─░DS sorununu daha fazla ilerlemeden durdurmak, belkl de eradike etmek m├╝mk├╝n olabilecektir.

KAYNAKLAR

1- UNAIDS and WHO. AIDS Epidemic update: Dec 1999.

2- UNAIDS and WHO.Report on the Global HIV/AIDS Epidemic. Dec 1997.

3- Phoolcharoen W. HIV/AIDS Prevention in Thailand:Success and Challenges.Science 280.1873-4, 1998.

4- UNAIDS and WHO.The Status and Trend of the Global HIV/AIDS Pandemic. Julu 1996

5- T.C. Sa─čl─▒k Bakanl─▒─č─▒, Temel Sa─čl─▒k Hizmetleri Genel M├╝d├╝rl├╝─č├╝, Bula┼č─▒c─▒ Hastal─▒klar Daire B┼čk. HIV/A─░DS surveyans verileri, Aral─▒k 1999.

Dr.Ba┼čak Dokuzo─čuz

Ankara Numune E─čitim ve Ara┼čt─▒rma Hastanesi

Enf. Hast. ve Kl. Mikr. Klini─či

T├╝rkiye’de Aids

G├╝n├╝m├╝z├╝n en ├žok korkulan, buna kar┼č─▒n en ├žok g├Âz ard─▒ edilen hastal─▒─č─▒ olan AIDS, gerekli ├Ânlemlerin etkili ve h─▒zl─▒ bir ┼čekilde al─▒nmad─▒─č─▒ ├╝lkelerde h─▒zla yay─▒lmaktad─▒r. D├╝nyada

her g├╝n 16 bin ki┼činin AIDS vir├╝s├╝ ile enfekte oldu─ču d├╝┼č├╝n├╝l├╝rse ├╝lkemizin de bu hastal─▒ktan etkilenmeyece─či d├╝┼č├╝n├╝lemez. Zira; T├╝rkiye┬ĺde 31.12.1999 itibar─▒ ile 983 vaka bildirilmi┼čtir (Sa─čl─▒k Bakanl─▒─č─▒ verilerine g├Âre).

D├╝nyada 1981 y─▒l─▒nda ilk vaka saptand─▒ktan sadece d├Ârt y─▒l sonra, 01.10.1985 tarihinde, T├╝rkiye┬ĺdeki ilk vaka bildirilmi┼čtir. ├ťlkemizdeki ilk vakalar yurtd─▒┼č─▒nda ├žal─▒┼čan i┼č├žilerimizdi (I. Jenerasyon). Dolay─▒s─▒yla ikinci grup vakalar─▒ d─▒┼čar─▒dan gelen i┼č├žilerin yak─▒nlar─▒ olu┼čturdu (II. Jenerasyon). ├ť├ž├╝nc├╝ jenerasyonu ise yerli, T├╝rkiye i├ži vakalar olu┼čturdu. Bug├╝n ├╝lkemiz vaka say─▒s─▒n─▒ y─▒lda %10 ve ├╝zerinde artt─▒ran ├╝lkeler s─▒n─▒f─▒na girmektedir. UNAIDS ( Birle┼čmi┼č Milletler AIDS Komisyonu) tahminlerine g├Âre ├╝lkemizde 2500 civar─▒nda vaka oldu─ču d├╝┼č├╝n├╝lmektedir.

├ťlkemizde HIV ile enfekte olanlar─▒n 318┬ĺi hastal─▒k bulgusu olan AIDS vakas─▒d─▒r. 665 ki┼či ise hen├╝z bir hastal─▒k belirtisi bulunmayan ta┼č─▒y─▒c─▒lard─▒r. (Bkz. AIDS Vaka ve ta┼č─▒y─▒c─▒lar─▒n─▒n y─▒llara g├Âre da─č─▒l─▒m─▒ grafi─či)

T├ťRK─░YE┬ĺDE AIDS VAKALARI ve TA┼×IYICILARININ YILLARA G├ľRE DA─×ILIMI (31.12.1999)

YILLAR

VAKA

TA┼×IYICI

TOPLAM

1985

1986

1987

27

34

1988

26

35

1989

11

20

31

1990

14

19

33

1991

17

21

38

1992

28

36

64

1993

29

45

74

1994

34

52

86

1995

34

57

91

1996

37

82

119

1997

38

105

143

1998

29

80

109

1999

28

91

119

TOPLAM

318

665

983

HIV ile enfekte olan 983 ki┼činin d├Ârtte ├╝├ž├╝ erkek (712), d├Ârtte biri(271) ise kad─▒nd─▒r. Ba┼člang─▒├žta HIV ile enfekte kad─▒n say─▒s─▒ ├žok az iken zamanla maalesef kad─▒nlarda enfeksiyon g├Âr├╝lme h─▒z─▒ artmakta ve ara kapanmaktad─▒r. (Bkz. Grafik:HIV enfeksiyonunun y─▒llara ve cinsiyete g├Âre da─č─▒l─▒m─▒)

AIDS daha ├žok gen├ž n├╝fusu etkilemektedir. Y─▒llar ge├žtik├že 15 ya┼č alt─▒ n├╝fusta ve hatta bebeklerde enfeksiyon g├Âr├╝lme h─▒z─▒ artmaktad─▒r. ├ťlkemizde de HIV ile enfekte 983 ki┼činin 511┬ĺi 20-34 ya┼člar─▒ aras─▒ndad─▒r. 15 ya┼č alt─▒nda 22 enfekte ├žocuk bulunmaktad─▒r. Enfeksiyonu annelerinden alan 11 bebek bildirilmi┼čtir.(Bkz.Grafik AIDS vaka ve ta┼č─▒y─▒c─▒lar─▒n─▒n ya┼č ve cinsiyete g├Âre da─č─▒l─▒m─▒)

T├ťRK─░YE┬ĺDE HIV ENFEKS─░YONUNUN YILLARA VE C─░NS─░YETE G├ľRE DA─×ILIMI (31.12.1999)

YILLAR

ERKEK

KADIN

TOPLAM

1985

1986

1987

29

34

1988

25

10

35

1989

27

31

1990

27

33

1991

28

10

38

1992

56

64

1993

52

22

74

1994

65

21

86

1995

71

20

91

1996

83

36

119

1997

92

51

143

1998

76

33

109

1999

74

45

119

TOPLAM

712

271

983

AIDS VAKA VE TA┼×IYICILARININYA┼× VE C─░NS─░YETE G├ľRE DA─×ILIMI

(31.12.1999)

YA┼× GRUPLARI

ERKEK

KADIN

TOPLAM

1-4

5-9

10-12

13-14

15-19

11

15

26

20-24

83

62

105

25-29

128

41

169

30-34

154

43

167

35-39

90

22

112

40-49

93

26

119

50-59

46

19

61

60+

23

11

34

TOPLAM

712

271

983

├ťlkemizde de di─čer ├╝lkelerde oldu─ču gibi AIDS ba┼člang─▒├žta bir homoseks├╝el/ biseks├╝el hastal─▒─č─▒ olarak g├Âr├╝lerek yakla┼čan tehlike g├Âz ard─▒ edilmi┼čtir. Buna ba─čl─▒ olarak hastal─▒k t├╝m d├╝nyada oldu─ču gibi ├╝lkemizde de heteroseks├╝eller aras─▒nda da h─▒zla yay─▒lm─▒┼čt─▒r. HIV ile enfekte ki┼čilerin yar─▒dan fazlas─▒ (563) vir├╝s├╝ cinsel ili┼čki ile alm─▒┼čt─▒r. San─▒ld─▒─č─▒n─▒n aksine a┼ča─č─▒daki tabloda da g├Âr├╝ld├╝─č├╝ gibi homo-biseks├╝el cinsel ili┼čki ile vir├╝s├╝ alanlar─▒n say─▒s─▒ heteroseks├╝el yolla enfekte olanlar─▒n say─▒s─▒na g├Âre ├žok azd─▒r. Bula┼čma yolu bilinmeyen ya da ├Â─črenilemeyen 266 i┼činin de cinsel ili┼čki yoluyla enfekte oldu─ču tahmin edilmektedir.

GE├ç─░┼× YOLU VE C─░NSE G├ľRE HIV ENF.DA─×ILIMI

(31.12.1999)

GE├ç─░┼× YOLU

ERKEK

KADIN

TOPLAM

Homo/ biseks├╝el erkekler

86

86

Damar ─░├ži Madde Ba─č─▒ml─▒lar─▒

83

88

Homo/biseks├╝el + D.─░.Madde Ba─č

Hemofili Hastalar─▒

Kan nakli yap─▒lanlar

24

13

37

Heteroseks├╝el ge├ži┼č

274

202

476

Anneden bebe─če bula┼č

11

Hastaneden ge├ži┼č

Bilinmeyenler

221

46

281

TOPLAM

712

271

983

├ťlkemizde enfekte olan 983 ki┼činin 318┬Ĺi ─░stanbul┬ĺda, 246┬ĺs─▒ yurtd─▒┼č─▒nda, 87┬ĺsi ─░zmir┬ĺde, 61┬ĺi Ankara┬ĺda ikamet etmektedir. Sa─čl─▒k Bakanl─▒─č─▒na illerden yap─▒lan bildirimler incelendi─činde hi├ž vaka bildirmedi─či halde, HIV vaka ve ta┼č─▒y─▒c─▒lar─▒n─▒n s├╝rekli ya┼čad─▒─č─▒ yerlere g├Âre da─č─▒l─▒mlar─▒ yap─▒ld─▒─č─▒nda, 0 vaka bildiren illerde ikamet eden HIV vaka ve ta┼č─▒y─▒c─▒lar─▒n─▒n bulundu─ču tespit edilmi┼čtir.

AIDS VAKA VE TA┼×IYICILARININ B─░LD─░RD─░─×─░ ─░LLERE VE S├ťREKL─░ YA┼×ADI─×I YERLERE G├ľRE DA─×ILIMI (31.12.1999)

─░LLER

B─░LD─░R─░LEN

VAKA

TA┼×IYICI

TOPLAM

─░KAMETGAH

VAKA

TA┼×IYICI

TOPLAM

Adana

15

16

15

16

Afyon

A─čr─▒

Aksaray

Amasya

Ankara

61

102

163

24

37

61

Antalya

12

18

16

22

Artvin

Ayd─▒n

Bal─▒kesir

Bayburt

Bilecik

Bolu

Burdur

Bursa

13

16

16

21

Çanakkale

Çankırı

Çorum

Denizli

Diyarbak─▒r

Edirne

Elaz─▒─č

Erzurum

Eski┼čehir

Gaziantep

Giresun

Hatay

Isparta

─░├žel

─░stanbul

153

363

516

98

220

318

─░zmir

41

79

120

27

60

87

K.mara┼č

Karaman

Kastamonu

Kayseri

K─▒r─▒kkale

K─▒rklareli

K─▒r┼čehir

Kocaeli

12

Konya

K├╝tahya

Malatya

Manisa

Mardin

Mu─čla

Nev┼čehir

Ni─čde

Ordu

Sakarya

Samsun

Sinop

Sivas

┼×anl─▒urfa

┼×─▒rnak

Tekirda─č

Tokat

Trabzon

Tunceli

U┼čak

Van

Yalova

Yozgat

Zonguldak

Yurtd─▒┼č─▒

67

179

246

TOPLAM

318

665

983

318

665

983

T├╝rkiye┬ĺde tespit edilen HIV ile enfekte olan 983 ki┼čiden %83┬ĺ├╝ (823) T├╝rk vatanda┼č─▒ %17┬ĺsi yabanc─▒ uyruklu ki┼čilerdir. HIV ile enfekte yabanc─▒ uyruklular 44 de─či┼čik ├╝lkenin vatanda┼č─▒d─▒r. Birinci s─▒rada Romen kad─▒nlar (29), ikinci s─▒rada ise Ukraynal─▒ kad─▒nlar (23) bulunmaktad─▒r.

(Sa─čl─▒k Bakanl─▒─č─▒ verileri)

YABANCI UYRUKLU FUHU┼× ├çALI┼×ANLARINDA HIV SIKLIK HIZI 1994-1999

YILLAR

SIKLIK/100.000

HIV + SAYISI

HIV TEST SAYISI

1994

204.3

1958

1995

1646

1996

320.7

12

3742

1997

239.9

21

8753

1998

98.6

12

12163

1999

51.5

11645

TC.VATANDA┼×I FUHU┼× ├çALI┼×ANLARINDA HIV SIKLIK HIZI (1994-1999*)* 1999 Y─▒l─▒ sonu├žlar─▒ ge├žicidir.

YILLAR

SIKLIK/100.000

HIV + SAYISI

HIV TEST SAYISI

1994

12122

1995

10514

1996

11843

1997

14664

1998

15629

1999

8086

├ťlkemizde y├╝r├╝t├╝len Ulusal AIDS Program─▒n─▒n temel amac─▒ T├╝rkiye┬ĺde HIV yay─▒l─▒m─▒n─▒ ├Ânlemek ve AIDS┬ĺin sosyo-ekonomik etkilerini azaltmakt─▒r.

Hedeflerimiz:

1- Risk alt─▒ndaki n├╝fus ba┼čta olmak ├╝zere toplumun AIDS┬ĺin bula┼čma ve korunma yollar─▒ hakk─▒nda bilgilendirilerek korunmaya y├Ânelik davran─▒┼člar─▒n benimsetilmesi,

2- Kan ve kan ├╝r├╝nlerinin %100┬ĺ├╝n├╝n HIV y├Ân├╝nden kontrol├╝n├╝n sa─članmas─▒ ve bu yolla bula┼člar─▒n engellenmesi,

KAN VER─░C─░LER─░NDE HIV SIKLIK HIZI (1990-1999) (1999 Y─▒l─▒ sonu├žlar─▒ ge├žicidir.)

YILLAR

SIKLIK/100.000

HIV + SAYISI

HIV TEST SAYISI

1990

652 639

1991

789 407

1992

3.56

36

1011 881

1993

13.68

47

343 627

1994

4.49

38

847 0010

1995

8.54

77

901 816

1996

6.96

73

1048 479

1997

1.79

37

2 067 185

1998

2.66

22

826 558

1999

4.16

25

601 043

3- AIDS hastas─▒ ve ta┼č─▒y─▒c─▒lar─▒n hak ve ├Âzg├╝rl├╝klerinin g├Âzetildi─či sosyal bir ├ževre yaratmaya y├Ânelik ve koruyucu ├Ânlemlerin yasal bir zemine oturtulmas─▒ i├žin gerekli hukuki, etik ve sosyal d├╝zenlemelerin yap─▒lmas─▒,

4- ├ťlkemizdeki hasta ve ta┼č─▒y─▒c─▒lar─▒n say─▒s─▒ hakk─▒nda ve halk─▒n AIDS konusundaki bilgi, tutum ve davran─▒┼č─▒n─▒ g├Âsteren g├╝ncel ve g├╝venilir bilgilerin sa─članmas─▒,

5- ├ťlkemizdeki t├╝m HIV ile enfekte ki┼čilerin tan─▒, tedavi ve bak─▒m─▒n─▒n standardize edilmesidir.

Son olarak unutmayal─▒m ki;

┬ô R─░SKL─░ ─░NSANDAN ├çOK R─░SKL─░ DAVRANI┼×,

TEDAVİDEN ÇOK KORUNMA

YAPTIRIMDAN ├çOK E─×─░T─░M ├ľNEML─░D─░R.┬ö

NOT: B├╝t├╝n veriler Sa─čl─▒k Bakanl─▒─č─▒ verileridir.

Yard─▒mlar─▒ i├žin Temel Sa─čl─▒k Hizmetleri Genel M├╝d├╝rl├╝─č├╝ Bula┼č─▒c─▒ Hastal─▒klar Daire Ba┼čkanl─▒─č─▒ Cinsel Yolla Bula┼čan Hastal─▒klar ┼×ubesine te┼čekk├╝r ederim.

T├╝rkiye’de HIV / Aids’in Yay─▒l─▒┼č─▒

AIDS T├╝rkiye┬ĺde ilk defa 1985 y─▒l─▒nda ortaya ├ž─▒km─▒┼č ve ├╝lkede yay─▒lmaya ba┼člam─▒┼čt─▒r. 1985-1987 y─▒llar─▒nda HIV/AIDS genellikle kan nakli yap─▒lanlarda, damari├ži uyu┼čturucu kullananlarda, yurtd─▒┼č─▒na giden i┼č├žilerde, yabanc─▒ ├╝lkelere ├Â─črenim amac─▒yla giden ├Â─črencilerde ve turistlerde g├Âr├╝lm├╝┼čt├╝r. Yurtd─▒┼č─▒nda ├žal─▒┼čan i┼č├žiler T├╝rkiye┬ĺye tatil i├žin geldiklerinde e┼člerine HIV┬ĺi bula┼čt─▒rm─▒┼člar ve T├╝rkiye┬ĺde ya┼čayan bir ├žok kad─▒n─▒n da HIV ile infekte olduklar─▒ ortaya ├ž─▒km─▒┼čt─▒r. 1988-1990 y─▒llar─▒nda ├╝lkeye gelen turist say─▒s─▒nda b├╝y├╝k art─▒┼č olmu┼čtur. Bu y─▒llarda yurt d─▒┼č─▒nda ├žal─▒┼čan i┼č├žiler, ├Â─črenim i├žin ba┼čka ├╝lkelere giden ├Â─črenciler, yurtd─▒┼č─▒na ticaret, seyahat veya ziyaret i├žin gidenlerden de HIV infeksiyonu ile kar┼č─▒la┼čanlar olmu┼čtur.

Cinsellik, uyu┼čturucu madde kullan─▒m─▒ ve cinsel yolla bula┼čan hastal─▒klar gibi daha ├Ânce T├╝rk toplumunda konu┼čulamayan konular, 1985┬ĺten itibaren AIDS hastalar─▒n─▒n ve HIV infekte ki┼čilerin meydana ├ž─▒kmas─▒ ile s─▒k s─▒k tart─▒┼č─▒lmaya ba┼članm─▒┼čt─▒r. ├ľzel TV kanallar─▒n─▒n a├ž─▒lmas─▒ ile ├žocuklar, gen├žler ve k─▒rsal kesimlerde ya┼čayanlar cinsellik ve cinsel ili┼čkilerin ├že┼čitleri hakk─▒nda bilgi sahibi olmu┼člard─▒r. Buna kar┼č─▒n T├╝rk toplumuna cinsellik hakk─▒nda yeterli bilgi verilememi┼čtir ve okulllarda cinsellik konusunda e─čitime, ancak bu y─▒l baz─▒ okullarda ba┼članabilmi┼čtir.Ancak b├╝t├╝n okullarda e─čitime tam anlam─▒ ile a├ž─▒kl─▒k getirilmedi─činden, ├Â─črencilerde korkusuzluk ve ├žekinmezlik hen├╝z a┼č─▒lamam─▒┼čt─▒r.

1991-1993 y─▒llar─▒nda Do─ču Avrupa ├╝lkeleri, Romanya, Rusya, G├╝rcistan ve bunlara kom┼ču ├╝lkelerden b├╝y├╝k say─▒da turist T├╝rkiye┬ĺye bavul ticareti amac─▒yla gelmi┼čtir. Bu kad─▒nlar aras─▒nda paral─▒ cinsel ili┼čkiye girenler de olmu┼č ve HIV┬ĺin bu yolla T├╝rkiye┬ĺde fazla say─▒da yay─▒laca─č─▒ spek├╝lasyonlar─▒ yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Ancak yap─▒lan baz─▒ bilimsel ├žal─▒┼čmalarda ─░stanbul┬ĺda ve Karadeniz k─▒y─▒lar─▒nda seks ticareti yapan ve test uygulanan kad─▒nlarda bel so─čuklu─ču ve frengi gibi hastal─▒klar ile kar┼č─▒la┼čt─▒r─▒ld─▒─č─▒nda HIV pozitifli─činin ├žok az oldu─ču saptanm─▒┼čt─▒r. 1992 y─▒l─▒ndan itibaren ─░stanbul┬ĺa Afrika ├╝lkelerinden baz─▒ zenci gruplar gelmi┼čtir. Bunlar─▒n baz─▒lar─▒n─▒n uyu┼čturucu kullan─▒rken veya satarken yakaland─▒klar─▒ ve bir k─▒sm─▒n─▒n kan muayenelerinde anti HIV testlerinin pozitif oldu─ču medyada yer alm─▒┼čt─▒r. 1994-1996 y─▒llar─▒nda da T├╝rkiye┬ĺnin b├╝y├╝k ┼čehirlerine, Ege, Akdeniz ve Karadeniz k─▒y─▒ kentlerine fazla say─▒da turist gelmi┼čtir. ├ľnceki y─▒llarda medyan─▒n s─▒k s─▒k ├╝zerinde durdu─ču turistlerden HIV bula┼čmas─▒ yay─▒nlar─▒na 1994┬ĺten sonra bas─▒nda fazla rastlanmam─▒┼čt─▒r. Buna kar┼č─▒n baz─▒ TV yay─▒nlar─▒nda AIDS┬ĺten bahsedilmi┼čtir. Ancak bu oturumlarda sorunlara ├ž├Âz├╝m getirebilecek d├╝┼č├╝ncelerin ki┼či ├Âzg├╝rl├╝─č├╝ne ve evrensel insan haklar─▒na sayg─▒l─▒ olarak irdelenmesi yerine, ├žo─ču kez geli┼čig├╝zel se├žilmi┼č konu┼čmac─▒lar y├╝zeysel d├╝┼č├╝ncelerini ifade etmeye ├žal─▒┼čm─▒┼člard─▒r. AIDS konusunda d├╝zenlenen maske tak─▒lm─▒┼č HIV infekte ki┼čilerin ekrana ├ž─▒kar─▒ld─▒klar─▒ TV programlar─▒ ise yap─▒lmamas─▒ gereken ayr─▒mc─▒l─▒─č─▒ ve damgalamay─▒ g├Âstermi┼čtir. Toplum i├žinde ya┼čayan ve di─čer insanlar taraf─▒ndan kucaklanmas─▒ gerekti─či imaj─▒ yerine HIV infekte ki┼čileri toplumdan farkl─▒ g├Âstermeye ├žal─▒┼čan bu programlarda s├Âylenen yanl─▒┼č bilgiler ve mesajlar bir ├žok izleyicide sonradan d├╝zeltilmesi g├╝├ž kal─▒nt─▒lar b─▒rakm─▒┼čt─▒r. TV programlar─▒n─▒n birka├ž g├╝n i├žinde acele ile ya da uzmanlara dan─▒┼č─▒lmadan yap─▒lmalar─▒ program─▒n kalitesi sorununu g├╝ndeme getirmektedir. AIDS gibi en ├Ânemli sa─čl─▒k sorunu konusunda program yap─▒mc─▒s─▒n─▒n konunun uzmanlar─▒ ile g├Âr├╝┼č├╝p, konu┼čmac─▒lar─▒ birlikte se├žerek bilimsellikten ayr─▒lmadan topluma do─čru bilgileri ve mesajlar─▒ aktaracak, sorunlara ├ž├Âz├╝m ├Ânerebilecek programlar yapmalar─▒ toplum i├žin yararl─▒ olabilmektedir. 1999-2000 y─▒llar─▒nda baz─▒ TV programlar─▒ bu ┼čekilde haz─▒rlanm─▒┼č ve topluma ├žok yararl─▒ mesajlar vermi┼člerdir.

Di─čer ├╝lkeler gibi, HIV T├╝rkiye┬ĺye de yerle┼čmi┼čtir. T├╝rkiye┬ĺde bulunan HIV┬ĺ li ki┼čilerden di─čer kimselere cinsel yolla HIV bula┼čmalar─▒ olabilmekte; HIV┬ĺ li kan veya kan ├╝r├╝nlerinin ┼č─▒r─▒ngas─▒ ile de HIV bula┼čmalar─▒ meydana gelmektedir. Bug├╝ne kadar anneden ├žocu─ča HIV bula┼čmas─▒ ├žok az say─▒da tespit edilmi┼čtir.

Toplumumuzda HIV bula┼čmas─▒n─▒n ├Ânlenmesi i├žin korunma konusunda bilgilendirme y├Ântemlerinin toplumun ├že┼čitli kesimlerine g├Ât├╝r├╝lmesi ├žal─▒┼čmalar─▒ kesinlikle ihmal edilmemeli ve ├Âzellikle gen├žlerin e─čitimine ├Ânem verilmelidir.

Prof.Dr.Enver Tali Çetin

HIV ─░nfeksiyonlar─▒n─▒n Laboratuvar Tan─▒s─▒

G├╝n├╝m├╝zde, HIV infeksiyonlar─▒n─▒n tan─▒s─▒nda, k─▒saca ┬ôserolik y├Ântemler┬ö olarak tan─▒mlanan laboratuvar tekniklerinden yararlan─▒l─▒r. T├╝m D├╝nyada, tarama ve tan─▒ amac─▒yla ba┼čvuranlar ilk uygulama, HIV ile infekte olan bireyler de bir s├╝re sonra ortaya ├ž─▒kan ve etken virusa kar┼č─▒ olu┼čan spesifik ANT─░-HIV antikorlar─▒n─▒n ELISA tekni─či ile g├Âsterilmesidir. Organizman─▒n, v├╝cuda giren yabanc─▒ etkene kar┼č─▒ olu┼čturdu─ču Anti-HIV antikorlar─▒n─▒ sentezlemesi i├žin bir s├╝re gereklidir; i┼čte bu nedenle ┼č├╝pheli bir temastan hemen sonra, bu testi yapt─▒rman─▒n anlam─▒ yoktur; ├ž├╝nk├╝, b├Âyle bir yola ba┼č vurulur ise, aranan antikorlar hen├╝z olu┼čmad─▒─č─▒ndan, virus ile temas edilmi┼č olsa bile, test sonucu ┬ôyalanc─▒ negatif┬ö olarak belirlenecektir.HIV virusu ile infekte oldu─čunu d├╝┼č├╝nerek test yapt─▒rmak isteyen ki┼čilere, temastan 3 ay sonra test yapt─▒rmas─▒ ├Ânerilir. Bu s├╝re antikorlar─▒n sentezlenmi┼č olaca─č─▒ yeterli s├╝redir. Zaman i├žinde duyarl─▒klar─▒ artm─▒┼č olan serolojik testler ile, temastan ortalama d├Ârt hafta sonra, Anti-HIV antikorlar─▒n─▒ saptamak olas─▒d─▒r. ┬ôSerolojik pencere d├Ânemi┬ö ┼čeklinde isimlendirilen bu d├Ârt haftal─▒k d├Ânem sonunda e─čer ELISA testi ┬ôpozitif┬ö bulunur ise, bu durum ki┼činin virus ile temas etti─činin g├Âstergesidir; ancak geli┼čmeler sonucu duyarl─▒klar─▒n─▒n yan─▒ s─▒ra, ├Âzg├╝ll├╝kleri de optimal d├╝zeye yakla┼čm─▒┼č olan ELISA testlerinde, her┼čeye ra─čmen ├že┼čitli nedenlere ba─čl─▒ olarak ┬ôyalanc─▒ pozitif┬ö sonu├ž al─▒nmas─▒ s├Âz konusudur. Bu nedenle iki kez yinelenen ve ELISA ile pozitif bulunan kan ├Ârneklerinde, ┬ôilave testler┬ö ile durumun kesinle┼čtirilmesi gereklidir. Bu ama├žla en s─▒k ba┼čvurulan test ┬ôWestern Blot┬ö do─črulama tekni─čidir; yeterli ├Âzg├╝ll├╝─če sahip olan bu teknik ile pozitifli─činin do─črulanmas─▒, ki┼čide Anti-HIV antikorlar─▒ bulundu─čunun kesin kan─▒t─▒d─▒r.

HIV tan─▒s─▒ amac─▒yla, Anti-HIV antikorlar─▒n─▒n ┬ôh─▒zl─▒ testler┬ö ┼čeklinde tan─▒mlanan y├Ântemlerle de ara┼čt─▒r─▒lmas─▒ olas─▒d─▒r. Ancak ayn─▒ reaktifler kullan─▒lsa bile, ELISA esas─▒na dayanan h─▒zl─▒ testlerde, non-spesifik ba─članmalardan kaynaklanan yalanc─▒ pozitifli─či s├Âz konusu olabilece─či; ├Âzellikle kalite kontrol├╝n├╝n ve dan─▒┼čmanl─▒k hizmetinin bulunmad─▒─č─▒ ortamlarda (muayenehaneler, acil servisler veya bireylerin testi sat─▒n alarak bizzat evlerinde kullanmalar─▒ gibi) uygulanmalar─▒n─▒n sak─▒ncal─▒ olabilece─či g├Âr├╝┼č├╝ a─č─▒r basmaktad─▒r.

HIV tan─▒s─▒ i├žin ELISA y├Ânteminin yayg─▒n olarak kullan─▒m─▒n─▒n yan─▒ s─▒ra, baz─▒ durumlarda HIV-antijeni veya HIV n├╝kleik asitinin ara┼čt─▒r─▒lmas─▒ gereklidir. Virusun yap─▒sal b├Âl├╝mlerinden biri olan p24 antijenini, yine ELISA tekni─či ile kanda aramak olas─▒d─▒r. Ancak, hen├╝z antikorlar olu┼čmadan ├Ânce, temastan iki hafta sonras─▒ndan ba┼člayarak dola┼č─▒mda p24 antijenine kuramsal olarak rastlamak m├╝mk├╝n ise de, y├Ânteme ba─čl─▒ duyarl─▒k sorunlar─▒ nedeniyle, antijen aranmas─▒ erken tan─▒ i├žin uygun de─čildir. Buna kar┼č─▒l─▒k, g├╝n├╝m├╝zde herg├╝n daha ba┼čar─▒l─▒ bi├žimde s├╝rd├╝r├╝len tedavi protokollerinin izlenmesinde, antijen testinden yararlan─▒labilir. Benzer ┼čekilde ┬ôerken tan─▒┬ö amac─▒yla,temastan sonra ortalama 10-12 g├╝n sonunda HIV-RNA┬ĺs─▒n─▒ molek├╝ler biyoloji teknikleri ile (RT-PCR,b.DNA,NASBA…) g├Âstermek olas─▒d─▒r. Ayr─▒ca N├╝kleik asit (HIV-RNA) ara┼čt─▒rmalar─▒n─▒ kantitatif olarak ger├žekle┼čtirmek, ve k─▒saca ┬ôviral y├╝k┬ö olarak tan─▒mlanan virus miktar tayinini saptamak da m├╝mk├╝nd├╝r; bu uygulama, ├Âzellikle tedaviye se├žilecek ki┼čilerin belirlenmesinde, ve tedavinin etkinli─čini ara┼čt─▒rmada ba┼čvurulan ├Ânemli bir y├Ântemdir. Ayr─▒ca kullan─▒lan antiretrovirallerle diren├ž geli┼čiminin izlenmesinde; infekte anneden bebe─če bula┼č riskinin ├Ân g├Âr├╝lmesinde; ve nihayet HIV infeksiyonlar─▒ndan AIDS┬ĺe ge├ži┼č d├Âneminin belirlenmesinde molek├╝ler biyoloji y├Ântemlerinden yararlan─▒l─▒r.

Sonu├ž olarak; HIV infeksiyonlar─▒n─▒n laboratuvar tan─▒s─▒ i├žin, standart referans y├Ântemin ELISA ile Anti-HIV antikorlar─▒n─▒n ara┼čt─▒rmas─▒ oldu─čunu; her ELISA pozitifli─čin WB ile do─črulanmas─▒ gerekti─čini; ancak her iki y├Ântemin de olumlu ve olumsuz ├Âzelliklerinin bulundu─čunu ve nihayet g├Âstergelerin evrim ┼čemas─▒ g├Âzard─▒ edilmeksizin, belirli bir d├Ânemde al─▒nacak ├Ârneklerle en uygun testin kullan─▒lmas─▒ gere─čini belirtmek gerekir. ├ťlkemizde de bir s├╝reden beri, belli referans laboratuvarlar─▒nda kullan─▒lan ┬ôviral y├╝k┬ö tayini ise ├Âzellikle antiviral tedavinin etkinli─činin belirlenmesinde gerekli ve yararl─▒ bir testtir.

Yorum ekle 12 Temmuz 2007

Cinsel Yolla Bula┼čan Hastal─▒klar

Cinsel Yolla Bula┼čan Hastal─▒klar

Bu ba┼čl─▒k alt─▒nda toplanan hastal─▒klar iki insan aras─▒nda olu┼čan cinsel nitelikli yak─▒n temasla bula┼čan mikrobik (bakteri ,vir├╝s, parazitlere ba─čl─▒ ) hastal─▒klard─▒r. ├ľnceleri z├╝hrevi hastal─▒klar olarak an─▒lan bu hastal─▒klar─▒n bir k─▒sm─▒ yanl─▒zca genital b├Âlgede belirtilere neden olurken (kad─▒nda vaginal ak─▒nt─▒,erkekte ├╝retradan ak─▒nt─▒,her iki cinste genital b├Âlgede ├╝lser gibi) ,di─čer bir k─▒sm─▒ v├╝cudu etkileyen genel belirtilere neden olurlar (frengi, hepatit B, AIDS gibi)

Bu hastal─▒klar─▒n bir k─▒sm─▒ i├žin en ├Ânemli bula┼čma yolu iki insan─▒n cinsel nitelikli yak─▒n temas─▒ (genital si─čil,herpes simpleks,vajinit gibi), di─čer bir k─▒s─▒m hastal─▒klar cinsel yolla bula┼čmaya ek olarak kan yoluyla (AIDS ve hepatit B┬ĺnin vir├╝s ta┼č─▒yan kan─▒n nakledilmesiyle bula┼čmas─▒ gibi ,anneden bebe─čine hen├╝z do─čmadan frengi bula┼čmas─▒ gibi) ve cinsel ili┼čki d─▒┼č─▒ndaki yak─▒n temasla da bula┼čabilmektedir. (anneden bebe─čine do─čum esnas─▒nda do─čum sonras─▒nda emzirme ve bak─▒m esnas─▒nda bula┼čan genital si─čil ,herpes simpleks ve hepatit B gibi ,aile i├ži g├╝nl├╝k ya┼čam ko┼čullar─▒n─▒n payla┼č─▒lmas─▒ sonucu bula┼čan hepatit B gibi)

Bu gruptaki hastal─▒klar─▒n bula┼čmas─▒ i├žin heteroseks├╝el ili┼čki ko┼čul olmad─▒─č─▒ gibi , bula┼čma i├žin ger├žek cinsel ili┼čki olmaks─▒z─▒n enfeksiyon ta┼č─▒yan birinin genital b├Âlgesiyle yak─▒n temas bile hastal─▒─č─▒ almak i├žin yeterli olabilmektedir.(genital si─čil gibi).Cinsel yoldan bula┼čan hastal─▒klar t├╝m di─čer bula┼č─▒c─▒ hastal─▒klar gibi bildirimi zorunlu hastal─▒klar grubunda yeral─▒rlar.

A┼ča─č─▒da anlat─▒lacak hastal─▒klar─▒n ├žo─ču i├žin cinsel ili┼čki d─▒┼č─▒nda da ├že┼čitli bula┼čma yollar─▒ mevcuttur bu y├╝zden bu hastal─▒klardan birine yakalanan ki┼činin partnerini ,ya da partnerli hastal─▒─ča yakalanan ki┼čiyi sadakatsizlikle itham etmesi haks─▒zl─▒k olabilir. Dahas─▒ cinsel yoldan bula┼čan hastal─▒klarda g├Âr├╝len belirtiler ba┼čka hastal─▒klarda da g├Âr├╝lebilir ve yanl─▒zca belirtilere dayanarak , tan─▒ konmadan kar┼č─▒ taraf─▒ su├žlamak anlams─▒zd─▒r.

Cinsel yolla bula┼čan bir hastal─▒─č─▒ olan ki┼činin hastal─▒─č─▒n varoldu─ču zaman dilimi i├žinde ili┼čkide bulundu─ču ki┼čilere durumu bildirmesi ve bu ki┼čilerin de kontrolden ge├žmeleri i├žin uyar─▒da bulunmas─▒ ,tedavi bitene kadar ,doktorun belirledi─či s├╝re i├žersinde hi├žbir cinsel aktivitede bulunmamas─▒ ya da doktorun izniyle prezervatif koruyuculu─ču alt─▒nda ili┼čkide bulunmas─▒ partner(ler)ine ve topluma kar┼č─▒ en ├Ânemli sorumlulu─čudur.

C─░NSEL YOLLA BULA┼×AN HASTALIKLAR BA┼×LI─×I ALTINDA TOPLANAN HASTALIKLAR

Gonore ve Klamidyalara ba─čl─▒ jinekolojik enfeksiyonlar

Genital ├╝lser hastal─▒klar─▒

Herpes Simpleks enfeksiyonu

Sifilis (Frengi)

Genital Kondilomlar (Genital Si─čiller)

Hepatit B

AIDS

Yumu┼čak ┼×ankr

Lenfogran├╝loma Venereum

Granuloma Inguinale

Molloskum Kontagiosum

Uyuz ve Bitlenme

Her hastal─▒kta tedavi y├Ântemleri farkl─▒ olmakla beraber ,korunmada ortak yol cinsel e┼č se├žiminde titiz olmak ve cinsel birle┼čme s─▒ras─▒nda kondom(prezervatif=kaput) kullanmak ├Ânemlidir.

GONORE (BELSO─×UKLU─×U)

Neisseria gonrrhea adl─▒ bir t├╝r bakterinin neden oldu─ču gonore en s─▒k rastlanan cinsel yolla bula┼čan hastal─▒klardan biridir.Halk aras─▒nda belso─čuklu─ču olarak ta bilinmektedir.├ľzellikle cinsel y├Ânden aktif gen├žleri hedef almas─▒ ve tedavi edilmez ise ilerleyerek k─▒s─▒rl─▒─ča yol a├žmas─▒ndan dolay─▒ olduk├ža ├Ânemlidir.

D├╝┼č├╝k sosyoekonomik d├╝zey,├žok e┼čli cinsel ya┼čam,cinsel aktivitenin erken ya┼čta ba┼člamas─▒,hastal─▒─č─▒n saklanmas─▒ bazen de hi├ž belirti vermeden seyretmesi nedeniyle yay─▒l─▒m─▒ olduk├ža fazlad─▒r.Hastal─▒k en s─▒k G├╝ney ve G├╝neydo─ču Asya ┬Ĺda g├Âr├╝lmektedir.Son y─▒llarda Sovyetler Birli─či┬ĺnin da─č─▒lmas─▒ndan sonra ortaya ├ž─▒kan Ba─č─▒ms─▒zl─▒klar─▒n─▒ Yeni Kazanm─▒┼č Devletler de hastal─▒─č─▒n giderek artt─▒─č─▒ bildirilmektedir

Gonore┬ĺnin belirtileri nelerdir?

Gonore kad─▒n hastalar─▒n % 80 inde herhangi bir belirti vermez.Belirti vermeyen ki┼čilerin ├žo─ču tedaviden yoksun kal─▒r ve hastal─▒─č─▒ bilmeden sa─člam cinsel e┼člerine de bula┼čt─▒r─▒rlar.Gonore┬ĺnin hasta bir kad─▒ndan cinsel e┼čine bir tek ili┼čki ile %20,daha fazla ili┼čki ile % 60-80 bula┼čma riski ile hasta bir erkekten cinsel e┼čine bir tek ili┼čki ile % 50, daha fazla ili┼čkide % 90 bula┼čma riski vard─▒r. Cinsel ili┼čki ile kastedilen vajinal, anal ve oral ili┼čkilerdir.

Kad─▒nlarda belirtilerin ortaya ├ž─▒kmas─▒ 1-3 hafta kadar zaman alabilir.Belirti veren kad─▒nlarda ,ili┼čki esnas─▒nda kanama ,vajinadan fena kokulu ak─▒nt─▒ olabilr.─░drar yaparken yanma ve a─čr─▒ vard─▒r,s─▒k s─▒k az miktarda idrara ├ž─▒k─▒l─▒r.─░ki adet aras─▒nda kanama ┼čikayetleri vard─▒r.Ayr─▒ca gebe kad─▒nda gonore d├╝┼č├╝klere ve erken do─čumlara neden olabilir.Do─čum s─▒ras─▒nda bebe─če bula┼čabilir ve bebe─čin g├Âzlerinde iki tarafl─▒ ak─▒nt─▒ ile ba┼člayan ,k├Ârl├╝─če kadar varabilen Gonore g├Âz hastal─▒─č─▒na yol a├žar. Bu y├╝zden b├╝t├╝n yeni do─čan bebeklerin g├Âzlerine antibiyotikli damla damlat─▒l─▒r.

Erkeklerde belirtilerin ortaya ├ž─▒kmas─▒ ,ili┼čkiden 2-14 g├╝n sonra kendini g├Âstermeye ba┼člar.├ľnce idrar yolunda s─▒zlama ,ard─▒ndan a─čr─▒l─▒ idrar yapma gibi ┼čikayetler ortaya ├ž─▒kar. ─░lk olarak s├╝t k─▒vam─▒nda olan ak─▒nt─▒ daha giderek koyu cerahat g├Âr├╝nt├╝s├╝n├╝ al─▒r.

Gonore┬ĺnin anal ili┼čki ile bula┼čmas─▒ halinde an├╝s b├Âlgesinde ve d─▒┼čk─▒lama s─▒ras─▒nda rahats─▒zl─▒k duyulur.

Oral sex de bula┼čma yolu olabilir. B├Âyle hallerde bo─čazda ve bademciklerde k─▒zarma ,iltihaplanma,yutkunurken a─čr─▒ gibi ┼čikayetler g├Âr├╝lebilir.

Gonore┬ĺnin tan─▒s─▒ ├žok basittir.Hastal─▒k belirtileri ile gelen ki┼čilerin ak─▒nt─▒lar─▒ndan al─▒nacak bir ├Ârnek mikroskop alt─▒nda incelenir.K├╝lt├╝rde bakteri ├╝remesiyle ilgili antibiyotik kullan─▒larak tedavi edilir.Doktorun belirleyece─či bu antibiyotikler ,yine doktorun belirleyece─či doz ve s├╝rede kullan─▒larak hastal─▒ktan kurtulmak m├╝mk├╝n olmaktad─▒r.Cinsel e┼činde muayenesi ve gerekirse tedavisi gerekmektedir.Gonoreli hastalar ve cinsel e┼čleri hastal─▒k tam tedavi oluncaya kadar cinsel ili┼čkiden ka├ž─▒nmal─▒d─▒r.

Doktorlar genellikle gonore tedavisi i├žin Ceftraxone ┬ľ Cefixime ┬ľ Ciprofloxacin ve Ofloxacin kullan─▒rlar

Gonore zaman─▒nda ya da etkisiz ve tam tedavi edilmedi─činde kad─▒nlarda ├Ânemli sa─čl─▒k sorunlar─▒na neden olur. Yumurta kanallar─▒n─▒n iltihaplanmas─▒ sonucu k─▒s─▒rl─▒k,d─▒┼č gebelik geli┼čebilir.Karn─▒n alt k─▒sm─▒nda kronik a─čr─▒ ┼čikayeti olabilirErkek hasta tedavi edilmedi─činde sperm yollar─▒nda iltihap ve bunun sonucunda k─▒s─▒rl─▒k ortaya ├ž─▒kabilir

Gonoreden nas─▒l korunulur

Cinsel ili┼čkde kondom kullan─▒lmas─▒en ├Ânemli koruyucu g├╝venlik ├Ânlemidir.

Cinsel e┼č say─▒s─▒n─▒n artmas─▒ hastal─▒k bula┼čma riskinide artt─▒r─▒r

Hastal─▒k belirtisi olmadan da bula┼čma olabilece─či ak─▒ldan ├ž─▒kmamal─▒d─▒r.

KLAM─░DYALARA BA─×LI J─░NEKOLOJ─░K ENFEKS─░YONLAR

Klamidya bakterisi gerek kad─▒nda ve gerekse erkekte ├╝rojenital sistem(idrar yolu ve ├╝reme sistemi) iltihab─▒na neden olabilir. Vaginal ya da anal ili┼čki ile bula┼čabilir.Belirtileri belso─čuklu─čuna benzemekle birlikte daha hafiftir.

─░drar yaparken a─čr─▒ ve yanma

Kad─▒nlarda vajinal ak─▒nt─▒

Erkeklerde ├╝retral ak─▒nt─▒

. Hi├žbir belirti vermeme gibi semptomlar─▒ olan bir hastal─▒kt─▒r.

Mikroplu salg─▒ bula┼čm─▒┼č ellerin g├Âzlere s├╝r├╝lmesiyle hastal─▒k g├Âzlere de bula┼čabilir.Hastal─▒k mikrobu ta┼č─▒yan annelerin vajinal salg─▒lar─▒n─▒n do─čum s─▒ras─▒nda bebeklerin g├Âzlerine bula┼čmas─▒ g├Âzlerde k├Ârl├╝─če kadar g├Ât├╝rebilen ciddi iltihaplanmalara yol a├žar.├ľzellikle sosyoekonomik geli┼čmesini tamamlamam─▒┼č ├╝lkelerde en ├žok k├Ârl├╝k nedeni klamidya enfeksiyonlar─▒d─▒r.

Hastal─▒─č─▒n te┼čhisi i├žin kad─▒nlarda idrar yolu yada vajinal ak─▒nt─▒n─▒n tahlili ,erkeklerde ise idrar yolu ak─▒nt─▒lar─▒n─▒n ya da spermin tahlili gerekir.

Tedavi antibiyotiklerle yap─▒l─▒r.1-2 hafta i├žersinde enfeksiyon kaybolur.Reenfeksiyonu ├Ânlemek i├žin e┼člerin birlikte tedavileri ┼čartt─▒r.

HERPES S─░MPLEKS ENFEKS─░YONU (Genital U├žuk Hastal─▒─č─▒)

Dudaklarda ve dudak ├ževresinde g├Âr├╝len u├žu─ča benzer lezyonlar─▒n ├žok say─▒da ve grupla┼čmalar ┼čeklinde ve ├žok daha ┼čiddetli belirtilerle genital b├Âlgelerde ortaya ├ž─▒kmas─▒d─▒r.Dudak u├žu─čuna yol a├žan Tip 1 herpes Simpleks vir├╝s├╝ taraf─▒ndan olu┼čturulabilece─či gibi daha s─▒k olarak cinsel temasla da HSV 2 taraf─▒ndan olu┼čturulur.

Vir├╝s bir kez v├╝cuda yerle┼čti─činde belli d├Ânemlerde tekrarlay─▒c─▒ enfeksiyonlara yol a├žar.─░lkk enfeksiyon olduk├ža a─čr─▒l─▒ ve ka┼č─▒nt─▒l─▒yken ,ikinci ve sonraki enfeksiyonlarda daha hafif belirtiler g├Âzlenir.

Bu enfeksiyonun kad─▒n a├ž─▒s─▒ndan en ├Ânemli ├Âzelli─či ,gebelik d├Âneminin sonlar─▒nda ortaya ├ž─▒kt─▒─č─▒nda ,do─čum kanal─▒ndan bebe─če ula┼čarak bebe─čin hayat─▒n─▒ tehdit eden enfeksiyonlara yol a├žma riski olmas─▒ ve bu nedenle sezeryan do─čumu gerektirmesidir.

Primer yani ilk kez ortaya ├ž─▒kan bir genital herpeks enfeksiyonu ,genital b├Âlgede hafif bir ka┼č─▒nt─▒ ile birlikte k─▒zar─▒k bir d├Âk├╝nt├╝ ┼čeklinde ba┼člar. ├çok k─▒sa bir s├╝re i├žinde (saatler i├žinde) bu k─▒rm─▒z─▒ zemin ├╝zerinde grupla┼čm─▒┼č su kabarc─▒klar─▒ (vezik├╝ller) ┼čeklinde kabart─▒lar ortaya ├ž─▒kar,Bu kabarc─▒klar ├žok ince duvarl─▒ olduklar─▒ndan bazen hastalar taraf─▒ndan hi├ž farkedilmeden y├╝zeysel yaralara d├Ân├╝┼čebilirler.

Lezyonlardan ├Ânce ortaya ├ž─▒kan ka┼č─▒nt─▒ ,kar─▒ncalanma ve bacaklardaki a─čr─▒lar tipiktir. Deri belirtilerine b├Âlgesel bezelerde ┼či┼čme ve sistemik bulgular(ate┼č,halsizlik gibi) da e┼člik edebilir.

Lezyonlar ├žok ├žabuk patlad─▒─č─▒ndan tan─▒ i├žin klinik g├Âr├╝n├╝m├╝n yan─▒nda imm├╝nolojik kan tetkikleri ,yara s─▒v─▒s─▒n─▒n incelenmesi ve k├╝lt├╝r├╝ gerekebilir.

Rek├╝rran(tekrarlay─▒c─▒) genital herpes enfeksiyonlar─▒ genellikle tedavi edilmemi┼č primer herpes enfeksiyonlar─▒ndan sonra g├Âr├╝l├╝r.,Primer herpes enfeksiyonlar─▒na g├Âre daha hafif seyreder ve daha k─▒sa s├╝rerler.

Tedavi ve a┼č─▒s─▒ yoktur.

U├žuklar─▒ temiz ve kuru tutmak ayr─▒ca antiviral ila├žlar (Acyclovir) iyile┼čmeyi h─▒zland─▒r.├çok inat├ž─▒ tekrarlay─▒c─▒ enfeksiyonlarda d├╝┼č├╝k doz antiviral ila├žlar uzun s├╝re (3,6,12,24 ay) kullan─▒labilir. Aktif ataklar s─▒ras─▒nda cinsel temaslardan ka├ž─▒n─▒lmal─▒d─▒r. ├ľzellikle kad─▒nlarda genital herpes┬ĺin serviks ve vajen kanseri riskini artt─▒rd─▒─č─▒ bilindi─činden bu hastal─▒─ča gerekti─činden daha da fazla ├Ânem verilmelidir

GEN─░TAL S─░─×─░LLER (Genital Kondilomlar)

Genital si─čiller human papilloma virus (HPV) ad─▒ verilen vir├╝s├╝n cinsel temasla genital b├Âlgeye yerle┼čmesi sonucu olu┼čan de─či┼čik say─▒ ve b├╝y├╝kl├╝kte kitlelerdir.Vir├╝s v├╝cuda yerle┼čti─činde zaman zaman tekrarlay─▒c─▒ enfeksiyonlara ve yeni kitlelerin olu┼čmas─▒na neden olur.Kad─▒nda erke─če g├Âre daha s─▒k belirti verir.Kitleler mikroskopla tan─▒nabilecek kadar ufak olabilecekleri gibi ,├žok say─▒da kitlenin yan yana gelmesiyle karn─▒bahar─▒ and─▒ran bir b├╝y├╝kl├╝kte olabilirler.HPV ola─čan├╝st├╝ bula┼č─▒c─▒ bir vir├╝st├╝r ve ger├žek cinsel birle┼čme olmaks─▒z─▒n yaln─▒zca genital b├Âlgelerin temas─▒ ve hatta umumi tuvaletlerden bile bula┼čabilir.

Genital si─čillerin tedavisinde kitlelerin cerrahi y├Ântemle ├ž─▒kar─▒lmas─▒, koter yard─▒m─▒yla yak─▒lmas─▒ ya da kriyoterapi ile dondurulmas─▒, ,ya da krem ┼čeklinde ila├žlarla eritilmesi y├Ântemlerinden biri veya birka├ž─▒ birden uygulanabilir. Burada ama├ž g├Âr├╝nen lezyonlar─▒n t├╝m├╝yle ortadan kald─▒r─▒larak kitlelerin tekrar olu┼čma riskinin ve bula┼čt─▒r─▒c─▒l─▒─č─▒n─▒n azalt─▒lmas─▒d─▒r.

Genital si─čillere ba─čl─▒ olarak ortaya ├ž─▒kan estetik problemler d─▒┼č─▒nda HPV┬ĺnin en ├Ânemli ├Âzelli─či vir├╝s├╝n baz─▒ alttiplerinin kanserojen ├Âzellikler ta┼č─▒mas─▒d─▒r. HPV┬ĺnin ├žok say─▒da alttipi aras─▒nda Tip6ve Tip11 d─▒┼č─▒nda ├žo─ču alttipin kanserojen ├Âzelli─či vard─▒r. Bu alttipler genellikle si─čil yapmadan sessiz bir ┼čekilde v├╝cuda girer ve h├╝crelerde kanserojen etkilerini ba┼člat─▒rlar.Bu vir├╝sleri ta┼č─▒yan erkeklerde penis kanseri olu┼čma riski ,kad─▒nlarda da serviks kanseri olu┼čma riski artm─▒┼čt─▒r.

En s─▒k enfeksiyon yapan alttipler kanserojen etkileri olmayan daha ├žok kitle olu┼čumu ┼čeklinde belirti veren 6 ve 11 tipleri olmas─▒na kar┼č─▒n HPV tan─▒s─▒ konmu┼č bir bireyde di─čer alttiplerin de bulunma ihtimali ├žok y├╝ksektir. Bu y├╝zden enfeksiyonu ta┼č─▒yan erkeklerin ├╝roloji uzmanlar─▒n─▒n tavsiyalerine g├Âre hareket etmeleri,kad─▒nlar─▒n ise y─▒ll─▒k pap-smear testine ek olarak kolkoskopik incelenmeleri gerekmektedir.

YUMU┼×AK ┼×ANKR (ULKUS MOLLE)

Epidemiyolojik olarak t├╝m d├╝nyada yayg─▒n olan bu hastal─▒k yurdumuzda da zaman zaman k├╝├ž├╝k salg─▒nlar yapm─▒┼čt─▒r.

Hemen hemen daima cinsel temasla bula┼čan yumu┼čak ┼čankr nadiren kaza ile olu┼čan dokunmalar sonucu yak─▒n kimseler ve sa─čl─▒k personelinde de g├Âr├╝lebilmektedir.

Cinsel temastan genellikle 2-3 g├╝n sonra genital b├Âlgede ├Ânce k─▒zar─▒kl─▒k ard─▒ndan sivilce benzeri bir olu┼čum ve sonu├žta a─čr─▒l─▒ ├╝lser ┼čeklinde yaralar olu┼čur ,zeminleri yumu┼čakt─▒r. Say─▒lar─▒ genelde birden fazlad─▒r. ├ťlserler erkeklerde t├╝m genital b├Âlgede ,kad─▒nlarda da yine t├╝m genital b├Âlge ,makat ve idrar yollar─▒ a─čz─▒nda(├╝retra) yerle┼čebilir.

Hastalar─▒n yakla┼č─▒k % 30 ila % 50 ┬Ĺsinde her iki kas─▒k b├Âlgesinde a─čr─▒l─▒ ┼či┼člikler olu┼čabilir,bunlar zamanla d─▒┼čar─▒ya ak─▒nt─▒ yapabilirler.

Tan─▒s─▒ i├žin yara kenar─▒ndan al─▒nan s─▒v─▒n─▒n mikroskopik incelenmesi, bu s─▒v─▒dan k├╝lt├╝r yap─▒lmas─▒ ve kan tetkikleri gerekebilir.

Uygun antibiyotikler ile 2-3 haftada tam iyile┼čme sa─članabilmektedir.

LENFOGRANULOMA VENEREUM

Cinsel temastan 1 ila 3 hafta sonra genital b├Âlgede su kabarc─▒klar─▒ ya da sert kabarc─▒klar ┼čeklinde ba┼člay─▒p ├╝lserle┼čen yaralar g├Âr├╝l├╝r.A─čr─▒s─▒zd─▒rlar.Yaralar erkekte t├╝m genital b├Âlgede ,makat ve idrar yollar─▒ a─čz─▒nda , kad─▒nda da yine t├╝m genital b├Âlge makat civar─▒ ve idrar yollar─▒ a─čz─▒nda g├Âr├╝lebilir.

─░drar yaparken yanma ve makattan kanl─▒,iltihabi bir ak─▒nt─▒ yapabilir.Tedavi edilmeyen hastalarda lenf damarlar─▒n─▒n da tutulmas─▒na ba─čl─▒ olarak genital b├Âlgelerde kal─▒c─▒ ┼či┼čliklere ,makat iltihaplar─▒na ve makatta darl─▒klara neden olabilir.

Genellikle tek tarafl─▒ ,nadiren ├žift tarafl─▒ kas─▒klardaki bezelerde ┼či┼čmeler g├Âr├╝lebilir. Bu belirtilere ate┼č ,kilo kayb─▒, eklem a─čr─▒lar─▒ , karaci─čer ve dalakta b├╝y├╝meler e┼člik edebilir.

Tan─▒ i├žin ├Âzel deri testleri ,immunolojik kan tetkikleri gerekebilir.

Tedavi uygun antibiyotiklerle iki haftada m├╝mk├╝nd├╝r.

GRAN├ťLOMA ─░NGU─░NALE

├ľzellikle erkeklerde ve homoseks├╝ellerde daha s─▒k g├Âr├╝len bir hastal─▒kt─▒r.

Cinsel temastan yakla┼č─▒k 6 hafta sonra genital b├Âlgede a─čr─▒s─▒z, k─▒rm─▒z─▒ kabart─▒lar ortaya ├ž─▒kar ve bunlar b├╝y├╝yerek ├╝lserle┼čir,├ťlserler t├╝m genital b├Âlge ,makat civar─▒ ve kas─▒klara yay─▒l─▒rlar. Lezyonlar iz b─▒rakarak iyile┼čirler.

Kas─▒klarda ┼či┼člikler ve bu ┼či┼čliklerde geli┼čen karnabahar benzeri deri kabart─▒lar─▒ da g├Âr├╝lebilir.Bazen mide barsak sistemi ve kemiklerde de sorunlar olu┼čabilir.

Tan─▒ yaradan al─▒nan materyalin mikroskopik incelenmesi ve k├╝lt├╝r├╝ ile konulur.

Tedavisi uygun antibiyotiklerle 10-15 g├╝nde ger├žekle┼čebilmektedir.

MOLLOSKUM KONTAG─░OSUM

Bir vir├╝s enfeksiyonu olan molloskum kontagiosum bir zamanlar en ├žok ├žocuklarda g├Âr├╝l├╝rken,daha sonra gitgide artan cinsel temasla bula┼čan bir hastal─▒k haline gelmi┼čtir.

Her iki cinste,├Âzellikle kas─▒klar,genital b├Âlgeler ve makat civar─▒nda,inci taneleri gibi ,sivilce benzeri ama sivilceden daha sert ,g├Âbekli kabart─▒lar ┼čeklinde g├Âr├╝l├╝r.H─▒zl─▒ bir ┼čekilde t├╝m v├╝cuda yay─▒labilirler.

Kabart─▒lar pensetle tek tek toplanarak ,elektrokoter ile yak─▒larak ya da kriyoterapi ile dondurularak tedavi edilebilirler.

S─░F─░L─░Z (FRENG─░)

1500┬ĺl├╝ y─▒llardan 1900┬ĺl├╝ y─▒llar─▒n ba┼č─▒na kadar bat─▒ d├╝nyas─▒n─▒ kas─▒p kavuran ve dola┼č─▒m sistemi ile sinir sisteminde kal─▒c─▒ harabiyetlere sebep olan frengi 2. D├╝nya Sava┼č─▒ndan sonra ke┼čfedilen g├╝├žl├╝ antibiyotikler sayesinde b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de ├Ânemini yitirmi┼čken AIDS hastal─▒─č─▒n─▒n yayg─▒nla┼čmas─▒ ve frengii le HIV enfeksiyonu aras─▒nda yak─▒n il┼čkisi olmas─▒ nedeniyle yeniden ilgi oda─č─▒ haline gelmi┼čtir.├ľzellikle Kuzey Amerika┬ĺda g├Âr├╝lme s─▒kl─▒─č─▒ giderek artmaktad─▒r.

Hastal─▒k Treponema Pallidium ad─▒ verilen bir bakteri taraf─▒ndan yap─▒l─▒r. Yap─▒lan onca ara┼čt─▒rmaya ra─čmen hala daha bu mikroorganizmay─▒ ├╝retebilecek bir k├╝lt├╝r ortam─▒ bulunamam─▒┼čt─▒r. G├Âr├╝lme s─▒kl─▒─č─▒ konusunda ├žok de─či┼čken raporlar vard─▒r. Sosyoekonomik d├╝zeyi d├╝┼č├╝k topluluklarda daha s─▒k g├Âr├╝l├╝r. Vakalar─▒n ├žo─ču 15-30 ya┼č aras─▒nda , birden fazla partneri olan ki┼čilerdir.

Hastal─▒k bula┼čma yollar─▒ AIDS ile ayn─▒d─▒r.En s─▒k heteroseks├╝el ya da homoseks├╝el ili┼čki ile bula┼č─▒r. Bir di─čer bula┼čma yolu ise enfekte kan kan ├╝r├╝nleri ile temast─▒r.Birden fazla ki┼činin kulland─▒─č─▒ i─čneler ,uyu┼čturucu ba─čiml─▒lar─▒nda hastal─▒─č─▒n kolayca yay─▒lmas─▒na olanak sa─člar.Plesantadan kolayca ge├žti─či i├žin hasta bir gebe mikrobu karn─▒ndaki bebe─čine bula┼čt─▒rabilir.

Hastal─▒k evreler halinde ilerler ve her evrede de─či┼čik bulgular verir.

Primer Sifiliz: Hastal─▒k etkeni ile temastan sonra genital b├Âlgede a─čr─▒s─▒z bir ├╝lser belirir. Bu lezyona ┼čankr ad─▒ verilir. Yine kas─▒k b├Âlgesindeki lenf d├╝─č├╝mlerinde b├╝y├╝me olur ancak bu lezyonlarda da a─čr─▒ g├Âr├╝lmez.Ciddi ┼čkayet yaratmad─▒─č─▒ i├žin hastalar─▒n ├žo─ču bu belirtileri ├Ânemsemez. Lezyonlar tedavi edilmedi─či takdirde 6-8 haftada kendili─činden kaybolur. Tedavi g├Ârmeden yaralar─▒n kaybolmas─▒ hastal─▒─č─▒n iyile┼čmesi anlam─▒na gelmez Bu devrede tedavi edilmeyen hastalarda hastal─▒k ilerler.

Sekonder Sifilliz: Hastal─▒k ┼čankr d├Âneminde tedavi edilmez ise ,yaralar─▒n ortaya ├ž─▒k─▒┼č─▒ndan 3-6 hafta i├žinde ellerde ayaklarda ve v├╝cudun di─čer k─▒s─▒mlar─▒nda k─▒rm─▒z─▒l─▒klar (d├Âk├╝nt├╝ler) olu┼čur. Bu k─▒rm─▒z─▒l─▒klar─▒n oldu─ču b├Âlgelerde de bakteriler bulunmaktad─▒r. Bakteri fiziksel temas sonucu ,bu b├Âlgelerdeki yara s─▒yr─▒k gibi k─▒s─▒mlardan sa─člam ki┼čiye bula┼čabilir. Bu d├Âk├╝nt├╝ler 4-12 hafta i├žinde kaybolur. %1 civar─▒ndaki vakada karaci─čer iltihab─▒, b├Âbrek hastal─▒klar─▒,menenjit g├Âr├╝lebilir. Genital b├Âlge civar─▒nda nemli,d├╝z kondiloma lata ad─▒ verilen y├╝ksek bula┼č─▒c─▒l─▒─ča sahip lezyonlar ortaya ├ž─▒kar. K─▒smi sa├ž d├Âk├╝lmesi, a─č─▒z,bo─čaz ve vajinada ├╝lser ortaya ├ž─▒kabilir.Tedavi edilmeyen vakalarda dahi ,bu belirtiler kendili─činden kaybolabilir.

Gerek Primer ,gerekse sekonder d├Ânemde tedavi edilmeyen frengi vakalar─▒n─▒n ├╝├žte birinde ,hastal─▒k uzunca bir d├Ânem sessiz kald─▒ktan sonra daha ileri bir d├Âneme girer .Bakteri kalp,g├Âzler, beyin,sinir sistemi ,kemikler,eklemler ba┼čta olmak ├╝zere v├╝cudun bir├žok yerinde hasarlara sebep olur.

Latent Sifiliz: Tedavi edilmedi─či takdirde sekonder sifilizin belirtileri de kendili─činden kaybolur ve sessiz enfeksiyon halini al─▒r. Bu durumda hastal─▒k sadece yap─▒lan kan testlerinde saptanabilir. Bu s├╝re zarf─▒nda mikroorganizmalar yava┼č yava┼č ├žo─čalmaya devam etmektedir. Zaman ge├žtik├že ki┼čin hastal─▒─č─▒ bula┼čt─▒r─▒c─▒l─▒─č─▒ giderek azal─▒r.

Tersiyer Sifiliz: ─░lk enfeksiyondan yakla┼č─▒k 10 y─▒l sonra ortaya ├ž─▒kar .Hi├žbir d├Ânemde tedavi edilmeyen vakalar─▒n %35 inde tersiyer sifiliz ortaya ├ž─▒kar.Tersiyer bulgular ├╝├ž kategoride saptan─▒r

Kardiyovask├╝ler lezyonlar: %10 vakada g├Âr├╝l├╝r. Aortta balonla┼čma, kalp kapakc─▒klar─▒nda yetmezlik gibi bulgular olur.

N├Ârolojik lezyonlar: G├Âz,beyin zarlar─▒ gibi sinir sistemi organlar─▒na hasar verir.

Di─čer Sistemik lezyonlar: Di┼č,di┼četleri ,kas ve iskelet sistemi ve i├ž organlarda lezyonlar g├Âr├╝l├╝r.

Hastal─▒k kal─▒c─▒ sakatl─▒klar b─▒rakabildi─či gibi tedavi edilmezse ├Âld├╝r├╝c├╝ olabilmektedir.

Frenginin etkeni olan mikroorganizma k├╝lt├╝rlerde ├╝retilemedi─či i├žin tan─▒da en yaral─▒ y├Ântem kan testidir. Kanda yap─▒lan serolojik testler ile antijen ve antikorlar aran─▒r. Taze yaralardan al─▒nan ├Ârneklerin ├Âzel floresanl─▒ mikroskoplar alt─▒nda incelenmesi ile Treponema Pallidium g├Âr├╝lebilir. Beyin omurilik s─▒v─▒s─▒ndan al─▒nan ├Ârneklerle serolojik testler yap─▒labilir.

Hangi evrede olursa olsun sifilizin tedavisinde antibiyotikler ve penisilin kullan─▒l─▒r.Tedaviye ba┼čland─▒ktan sonra hasta 24 saat i├žinde hastal─▒k bula┼čt─▒r─▒c─▒l─▒─č─▒n─▒ yitirir.

Frengiden korunma yollar─▒:

Cinsel ili┼čkide kondom kullanmak

Cinsel e┼č say─▒s─▒n─▒n artmas─▒ ile birlikte hastal─▒k bula┼čma riski de artaca─č─▒ndan ,partner se├žiminde titiz davranmak

Hastal─▒k belirtisi olmadan da bula┼čma olabilece─čini unutmamak.

Kan nakillerinde gerekli testlerin yap─▒l─▒p yap─▒lmad─▒─č─▒n─▒n kontrol├╝n├╝ unutmamak

Frenginin tedavisi ve bu ├ža─čda hastal─▒─č─▒n yokolmas─▒ i├žin halen a┼č─▒ ve tek dozluk antibiyotik tedavisi ├žal─▒┼čmalar─▒ yap─▒lmaktad─▒r.

UYUZ(SCAB─░ES) VE B─░TLENME(PED─░K├ťLOZ)

Her nekadar yanl─▒zca deride ,├Âzellikle geceleri ve s─▒cakla artan ka┼č─▒nt─▒ ve eller ,kar─▒n,kal├žalar,g├Â─č├╝s ile bacak i├ž y├╝zlerde ka┼č─▒nt─▒l─▒ d├Âk├╝nt├╝lerle karekterize olmas─▒na kar┼č─▒n ,uyuzun en tipik ve muhtemelen en erken bulgular─▒ ├Âzellikle erkeklerde genital b├Âlgede yerle┼čen deriden kabar─▒k ┼čeffaf ,sivilce benzeri ka┼č─▒nt─▒l─▒ kabart─▒lard─▒r. ├çok ka┼č─▒nt─▒l─▒ olmalar─▒ nedeniyle k─▒sa s├╝rede ├╝lser yaralar haline d├Ânerler. Zeminleri sert olan bu ├╝lserler uyuz ┼čankr─▒ ad─▒ verilir ve bazen frengi ile di─čer cinsel temasla bula┼čan hastal─▒klar─▒n ├╝lserleriyle kar─▒┼čt─▒r─▒labilir.

Bitlenme de ├Âzellikle kas─▒k bitleri yak─▒n temas ile kar┼č─▒ tarafa bula┼č─▒r.

Hasta ka┼č─▒nt─▒s─▒ olsun olmas─▒n t├╝m yak─▒n aile bireylerinin tedavisi ile ki┼čisel ve ortak kullan─▒lan e┼čyalar─▒n dezenfeksiyonunu gerektirdi─činden tedavisi olduk├ža zahmetlidir. Fakat kurallara uyuldu─čunda iyile┼čme tamd─▒r.

HEPAT─░T- B (B T─░P─░ SARILIK)

Hepatit B ayn─▒ adl─▒ vir├╝s├╝n karaci─čere yerle┼čip orda ├žo─čalarak karaci─čeri tahrip etmesi ile ortaya ├ž─▒kan bula┼č─▒c─▒ bir hastal─▒kt─▒r.

Hepatit B vir├╝s├╝ bir DNA vir├╝s├╝d├╝r. Bu vir├╝s├╝n ├╝├ž adet antijenik yap─▒s─▒ mevcuttur. Vir├╝s d─▒┼č k─▒sm─▒nda yani zarf k─▒sm─▒nda eskiden Avustralya antijeni denilen Hepatit B Surface Antigen mevcuttur. Vir├╝s├╝n n├╝kleoplasit denilen merkez k─▒sm─▒nda ise iki ├Ânemli antigenic yap─▒ vard─▒r. Bunlar Hepatit B Core Antigen ve Hepatit B Antigenidir.

Hepatit B T├╝rkiyede ve D├╝nyada ├Ânemli bir sa─čl─▒k sorunudur. Bug├╝n d├╝nyada yakla┼č─▒k iki milyar ki┼činin Hepatit B┬ĺye yakaland─▒─č─▒n─▒ biliyoruz. Bunun yan─▒nda 350 milyon ki┼či bu vir├╝s├╝ kronik olarak ta┼č─▒maktad─▒r. ├ťlkemizde de durum farkl─▒ de─čildir. T├╝rkiyede bug├╝n yakla┼č─▒k her ├╝├ž ki┼čiden yakla┼č─▒k biri Hepatit B vir├╝s├╝ ile kar┼č─▒la┼čm─▒┼čt─▒r. Yine her 10 ki┼či,den biri Hepatit B vir├╝s├╝n├╝ ta┼č─▒makta ve bula┼čt─▒rmaktad─▒r. Hastalar─▒n % 75-80┬ĺinde hi├žbir belirti g├Âr├╝lmez.

Hepatit B belli ba┼čl─▒ ├╝├ž yolla bula┼č─▒r.

Vir├╝s├╝ ta┼č─▒yan ki┼čilerle cinsel temasta bulunma.

Vir├╝s├╝ ta┼č─▒yan ki┼čilerin kan ve v├╝cut s─▒v─▒lar─▒ ile temas etme.

Vir├╝s├╝ ta┼č─▒yan hamile kad─▒nlardan do─čum s─▒ras─▒nda bebeklerine bula┼čmas─▒d─▒r.

Hepatit B vir├╝s├╝ AIDS┬ĺten 50 ila 100 kat daha bula┼č─▒c─▒d─▒r. Derideki bir ├žatlak ya da a├ž─▒k yara ile temas eden bir damla kan ya da t├╝k├╝r├╝k bile hastal─▒─č─▒n bula┼čmas─▒na yeterli olabilmektedir. Kan ve Kan ├╝r├╝nlerinin kullan─▒m─▒ ,kirli enjekt├Ârler, cerrahi m├╝dahale, manik├╝r pedik├╝r setleri,tra┼č b─▒├žaklar─▒Hepatit B vir├╝s├╝n├╝n bula┼čmas─▒na arac─▒l─▒k edebilmektedirler.Steril olmayan aletlerle yap─▒lan s├╝nnet ve kulak delme gibi i┼člemler de Hepatit B┬ĺnin bula┼čmas─▒ i├žin ├Ânemli risk olu┼čtururlar.

Bu vir├╝s ile temas eden her 10 bebekten 9┬ĺu ve her 10 eri┼čkinden 1 ┬Ĺi belli bir s├╝re sonunda (yakla┼č─▒k 6 ay) mikrobu v├╝cudundan atmay─▒ ba┼čaramaz. Bu durumda ki┼či vir├╝s├╝ ya┼čam boyu v├╝cudunda ta┼č─▒yacak ve etrafa yayacakt─▒r. Ayr─▒ca ta┼č─▒y─▒c─▒larda hastal─▒k durumu farkl─▒l─▒klar g├Âsterir. Baz─▒ ki┼čilerin karaci─čerlerinde ├Ânemli de─či┼čiklikler meydana gelmezken, baz─▒lar─▒n─▒n karaci─čer h├╝crelerinde a─č─▒r hasr─▒n ortay ├ž─▒kt─▒─č─▒ tablolar olu┼čabilir.Bu gruptaki bireylerde ,y─▒llar sonra siroz ve karaci─čer kanseri g├Âr├╝lebilir.

Hepatit B ┬Ĺde risk bir├žok bula┼č─▒c─▒ hastal─▒ktan ├žok farkl─▒d─▒r. ,├ž├╝nk├╝ kronik hepatitlilerin %25┬ĺi primer karaci─čer kanseri ve siroz nedeniyle ├Âlmektedir.├ç├╝nk├╝ Hepatit B t├╝m d├╝nyadaki primer karaci─čer kanserlerinin %60-%80┬ĺinden sorumludur. Ve primer karaci─čer kanserleri kanser ├Âl├╝mleri i├žinde ilk ├╝├ž s─▒rada yer almaktad─▒r. Hepatit B vir├╝s├╝ sigaradan sonra bilinen en yayg─▒n kanser nedenidir.

Kronik Hepatit B ta┼č─▒y─▒c─▒lar─▒ tamamen sa─čl─▒kl─▒ g├Âr├╝n├╝rler .Ta┼č─▒y─▒c─▒l─▒─č─▒ saptayabilmek i├žin kanda Hepatit B y├╝zey antigeni saptanmas─▒yla ta┼č─▒y─▒c─▒lar ay─▒rt edilebilirler.

Ta┼č─▒y─▒c─▒lar─▒n % 50┬ĺsi belirtisiz olarak sadece vir├╝s├╝ ta┼č─▒r. Karaci─čer biyopsisi yap─▒l─▒rsa bu ki┼čilerin bir k─▒sm─▒nda Kronik Persistan Hepatit ad─▒ verilen bir tablo g├Âr├╝l├╝r. Bu hastal─▒k nisbeten selim seyretmekle birlikte herhangi bir zamanda kronik aktif hepatit haline d├Ân├╝┼čebilir.

Ta┼č─▒y─▒c─▒lar─▒n %50 ┬Ĺsinde Kronik Aktif Hepatit ad─▒ verilen kronik karaci─čer hastal─▒─č─▒ geli┼čir. Bu hastal─▒─č─▒n geli┼čti─či ki┼čilerin % 25 ┬Ĺinde karaci─čer kanseri ortaya ├ž─▒kar.

Kronik ta┼č─▒y─▒c─▒lar cinsel e┼člerine Hepatit B bula┼čt─▒rabilirler.

Kronik ta┼č─▒y─▒c─▒ annelerden do─čan bebeklere Hepatit B bula┼č─▒r.

Kronik ta┼č─▒y─▒c─▒larla ayn─▒ evi payla┼čanlarda Hepatit B┬ĺye yakalanma oran─▒ ,normal pop├╝lasyona k─▒yasla 2-4 kat daha fazlad─▒r.

Hastal─▒─ča yakalanan ki┼čilerin ancak yar─▒s─▒nda sar─▒l─▒k ortaya ├ž─▒kar .Hastalar─▒n % 65 ┬Ĺinde grip benzeri belirtiler g├Âr├╝l├╝r. Geriye kalanlarda hastal─▒k belirtisiz seyreder. Klinik olarak sar─▒l─▒k geli┼čse de geli┼čmese de hastalar─▒n %90 ┬Ĺ─▒ tamamen iyi olur. ─░yile┼čen ki┼čiler ya┼čamlar─▒n─▒n sonuna kadar hastal─▒─ča ba─či┼čikl─▒ kal─▒r.

Kesin tedavisi olmayan bu hastal─▒─ča kar┼č─▒ en etkili korunma yolu a┼č─▒lanmad─▒r. 1980┬ĺli y─▒llarda ├ž─▒kan Hepatit b a┼č─▒lar─▒ ,bu vir├╝s├╝ ta┼č─▒yan ki┼čilerin kan─▒ndan elde edilirken,g├╝n├╝m├╝zde kullan─▒lan a┼č─▒lar genetik m├╝hendislik y├Ântemleriyle bakteri h├╝crelerinden elde edilmektedir.

Her iki tipteki Hepatit B a┼č─▒s─▒n─▒n da g├╝venilirli─či tamd─▒r. A┼č─▒ya ba─čl─▒ karaci─čer hastal─▒─č─▒ meydana gelmesi veya ba┼čka bir hastal─▒k bula┼čmas─▒ s├Âz konusu de─čildir. S─▒k g├Âr├╝len yan etki ,a┼č─▒n─▒n yap─▒ld─▒─č─▒ b├Âlgede birka├ž g├╝n s├╝rebilen a─čr─▒ ,k─▒zar─▒kl─▒k ve ┼či┼čliktir. ├çok nadiren halsizlik bildirilmi┼čtir.

A┼č─▒n─▒n tam etkili olabilmesi i├žin 0,1.6 aylarda toplam 3 doz yap─▒lmas─▒ gerekir.├ť├ž doz uygun a┼č─▒lamadan sonra a┼č─▒n─▒n koruyucu etkisi ortaya ├ž─▒kar.

KAZANILMI┼× BA─×I┼×IKLIK YETMEZL─░─×─░ SENDROMU (AIDS)

AIDS (Kazan─▒lm─▒┼č Ba─č─▒┼č─▒kl─▒k Yetmezli─či Sendromu) vir├╝s yoluyla bula┼čan bir hastal─▒klar b├╝t├╝n├╝d├╝r. Bireye HIV(─░nsan Ba─č─▒┼č─▒kl─▒k Yetmezli─či Vir├╝s├╝) bula┼čmas─▒ sonucunda ,v├╝cudun savunma g├╝c├╝ zay─▒flar ve birey baz─▒ mikrop ve hastal─▒klara sa─čl─▒kl─▒ ki┼čilerden daha duyarl─▒ hale gelir. Sonu├žta birden fazla hastal─▒k ve kanserlerin ortaya ├ž─▒kmas─▒ ile AIDS tablosu olu┼čur ve hastal─▒k mutlak ├Âl├╝mle sonu├žlan─▒r.

HIV nas─▒l bula┼č─▒r?

HIV kandan ba┼čka erke─čin sperminde,kad─▒n─▒n vajina salg─▒s─▒nda bulunur ve cinsel ili┼čki s─▒ras─▒nda vajinadan, penisten, an├╝sten ve a─č─▒zdaki zedelenmi┼č doku ve ├žatlaklardan v├╝cuda girerek ,erkekten kad─▒na, kad─▒ndan erke─če, erkekten erke─če,kad─▒ndan kad─▒na bula┼č─▒r.

HIV ,hasta veya ta┼č─▒y─▒c─▒ anneden bebe─čine, gebelik, do─čum ve emzirme s─▒ras─▒nda bula┼č─▒r.

HIV ta┼č─▒yan bir ki┼čiden ,ta┼č─▒mayan di─čerine , prezarvatif kullanmadan yap─▒lan her t├╝rl├╝ cinsel ili┼čki ile mikrobun ge├žme riski vard─▒r.

HIV ta┼č─▒yan kan yoluyla mikrop bula┼čabilir. Kan ve kan ├╝r├╝nleri ,organ ve doku nakli ile ,tra┼č b─▒├ža─č─▒ ,di┼č f─▒r├žas─▒ ve enjekt├Âr payla┼č─▒m─▒ ile ,kesici ve delici aletlar yolu ile bula┼č─▒r.

HIV bula┼čmad─▒─č─▒ durumlar

HIV g├╝nl├╝k ya┼čamda ayn─▒ odada,ayn─▒ b├╝roda ,s─▒n─▒fta bulunmakla ,ayn─▒ havay─▒ solumakla bula┼čmaz.

Masum ├Âp├╝┼čme ,dokunma,sar─▒lma ,├Âks├╝r├╝k ,aks─▒r─▒k,t├╝k├╝r├╝k ve el s─▒k─▒┼čmayla bula┼čmaz.

HIV sa─člam deriden ge├žemez

Yiyecek i├žecek ├žatal ka┼č─▒k b─▒├žak tabak telefon,├že┼čme muslu─ču ,tuvalet,du┼č ortak kullan─▒m─▒yla bula┼čmaz

AIDS g├╝nl├╝k ya┼čamdaki ola─čan davran─▒┼člarla bula┼čmaz.

Sivrisinek ve di─čer b├Âceklerin sokmas─▒ ve hayvanlarla temasla da bula┼čmaz.

AIDS┬ĺ e yakalanan insan─▒n v├╝cuduna AIDS vir├╝s├╝ (HIV) yerle┼čir.V├╝cutta HIV┬ĺe kar┼č─▒ 2-3 ayda antikorlar olu┼čur. Bu antikorlar kan serumunda antikor testi (ELISA) yap─▒larak saptan─▒r.Test yapt─▒rmak isteyen AIDS Dan─▒┼čma Merkezine ba┼čvurarak bilgi almal─▒ ve kendi iradesi ile test yapt─▒rma karar─▒ vermelidir. Test anonim yap─▒l─▒r,ad ve adres al─▒nmaz .Testin pozitif olu┼ču ,ki┼činin AIDS ┬Ĺe yakaland─▒─č─▒n─▒ g├Âsterir. Bu ki┼čiye seropozitif veya HIV pozitif denir ve ya┼čam─▒n─▒n sonuns kadar vir├╝s ta┼č─▒y─▒c─▒s─▒ olarak kal─▒r. HIV pozitif ki┼či hastal─▒k belirtileri y─▒llar sonra ortaya ├ž─▒k─▒ncaya kadar sa─čl─▒kl─▒ g├Âr├╝n├╝r., fakat vir├╝s├╝ ba┼čkalar─▒na bula┼čt─▒rabilir

HIV vir├╝s├╝ insan─▒n v├╝cuduna girdi─činde en ├žok T4 ad─▒ verilen beyaz kan h├╝crelerine yerle┼čerek ├žo─čal─▒r.HIV T4 h├╝crelerinin ├Âl├╝m├╝ne sebep olur.Bu h├╝crelerin ├Âl├╝m├╝ v├╝cut direncini azalt─▒r ve sonu├žta AIDS hastal─▒─č─▒n─▒n belirtileri ortaya ├ž─▒kar.

AIDS hastal─▒─č─▒n─▒n ba┼čl─▒ca belirtileri ┼čunlard─▒r:

Gece terlemeleri

S├╝rekli ishal ve a┼č─▒r─▒ kilo kayb─▒

Koltuk alt─▒, kas─▒k boyun ve lenf bezlerinde ┼či┼člik

├ľks├╝r├╝k ve akci─čer ┼čikayetleri

U├žuk ,zona ,a─čizda pamuk├žuk

AIDS hastalar─▒nda yukar─▒da say─▒lan ├že┼čitli belirtiler yan─▒nda:

Merkezi Sinir Sistemi hastal─▒klar─▒

Kanser (Karpoksi Sarkomu,Lenfoma)

Baz─▒ mikroplar─▒n sebep oldu─ču enfeksiyonlar g├Âr├╝lebilir.

AIDS tan─▒s─▒ konulan hastalar birka├ž y─▒l i├žinde ├Âlmektedir.Hastal─▒─č─▒n ba┼člang─▒c─▒nda tedavide AZT(Z─▒dovud─▒ne) ve DDI gibi ila├žlar kullan─▒ld─▒─č─▒nda ya┼čam s├╝resi y─▒llarca uzayabilir.

AIDS ┬Ĺe kar┼č─▒ a┼č─▒ hen├╝z bulunamam─▒┼čt─▒r.

AIDS ┬Ĺten Korunma:

Cinsel ili┼čkilerde koruyucu Latex kondom kullanmak

AIDS vir├╝s├╝ ta┼č─▒mayan ki┼či ile kar┼č─▒l─▒kl─▒ sadakate dayal─▒ ili┼čki kurmak.

Kan naklinde AIDS testi yap─▒lmam─▒┼č ,kontrols├╝z kan asla kullan─▒lmamal─▒d─▒r.

Kullan─▒lm─▒┼č ve dezenfekte edilmemi┼č ┼č─▒r─▒nga ,i─čne,cerrahi aletlar,jilet kesinlikle kullanmamal─▒d─▒r.

Kuaf├Âr ve berberlerde tra┼č,manik├╝r ve pedik├╝r s─▒ras─▒nda kullan─▒lan aletler yoluyla hastal─▒k bula┼čt─▒rabilirler. Bunun i├žin i┼či yapanlar─▒n ├žal─▒┼č─▒rken eldiven kullanmalar─▒ en iyisidir. Ayr─▒ca ellerin bol su ve sabunla y─▒kanmas─▒ mikroplardann ar─▒nd─▒rman─▒n en iyi yoludur. Eller y─▒kand─▒ktan sonra Hibisel ve Sporoc─▒d─▒n Losyon gibi bir antiseptik madde kullan─▒lmas─▒ uygun olur. ─░┼člem s─▒ras─▒nda yaralanan ellere Batticne,Betadine, Isosol ,Polyod gibi antiseptik maddeler uygulanmal─▒d─▒r.

AIDS vir├╝s├╝n├╝ ├Âld├╝ren di─čer dezenfektan maddeler:

├çama┼č─▒r suyu, Bacteranios D, Cidex, Mikrozid Liqu─▒d, Hibisel,Setridif, klorheksol, Lysoformin, Hylox, Presept, Betadine Gargara, Kodan Tinktur Forte. Bu maddeler eczanelerde ,kullan─▒┼člar─▒ prospekt├╝slerinde yaz─▒l─▒ olarak sat─▒l─▒rlar.

Cinsel yolla bula┼čan hastal─▒klar eski ├ža─člardan beri varolan ve g├╝ncelli─čini hi├žbir zaman kaybetmemi┼č hastal─▒klar grubundand─▒r. ─░lerleyen de─či┼čik d├Ânemlerde bu grupta yeni hastal─▒klar─▒n g├╝ncellik kazanmalar─▒yla da halen giderek artan ├Ânemli bir t─▒bbi ve halk sa─čl─▒─č─▒ problemi olmaya devam etmektedirler.

Cinsel yolla bula┼čan hastal─▒klar─▒n art─▒┼č nedenlerine g├Âz at─▒ld─▒─č─▒nda :e─čitim yetersizli─či,toplumun sosyoekonomik yap─▒s─▒nda meydana gelen bozukluklar(ahlak kavram─▒ndaki de─či┼čiklikler, g├Â├žler,i├ž ve d─▒┼č turizm,gittik├že zorla┼čan,baz─▒ ├ževrelere g├Âre de gittik├že kolayla┼čan hayat ┼čartlar─▒,uyu┼čturucu ve alkol al─▒┼čkanl─▒klar─▒n─▒n artmas─▒ gibi),fahi┼čelik,gizli fahi┼čelik, e┼čcinsellik,genelev ve gizli bulu┼čma yerleri ile m├╝cadele ve kontrollerin yetersizli─či,ila├žlar ile gebe kalma korkusunun ortadan kalkmas─▒ gibi nedenler yer almaktad─▒r.

C─░NSEL YOLLA BULA┼×AN HASTALIKLARDAN KORUNMA

Cinsel yolla bula┼čan hastal─▒klardan bireysel d├╝zeyde korunman─▒n en etkili yolu hastal─▒k riski ta┼č─▒yan ┼č├╝pheli ki┼čilerle (hayat kad─▒nlar─▒, hayat kad─▒nlar─▒yla birlikte oldu─ču bilinen ki┼čiler ,├žok say─▒da partneri olan ya da olmu┼č ki┼čiler) ili┼čkiye girmekten ka├ž─▒nmakt─▒r.

Ancak unutulmamal─▒d─▒r ki bariz olarak ┼č├╝pheli g├Âr├╝nmeyen birinden de hastal─▒k bula┼čabilir. O y├╝zden hakk─▒nda tam bir bilgi sahibi olunmayan bir ki┼čiyle ne kadar temiz g├Âr├╝n├╝rse g├Âr├╝ns├╝n ili┼čkide prezervatif kullanmak ┼čartt─▒r.

Prezervatifler aras─▒nda latex yap─▒l─▒ olan ve spermisid i├žerenler tercih edilmelidir. (├ž├╝nk├╝ spermisidlerde ayn─▒ zamanda mikroorganizmalar─▒ etkisiz hale getirebilme ├Âzellikleri de bulunmaktad─▒r)

Prezervatif kullan─▒m─▒ y─▒llar boyu erkeklerin tekelinde ve inisiyatifinde kalm─▒┼čt─▒r. Son y─▒llarda kad─▒nlar─▒n kullan─▒m─▒na uygun olarak geli┼čtirilen prezervatifler Amerika ve baz─▒ Avrupa ├╝lkelerinde kullan─▒lmaya ba┼člam─▒┼čt─▒r.

Ne kadar etkili korunma olursa olsun cinsel yolla bula┼čan hastal─▒klar a├ž─▒s─▒ndan herkes risk alt─▒ndad─▒r. Bu hastal─▒klar─▒n ├žo─čunda erken tan─▒ ve tedavi hem ki┼činin sa─čl─▒─č─▒n─▒n tekrar olu┼čturulmas─▒ ,hem de hastal─▒─č─▒n daha ├žok bula┼čmas─▒n─▒n engellenmesi a├ž─▒s─▒ndan ├Ânemlidir.

Bireyin cinsel yolla bula┼čan hastal─▒klar grubunda yer alan hastal─▒klar─▒n genel belirtilerini bilmesi ve a┼ča─č─▒daki belirtilerden bir veya daha fazla oldu─čunda ├žekinmeden doktora ba┼čvurmas─▒ ├Ânemlidir.

Erkekler i├žin: Genital ak─▒nt─▒ Genital b├Âlgede si─čil ,├╝lser tipi lezyonlar ─░drar yaparken yanma

┼×├╝pheli biriyle ili┼čkiye girmi┼č olmak

Kad─▒nlar i├žin: Kas─▒k a─čr─▒s─▒ ve beraberinde ak─▒nt─▒ Tek ba┼č─▒na ak─▒nt─▒ ─░drar yaparken yanma

Genital b├Âlgede si─čil,├╝lser tipi lezyonlar ┼×├╝pheli biriyle ili┼čkiye girmi┼č olmak

Yorum ekle 12 Temmuz 2007

Ara┼čt─▒rman─▒n Ad─▒:

ARA┼×TIRMANIN ADI:

Akci─čer kanserlerinde serumda ve bronkoalveoler lavaj (BAL)┬ĺda neopterin ve glutatyon peroksidaz─▒n prognostik de─čeri.

SORUMLU ARA┼×TIRMACILAR:

T├╝lay Bak─▒rc─▒ , Sibel Alpar , G├╝zin G├╝rsoy , Ahmet Ayd─▒n. , Bahar Kurt

PROJEN─░N Y├ťR├ťT├ťLECE─×─░ KL─░N─░K:

Atat├╝rk G├Â─č├╝s Hastal─▒klar─▒ ve G├Â─č├╝s Cerrahisi E─čitim ve Ara┼čt─▒rma Hastanesi 8-Non Tbc Servisi

**G├╝lhane Askeri T─▒p Akademisi Farmakoloji ABD

ARA┼×TIRMANIN AMACI:

1-) K├╝├ž├╝k h├╝creli akci─čer kanseri ve k├╝├ž├╝k h├╝creli d─▒┼č─▒ akci─čer kanserinin evresi ile serum ve BAL neopterin ve glutatyon peroksidaz d├╝zeyleri aras─▒nda ili┼čki olup olmad─▒─č─▒n─▒n saptanmas─▒,

2-) K├╝├ž├╝k h├╝creli akci─čer kanseri ve k├╝├ž├╝k h├╝creli d─▒┼č─▒ akci─čer kanserlerinde ya┼čam s├╝resi ile serum ve BAL neopterin ve glutatyon peroksidaz d├╝zeyleri aras─▒nda ili┼čki olup olmad─▒─č─▒n─▒n saptanmas─▒.

ARA┼×TIRMANIN TANITIMI:

Akci─čer kanserlerinde prognozun daha kapsaml─▒ belirlenmesini sa─člayacak ve bug├╝nk├╝ evreleme sistemine katk─▒s─▒ olabilecek pek ├žok parametre bulunmaktad─▒r.Bu prognostik fakt├Âr hastalar─▒n ├Âzellikleri,histolojik ve labaratuvar parametreleri,genetik ├Âzelliklerini i├žermektedir.Bu konuda yap─▒lm─▒┼č bir ├žok ├žal─▒┼čma bulunmaktad─▒r.

Akci─čer kanserlerinde, y├╝ksek preoperatif ├╝riner neopterin konsantrasyonu k├Ât├╝ prognozla kuvvetle ili┼čkili bulunmu┼č.Akci─čer kanserlerinde rezeksiyon endikasyonu klinik evrelemeye g├Âre belirlense de,solunum fonksiyon testleri ve performans skoru da bu konuda ├Ânemli fakt├Ârlerdir.Yap─▒lan son ├žal─▒┼čmalar g├Âsteriyor ki,preoperatif neopterin d├╝zeyi klinik evreden ba─č─▒ms─▒z olarak k├Ât├╝ prognoz i├žin ├Ânemli bir fakt├Ârd├╝r.Bu nedenle y├╝ksek neopterin d├╝zeyi,genel durumu k├Ât├╝ hastalarda,konservatif tedavi karar─▒ vermek i├žin yard─▒mc─▒d─▒r.(3)

NEOPTER─░N:

Neopterin 2-amino-4-okso-6-(1┬ĺ,2┬ĺ,3┬ĺ-trihidroksipropil) pteridin yap─▒s─▒ndad─▒r. Kapal─▒ form├╝l├╝ C9H11N5O4 t├╝r. Molek├╝l a─č─▒rl─▒─č─▒ 253.22 dir. Biyolojik olarak guanozin trifosfattan sentezlenmektedir. Neopterinin D-eritro, L-eritro, D-treo, L-treo izomerleri bulunmaktad─▒r.

N├Âtral veya alkali ├ž├Âzeltileri g├╝├žl├╝ mavi fluoresans, asidik ├ž├Âzeltileri ise zay─▒f fluoresans vermektedir.

Biyopterin gibi neopterin de v├╝cutta ayr─▒ca dihidroneopterin ve tetrahidroneopterin ┼čeklinde bulunabilir. Neopterinlerin D-izomeri olan t├╝revleri insan metabolizmas─▒nda ├Ânemlidir.

Neopterin sadece insan ve primatlarda bulunmu┼čtur. S─▒├žan, fare, kobay ve hamsterlerde ise neopterine rastlanmam─▒┼čt─▒r. ─░nsan ve primatlarda neopterinin tayin edilebildi─či s─▒v─▒lar tablo-1┬ĺde g├Âsterilmi┼čtir.

NEOPTER─░N B─░YOSENTEZ─░:

Neopterin invivo olarak guanozin trifosfattan guanozin trifosfat siklohidrolaz 1 enzimi arac─▒l─▒─č─▒yla sentezlenmektedir. Neopterin, konjuge olmayan pterinlerin sentez yola─č─▒nda bir ara ├╝r├╝n olan 7,8-dihidroneopterin trifosfat─▒n fosfatazlar taraf─▒ndan hidrolizini takiben dihidroneopterin veya neopterin olarak at─▒lmaktad─▒r. Neopterinin beyaz kan h├╝crelerindeki biyosentezi ┼×ekil-1┬ĺde g├Âsterilmi┼čtir. Neopterinler yaln─▒zca aktive olmu┼č makrofajlarda sentezlenmektedir. Makrofajlarda neopterinden biyopterin sentezi i├žin gerekli enzimler bulunmamaktad─▒r. Neopterin makrofajlarda sentezini takiben plazmaya ge├žmektedir. H├╝cresel immun cevap boyunca T-lenfositlerin antijenik uyar─▒m─▒ ve ilgili h├╝crelerin antijenleriyle etkile┼čmenin yan─▒ s─▒ra h├╝creleraras─▒ haberle┼čme i├ž de─či┼čikli─če u─čramaktad─▒r. Stim├╝le edilmi┼č T-lenfositlerden sal─▒nan ?-interferon ilk sinyallerdendir. ?-interferonun insanda periferal kan monosit/makrofajlar─▒nca neopterin sal─▒verilmesinin etkin bir ind├╝kleyicisi oldu─ču g├Âsterilmi┼čtir. Safla┼čt─▒r─▒lm─▒┼č insan monon├╝kleer h├╝creleriyle yap─▒lan invitro ├žal─▒┼čmalarda, aktive edilmi┼č T-lenfositlerden olu┼čan k├╝lt├╝r s├╝pernatanlar─▒n─▒n ortama neopterin sal─▒vermek ├╝zere makrofaj─▒ ind├╝kledi─či g├Âsterilmi┼čtir. Ayr─▒ca safla┼čt─▒r─▒lm─▒┼č ?-interferonun ilavesiyle de nepterin sal─▒n─▒m─▒ m├╝mk├╝n olmu┼čtur. Monosit/makrofajlar─▒n yaln─▒zca ?-interferon ve ├žok y├╝ksek konsantrasyonlardaki ?-interferon ile invitro olarak stim├╝le edilebildi─či saptanm─▒┼čt─▒r. Bununla birlikte ba┼čka bir ├žal─▒┼čmada endotoksinin de neopterin biyosentezini artt─▒rd─▒─č─▒ ileri s├╝r├╝lm├╝┼čt├╝r.Ayn─▒ ├žal─▒┼čmada ?-interferonun endotoksinle kostim├╝le edilebilme yetene─činin de bulundu─ču belirtilmi┼čtir. Stimulasyonu takiben hem guanozin trifosfat─▒n hem de guanozin trifosfat siklohidrolaz 1┬ĺin h├╝cre i├ži d├╝zeylerinde art─▒┼č oldu─ču saptanm─▒┼čt─▒r ve b├Âylece neopterin sal─▒nmaktad─▒r

ssTABLO-1

Neopterin

BEY─░N OMUR─░L─░K SIVISI

─░nsan 3.30 0.24

Maymun 2.71 0.91

K├Âpek tayin edilememi┼čtir.

PLAZMA

─░nsan 3.00 0.21

Maymun 7.73 0.62

K├Âpek tayin edilememi┼čtir.

S─▒├žan tayin edilememi┼čtir.

ER─░TROS─░TLER

─░nsan 2.71 0.15

Maymun 11.5 0.90

K├Âpek tayin edilememi┼čtir.

S─▒├žan tayin edilememi┼čtir.

NEOPTER─░N─░N F─░ZYOLOJ─░K ROL├ť:

7,8-Dihidroneopterin trifosfat (NH2P3), L, 5, 6, 7, 8-tetrahidrobiyopterin prek├╝rs├Âr├╝d├╝r. Tetrahidrobiyopterin, ├že┼čitli monooksijenazlar i├žin kofakt├Âr rol├╝ oynayarak katekolamin ve serotonin sentezinde, bir grup membran lipidinin oksidasyonunda g├Ârev almaktad─▒r.

7,8-Dihidroneopterin mikroorganizmalarda folatlar─▒n prek├╝rs├Âr├╝d├╝r.

Triptofan─▒n invivo ve invitro y─▒k─▒m─▒yla insan makrofajlar─▒ndan ?-interferonun ind├╝ksiyonuyla neopterin sal─▒verilmesi aras─▒nda ili┼čki bulunmaktad─▒r.

NEOPTER─░N D├ťZEYLER─░:

Sa─čl─▒kl─▒ yeti┼čkin serumunda yakla┼č─▒k 2.6-8.7 nmol/L neopterin bulunmaktad─▒r.Sa─čl─▒kl─▒ ki┼čilerde serum neopterin d├╝zeylerinin cinsiyete ba─čl─▒ olmad─▒─č─▒ ancak ya┼ča g├Âre de─či┼čiklik g├Âsterdi─či saptanm─▒┼čt─▒r.

Neopterin veya biyopterin sadece idrarla itrah edilmektedir. Normal yeti┼čkin idrar─▒ herhangi bir ├Ân i┼člem yap─▒lmaks─▒z─▒n toplan─▒p incelendi─činde, mol kreatinin ba┼č─▒na yakla┼č─▒k 200-300 ┬Ámol neopterin i├žermektedir. Toplam neopterin d├╝zeyleri dihidroneopterin varl─▒─č─▒ndan dolay─▒ 2-5 kat─▒ kadar y├╝ksek orandad─▒r. ─░drardaki neopterin d├╝zeyleri kreatinin d├╝zeylerine g├Âre de─čerlendirilmektedir. Ortalama idrar neopterin/kreatinin oran─▒n─▒n erkeklerde kad─▒nlardakine k─▒yasla daha d├╝┼č├╝k bulunmu┼čtur. Bu fark─▒n, erkeklerde kreatinin d├╝zeylerinin kad─▒nlardakine g├Âre daha y├╝ksek olmas─▒ndan kaynakland─▒─č─▒ belirtilmi┼čtir.

Neopterin di─čer v├╝cut s─▒v─▒lar─▒nda da lokal makrofaj aktivasyonunun bir g├Âstergesi olarak bulunmu┼čtur. Romatoid artrit hastalar─▒n─▒n sinoviyal s─▒v─▒lar─▒nda, aseptik meningoensefalit, Parkinson hastal─▒─č─▒nda beyin-omurilik s─▒v─▒s─▒nda, pankreas greft rejeksiyonunun bir g├Âstergesi olarak pankreatik s─▒v─▒da ve hamilelerde amniyotik s─▒v─▒da neopterin d├╝zeyleri y├╝ksek saptanm─▒┼čt─▒r.

F─░ZYOLOJ─░K D├ľNEMLERDE NEOPTER─░N D├ťZEYLER─░

1-Hamilelik boyunca neopterin d├╝zeyleri: Neopterinin hamileli─čin son ├╝├ž ay─▒nda, anne serumunda y├╝kseldi─či, neopterin ve biyopterin d├╝zeylerinin amniyotik s─▒v─▒da y├╝kseldi─či, do─čuma yak─▒n d├Ânemlerde, maternal serum d├╝zeylerinden daha y├╝ksek oldu─ču saptanm─▒┼čt─▒r. Amniyotik s─▒v─▒da pteridin konsantrasyonunun y├╝ksek olu┼ču fetusta pterin metabolizmas─▒n─▒n mat├╝rasyonunu yans─▒tabilece─či ├Âne s├╝r├╝lm├╝┼čt├╝r.

2-Menstr├╝el d├Âneme g├Âre neopterin d├╝zeyleri: Alt─▒ sa─čl─▒kl─▒ kad─▒nda yap─▒lan bir ├žal─▒┼čmada, tam bir menstr├╝el d├Ânem boyunca serum neopterin d├╝zeylerinin normal s─▒n─▒rlar i├žinde kald─▒─č─▒ g├Âsterilmi┼čtir.

3-Ya┼ča g├Âre neopterin d├╝zeylerinin de─či┼čimi: 18-75 ya┼č aras─▒ bireylerin serum neopterin d├╝zeylerinin ├Ânemli ├Âl├ž├╝de farkl─▒l─▒k g├Âstermedi─či bildirilmi┼čtir. Ancak 18 ya┼č─▒ndan k├╝├ž├╝k ve 75 ya┼č─▒ndan b├╝y├╝k bireylede serum neopterin d├╝zeyleri y├╝ksek bulunmu┼čtur.

En y├╝ksek idrar neopterin/kreatinin d├╝zeyleri yenido─čanda g├Âzlenmi┼čtir. ├çocuklarda d├╝zeyler ya┼č art─▒┼č─▒na ba─čl─▒ olarak azalmaktad─▒r. En d├╝┼č├╝k neopterin d├╝zeylerinin erkeklerde 26-45, kad─▒nlarda ise 18-35 ya┼člar─▒ aras─▒nda bulundu─ču belirlenmi┼čtir. Neopterin d├╝zeyleri daha ya┼čl─▒ gruplarda, erkeklerde kad─▒nlara k─▒yasla daha d├╝┼č├╝k oranda olmak ├╝zere, biraz artmaktad─▒r.

NEOPTER─░N B─░YOR─░TM─░:

1-Neopterin d├╝zeylerinin g├╝n i├ži de─či┼čimi: 24 saatlik s├╝re i├žinde neopterin sabit oranda idrarla at─▒lmaktad─▒r. Neopterin d├╝zeylerinin sabah erken saatlerde hafif artt─▒─č─▒ bildirilmi┼čtir. Bu nedenle 24 saatlik idrar ├Ârne─činde de─čil, her zaman ayn─▒ saatte, ├Âzellikle sabah ilk al─▒nan idrar ├Ârne─činde neopterin d├╝zeyinin belirlenmesinin yeterli olaca─č─▒ belirtilmi┼čtir.

2-Neopterin d├╝zeylerinin y─▒l i├ži de─či┼čimi: Neopterin d├╝zeylerinin herhangi bir h├╝cresel imm├╝nite aktivasyonu s├Âz konusu de─čilse bir y─▒l boyunca ├žok az de─či┼čme g├Âstermekte, genellikle normal d├╝zey s─▒n─▒rlar─▒nda kalmaktad─▒r.

PATOLOJ─░K DURUMLARDA NEOPTER─░N D├ťZEYLER─░:

Bug├╝n idrar ve serumda artm─▒┼č neopterin d├╝zeylerinin h├╝cresel imm├╝nitenin aktivasyonu ile ili┼čkili oldu─ču a├ž─▒kl─▒k kazanm─▒┼čt─▒r.Y├╝ksek neopterin d├╝zeyli hastalarda, invitro olarak aktive edilmi┼č T-lenfositlerden haz─▒rlanan s├╝pernatanlarla veya ?-interferon ile monosit/makrofajlar─▒n aktive edilmesiyle neopterin sal─▒verilmesinin ili┼čkisi bulunmu┼čtur.

Bug├╝n, ba┼čta idrar ve serum olmak ├╝zere ├že┼čitli biyolojik s─▒v─▒larda, artm─▒┼č neopterin d├╝zeyleri ile ilgili oldu─ču ileri s├╝r├╝len hastal─▒klar tablo-2┬ĺde verilmi┼čtir.

TABLO-2: Artm─▒┼č neopterin d├╝zeyleriyle ilgili oldu─ču ileri s├╝r├╝len hastal─▒klar

Atipik fenilketonuride pterin metabolizmas─▒n─▒n kal─▒tsal bozuklu─ču

Allograft rejeksiyonlar/graft-versus-host hastal─▒─č─▒

Endojen interferonlar─▒n artt─▒─č─▒ inflamatuar hastal─▒klar

Viral enfeksiyonlar(├Ârne─čin HIV,CMV)

─░ntrasell├╝ler patojenler

Di─čer inflamatuar hastal─▒klar

Sarkoidozis

├ç├Âliak hastal─▒─č─▒

Multipl skleroz ve aseptik meningoensefalit

Otoimmun hastal─▒klar

Romatoid artrit

Crohn hastal─▒─č─▒

Sistemik lupus eritematozus

Diabet─▒s mellitus tip 1

├ťlseratif kolit

Akut anterior ├╝veit

Otoimmun tiroidit

Malign hastal─▒klar

Genital t├╝m├Ârler

Genito-├╝riner kanal t├╝m├Ârleri

Akci─čer kanseri

Gastrointestinal karsinoma

Pankreatik karsinoma

Hematolojik neoplazmlar

┼×EK─░L-1: Beyaz kan h├╝crelerinde neopterin biyosentezi

H├ťCRE ─░├ç─░

(Beyaz kan h├╝creleri)

Guanozin Trifosfat

GuanozinTrifosfatSiklohidrolaz

7,8-Dihidroneopterin Trifosfat

7,8-DihidroneopterinRed├╝ktaz

Makrofajlarda

6-puriviltetrahidropterinsentetaz

5,6,7,8-Tetrahidrobiopterin(BH4)

H├ťCRE DI┼×I

(Makrofajlar)

7-8-Dihidroneopterin

Neopterin

2-GLUTATYON PEROKS─░DAZ:

Hidroperoksidazlar, zararl─▒ peroksitlere kar┼č─▒ v├╝cudu korurlar. Peroksid birikimi serbest radikal ├╝retimine neden olabilir. Bu da membranlar─▒ par├žalayarak olas─▒ kanser ve arterioskleroza yol a├žabilir.

Peroksidazlar, s├╝tte, l├Âkositlerde, trombositlerde eikozonoid metabolizmas─▒ ile ilgili di─čer dokularda bulunmu┼čtur. Peroksidazlar taraf─▒ndan katalize olan reaksiyonlarda hidrojen peroksit elektron aksept├Âr├╝ olarak hareket eden askorbat, kinonlar ve sitokrom C gibi bir├žok maddenin zarar─▒na olacak ┼čekilde indirgenir. Peroksidaz taraf─▒ndan katalize olan reaksiyon komplekstir ancak reaksiyonun t├╝m├╝ a┼ča─č─▒daki ┼čekilde olu┼čur.

H2O2+A2 Peroksidaz 2H2O+A

Eritrositlerde ve di─čer dokularda prostetik grup olarak selenyum i├žeren glutatyon peroksidaz enzimi indirgenmi┼č glutatyon taraf─▒ndan H2O2 ve lipit peroksitlerinin par├žalanmas─▒n─▒ katalize eder. B├Âylelikle membran C lipidlerini ve hemoglobini peroksitlerin oksidasyonuna korumada kar┼č─▒ korur.Eritrositleri hemolizden korumada glutatyon peroksidaz─▒n g├Ârevi glutatyon peroksidaz taraf─▒ndan katalize edilen bir reaksiyonla eritrosit i├žindeki H2O2┬ĺi ortamdan uzakla┼čt─▒rmakt─▒r.

Glutatyon red├╝ktaz

G_S_S_G+NADPH+H 2G+5H+NADP+

2G_S_H+H2O2 Glutatyon peroksidaz, Selenyum G_S_S_G+2H2O

Bu reaksiyon ├Ânemlidir. ├ç├╝nk├╝ H2O2┬ĺnin birikimi hemoglobinin methemoglobine oksidasyon h─▒z─▒n─▒ artt─▒rmak suretiyle eritrositin ya┼čam s├╝resini k─▒saltabilir. Glutatyon peroksidaz bir├žok dokuda bulunan do─čal bir antioksidand─▒r. Bu H2O2┬ĺe ek olarak organik peroksitlerede sald─▒r─▒r. E vitamini ile birlikte lipit peroksidasyonuna kar┼č─▒ v├╝cut savunmas─▒n─▒n bir k─▒sm─▒n─▒ olu┼čturur. Oksijenle kar┼č─▒la┼čt─▒r─▒lan lipitlerin peroksidasyonu (otooksidasyonu) besin maddelerinin sadece bozulmas─▒ndan sorumlu olmay─▒p ayr─▒ca kansere, inflamatuar hastal─▒klara, ateroskleroza, ya┼članma vb. durumlara neden olabilen doku hasar─▒ndandan da sorumludur. Metilen ile kesintiye u─čram─▒┼č ├žift ba─člar─▒ i├žeren ya─č asitlerinin, peroksitlerinin olu┼čumu s─▒ras─▒nda husule gelen serbest radikaller (ROO-,RO-,OH) taraf─▒ndan zararl─▒ etkiler ba┼člat─▒l─▒r. Glutatyon peroksidaz serbest radikaller ile reaksiyona girerek antioksidan etki olu┼čturur.

Baz─▒ kanserlerin insidans─▒ ile birlikte kan selenyumu ve glutatyon peroksidaz aktivitesinin d├╝┼č├╝k d├╝zeyleri aras─▒nda ili┼čki oldu─ču bildirilmi┼čtir.

MATERYAL-METOD:

├çal─▒┼čmaya al─▒nacak olgular 2 gruba ayr─▒lacak.

Grup A: Akci─čer kanseri tan─▒s─▒ olanlar

1-K├╝├ž├╝k h├╝creli d─▒┼č─▒ akci─čer kanseri

2-K├╝├ž├╝k h├╝creli akci─čer kanseri

Grup B: Sa─čl─▒kl─▒ kontrol grubu

Grup A: Bronkoskopik biyopsi ile tan─▒ konulan ve kemoterapi almam─▒┼č hastalar olacak.

Grup B: Hemoptizi, ses k─▒s─▒kl─▒─č─▒, inat├ž─▒-kronik ├Âks├╝r├╝k, hiler dolgunluk etyolojisi ara┼čt─▒r─▒lacak sa─čl─▒kl─▒ ki┼čiler olacak.

Bu ├žal─▒┼čma ayr─▒ca 2 ┼čekilde ayr─▒┼čt─▒r─▒lacakt─▒r.

1-Son 6 ay i├žinde %5 veya daha az kilo kaybedenlere kar┼č─▒l─▒k %5┬ĺden fazla kilo kaybedenler.

2-Performans durumu 0-1 olanlara kar┼č─▒l─▒k 3-4 olanlar.

├çal─▒┼čmaya al─▒nma kriterleri:

1-) Bronkoskopi i├žin kontrendikasyon veya relatif kontrendikasyonun olmamas─▒.

2-) Daha ├Ânce radyoterapi veya kemoterapi almamas─▒.

3-) 18 ya┼č─▒ndan b├╝y├╝k olmas─▒.

4-) Uygun hematolojik, biyokimyasal,pulmoner fonksiyonlar─▒ olanlar.

5-) Yaz─▒l─▒ onay verenler

├çal─▒┼čmaya al─▒nmama kriterleri:

1-) HIV seropozitifli─či.

2-) HBV,HCV seropozitiflik.

3-) Otoimm├╝n hastal─▒k.

4-) Konjestif kalp yetmezli─či

5-) Akci─čer t├╝berk├╝lozu

6-) Diabetes mellitus

7-) Kronik karaci─čer hastal─▒─č─▒.

8-) Kronik b├Âbrek yetmezli─či.

9-) Malign hastal─▒klar.

Olgular─▒n anamnezi al─▒n─▒p, fizik muayenesi yap─▒ld─▒ktan sonra radyolojik ve biyokimyasal (├╝re, karaci─čer enzimleri, kan ┼čekeri, kreatinin, bilirubin) tetkikleri yap─▒lacak.

FOB ile BAL elde edilmesi ERS kriterlerine g├Âre ger├žekle┼čtirilecek. Hastan─▒n patolojisinin oldu─ču akci─čer segmenti i├žine FOB┬ĺun ucu yerle┼čtirilip, 20┬ĺ┼čer mililitrelik serum fizyolojik verilip, toplam 100 ml s─▒v─▒ filtre edilmeden geri al─▒nacak.

Kontrol grubunda BAL orta lob yada linguladan al─▒narak, BAL s─▒v─▒s─▒ santrif├╝j edildikten sonra ┬ľ20 C de saklanacakt─▒r.

Olgular─▒n serumlar─▒ FOB ├Âncesi al─▒nacak ve 20 dakika oda s─▒cakl─▒─č─▒nda bekletilip, santrif├╝j edilerek ┬ľ20 C de saklanacak.

Neopterin ve glutatyon peroksidaz d├╝zeylerinin serum ve BAL┬ĺda saptanmas─▒ i├žin …………. kiti kullan─▒lacak

Neopterin ├Âl├ž├╝mlerinin standardizasyonu i├žin BAL s─▒v─▒s─▒na kolayl─▒kla ge├žebilen ve d├╝┼č├╝k molek├╝l a─č─▒rl─▒─č─▒na sahip olan ├╝re kullan─▒lacak.

KAYNAKLAR:

1-Wachter H, Weiss G, Fuchs D:Neopterin,biochemistry and clinical use as a marker for cellular immune reactions.Int Arch Allergy Immunol 1993;101:1-6

2-K. Hassaan Mohammed,A.A.M.T: Mobasher,Abdel-Rahim I. Yousef,Adel Salah, I.Z. El-Nagger,A.H.A. Ghoneim,Richard W. Light:A novel marker for cell mediated immunity in patients with pulmonery tuberculosis and lung cancer.Chest 2001;119:776-780

3-R. Prommegger, B. Widner, C. Murr, A.Unger, D. Fuchs, G. M. Salzer:Neopterin:A prognostic variable in operations for lung cancer.Ann Thorac Surg 2000;70:1861-4

Yorum ekle 12 Temmuz 2007

Do─čum Sonu D├Âneme Uyum Ve De─čerlendirme

DO─×UM SONU D├ľNEME UYUM VE DE─×ERLEND─░RME

Do─čum sonu d├Ânem,aileye yeni bir ├╝yenin kat─▒lmas─▒ndan dolay─▒ yeni bir d├╝zenin kuruldu─ču bir d├Ânemdir. Bebe─čine, postpartum rahats─▒zl─▒klara, ailedeki yeni d├╝zene ve v├╝cut imgesindeki de─či┼čikliklere uyum g├Âstermek zorunda olan anne i├žin bu d├Ânem olduk├ža zordur. Gebeli─čin son aylar─▒nda ve do─čum s─▒ras─▒ndaki i├že d├Ân├╝kl├╝k d├Ânemini takiben; lohusan─▒n d─▒┼č d├╝nyaya at─▒l─▒m─▒ basamaklar halinde olur.

-Do─čumdan sonraki ilk birka├ž g├╝n anne pasif ve ba─č─▒ml─▒d─▒r. Daha ├žok eylem ve do─čum olay─▒ hakk─▒nda konu┼čur, al─▒c─▒ konumdad─▒r ve kendine d├Ân├╝kt├╝r.

-─░kinci g├╝nden sonra anne postpartum s├╝rece uyum sa─člamaya ba┼člar, bebe─čine y├Ânelmi┼čtir ve anne daha ├žok verici konumdad─▒r.

-Anne daha sonra lohusal─▒─č─▒n ilk haftalar─▒ndaki daralm─▒┼č ya┼čant─▒s─▒ndan yeniden duygusal ├ževre ya┼čant─▒s─▒na d├Âner.

─░┼čte bu s├╝recin herhangi bir a┼čamas─▒nda tak─▒lma tedavi gerektiren bir durumdur. Bu s├╝re├žten sonra annelik kimli─činin ┼čekillendi─či, annelik rol├╝n├╝n kazan─▒ld─▒─č─▒ bir d├Ânem gelir. Annelik kimli─činin ┼čekillenmesi do─čan her ├žocukla birlikte ortaya ├ž─▒kar ve d├Ârt safhada ger├žekle┼čir:

1)Gebelikte ortaya ├ž─▒kan, gelece─če haz─▒rlanma safhas─▒nda kad─▒n anneli─če ili┼čkin rol modellerini izler. ├ľzellikle kendi annesi nas─▒l bir annelik sorusunun cevab─▒ i├žin iyi bir ├Ârnektir.

2)Formal-Bi├žimsel safha , ├žocu─čun do─čumu ile ba┼člar. Anne , rol modellerinin etkisi alt─▒nda ├ževrenin kendisinden bekledi─či gibi davranmaya ├žal─▒┼č─▒r.

3)─░nformal safha da kad─▒n anneli─če ili┼čkin kendi se├ženeklerini , di─čer bir de─či┼čle kendi annelik stilini geli┼čtirmeye ba┼člar.

4)Son safha olan ki┼čisel safha da , annelik rol├╝ kazan─▒lm─▒┼čt─▒r. Bu safhaya ula┼čan anne art─▒k bir anne olarak rahatt─▒r ve bu konuda kendi fikirlerine ve davran─▒┼člar─▒na sahiptir.

Annelik rol├╝n├╝n kazan─▒lmas─▒, do─čumu takip eden 3-10 ay aras─▒nda ger├žekle┼čir. Kad─▒n─▒n sosyal deste─či, ya┼č─▒, ki┼čisel ├Âzellikleri, yeni do─čan─▒n mizac─▒ ve ailenin sosyo-ekonomik durumu annelik rol├╝n├╝ kazanmay─▒ etkileyen fakt├Ârlerdir.

DO─×UM SONRASI PS─░K─░YATR─░K BOZUKLUKLAR

Gebelik ve do─čum ├Ânemli biyolojik de─či┼čikliklerin ya┼čand─▒─č─▒ fizyolojik bir s├╝re├ž oldu─ču kadar, erken geli┼čim d├Ânemlerine ili┼čkin bast─▒r─▒lm─▒┼č ve ├ž├Âz├╝lmemi┼č ├žat─▒┼čmalar─▒n yeniden g├╝ndeme geldi─či karma┼č─▒k bir psikolojik s├╝re├žtir.

Do─čumu izleyen d├Ânemin kad─▒nlarda psikiyatrik bozukluk riskinin artt─▒─č─▒ bir d├Ânem oldu─ču uzun zamand─▒r bilinmektedir. Do─čum sonras─▒ psikiyatrik bozukluklar ├╝├ž ana b├Âl├╝mde incelenebilir; do─čum sonras─▒ h├╝z├╝n, do─čum sonras─▒ depresyon, do─čum sonras─▒ psikoz.

DO─×UM SONRASI H├ťZ├ťN (Do─čum Sonras─▒ Karamsarl─▒k)

Do─čum yapma, ├Ânemli hayat olaylar─▒ndan biridir. Do─čumu takiben, ilk bir haftada yeni duruma uyum, annelik rol├╝ne adaptasyonla birlikte; biyolojik, hormonal dengedeki ani de─či┼čiklikle ilgili ortaya ├ž─▒kan, hafif huzursuzluk, yorgunluk uyumsuzluk, a─člama krizleri ile belirgin bir tablo ┼čeklinde g├Âr├╝l├╝r. Do─čum sonras─▒ d├Ânemde depresif duygu durum oran─▒n─▒n y├╝ksekli─či bilinmektedir. Depresif duygu durum, normal say─▒lan bir h├╝z├╝nl├╝l├╝k (baby blues) halinden renkli ve h─▒zl─▒ ba┼člang─▒├žl─▒ psikotik depresyona kadar geni┼č bir d─▒┼čavurum g├Âsterir. Yeni anne olan kad─▒nlar─▒n %50-80┬ĺinde olup, do─čumu izleyen ilk 7-10 g├╝n i├žinde g├Âr├╝l├╝r.

Do─čum sonras─▒ ilk g├╝nlerde g├Âzlenen total plazma triptofan─▒ndaki normal art─▒┼č─▒n ger├žekle┼čmeyi┼či, gonodotropinler ve di─čer hormon d├╝zeylerinin h─▒zla de─či┼čimi, platelet MAO ve plazma cAMP d├╝zey de─či┼čiklikleri, platelet adrenoreceptor alanlar─▒n─▒n fazlal─▒─č─▒ gibi etkenler postpartum h├╝z├╝nle ili┼čkilidir.

Do─čum sonras─▒ h├╝zn├╝n, do─čum ├Âncesi disforinin devam─▒ oldu─ču; bunda iki ├Ânemli risk etkeninin; ilk kez gebe olma ile premenstrual sendrom ├Âyk├╝s├╝ oldu─ču ileri s├╝r├╝lm├╝┼čt├╝r.

Genelde bu durumun normal olarak de─čerlendirilmesi gerekti─či, ki┼čiye g├╝ven vermenin ├Ânemli oldu─ču belirtilmi┼čtir. Ancak O┬ĺHara ve arkada┼člar─▒, 182 kad─▒n ├╝zerinde yapt─▒klar─▒ ├žal─▒┼čmalar sonucu do─čum sonras─▒ h├╝zn├╝n duygulan─▒m bozuklu─ču yelpazesi i├žinde oldu─čunu ├Âne s├╝rm├╝┼člerdir.

Do─čum soras─▒ h├╝z├╝nde terap├Âtik yakla┼č─▒m destekleyici ├žabalar─▒ i├žerir. Anneleri progesteronla sa─čaltarak do─čum sonu h├╝z├╝nlerini azaltman─▒n olanakl─▒ olabilece─čine inananlar vard─▒r.

DO─×UM SONRASI DEPRESYON

Do─čum yapan kad─▒nlarda, do─čumdan sonraki bir y─▒l i├žinde baz─▒ psikiyatrik sorunlar di─čer zamanlara g├Âre daha s─▒k ortaya ├ž─▒kabilir. Bu sorunlardan birisi de yakla┼č─▒k do─čum yapan her 10 kad─▒ndan birinde geli┼čen do─čum sonras─▒ depresyondur. Genellikle do─čumdan sonraki 2-8. haftalar i├žinde ba┼člar ve en az iki hafta en ├žok bir y─▒l kadar s├╝rer. Tedavi g├Ârmeyen kad─▒nlarda 3 ay- 1 y─▒l aras─▒nda kendili─činden d├╝zelir. Geriye y├Ânelik epidemiyolojik taramalar ciddi ruhsal ve duygusal hastal─▒klar─▒n ortaya ├ž─▒kmas─▒ a├ž─▒s─▒ndan, postpartum d├Ânemini gebelik d├Ânemine k─▒yasla 3-4 kez daha riskli oldu─čunu ortaya koymaktad─▒r. Postpartum d├Âneminin ilk 4 haftas─▒ bu a├ž─▒dan en riskli d├Ânem olmakta, ancak genellikle bu s├╝re 6. aya kadar uzayabilmektedir. Gebelik s├╝resince ; evlilik gerilimi ve doyumsuzlu─ču, istenmeyen hayat olaylar─▒ bu konuda ├Ânemli etkenler olarak bildirilmi┼č, bili┼čsel yatk─▒nl─▒k ileri s├╝r├╝lm├╝┼č, ├žocuk bak─▒m─▒na ait beklentilerin ise belirleyici olmad─▒─č─▒ ortaya konmu┼čtur. Ergenlik d├Âneminin biyolojik-psikolojik stresleri bu ├ža─čdaki annelerde depresyon oran─▒n─▒, yeti┼čkin annelerden y├╝ksek k─▒lmaktad─▒r.

Do─čum sonras─▒ depresyonun nedenleri kesin olarak bilinmemektedir. H─▒zl─▒ fizyolojik de─či┼čikliklerin rol├╝ olabilece─či d├╝┼č├╝n├╝lmektedir, ancak hangi etmenlerin daha fazla neden oldu─ču a├ž─▒k de─čildir. Bununla birlikte baz─▒ risk etmenlerini ta┼č─▒yan kad─▒nlarda do─čum sonras─▒ depresyonun daha s─▒k g├Âr├╝ld├╝─č├╝ bilinmektedir. Bu risk etmenleri; kad─▒n─▒n ya da e┼činin i┼čsizli─či, sosyal deste─čin yetersiz olmas─▒, evlilikle ilgili sorunlar, beklenmedik ya┼čamsal olaylar (├Âl├╝m, ayr─▒l─▒k vb.), planlanmam─▒┼č gebelikler, ├žok do─čum yapm─▒┼č olma, daha ├Ânceki gebeliklerde depresyon ge├žirilmesi, anne s├╝t├╝ ile beslememe, kay─▒pla sonlanan gebelik ve do─čum deneyimleri, erken anne-bebek ayr─▒l─▒─č─▒ ve bebe─čin bak─▒m─▒ ile ilgili duyulan kayg─▒lard─▒r. Ayr─▒ca ├žocu─čun ├Âz├╝rl├╝ do─čmas─▒ veya baz─▒ geleneksel-kapal─▒ toplum yada y├Ârelerde ├žocu─čun cinsiyetine y├Ânelik beklenti ve de─čer yarg─▒lar─▒n─▒n da depresyon geli┼čimi a├ž─▒s─▒ndan ├Ânemli bir stres kayna─č─▒ olabilece─čine ili┼čkin bir├žok klinik g├Âzlem vard─▒r.

Hannah ve arkada┼člar─▒; bebe─čin d├╝┼č├╝k do─čum a─č─▒rl─▒kl─▒ olmas─▒n─▒n, sezeryanla do─čumunun, zor do─čumun ve biberonla beslenmesinin y├╝ksek depresyon oranlar─▒ ile ├Ânemli ├Âl├ž├╝de ili┼čkili oldu─čunu bulmu┼člard─▒r. Evlilik d─▒┼č─▒ do─čum, ├Âl├╝ do─čum, ailede hastal─▒k ├Âyk├╝s├╝; di─čer risk etkenleridir.

O┬ĺHara ve arkada┼člar─▒; ├žocuk do─čuran depresyonlu kad─▒nlarda erken gebelik d├Âneminde de y├╝ksek belirti d├╝zeyi ve sosyal uyumsuzluk bildirmektedirler.

Meltzer ve Kumar; do─čum sonu ruhsal sorun g├Âsteren 142 annenin % 80┬ĺinde duygulan─▒m bozukluklar─▒ saptarken, % 6┬ĺs─▒nda ┼čizofreni bulmu┼člard─▒r.

O┬ĺHara ve Swain taraf─▒ndan yap─▒lan bir incelemede do─čum sonras─▒ depresyon d├╝┼č├╝ncesini sa─člayan ├Ânemli g├Âstergeler aras─▒nda; ge├žmi┼čte psikopatolojik bir durumun oldu─čuna dair ├Âyk├╝, gebelik s─▒ras─▒nda psikopatolojik bir durumun ortaya ├ž─▒kmas─▒, evlilik i├ži ili┼čkilerde zay─▒fl─▒k, sosyal deste─čin az olmas─▒, stresli hayat ┼čartlar─▒ say─▒lmaktad─▒r. D├╝┼č├╝k aile geliri, d├╝┼č├╝k mesleksel stat├╝ gibi fakt├Ârler daha az etkilidir. Bir Avusturalya ├žal─▒┼čmas─▒nda; daha ├Ânceki gebelikleri d├╝┼č├╝kle sonu├žlanan kad─▒nlar─▒n, bir sonraki gebeli─čin son 3 ay─▒nda daha y├╝ksek d├╝zeyde depresif belirtiler ve anksiyete g├Âsterdi─či saptanm─▒┼čt─▒r. Ayr─▒ca d├╝┼č├╝─č├╝ takiben 2. kez gebe kalan kad─▒nlarda postpartum ilk y─▒lda daha fazla depresif belirti g├Âsterme e─čilimi vard─▒r.

Anne s├╝t├╝ ile beslemenin genel yararlar─▒ iyi bilinmektedir. Do─čum sonras─▒ depresyon a├ž─▒s─▒ndan ele al─▒nd─▒─č─▒nda ise anne s├╝t├╝ ile beslemenin olumlu ve olumsuz etkileri olabilmektedir. Anne s├╝t├╝ veren kad─▒nlar, kendilerine ay─▒racak zamanlar─▒n─▒n ├žok az olu┼ču, emzirme nedeniyle uykusuz kalmalar─▒, ila├ž kullanmalar─▒ gerekti─činde bebe─če zarar─▒ olacak endi┼česi duymalar─▒ gibi nedenlerle kolayl─▒kla negatif duygu durumuna girebilirler. Bunun yan─▒nda anne s├╝t├╝n├╝n h─▒zla kesilmesinin baz─▒ hormonal de─či┼čiklikler yoluyla depresif belirtileri daha da k├Ât├╝le┼čtirdi─či d├╝┼č├╝n├╝lmektedir.

Do─čum sonras─▒ depresyon s─▒k g├Âr├╝lmesine kar┼č─▒n ├žo─ču kez tan─▒ konulamamaktad─▒r. Bu durumun ba┼čl─▒ca nedenleri kad─▒n─▒n negatif duygular─▒ nedeniyle kendini yaln─▒z hissetmesi ya da utanmas─▒, rutin kontrol i├žin ├ža─čr─▒ld─▒─č─▒ 6. do─čum sonras─▒ haftaya kadar doktorla g├Âr├╝┼čme olana─č─▒ bulamam─▒┼č ya da hangi doktora ba┼čvuraca─č─▒n─▒ kestirememi┼č olmas─▒, yeni do─čan bebe─čin verdi─či heyecanla yak─▒nmalar─▒n─▒ dile getirememesi olabilir. ├ço─ču kad─▒n sorunlar─▒n─▒ depresyon olarak alg─▒lamaz, yine ├žo─ču bu konuda destek aray─▒┼č─▒ i├žinde de─čildir. Bu konuda yard─▒m aray─▒┼č─▒nda olan bir kad─▒n da ├žo─ču kez bebe─činin doktorundan bu konuda bir yard─▒m alabilece─čini d├╝┼č├╝nmez. A─č─▒r do─čum sonras─▒ depresyonu olan kad─▒nlar─▒n yaln─▒zca %50′den az─▒ belirtilerini depresyon olarak de─čerlendirmektedir.

KL─░N─░K

Do─čum sonras─▒ depresyon , do─čumdan sonraki 2.-3. haftadan sonra olgular─▒n ├žo─čunda ilk 6 hafta i├žinde sinsice ba┼člar, ba┼člang─▒├ž do─čumdan sonraki bir hatta iki y─▒la uzayabilir. Klinik tablo hafif depresif duygu durumdan melankoliye kadar de─či┼čebilir. S─▒kl─▒kla bedensel yak─▒nmalar ├Âzellikle a┼č─▒r─▒ yorgunluk vard─▒r. Hastalarda bebeklerini yeterince sevmedikleriyle ya da bebe─čin beslenmesiyle, uykusuyla ilgili endi┼čeler , bebe─če ┼čiddet uygulamayla ilgili obsesyonel tarzda d├╝┼č├╝nceler, ├Âzk─▒y─▒m d├╝┼č├╝nceleri, konsantrasyon g├╝├žl├╝─č├╝, bellek zay─▒fl─▒─č─▒,a─č─▒r anksiyete , panik ataklar, kendili─činden a─člamalar, i┼čtahs─▒zl─▒k, uykusuzluk yak─▒nmalar─▒ olur. Belirtiler 500 do─čumda bir ve ilk do─čum yapanlarda daha s─▒k g├Âr├╝l├╝p, s─▒kl─▒kla yeni do─čan bebekle ili┼čkilidir. ├ço─ču kad─▒n mutlu olmalar─▒ gerekirken ├ž├Âkk├╝n duygulara sahip olduklar─▒ i├žin su├žluluk duyarlar. Belirtilerini ve ├žocu─ča y├Ânelik olumsuz duygular─▒n─▒ tart─▒┼čmak istemezler.

Do─čum sonras─▒ depresyonun bulgular─▒ do─čum yapmayan kad─▒nlardaki depresyondan farkl─▒ de─čildir, ancak normal invol├╝syonel fenomenden (kilo kayb─▒, uykusuzluk vb.) ya da do─čum sonras─▒ndaki ilk g├╝nlerde %50-80 s─▒kl─▒kla g├Âr├╝len annelik h├╝zn├╝nden ay─▒rt edilmesi g├╝├ž olabilir. Do─čum sonras─▒ depresyonu do─čum sonras─▒ h├╝z├╝nden ay─▒rmak i├žin yap─▒lan bir ├žal─▒┼čmada; i┼čtah de─či┼čikli─či, yorgunluk, uyku bozuklu─ču, cinsel isteksizlik gibi belirtilerin do─čum sonras─▒ h├╝z├╝nde de g├Âr├╝lebildi─či; su├žluluk duygular─▒, duygu durumun bask─▒lanmas─▒, aktivitelere ilginin azl─▒─č─▒, , ├žocu─čun bak─▒m─▒nda g├╝├žl├╝kler, kendine g├╝ven azl─▒─č─▒, konsantrasyon g├╝├žl├╝─č├╝ ve intihar d├╝┼č├╝nceleri sadece depresyonda g├Âr├╝lmektedir. Bununla birlikte do─čum sonras─▒ depresyonda ailesine kar┼č─▒ sevgisizlik ve bebe─čine kar┼č─▒ z─▒t duygular daha ├Ân plandad─▒r.

ETYOLOJ─░

1-Biyolojik G├Âstergeler: Gonadal steroid hormonlar─▒n d├╝┼č├╝┼č├╝ ile karamsarl─▒─č─▒n ortaya ├ž─▒k─▒┼č─▒ aras─▒nda yak─▒n ili┼čkinin olmas─▒, nedensel bir ili┼čkinin olabilece─čini d├╝┼č├╝nd├╝rm├╝┼čt├╝r. Daha ├Ânce do─čum sonu depresyon saptanan kad─▒nlar─▒n gonadal steroidlerin duygu durum stabilitesini bozucu etkilerine kar┼č─▒ duyarl─▒ olduklar─▒na dair dolayl─▒ bir kan─▒t elde edilmi┼čtir.

2-Genetik: Her ikisi de do─čum yapm─▒┼č 838 ikiz karde┼čin dahil edildi─či bir Avusturalya ├žal─▒┼čmas─▒nda postpartum depresif belirtilerdeki varyans─▒n %38, depresyonun ise %25 oran─▒nda genetik etmenlerle a├ž─▒klanaca─č─▒ saptanm─▒┼čt─▒r.

3-Ba─č─▒┼č─▒kl─▒ Sistemi: Meen ve arkada┼člar─▒ do─čum sonras─▒ d├Ânemdeki 91 kad─▒nda ve gebe olmayan 22 kad─▒ndan olu┼čan kontrol grubunda enflamatuar yan─▒t sistemi markerlar─▒ kullanarak erken do─čum sonu duygu durumu de─čerlendirmi┼člerdir. Do─čum sonu 1.ve 3. g├╝nlerde antienflamatuar kapasitedeki azalmayla anksiyete belirtileri aras─▒nda bir ili┼čki oldu─ču saptanm─▒┼čt─▒r. Clara h├╝cre proteini (immunsupresif) do─čum sonu depresif kad─▒nlarda d├╝┼č├╝k bulunmu┼čtur.

4-N├Ârotransmitter Sistemleri: Tetrahidrobiyopterin; fenilalaninin tirozine d├Ân├╝┼čmesinde, tirozin ve triptofan─▒n hidroksilasyonunda ├Ânemlidir. Bu maddeler serotonin, NE, dopamin ├╝retiminde ├Ânemlidir. Depresif hastalarda tetrahidrobiyopterin artar. Bununla birlikte ├žal─▒┼čmalarda do─čum sonu 7. g├╝nde triptofan, methiyonin, folat, tirozin, vit.B12 d├╝┼č├╝k saptan─▒r. Serum kolesterol d├╝zeyleri gebelikte y├╝kselmekte ve do─čumu izleyen g├╝nlerde azalmaktad─▒r. Bu h─▒zl─▒ d├╝┼č├╝┼č├╝n do─čum sonu ilk d├Ârt g├╝nde depresif duygudurum ile ili┼čkili oldu─ču saptanm─▒┼čt─▒r. Ancak bu konudaki ├žal─▒┼čmalar ├želi┼čkilidir.

5-Psikososyal etmenler: psikoanalitik kuram do─čum sonras─▒ depresyonda ba─č─▒ms─▒z kendili─čin kayb─▒ ├╝zerinde durmaktad─▒r. Do─čum sonras─▒ yo─čun ambivalans ve kay─▒p duygusu ya┼čarlar.

Nicolson ; ├žocuk sahibi olman─▒n kad─▒n i├žin bir kazan├ž olmakla birlikte, v├╝cut imaj─▒nda de─či┼čme, entelekt├╝el yetilerde kay─▒p alg─▒s─▒ , mesle─če ili┼čkin beklentilerin kayb─▒ gibi de─či┼čikliklerin ya┼čand─▒─č─▒na dikkat ├žeker.

Brown; 11 ya┼č─▒ndan ├Ânce anne kayb─▒, ├╝├ž ya da daha fazla ├žocuk sahibi olma, yak─▒n ili┼čkilerinin olmamas─▒ ve kad─▒n─▒n bir mesle─činin olmamas─▒n─▒n ├Ânemli oldu─čunu vurgular.

DO─×UM SONRASI DEPRESYONLU ANNELER─░N ├çOCUKLARI

Do─čum sonras─▒ depresyon saptanan annenin bebe─čine zarar verme riskini de─čerlendirmek son derece ├Ânemlidir. Depresif annelerin %41┬ĺinin bebeklerine zarar vermeye y├Ânelik d├╝┼č├╝nceler ta┼č─▒d─▒klar─▒ rapor edilmi┼čtir. Rapor edilenlerin yar─▒s─▒ ge├žici d├╝┼č├╝nceler d├╝zeyinde kal─▒rken , %21 tekrarlayan d├╝┼č├╝nceler ┼čeklindedir. Bu d├╝┼č├╝nceleri sorgulamak gereklidir. Obsesyonel d├╝┼č├╝ncelerle de s─▒k kar┼č─▒la┼č─▒l─▒r. Bunlar kontrol etme obsesyonu ile ili┼čkilidir ve agresif bir yap─▒ g├Âsterir.

Do─čum sonras─▒ depresyon saptanan kad─▒nlar─▒n bebeklerinin bili┼čsel ve duygusal geli┼čimlerinin olumsuz y├Ânde etkilendi─či g├╝n├╝m├╝zde belgelenmi┼čtir. Sinclar ve Murray taraf─▒ndan ├žocuklar─▒n okul ├ža─č─▒na geldi─či d├Ânemde yap─▒lan de─čerlendirme sonucunda daha fazla davran─▒┼č bozuklu─ču g├Âsterdikleri, bu etkinin d├╝┼č├╝k sosyal s─▒n─▒fa ait ailelerin erkek ├žocuklar─▒nda daha belirgin oldu─ču ortaya ├ž─▒km─▒┼čt─▒r. Ayn─▒ ├žocuklar─▒n yarat─▒c─▒ oyunlar yerine basit fiziksel oyunlar─▒ se├žti─či, oyunda di─čer ├žocuklardan gelen sosyal giri┼čimlere olumsuz yan─▒t verdi─či belirlenmi┼čtir. Do─čum sonras─▒ depresyonun ├žocuklar─▒n uyum yetene─či ├╝zerine olumsuz etkiler yapt─▒─č─▒ bilinmekle birlikte, genel pop├╝lasyonda saptanan davran─▒┼č ├že┼čitlili─či g├Âz ├Ân├╝ne al─▒nd─▒─č─▒nda bu etkilerin boyutlar─▒n─▒n olduk├ža k├╝├ž├╝k oldu─ču hat─▒rlanmal─▒d─▒r.

TEDAV─░

Kad─▒nda do─čum sonras─▒ depresyon tan─▒s─▒ konulunca; bireysel ya da aile psikoterapisi, farmakolojik tedavi ve sosyal servislerin deste─činden yararlan─▒labilir. Ayn─▒ zamanda planlanmam─▒┼č gebelikler ya da i┼čsizlik gibi risk etkenleri aile planlamas─▒ y├Ântemleri ya da i┼č olanaklar─▒n─▒n sa─članmas─▒ ile azalt─▒labilir.

Pek ├žok doktor gebe ya da s├╝t veren kad─▒nlara psikotropik ila├žlar yazmak konusunda karars─▒z kalmaktad─▒r. Fetusa ve bebe─če do─črudan bir zarar gelmesini engellemek d├╝┼č├╝ncesiyle olay─▒n ├Ânlem boyutunu abartarak yan─▒lg─▒ya d├╝┼čme e─čilimi vard─▒r. Bu e─čilim annenin tam tedavi alamamas─▒na neden olmaktad─▒r.

Wisner ve arkada┼člar─▒ 1993 y─▒l─▒ndan bu yana yay─▒nlanm─▒┼č 4 ara┼čt─▒rmay─▒ incelemi┼čler.

Bu ara┼čt─▒rmalar gebelik boyunca antidepresan ila├ž kullanan anne ve bebekleri, antidepresan ila├ž kullanmayan grupla kar┼č─▒la┼čt─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r. Buna g├Âre trisiklik antidepresan ve SSRI alanlarda fet├╝sde ├Âl├╝m riskini artt─▒rd─▒─č─▒na ya da do─čum defektlerine yol a├žt─▒─č─▒ y├Ân├╝nde delil yoktur. Ancak bu ila├žlar─▒n do─čum a─č─▒rl─▒─č─▒ ├╝zerine olan etkilerine dikkat etmek gerekir.

Gebeli─čin ilk 3 ay─▒nda fluoksetin kullanan 367 kad─▒n─▒ i├žeren incelemede bu ilac─▒n terat├Âjenik olmad─▒─č─▒ yorumu yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Yoshida ve arkada┼člar─▒ zaman─▒nda do─čan sa─čl─▒kl─▒ bebeklerin TSAD kullan─▒m─▒ndan olumsuz etkilenmedi─čini, SSRI grubu ila├žlar hakk─▒nda az bilgi bulunmas─▒na ra─čmen cayd─▒r─▒c─▒ tav─▒r almamak gerekti─čini savunmu┼člard─▒r. ─░la├ž tedavisinden sa─članan yararlar─▒n zararlardan daha a─č─▒r bast─▒─č─▒ yolundaki kan─▒tlar artmaktad─▒r.

Hafif depresyonda tedavi psikoterapi ve ├Âzellikle destekleyici yakla┼č─▒m a─č─▒rl─▒kl─▒d─▒r. Annenin e─čitilmesi ve aile deste─činin sa─članmas─▒ ├Ânemlidir. Vejetatif belirtiler i├žin antidepresan ila├žlar yararl─▒ olabilir.

Major depresyonda EKT┬ĺnin kullan─▒lmas─▒ ├Ânerilir.

Ge├žmi┼čte affektif epizod ge├žiren kad─▒nlar─▒n do─čumdan sonra proflaktik lityum ya da antidepresan ila├ž almalar─▒ ├Ânerilmektedir. Emzirme d├Âneminde lityum kontrendikedir ve TSAD lar dikkatli kullan─▒lmal─▒d─▒r. Atak s─▒ras─▒nda anne bebek ili┼čkisini en y├╝ksek d├╝zeye ├ž─▒karacak, anne bebek i├žin tehlikeyi en aza indirecek ┼čekilde d├╝zenlenmelidir.

DO─×UM SONRASI PS─░KOZ

Do─čum sonras─▒ psikoz, do─čum yapt─▒ktan sonra 3-4 hafta i├žinde ├žo─čunlukla ba┼člar. Daha erken ortaya ├ž─▒kmas─▒ etyopatogenezde ani hormon de─či┼čiklikleri ve aile ├Âyk├╝s├╝n├╝n y├╝kl├╝ olu┼ču gibi organik fakt├Ârlerin ├Âncelikli oldu─čunu d├╝┼č├╝nd├╝r├╝r. Postpartum depresyonda ise bu t├╝r organik etkenlerin yan─▒nda ├žocuk do─čurman─▒n psikolojik ve bireysel anlam─▒na ili┼čkin psikolojik fakt├Ârler ve psi┼čik uyum s├╝re├žleri ├Ânemlidir. Bozuklu─ča yakalananlar─▒n ├žo─čunda daha ├Ânce psikiyatrik hastal─▒k tan─▒mlanmazken, olas─▒l─▒─č─▒n en y├╝ksek oldu─ču grup; bipolar bozukluk ├Âyk├╝s├╝ olanlar, daha ├Ânce do─čum sonras─▒ psikiyatrik bozukluk ge├žirmi┼č ki┼čiler ve ailede do─čum sonras─▒ psikiyatrik bozukluk ├Âyk├╝s├╝ bulunanlard─▒r. Bozukluk t├╝m gebeliklerin % 0,1-0,2┬ĺsinde ortaya ├ž─▒kar, sonraki do─čumlarda yineleme riski 1/3 oldu─ču bildirilmektedir.

Do─čum sonras─▒ psikozda ├Âstrojenlerin MSS de dopaminerjik ge├ži┼či etkiledi─či g├Âsterilmi┼čtir. Do─čumdan sonra bunlar─▒n h─▒zla d├╝┼čmesi, predispoze kad─▒nlarda psikoz ataklar─▒ndan sorumlu olabilece─či g├Âr├╝┼č├╝ vard─▒r.

Manik belirtiler s─▒kt─▒r. Tipik belirtiler aras─▒nda ajitasyon, huzursuzluk ve ├Âforinin de g├Âzlendi─či oynak duygu durum, uyuyamama, a─člama n├Âbetleri, konf├╝zyon say─▒labilir. Belirtileri bebekle ilgilidir.

Tedavi uygulanmayanlar─▒n %10 kadar─▒nda ├Âzk─▒y─▒m ve bebe─čini ├Âld├╝rme g├Âr├╝l├╝r. Obsesyonlar s─▒kt─▒r ve genelde bebe─čini ├Âld├╝rme veya zarar verme d├╝rt├╝s├╝ ├ževresinde odaklan─▒r.

TEDAV─░

Do─čum sonras─▒ psikotik olan kad─▒nlar bebeklerine zarar vermek isteyebilirler. Bu nedenle hastaneden ka├žmalar─▒n─▒ veya ani ├Âfkelenmelerini ├Ânlemek gereklidir. Organik incelemeleri tam olarak yap─▒lmal─▒d─▒r. Aile terapisi verilebilir. EKT tek ba┼č─▒na ya da antipsikotik ila├žlarla birlikte uygulanabilir. ─░la├ž tedavisi s─▒ras─▒nda emzirme yasaklanmal─▒d─▒r. Ajitasyon i├žin y├╝ksek g├╝├žl├╝ bir antipsikotik verilebilir. Haloperidol kullan─▒m─▒ s─▒kt─▒r.

Bipolar bozuklu─ču olan kad─▒nlarda do─čum sonras─▒ psikoz s─▒kl─▒─č─▒ y├╝ksek oldu─ču i├žin, son 3 ayda ya da do─čumdan sonra lityum proflaksisi d├╝┼č├╝n├╝lebilir.

DO─×UM SONU ERKEN D├ľNEMDE HEM┼×─░REL─░K DE─×ERLEND─░RMES─░

Do─čum sonu d├Ânemde hem┼čirenin kapsaml─▒ bir bak─▒m vermesi, bireysel ihtiya├žlar─▒n ve potansiyel problemlerin tan─▒lanmas─▒na ve iyi bir de─čerlendirmeye ba─čl─▒d─▒r.

Postpartal d├Ânem boyunca devam eden de─čerlendirme ve e─čitim, ailenin ihtiya├žlar─▒n─▒ kar┼č─▒lamak ve tehdit edici olas─▒ komplikasyonlar─▒ belirlemek amac─▒n─▒ g├╝der. Hem┼čire, de─čerlendirmesi s─▒ras─▒nda bu bilgileri kullanarak olas─▒ komplikasyonlar i├žin ├Ânlem almal─▒d─▒r.

F─░Z─░KSEL DE─×ERLEND─░RME

Postpartum d├Ânemdeki bir anneyi de─čerlendirirken kullan─▒lmas─▒ gereken baz─▒ prensipler vard─▒r.

-Do─čru veri toplamak i├žin uygun zaman se├žilmelidir. ├ľrn; Mesane dolu iken fundusu palpasyonla de─čerlendirmek, involusyon s├╝reci hakk─▒nda, yanl─▒┼č bilgi verir.

-D├╝zenli de─čerlendirmenin amac─▒ ve ├Ânemi anneye a├ž─▒klanmal─▒d─▒r.

-Anne gev┼ček olmal─▒ ve i┼člem m├╝mk├╝n oldu─ču kadar nazik├že yap─▒lmal─▒, rahats─▒zl─▒k vermekten ka├ž─▒nmal─▒d─▒r.

-Toplanan bilgi kay─▒t edilmedi ve m├╝mk├╝n oldu─ču kadar anla┼č─▒l─▒r bir ┼čekilde rapor edilmelidir.

- Hem┼čire v├╝cut s─▒v─▒lar─▒ndan kendisini korumak i├žin ├Ânlem almal─▒d─▒r.

Hem┼čire fiziksel de─čerlendirme s─▒ras─▒nda anneye konu ile ilgili e─čitim de yapmal─▒d─▒r. ├ľrne─čin, laktasyon a├ž─▒s─▒ndan g├Â─č├╝sleri de─čerlendirirken, anneye s├╝t├╝n ├╝retimi, s├╝t inme refleksi ve kendi kendine g├Â─č├╝s muayenesi, fundus y├╝ksekli─čini ve abdominal kaslardaki diastazisi de─čerlendirirken de abdominal kas egzersizleri konusunda bilgi verebilir. Yine postpartum d├Ânemde v├╝cutta meydana gelen anatomik ve fizyolojik de─či┼čiklikler ve tehlike i┼čaretleri konusunda bilgi vermenin en uygun zaman─▒, bu de─čerlendirmeler s─▒ras─▒d─▒r. Postpartum ├╝nitesinde k─▒sa s├╝re kalan anneler i├žin kendi ve bebe─činin bak─▒m─▒ ile ilgili her f─▒rsatta bilgi vermek gerekir.

OLGU ├ľRNEKLER─░

OLGU 1: H.K, 21 ya┼č─▒nda, 1990 y─▒l─▒nda klini─čimizde yatarak sa─čalt─▒m g├Ârm├╝┼č.

Sezeryanla do─čum yapt─▒ktan 20 g├╝n sonra uyumama, yemek yememe yak─▒nmalar─▒ ba┼člam─▒┼č. ├çevresindekilerin kendisini yakacaklar─▒n─▒, duvarda kediler g├Ârd├╝─č├╝n├╝ s├Âyl├╝yormu┼č. ├ľfkelenmeleri oluyormu┼č.

Tan─▒: Postpartum psikoz

Sa─čalt─▒m: 7 kez EKT, ard─▒ndan n├Ârodol 15 mg/g

Sonu├ž: D├╝zelme

OLGU 2: A.B, 17 ya┼č─▒nda, 1997 y─▒l─▒nda klini─čimizde yatarak sa─čalt─▒m g├Ârm├╝┼č.

Do─čum yapt─▒ktan 5 g├╝n sonra i├že kapanma, uyuyamama, konu┼čmama, yersiz g├╝lme ve a─člama, a┼č─▒r─▒ ├Âfkelenme yak─▒nmalar─▒ ba┼člam─▒┼č.

Tan─▒: Postpartum psikoz

Sa─čalt─▒m: EKT, n├Ârodol 5 mg/g

Sonu├ž : D├╝zelme

OLGU 3: T.├ç, 21 ya┼č─▒nda,

Sezeryanla do─čum yapt─▒ktan 5 g├╝n sonra uyuyamama, huzursuzluk, sinirlilik, sald─▒rgan davran─▒┼člar─▒ olmaya ba┼člam─▒┼č. Hayal g├Ârd├╝─č├╝n├╝, kendisini y├Ânlendiren sesler duydu─čunu s├Âyl├╝yormu┼č. Yersiz namaz k─▒l─▒yor, elbiselerini ├ž─▒kar─▒p dola┼č─▒yormu┼č.

Tan─▒: Postpartum psikoz

Sa─čalt─▒m: 7 kez EKT, dogmatil 400 mg/g

Sonu├ž:D├╝zelme

Yorum ekle 12 Temmuz 2007

┼×i┼čmanl─▒k Tarihi

┼×─░┼×MANLIK TAR─░H─░

├ľnemli Bir Sa─čl─▒k Sorunu: ┼×i┼čmanl─▒k. ┼×i┼čmanl─▒k son d├Ânemlerde ortaya ├ž─▒km─▒┼č bir sorun de─čildir. ├ľrne─čin, Avrupa’n─▒n pek ├žok b├Âlgesinde, g├╝n├╝m├╝zden 25.000 y─▒l ├Âncesi d├Âneme rastlayan Paleolitik D├Ânem’e ait “┼či┼čman kad─▒n” kal─▒nt─▒lar─▒ bulunmu┼čtur. Buna ek olarak, Greko-Romen d├Ânemlerine ait “┼či┼čmanl─▒─č─▒n klinik boyutu” ile ili┼čkili belgelere rastlanm─▒┼čt─▒r. On dokuzuncu y├╝zy─▒lda ┼či┼čman ki┼čilerde enerji al─▒m─▒/harcanmas─▒ ile ilgili k├╝├ž├╝k ├žapl─▒ ├žal─▒┼čmalar yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Ya─č─▒n h├╝crelerde depoland─▒─č─▒ bilgisi bu d├Ânemde ortaya at─▒lm─▒┼čt─▒r. Ayr─▒ca, ula┼č─▒labilen ilk “diyet kitab─▒” yine bu d├Ânemlerde yaz─▒lm─▒┼čt─▒r. ┼×i┼čmanl─▒k sorunu k├╝reselle┼čmenin etkisi ile, toplumlar─▒n beslenme al─▒┼čkanl─▒klar─▒nda olu┼čan de─či┼čimlere paralel olarak art─▒┼č g├Âstermektedir.├ľzellikle geli┼čmekte olan ├╝lkelerde “beslenme alan─▒nda ge├ži┼č d├Ânemi” olarak tan─▒mlanan s├╝re├ž, fazla kilolu ya da ┼či┼čmanl─▒k boyutunun artmas─▒nda rol oynamaktad─▒r. Bu s├╝re├ž, kentle┼čmede ya┼čanan olumsuz ko┼čullar, demografik ve epidemiolojik de─či┼čim, enfeksiyon hastal─▒klar─▒n─▒n s─▒kl─▒─č─▒nda azalma, beklenen ya┼čam s├╝relerinde uzama, kronik hastal─▒klar─▒n g├Âr├╝lme s─▒kl─▒─č─▒nda art─▒┼č gibi pek ├žok sosyal, k├╝lt├╝rel, ekonomik ve sa─čl─▒k ko┼čullar─▒ndan etkilenmektedir. 2000 y─▒l ├Ânce Hipokrat ilk kez obezitenin sa─čl─▒─ča olumsuz etkilerini ortaya koymu┼č olsa da ger├že─čin anla┼č─▒lmas─▒ ancak 20. Y├╝zy─▒l─▒n sonlar─▒nda ger├žekle┼čti. Bug├╝n art─▒k obezite, fizyolojik, psikolojik, hormonal, metabolik, organik, sistemik, estetik ve sosyal etkileriyle ya┼čam kalitesini ve s├╝resini olumsuz y├Ânde etkileyen bir hastal─▒k olarak kabul edilmektedir.

┬ôKilo fazlal─▒─č─▒ ile ┼či┼čmanl─▒k ayn─▒ ┼čey de─čil. ┼×i┼čmanl─▒k, ya─č dokusu art─▒┼č─▒na ba─čl─▒ olarak ger├žekle┼čiyor. Kilo fazlal─▒─č─▒ ise, ya─č dokusu art─▒┼č─▒ olmaks─▒z─▒n v├╝cut a─č─▒rl─▒─č─▒n─▒n ideal de─čerlerin ├╝zerinde olmas─▒. Her ikisinin de ├žaresi var.┬ö

┼×─░┼×MAMLIK NED─░R?

Obezite ya da halk aras─▒nda bilinen ad─▒yla ┼či┼čmanl─▒k nedir? Kilonun fazla olmas─▒ m─▒d─▒r, yoksa biraz topluca olmak yada g├Âbekli olmak m─▒d─▒r? Listeyi daha uzatmak m├╝mk├╝n, ancak hi├ž birimizin akl─▒na kolay kolay gelmeyen, belki de gelmesini istemedi─čimiz tek bir cevab─▒ var bu sorunun: Obezite, v├╝cutta fazla miktarda ya─č birikmesi sonucu ortaya ├ž─▒kan ve mutlaka tedavi edilmesi gereken bir hastal─▒kt─▒r!

Erkek obasitesi kar─▒n b├Âlgesinde ya─č kitlesinin artmas─▒, bayan obasitesi ise guluteal b├Âlgede (kal├ža etraf─▒) ya─č kitlesinin artmas─▒ ┼čeklindedir. Obasite ve kilo fazlal─▒─č─▒ genelde; genetik yap─▒yla, damak zevkine g├Âre yemek yeme al─▒┼čkanl─▒─č─▒yla,ve hareketsizli─če ba─čl─▒ olarak geli┼čir.

┬ôFransa’da obeziteye ba─čl─▒ sa─čl─▒k sorunlar─▒ nedeniyle harcamalar y─▒lda 8.7 milyar frank olarak belirlenmi┼č. Bu toplam sa─čl─▒k harcamalar─▒n─▒n %2’si.┬ö

┼×─░┼×MANLIK NASIL OLU┼×UR, K─░MLERE ┼×─░┼×MAN DEN─░R?

A─č─▒rl─▒─č─▒, normal a─č─▒rl─▒ktan y├╝zde on [% 10] dan fazla olan kimseye ┼či┼čman denir. (Buda 27kg/m2 den b├╝y├╝k BK─░ ne tekab├╝l eder.) A┼č─▒r─▒ obasite; ─░daal kilonun 45 kg ├╝zerinde olan kimseler (yakla┼č─▒k v├╝cut a─č─▒rl─▒─č─▒n─▒n %60 fazlas─▒) a┼č─▒r─▒ obezdirler.Bu kimselerde hastan─▒n kendine olan ├Âz g├╝veni azalm─▒┼č olup, i┼čg├╝c├╝ kayb─▒ ve v├╝cut aktiviteleri de engellenmektedir

G├╝nl├╝k besinlerle al─▒nan kalori ile, hem bazal metabolizma, hem de yiyecek metabolizmas─▒ ve enerji harcamas─▒ i├žin gereken ihtiya├ž kar┼č─▒lanmaktad─▒r. Gereksinimin fazlas─▒ kalorilerin ├žo─ču ya─č, bir k─▒sm─▒ da glikojen olarak depolan─▒r. Ya─č enerji depolanmas─▒n─▒n en etkin formudur

Son y─▒llarda insanlar─▒n en b├╝y├╝k problemlerinden ┼či┼čmanl─▒k, geli┼čen teknoloji, insanlar─▒ h─▒zl─▒ ve ya─čl─▒ yemek yemeye itti─či i├žin ┼či┼čmanl─▒k b├╝y├╝k bir sorun olarak kar┼č─▒m─▒za ├ž─▒kmaya ba┼člad─▒. ┼×i┼čmanl─▒─č─▒ bir hastal─▒k olarak kabul edip, zararlar─▒n─▒ bilirsek, ┼či┼čmanl─▒─č─▒ ├Ânlemek ve tedavi etmek de o kadar kolay olur

┬ôAra┼čt─▒rmalara g├Âre d├╝nya n├╝fusunun alt─▒da biri ┼či┼čman.┬ö

D├ťNYADA ┼×─░┼×MANLIK

┼×i┼čmanl─▒k, v├╝cuttaki ya─č miktar─▒n─▒n artmas─▒ ile tan─▒mlanan, gerek olu┼čum nedenleri, gerekse olu┼čturdu─ču komplikasyonlar ve zemin haz─▒rlad─▒─č─▒ hastal─▒klar nedeniyle ├Ânemli bir sa─čl─▒k sorunu olarak kabul edilmektedir. ┼×i┼čmanl─▒k orta ya┼č─▒n bir sorunu olarak g├Âr├╝lmekte ise de ya┼čam─▒n her d├Âneminde ki┼činin kar┼č─▒la┼čaca─č─▒ bir sorun olarak kabul edilmelidir.

D├╝nya genelinde yakla┼č─▒k 250 milyon ki┼činin ┼či┼čman oldu─ču bilinmektedir. D├╝nya Sa─čl─▒k ├ľrg├╝t├╝ (DS├ľ) 2025 y─▒l─▒nda bu say─▒n─▒n 300 milyona ula┼čaca─č─▒n─▒ belirtmektedir. 38 ├╝lkede 150.000 kad─▒n ├╝zerinde yap─▒lan bir ara┼čt─▒rmada ┼či┼čmanl─▒k oran─▒n─▒n G├╝ney Asya ├╝lkelerinde %0.1, Afrika’da %2.5, Latin Amerika’da %10, Orta Do─ču’da %20 oldu─ču saptanm─▒┼čt─▒r. ┼×i┼čmanl─▒k, yaln─▒zca geli┼čmi┼č ├╝lkelerin bir sorunu olarak kabul edilmemekte; daha ├Ânce de s├Âz edildi─či gibi k├╝reselle┼čmenin olumsuz etkisiyle geli┼čmekte olan ├╝lkelerde de bir sorun olarak dikkat ├žekmektedir. Halen ABD┬ĺnde ya┼čayanlar─▒n %50′den fazlas─▒n─▒n fazla kilolu; %20’sinin ise ┼či┼čman oldu─ču vurgulanmaktad─▒r. Amerika’da 97 milyon ki┼či fazla kilolar─▒ndan ┼čikayet├ži. ┼×i┼čmanlar ├Ârne─čin New Orleans eyaletinde n├╝fusun %37.5′unu olu┼čturmaktad─▒r. Avrupa’da ┼či┼čmanl─▒k prevalans─▒ konusunda yap─▒lm─▒┼č en kapsaml─▒ ├žal─▒┼čma, 1989 y─▒l─▒nda yay─▒nlanan DS├ľ-MONICA (WHO-Monitoring Trends Anddeterminants in Cardiovascular Diseases) ├žal─▒┼čmas─▒d─▒r. Bu ├žal─▒┼čma kapsam─▒nda incelenen 48 ├╝lke, Afrika, Amerika, G├╝ney-Do─ču Asya, Avrupa, Do─ču Akdeniz, Bat─▒ Pasifik b├Âlgeleri olmak ├╝zere alt─▒ ba┼čl─▒kta incelenmi┼čtir. Bu ├žal─▒┼čmaya g├Âre, erkeklerde 48 ├╝lkeden yaln─▒zca birinde; kad─▒nlarda ise ├╝lkelerin t├╝m├╝nde 35-64 ya┼č grubunun %50.0-75.’inin beden kitle indeksi (BK─░) 25 kg/m2 ve ├╝zerindedir. Son tahminler Avrupa’da yeti┼čkin n├╝fusun y├╝zde 15′inin ┼či┼čman oldu─čunu g├Âsteriyor. Avrupa’da baz─▒ b├Âlgelerde obezite oran─▒ y├╝zde 40-50′ye ├ž─▒karken, ├╝lke ortalamalar─▒ y├╝zde 5-22 aras─▒nda de─či┼čiyor.

┬ôYap─▒lan ara┼čt─▒rmalara g├Âre ├╝lkemizde her d├Ârt ki┼čiden biri ┼či┼čman.┬ö

T├ťRK─░YEDE ┼×─░┼×MANLIK

1965 ve 1971 y─▒llar─▒ aras─▒nda yap─▒lan istatisti─če g├Âre Bursa, Bornova ve ─░stanbul┬ĺun ├že┼čitli yerlerindeki 5000 ki┼či i├žinden ┼či┼čmanl─▒k oran─▒n─▒ ortalamas─▒ y├╝zde 28┬ĺdir. Yani, kad─▒n ve erkek toplam─▒ y├╝zde 28. Bug├╝nlerde ise taramalarda g├Âr├╝len %36-40, hatta Gaziantep ve Konya┬ĺda y├╝zde 61 oran─▒nda ┼či┼čmanl─▒k var. G├╝n├╝m├╝zde, geli┼čmi┼č ├╝lkelerde oldu─ču gibi T├╝rkiye’de de yeti┼čkin n├╝fusu olu┼čturan kad─▒nlar─▒n yakla┼č─▒k %65′inde; erkeklerin ise %39′unda hafif ve orta derecede ┼či┼čmanl─▒k sorunu oldu─ču tahmin edilmektedir. 1998 y─▒l─▒nda yap─▒lm─▒┼č olan T├╝rkiye N├╝fus ve Sa─čl─▒k Ara┼čt─▒rmas─▒’na g├Âre, kad─▒nlar─▒n %52.2’sinin BK─░’si 25.0′in ├╝zerinde; %18.8′inin BK─░ de─čeri ise 30 ve ├╝zerinde bulunmu┼čtur. ┼×i┼čmanl─▒k ile ilgili T├╝rkiye’de yap─▒lm─▒┼č olan pek ├žok b├Âlgesel ├žal─▒┼čma bulunmaktad─▒r. ├ľrne─čin, ─░zmir’de 18 ya┼č ve ├╝zeri kad─▒nlarda yap─▒lan bir ├žal─▒┼čmada ┼či┼čmanl─▒k prevalans─▒ %51 olarak hesaplanm─▒┼čt─▒r. Elaz─▒─č ilinde yap─▒lan bir ba┼čka ├žal─▒┼čmaya g├Âre, il d├╝zeyinde obezite prevalans─▒ %7.9 olarak bulunmu┼čtur.Ankara G├╝lveren Sa─čl─▒k Oca─č─▒ B├Âlgesi’nde yap─▒lan kesitsel tipte epidemiolojik bir ├žal─▒┼čmaya g├Âre, ┼či┼čmanl─▒k prevalans─▒ kad─▒nlar i├žin %84.8; erkekler i├žin ise %54.1 olarak bulunmu┼čtur. Yine, “Ankara’da Or-An 75. Y─▒l Sa─čl─▒k Oca─č─▒ B├Âlgesi’nde Bulunan ─░lk├Â─čretim Okullar─▒ndaki ├ľ─čretmenlerde Baz─▒ Kronik Hastal─▒klarla ─░lgili Risk Fakt├Ârlerinin Saptanmas─▒” ara┼čt─▒rmas─▒nda ├Â─čretmenlerin %33.9′unun BK─░’si 25.0 kg/m2′nin ├╝zerinde bulunmu┼čtur. Trabzon’da 3000 ki┼či ├╝zerinde y├╝r├╝t├╝len bir ├žal─▒┼čmada, BK─░ de─čerinin 25′in ├╝zerinde olma boyutu %60.6; 30′un ├╝zerinde olma s─▒kl─▒─č─▒ ise %19.2 olarak hesaplanm─▒┼čt─▒r. Yap─▒lan ara┼čt─▒rmalara g├Âre, ┼či┼čman ki┼čilerin ├╝├žte ikisinin bir “┼či┼čman” ebeveyni oldu─čunu ortaya koymu┼čtur. E─čer ebeveynlerin her ikisi de ┼či┼čman ise, ├žocuklar─▒n─▒n ┼či┼čman olma olas─▒l─▒─č─▒ %90.0 olarak saptanm─▒┼čt─▒r.

Bunu nazari itibara alarak D├╝nya Sa─čl─▒k Te┼čkilat─▒, ┼či┼čmanl─▒─č─▒ bir sa─čl─▒k problemi ve sa─čl─▒─č─▒ etkileyen en b├╝y├╝k problem olarak kabul edip, 1977┬ĺde obeziteden ve obezitenin tedavisi konusunda bir rapor yay─▒nland─▒. Bu raporda, 24 Avrupa ├╝lkesi, ki i├žerisinde biz de var─▒z, Milano Deklarasyonu┬ĺnu yay─▒nlad─▒lar. Bu deklarasyonla b├╝t├╝n ├╝lkelerde, bu Avrupa ├╝lkelerindeki ┼čah─▒slar─▒n, ┼či┼čmanlar─▒n korunmas─▒, haklar─▒, ├žocuklar─▒n ├žocukluk ├ža─č─▒ndan itibaren ┼či┼čmanl─▒ktan korunmas─▒ i├žin al─▒nmas─▒ gereken ├Ânlemler ile okul ├ža─č─▒nda, oyun ├ža─č─▒nda, i┼č ├ža─č─▒ndaki ├žocuklara ne gibi ├Ânlemler al─▒nmas─▒, ne gibi e─čitim verilmesi gerekti─či g├Âr├╝┼č├╝lm├╝┼čt├╝r.

┬ô┼×i┼čmanl─▒k, D├╝nya Sa─čl─▒k ├ľrg├╝t├╝┬ĺne g├Âre k├╝resel ve kronik bir sa─čl─▒k sorunudur.┬ö

┼×─░┼×MANLIK NEDENLER─░ NELERD─░R?

┼×i┼čmanl─▒k uzun s├╝ren bir enerji dengesizli─či sonucudur. Bunun belli ba┼čl─▒ nedenleri:

1. Fazla yeme,

2. Fiziksel hareketlerin azl─▒─č─▒,

3. Psikolojik bozukluklar,

4. Metabolik ve hormonal bozukluklard─▒r. 5. Dengesiz ve yanl─▒┼č beslenme

┼×i┼čmanl─▒─č─▒n nedenleri ara┼čt─▒r─▒ld─▒─č─▒ zaman bug├╝n ├že┼čitli fakt├Ârlerin ┼či┼čmanl─▒─č─▒ meydana getirdi─či ortaya konmu┼č. Bu fakt├Ârlerden en ├Ânemlisi, fazla yemedir. Bir├žok kimse yedikleri ve harcad─▒klar─▒ hakk─▒nda ger├žek bilgiye sahip de─čildir. Baz─▒lar─▒, fiziksel hareketler i├žin harcanan enerji konusunda da bilgisizdir. Hareket ediyorum diye fazla yemek, bazen fark─▒nda olmadan ┼či┼čmanl─▒─ča yol a├žabilir. Yap─▒lan ara┼čt─▒rmalar ┼či┼čmanl─▒─č─▒n kal─▒t─▒msal oldu─čunu belirtmektedir. Normal anne baban─▒n ├žocuklar─▒ aras─▒nda ┼či┼čmanl─▒k s─▒kl─▒─č─▒ % 8-9 iken, anne-babadan birinin ┼či┼čman olu┼čunda ├žocuklardaki ┼či┼čmanl─▒k s─▒kl─▒─č─▒n─▒n % 40′a , her ikisinin de ┼či┼čman olu┼čunda %80′e ├ž─▒kt─▒─č─▒ belirtilmi┼čtir. Yaln─▒z, bu durumun kal─▒t─▒msal bir de─či┼čkenlikten ├žok, ailenin beslenme al─▒┼čkanl─▒─č─▒ndan ileri geldi─či san─▒lmaktad─▒r. Genellikle evde pi┼čirilen yemeklerin enerji de─čerinin y├╝ksek olu┼ču, ailenin b├╝t├╝n bireylerinin fazla enerji t├╝ketmesine yol a├žmaktad─▒r.

Genellikle hareketsiz kimseler, hareketli olanlar kadar yemektedirler. Bu durumda, hareketsiz olanlar─▒n enerji dengesi art─▒ bir durum almaktad─▒r. A─č─▒r i┼čte ├žal─▒┼čanlar aras─▒nda ┼či┼čman kimselere ├žok az rastlanmas─▒na kar┼č─▒l─▒k, oturarak i┼č g├Âren memurlar ve ev kad─▒nlar─▒nda ┼či┼čmanl─▒─č─▒n s─▒k g├Âr├╝lmesi, fiziksel hareketlerin, v├╝cut a─č─▒rl─▒─č─▒ ├╝zerine etkisini a├ž─▒k olarak g├Âstermektedir.

Baz─▒ ki┼čiler, ├╝z├╝nt├╝, s─▒k─▒nt─▒ ve g├╝vensizliklerini ├Ârtmek i├žin fazla yerler. Bunun tersi de olabilir. Psikolojik bozukluklar, bazen fazla yemeye, bazen de az yemeye neden olarak g├Âr├╝lebilir.

┼×i┼čmanl─▒kta baz─▒ kimselerde zay─▒flama diyetlerine kar┼č─▒ g├Âr├╝len diren├ž, hormonal ve metabolik nedenlere dayanmaktad─▒r. Bu t├╝r ┼či┼čmanl─▒k toplumdaki ┼či┼čmanl─▒k oranlar─▒n─▒n ├žok k├╝├ž├╝k bir b├Âl├╝m├╝n├╝ kapsar. Baz─▒ hormonlar, bazal metabolizma h─▒z─▒n─▒ etkiler. Hormonal nedenle bazal metabolizman─▒n yava┼č olu┼ču, enerji harcamas─▒n─▒ azaltarak al─▒nan besin ├Â─čelerinin bir k─▒sm─▒n─▒n depolanmas─▒na yol a├žabilir. Bu kimseler hareketsiz olduklar─▒nda ┼či┼čmanl─▒k daha da artabilir.

┼×i┼čmanl─▒─ča neden olan etmenler aras─▒nda beslenme al─▒┼čkanl─▒─č─▒n─▒n haz─▒r yiyecek t├╝r├╝ne kaymas─▒ ve ayak ├╝st├╝ yenilen tost, sandvi├ž, hamburger, pizza, patates k─▒zartmas─▒ vb. (fast-food) yiyeceklerin fazla t├╝ketilmesinin etkisi ├Ânemlidir. Alkol t├╝ketimindeki art─▒┼čta en ├Ânemli nedenlerden biri olarak say─▒labilir.

┬ô┼×i┼čmanl─▒k beyin kanamas─▒ riskini art─▒r─▒yor.┬ö

┼×─░┼×MANLI─×IN ZARARLARI

Hollandal─▒ bilim adamlar─▒, 40 ya┼člar─▒nda fazla kilolu olman─▒n ├Âmr├╝ ├╝├ž y─▒l k─▒saltt─▒─č─▒n─▒ belirterek, fazla kilolar─▒n v├╝cuda verdi─či zarar─▒n sigara i├žmeye e┼čde─čer oldu─čunu s├Âyl├╝yor.

Yakla┼č─▒k 3500 ki┼činin, 1948-1990 y─▒llar─▒ aras─▒ndaki sa─čl─▒k kay─▒tlar─▒n─▒ inceleyen doktorlar, sigara i├žmeyen ancak fazla kilosu olanlar─▒n ya┼čam s├╝resinin, kilo fazlas─▒ olmayanlara g├Âre ├╝├ž y─▒l daha k─▒sa oldu─čunu ifade ediyor.

Obez olarak nitelendirilen ├žok kilolu insanlar─▒n ortalama ya┼čam s├╝resi ise kad─▒nlarda 7.1 y─▒l, erkeklerde ise 5.8 y─▒l k─▒sal─▒yor.

Ayn─▒ ara┼čt─▒rma, hem sigara i├žen hem de fazla kilolar─▒ olanlar─▒n durumunun ├žok daha ciddi oldu─čunu g├Âsteriyor. Obez ve sigara i├žen kad─▒nlar, normal kilolu ve sigara i├žmeyen kad─▒nlardan 13.3 y─▒l daha az ya┼čarken, sigara i├žen obez erkeklerde de ya┼čam s├╝resi 13.7 y─▒l k─▒sal─▒yor.

┬Ĺ┬ĹAra┼čt─▒rma sonu├žlar─▒, fazla kilolar─▒n verdi─či zarar─▒ g├Âsteriyor┬ĺ┬ĺ diyen doktorlar, fazla kilosu olanlara zay─▒flamak i├žin bir an ├Ânce harekete ge├žmelerini ├Âneriyor.┬á

┬ôObezite ├Ânlenebilir ├Âl├╝m nedenleri aras─▒nda ikinci, t├╝m ├Âl├╝m nedenleri aras─▒nda ise 7. s─▒rada yer almakta.┬ö

┼×─░┼×MANLI─×IN RUH SA─×LI─×INA ZARARLARI┬á

┼×i┼čmanlar─▒n bir k─▒sm─▒ ne kadar ne┼čeli g├Âz├╝kse de ┼či┼čmanl─▒─č─▒n a├žt─▒─č─▒ psikolojik yaralar ├žok fazlad─▒r. Giyinme konusunda problemler ya┼čarlar, kendilerine uygun elbise bulmada g├╝├žl├╝k ├žekerler, mayo giyme korkusu y├╝z├╝nden denize veya havuza giremezler, veya tenha yerleri tercih ederler.

┬á Kar┼č─▒ cins taraf─▒ndan be─čenilmeme korkusu, kendilerine olan g├╝veni yok eder. ─░stedikleri gibi do─čal davranamazlar, buda ili┼čkileri bozar.┬á

┬á Kendilerine g├╝vensizlik g├╝nl├╝k hayatta ve i┼č hayat─▒nda da kendini g├Âsterir, buda ┼či┼čmanlar─▒ ba┼čar─▒s─▒zl─▒─ča ve yaln─▒zl─▒─ča iter.

┬á Ya┼čamdaki hedef kendine daha iyi olanaklar sa─člamak ve mutlu olmakt─▒r. Mutlu olman─▒n en b├╝y├╝k ┼čart─▒ RUH ve V├ťCUT sa─čl─▒─č─▒d─▒r.

—-O—- ┬ô┼×─░┼×MANLIK, S─░GARA KADAR ZARARLI┬ö —-O—-

┼×─░┼×MANLI─×IN SEBEP OLDU─×U HASTALIKLAR

V├╝cuttaki ya─č miktar─▒na ve da─č─▒l─▒m─▒na ba─čl─▒ olarak pek ├žok hastal─▒k ki┼činin sa─čl─▒─č─▒n─▒ olumsuz y├Ânde etkilemektedir. ┼×i┼čmanl─▒k, damar sertli─či, kan kolestrol d├╝zeyinin artmas─▒, sel├╝loit, a─č─▒rl─▒k art─▒┼č─▒na ba─čl─▒ eklemlerde harabiyet olu┼čmas─▒na neden olur. Kalp hastal─▒klar─▒, y├╝ksek tansiyon, ┼čeker hastal─▒─č─▒, y├╝ksek kolesterol, solunum rahats─▒zl─▒klar─▒, eklem hastal─▒klar─▒, adet d├╝zensizlikleri, k─▒s─▒rl─▒k, iktidars─▒zl─▒k, safra kesesi hastal─▒klar─▒, ta┼č olu┼čumu, meme, prostat, kolon, endometriyum gibi pek ├žok kanser t├╝rleri, tip II diyabet, osteoartrit, obezite ile do─črudan ili┼čkili hastal─▒klardan birka├ž─▒d─▒r.

Obezite, insan v├╝cudunda kalp ve damar sistemi, solunum sistemi, hormonal sistem, sindirim sistemi gibi sistemleri etkileyen ve bir├žok ├Ânemli rahats─▒zl─▒─ča zemin haz─▒rlayan bir hastal─▒kt─▒r.

Doll ve Peto’nun 1981 y─▒l─▒nda yapm─▒┼č olduklar─▒ bir ├žal─▒┼čmaya g├Âre, ABD┬ĺde tespit edilmi┼č t├╝m kanserlerin %35′inin alt─▒nda diyete ba─čl─▒ etmenler yatmaktad─▒r. Ayn─▒ ┼čekilde Wynder ve Gori, erkeklerde g├Âr├╝len kanserlerin %40′─▒n─▒n nedenleri aras─▒nda diyete ba─čl─▒ etmenlerin rol oynad─▒─č─▒n─▒; bu rakam─▒n kad─▒nlar i├žin ise %60 dolay─▒nda oldu─čunu belirtmi┼člerdir. Willett, adolesan d├Ânemde v├╝cut a─č─▒rl─▒─č─▒ ve enerji dengesinin pozitif y├Ânde art─▒┼č─▒n─▒n meme ve kolon kanseri a├ž─▒s─▒ndan bir risk etmeni oldu─čunu ortaya koymu┼čtur. En ├Ânemli jinekolojik kanser tiplerinden birisi olan over kanserlerinin risk etmenlerini saptamak i├žin yap─▒lm─▒┼č olan bir olgu kontrol ├žal─▒┼čmas─▒n─▒n sonu├žlar─▒na g├Âre, v├╝cut a─č─▒rl─▒─č─▒ y├╝ksek olan kad─▒nlarda, over kanseri geli┼čme riski normal olanlara g├Âre daha y├╝ksek bulunmu┼čtur. Goodman ve arkada┼člar─▒n─▒n ayn─▒ konuda Hawaii┬ĺde yapm─▒┼č olduklar─▒ toplum tabanl─▒ bir ├žal─▒┼čmaya g├Âre, endometriyal kanser ile v├╝cut yap─▒s─▒ ve a─č─▒rl─▒─č─▒ aras─▒nda bir ili┼čki saptanm─▒┼čt─▒r. Fazla enerji al─▒m─▒ ve fiziksel etkinlik azl─▒─č─▒nda, 170 endometriyal kanser geli┼čme riskinde art─▒┼č saptanm─▒┼čt─▒r. Bu ├žal─▒┼čman─▒n sonu├žlar─▒na dayanarak, kad─▒nlar─▒n v├╝cut a─č─▒rl─▒klar─▒n─▒ istenilen d├╝zeyde tutmalar─▒, hayvansal ya─člardan ve karbonhidratl─▒ besinlerden uzak durmalar─▒; bitkisel kaynakl─▒ besin t├╝ketimini art─▒rmalar─▒ ├Ânerilmektedir.

OBAS─░TEN─░N MUHTEMEL KOMPL─░KASYONLARI:

>Hipertansiyon

>Hipertrigliseritemi

>HDL kollesterol├╝n├╝n d├╝┼č├╝kl├╝─č├╝

>Koroner arter hastal─▒─č─▒

>Tip 2 diabet

>Safrata┼č─▒ olu┼čumu (kolelitiazis) zay─▒f ki┼čilerde obeslere oranla 6 kat daha fazlad─▒r.

>─░leri derecede obes ki┼čilerde dejeneratif eklem hastal─▒klar─▒(osteoartritis) daha s─▒k olu┼čur.

>Eklemlerde y─▒pranma , ve a┼č─▒nmaya sebebiyeti art─▒r─▒p, disk hernisi (bel f─▒t─▒─č─▒) riskini artt─▒rmaktad─▒r.

>Kad─▒nlarda endometrium kanser riskini artt─▒r─▒r.

>A┼č─▒r─▒ obezlerde ani ├Âl├╝m oran─▒ 10 kat daha fazlad─▒r.

>Pickwikian sendromu( uyku esnas─▒nda k─▒sa s├╝reli solunumun durmas─▒, devaml─▒ bir uyku hali, polistemi sa─č kalp yetmezli─či ile karakterize sendrom.)

>Tromboembolizm.

ANOREKS─░A NEVROZA:

Bu t├╝r yeme bozuklu─ču, psikolojik k├Âkenli bir hastal─▒k olup zay─▒flamay─▒ tak─▒nt─▒ (obsesyon) haline getiren gen├ž kad─▒nlarda daha fazla ortaya ├ž─▒kar. Kilo alma korkusu var olup, diyetlerini a┼č─▒r─▒ derecede s─▒n─▒rlad─▒klar─▒ i├žin, ileri derecede zay─▒f olmalar─▒ halinde bile kendilerini ┼či┼čman olarak g├Âr├╝rler. Baz─▒lar─▒ yemekten sonra kusmaya ├žal─▒┼čt─▒─č─▒ndan ayn─▒ zamanda bulimiktirler. V├╝cuttaki GnRH hormonunun d├╝┼č├╝k miktarda sal─▒n─▒m─▒ (Buna ba─čl─▒ olarak LH ve FSH hormonu sal─▒n─▒m─▒ azal─▒r) sonucu ortaya ├ž─▒kan amenore (Adet g├Ârememe), hastal─▒─č─▒n bir tan─▒sal ├Âzelli─či olacak kadar yayg─▒nd─▒r.

Di─čer yayg─▒n bulgular:

>Troid hormon sal─▒n─▒m─▒nda azalmaya ba─čl─▒ so─ču─ča hassasiyet.

>Hipotermi (v├╝cut s─▒cakl─▒─č─▒nda d├╝┼čme)

>Bradikardi (kalp dakika at─▒m say─▒s─▒n─▒n normalin alt─▒nda olmas─▒)

>Konstipasyon (kab─▒zl─▒k)

>Deri ve sa├ž de─či┼čiklikleri

Anoreksia nevrozan─▒n en ├Ânemli komplikasyonu; b├╝y├╝k olas─▒l─▒kla ├Âl├╝me yol a├žan hipokalemi (kan K+ miktar─▒nda azalma) sonucu kardiak aritmiye (kalp ritim d├╝zensizli─či) yatk─▒nl─▒─č─▒ artt─▒rmas─▒d─▒r.

BUL─░M─░A NEVROZA:

Psikolojik k├Âkenli bir hastal─▒kt─▒r. Anormal yeme al─▒┼čkanl─▒─č─▒ ile kendini belli eder. Ayn─▒ zaman dilimi i├žerisinde ayn─▒ ┼čartlarda ├žo─ču insan─▒n yiyece─činden daha fazla yeme al─▒┼čkanl─▒─č─▒ vard─▒r. Bu d├Ânemde hasta yeme kontrol├╝n├╝ kaybeder yeme olay─▒n─▒ durduramaz, ve daha sonra kilo almay─▒ ├Ânlemek i├žin uygunsuz davran─▒┼člar g├Âsterir. ( Hasta kusar, laksatif ve di├╝retik ila├žlar al─▒p, lavman yaparak yedi─či yiyecekleri ├ž─▒kar─▒r) A├ž kal─▒rlar, ya da a┼č─▒r─▒ egzersiz yaparlar. Yeme ya da uygunsuz davran─▒┼člar 3 ayda bir en az 2 kez tekrarlan─▒r. Hastalar hemen hemen normal boy kilo oran─▒n─▒ korurlar, bununla birlikte, adet d├╝zensizlikleri s─▒kt─▒r.

Kusmaya ba─čl─▒ olarak baz─▒ komplikasyonlar meydana gelmektedir:

>Kalpte ritim d├╝zensizli─čine yol a├žan elektrolit d├╝zensizli─či.(hipokalemi)

>Mide i├žeri─činin akci─čerlere aspirasyonu.(ka├žmas─▒)

>├ľsofagus (yemek borusu) ve mide y─▒rt─▒lmas─▒.

┼×─░┼×MANLI─×IN ├ľNLENMES─░ VE TEDAV─░S─░

Genellikle ┼či┼čmanlamak ├žok kolay bunun yan─▒ s─▒ra zay─▒flamak olduk├ža zordur. Bu nedenle ┼či┼čmanl─▒─č─▒n tedavisinden ├Ânce, ├Ânlenmesi daha do─črudur. ┼×i┼čmanl─▒─č─▒n ├Ânlenmesinde en ├Ânemli kural, k├╝├ž├╝k ya┼člardan itibaren enerji dengesine uygun bir beslenme al─▒┼čkanl─▒─č─▒n─▒n kazand─▒r─▒lmas─▒d─▒r. ├çocukluktan itibaren fazla ya─čl─▒, ┼čekerli ve sadece kalori veren; vitamini, proteini d├╝┼č├╝k besinlerin t├╝ketilmemesine dikkat edilmelidir. D├Ârt besin grubundan her ├Â─č├╝nde dengeli bir ┼čekilde beslenme sa─članmal─▒d─▒r. ├çocuklukta al─▒nan kilolar─▒ ileride vermek ├žok zordur ve ┼či┼čmanl─▒─č─▒n zararl─▒ etkileri bu ya┼člardan itibaren ba┼člamaktad─▒r. Bu nedenle halk aras─▒nda bilindi─či gibi “┼či┼čman ├žocuk, sa─čl─▒kl─▒ ├žocuk” demek de─čildir. Gere─činden fazla ya─č dokusu, kalori deposudur. Yiyecek ve i├žeceklerle al─▒nan kaloriyi s─▒n─▒rlayarak bu depoyu kullanmak m├╝mk├╝nd├╝r. Bu nedenle zay─▒flamak isteyen ki┼činin;

1. Harcad─▒─č─▒ndan daha az kalori almas─▒ gerekir.

2. Ki┼činin yedi─či besinler protein, vitamin ve mineraller bak─▒m─▒ndan yeterli olmal─▒d─▒r.

3. Doyurucu ve bireyin beslenme al─▒┼čkanl─▒─č─▒na uygun besinler se├žilmelidir.

4. Diyetle birlikte beden hareketleri artt─▒r─▒lmal─▒d─▒r.

H─▒zl─▒ zay─▒flayan ki┼či verdi─či kilolar─▒ ├žok k─▒sa s├╝rede geri al─▒r. Bu nedenle haftada 0.5- 1 kg veya ayda 4 kg. zay─▒flamak en uygunudur. ┼×i┼čman olan ki┼činin yiyece─či besinler se├žilirken ├Âncelikle, ┼čeker, tatl─▒, pilav, makarna , b├Ârek gibi yiyeceklerle , yemeklere eklenen ya─člar azalt─▒lmal─▒d─▒r. B├Âylece diyetin protein, vitamin ve minerallerini de─či┼čtirmeden kalorisi azalt─▒lm─▒┼č olur. Doygunluk vermesi i├žin kalori de─čeri d├╝┼č├╝k sebzeler ve meyveler s─▒k kullan─▒labilir. ├ľzellikle yemeklerden ├Ânce bir par├ža sebze ve meyve a├žl─▒─č─▒ biraz olsun gidererek fazla yemek yemeyi ├Ânler. Kepekli ekmek ve kuru baklagiller tokluk verdiklerinden ┼či┼čman ki┼čilere ├Ânerilmelidir. Etli yemeklere ya─č konmamal─▒, yemekler ya─čda k─▒zart─▒lmamal─▒d─▒r. G├╝nde en az 2 litre su i├žilmelidir, fakat su yemek s─▒ras─▒nda i├žilmemelidir. Ki┼čilerin ┼či┼čman olmalar─▒n─▒ engellemek i├žin temel ├Ânlemler ├žok ├Ânemlidir. ├ľrne─čin, ki┼čilerin yeterli ve dengeli beslenme konusundaki bilgi ve bilin├ž d├╝zeylerinin art─▒r─▒lmas─▒, beslenme al─▒┼čkanl─▒klar─▒n─▒n olumsuz etkilendi─či durumlardan ka├ž─▒nma becerilerinin geli┼čtirilmesi, yemek yeme al─▒┼čkanl─▒klar─▒n─▒n d├╝zenli ve dengeli hale getirilmesi, abur-cubur olarak nitelendirilen besinlerin t├╝ketilmemesi gibi pek ├žok olumlu beslenme davran─▒┼č─▒ do─čumdan itibaren planl─▒ ve programl─▒ bir ┼čekilde kazand─▒r─▒lmaya ├žal─▒┼č─▒lmal─▒d─▒r. Bu t├╝r yakla┼č─▒mlar─▒n toplumsal d├╝zeyde, ├╝lke politikalar─▒na yans─▒t─▒lm─▒┼č olmas─▒ programlar─▒n ba┼čar─▒l─▒ olabilmesi i├žin ├žok ├Ânemlidir. Sa─čl─▒─č─▒n her alan─▒nda oldu─ču gibi beslenme konusunda da koruyucu ├Ânlemler tedavi hizmetlerine g├Âre ├žok daha kolay uygulanabilir ve ucuzdur. D├╝nyan─▒n pek ├žok b├Âlgesinde konu ile ilgili konu ile ilgili sa─čl─▒─č─▒ geli┼čtirme ve e─čitimi ├žal─▒┼čmalar─▒na h─▒z verilmi┼čtir. Ancak bu yakla┼č─▒mlar toplumlar aras─▒nda farkl─▒l─▒k g├Âstermektedir. ├ľrne─čin, ABD’de yap─▒lan bir ├žal─▒┼čmada ┼či┼čmanl─▒─č─▒n ├Ânlenmesine y├Ânelik besinlerin yap─▒lar─▒n─▒n ve ├╝cretlerinin de─či┼čtirilmesi ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒n, sa─čl─▒k e─čitimi ├žal─▒┼čmalar─▒ndan daha ├Âncelikli olaca─č─▒ ├╝zerinde durulmu┼čtur. Bu etkinlikleri toplumsal d├╝zeyde uygulamak ne yaz─▒k ki ├žok kolay de─čildir. Bu nedenle, ┼či┼čmanl─▒k olu┼čtuktan sonra gereken pek ├žok giri┼čim de ├Âzellikle ┼či┼čmanl─▒─č─▒n neden oldu─ču hastal─▒klar─▒n ├Ânlenebilmesi a├ž─▒s─▒ndan ├Ânem kazanmaktad─▒r. ┼×i┼čmanl─▒k ile m├╝cadelede tedavi y├Ântemleri olarak diyet tedavisi, fiziksel etkinli─čin art─▒r─▒lmas─▒, davran─▒┼č de─či┼čikli─či tedavisi, gerekli durumlarda ila├ž tedavisi ve cerrahi tedavi y├Ântemleri kullan─▒lmaktad─▒r. ├ľzellikle ilk ├╝├ž├╝n├╝n birlikte uygulanmas─▒ tedavinin ba┼čar─▒s─▒n─▒ art─▒rmakad─▒r. ┼×i┼čmanl─▒k i├žin diyet tedavisinin ba┼čl─▒ca ama├žlar─▒ v├╝cut a─č─▒rl─▒─č─▒n─▒ istenilen d├╝zeye indirmek, besin ├Â─česi gereksinimlerini yeterli ve dengeli olarak kar┼č─▒lamak, yanl─▒┼č beslenme al─▒┼čkanl─▒klar─▒ yerine do─čru beslenme al─▒┼čkanl─▒klar─▒ kazand─▒rmak ve v├╝cut a─č─▒rl─▒─č─▒ istenilen d├╝zeye geldi─činde tekrar kilo al─▒m─▒n─▒ engellemek ve s├╝rekli kilo kontrol├╝n├╝ sa─člamak olarak s─▒ralanabilir.Davran─▒┼č de─či┼čikli─či, ┼či┼čmanl─▒k tedavisi yakla┼č─▒mlar─▒ aras─▒nda uzmanlar taraf─▒ndan ├žokfazla ├╝zerinde durulan bir y├Ântemdir. Davran─▒┼č de─či┼čikli─činin ki┼či taraf─▒ndan benimsenmesi ve ya┼čam bi├žimi haline getirilebilmesi, verilen kilolar─▒n geri al─▒nmas─▒n─▒n ├Ânlenmesi a├ž─▒s─▒ndan son derece ├Ânemlidir. ─░la├ž tedavisi ve cerrahi tedavi ├Âzellikle di─čer yakla┼č─▒mlar─▒n yetersiz oldu─ču durumlarda konunun uzmanlar─▒ taraf─▒ndan uygulanmas─▒ gereken y├Ântemlerdir. Bu iki yakla┼č─▒mda sa─čl─▒k ├žal─▒┼čanlar─▒n─▒n etik a├ž─▒dan dikkat etmeleri gereken noktalar vard─▒r. Her iki y├Ântemin ┼či┼čmanl─▒─č─▒n ├Ânlenmesine y├Ânelik di─čer y├Ântemlerle desteklenmesi verilen kilolar─▒n geri al─▒nmas─▒n─▒ ├Ânlemek a├ž─▒s─▒ndan ├žok ├Ânemlidir. Sonu├ž olarak bir sa─čl─▒k sorunu olarak kabul edilen ┼či┼čmanl─▒k ile m├╝cadele sistematik bir yakla┼č─▒m gerektirmektedir. Sorunun ├ž├Âz├╝m├╝ i├žin sa─čl─▒k ├žal─▒┼čanlar─▒n─▒n ekip hizmeti anlay─▒┼č─▒ ile yakla┼č─▒mlar─▒, ┼či┼čman bireylerin konuyu ├Ânemsemeleri ve sa─čl─▒─č─▒n korunmas─▒ ve s├╝rd├╝r├╝lmesi i├žin zay─▒flaman─▒n ├Ânemli bir ko┼čul oldu─čunu kabul etmeleri onlar─▒n bireysel m├╝cadele g├╝c├╝n├╝ art─▒racakt─▒r.

D├ťZG├ťN BESLENME

Besinler 4 temel besin grubundan se├žilmelidir. S├╝t grubu (S├╝t, peynir, yo─čurt) Et grubu (et, tavuk, bal─▒k, kuru baklagiller) Sebze-meyve grubu, Tah─▒l grubu (Ekmek, makarna, pirin├ž)

D├╝zenli beslenme i├žin bu besin gruplar─▒ndan orant─▒l─▒ olarak al─▒nmal─▒, bir gruptan az, di─čerinden fazla besin al─▒p metabolizman─▒n ├žal─▒┼čma d├╝zeni bozulmamal─▒d─▒r. Tek gruba y├Ânelik beslenme; kab─▒zl─▒k, ishal, midede ┼či┼čkinlik, kan ┼čekeri ve tansiyon d├╝┼čmesi, ba┼č d├Ânmesi, g├Âz kararmas─▒ gibi rahats─▒zl─▒klara sebep olacak ve devam─▒nda da doktor m├╝dahalesini gerektirecek ├žok daha ciddi sorunlara yol a├žacakt─▒r.

Ki┼čiye ├Âzel haz─▒rlanmas─▒ gereken beslenme programlar─▒;

%60 karbonhidrat, %20 protein, %20 ya─č i├žermelidir ve g├╝nde en az 2 lt su t├╝ketilmelidir.

G├╝nl├╝k al─▒nmas─▒ gereken besinler 5 ├Â─č├╝nde al─▒nmal─▒d─▒r. ├ľ─č├╝n atlamak ve/veya bir ├Â─č├╝nde gerekenden daha fazla kalori almak ya─č depolanmas─▒ riskini artt─▒racakt─▒r.

A┼ča─č─▒da ├žocuklar ve yeti┼čkinler i├žin birer ” dengeli beslenme program─▒ (bir g├╝nl├╝k)” ├Ârne─či bulacaks─▒n─▒z.┬á

├çocuklar i├žin

Yeti┼čkinler i├žin

750 gr s├╝t

750 gr yo─čurt

135 gr peynir

1 ad. yumurta

4 ad. orta boy k├Âfte

1 ad. orta boy patates

1 ad. salatal─▒k

1 ad. domates

1 ad. elma,armut vb.

10 ad. kiraz

3 dilim ekmek

4 yemek ka┼č─▒─č─▒ pilav

250 gr s├╝t veya yo─čurt

45 gr peynir

4 ad. orta boy k├Âfte

4 yemek ka┼č─▒─č─▒ zeytinya─čl─▒ barbunya

1 ad. salatal─▒k

1 ad. domates

1 ad. elma,armut vb.

6 ad. kay─▒s─▒

3 dilim ekmek

4 yemek ka┼č─▒─č─▒ makarna

Beslenmede kullan─▒lan ├Âl├ž├╝ler

├çay ka┼č─▒─č─▒

5 - 6,5 gr

Tatl─▒ ka┼č─▒─č─▒

10 - 13 gr

├çorba ka┼č─▒─č─▒

15 - 19,5 gr

Lik├Âr kadehi

30 - 39 gr

Kahve fincan─▒

50 - 68 gr

├çay barda─č─▒

100 -150 gr

Su barda─č─▒

200 - 250 gr

Enerji besinler vas─▒tas─▒ ile al─▒n─▒r ve bedensel faaliyetler ile de harcan─▒r. E─čer ald─▒─č─▒m─▒z enerji miktar─▒ harcad─▒─č─▒m─▒zdan fazla ise art─▒k enerji v├╝cutta ya─č olarak depolanacakt─▒r. Bu depolama i┼člemini durdurman─▒n yolu; ya al─▒nan enerji miktar─▒n─▒ harcanan miktara d├╝┼č├╝rmek (kalori k─▒s─▒tlamas─▒) ya da harcanan enerji miktar─▒n─▒ al─▒nan miktara y├╝kseltmek (egzersiz ) olacakt─▒r.┬á

E─čer al─▒nan miktar─▒ ihtiya├ž duyulan─▒n da alt─▒na d├╝┼č├╝r├╝rsek v├╝cutta depolanan ya─člar─▒ tekrar enerjiye ├ževirebiliriz.

─░DEAL K─░LONUN KORUNMASI

Zay─▒flamak nispeten kolay, fakat ula┼č─▒lan a─č─▒rl─▒─č─▒ s├╝rd├╝rmek zordur. ├çe┼čitli ara┼čt─▒rmalara g├Âre belirli bir programla zay─▒flayan bireylerin 5 y─▒l sonra sadece % 5′i bunu koruyabilmekte, % 95′i tekrar eski a─č─▒rl─▒klar─▒na d├Ânmektedir.

┬á S─▒k─▒ diyet yap─▒p sonra eski yeme sistemine d├Ânen bireylerde a─č─▒rl─▒k d├Âng├╝s├╝ olu┼čmaktad─▒r. Bu da v├╝cuttaki ya─č oran─▒n─▒ art─▒rmakta, ya┼č ilerledik├že hiperlipidemi, hipertansiyon ve diyabet gibi sa─čl─▒k problemlerini olu┼čturmaktad─▒r.

┬á Uygulanan zay─▒flama diyeti sonunda, diyete ba┼člad─▒─č─▒ anda ald─▒─č─▒ enerjiden % 25 daha az enerji almas─▒ ve fiziksel aktivite ile enerji harcamas─▒n─▒ art─▒rmas─▒ gerekir. G├╝nde fazladan 1 saat y├╝r├╝me ile bu hedefe ula┼č─▒l─▒r.

┬ô┼×i┼čmanlar─▒n trafik kazalar─▒nda ├Âlme ya da yaralanma risklerinin zay─▒flara g├Âre daha fazla oldu─ču bildirildi.┬ö

┼×─░┼×MANLI─×IN ├ľL├ç├ťLMES─░

Bir bireyin ┼či┼čman olup olmad─▒─č─▒n─▒n tan─▒mlanabilmesi i├žin v├╝cut a─č─▒rl─▒─č─▒n─▒n, v├╝cut bile┼čiminin ve v├╝cuttaki ya─č da─č─▒l─▒m─▒n─▒n de─čerlendirilmesi gerekmektedir. V├╝cut bile┼čimi; b├╝y├╝me ve geli┼čme, ya┼čl─▒l─▒k, etnik ├Âzellikler, cinsiyet, beslenme durumu, ├Âzel diyetler, egzersiz, hastal─▒k, genetik etmenlerden etkilenmekte ve de─či┼čkenlik g├Âstermektedir. V├╝cut bile┼čenlerini saptamak i├žin kullan─▒lan pek ├žok y├Ântem bulunmaktad─▒r; ancak, ├Âzellikle saha ├žal─▒┼čmalar─▒nda en ├žok kullan─▒lan y├Ântemler antropometrik ├Âl├ž├╝mlerdir. Antropometrik ├Âl├ž├╝mlerin sa─čl─▒kl─▒ yap─▒labilmesi i├žin kullan─▒lan ara├žlar─▒n d├╝zenli olarak do─črulu─čunun denetlenmesi, ├Âl├ž├╝m yapan ki┼čilerin s├╝rekli e─čitilmesi, referans de─čerlerin ve standartlar─▒n do─čru belirlenmesi ├žok ├Ânem ta┼č─▒maktad─▒r.

Antropometrik ├Âl├ž├╝mler- Beden Kitle ─░ndeksi (BK─░): V├╝cut a─č─▒rl─▒─č─▒n─▒n (kg) boyun karesine (m┬▓)b├Âl├╝nmesiyle elde edilir. Saptanan de─čere g├Âre bireyin zay─▒f, normal, fazla kilolu ya da ┼či┼čman olup olmad─▒─č─▒na karar verilir. G├╝n├╝m├╝zde ┼či┼čmanl─▒─č─▒n saptanmas─▒nda antropometrik ├Âl├ž├╝m tekni─či kullan─▒larak v├╝cutta ya─č miktar─▒n─▒n belirlenmesine y├Ânelik Beden Kitle ─░ndeksi(BK─░) s─▒kl─▒kla kullan─▒lmaktad─▒r. Eri┼čkin ya┼č grubunda BK─░’ne g├Âre “┼či┼čmanl─▒k” de─čerlendirmesi;

BKI De─čerlendirme

Protein-enerji malnurisyonu:

18.5 -19.9 Normal kabul edilir

20.0-24.9 Normal

25.0-29.9 Hafif ┼či┼čman

30.0-34.9 I. derecede ┼či┼čman

35.0-39.9 II. derecede ┼či┼čman

40+ III. derecede ┼či┼čman (morbid ┼či┼čman)

BK─░ ile v├╝cut ya─č miktar─▒ ili┼čkisinin bireyin v├╝cut yap─▒s─▒na ve oranlar─▒na g├Âre de─či┼čiklik g├Âsterdi─či bilinmektedir.Ayr─▒ca, bel ├ževresi ├Âl├ž├╝m├╝, bel/kal├ža oran─▒ gibi antropometrik ├Âl├ž├╝mler ve deri k─▒vr─▒m kal─▒nl─▒klar─▒ da ┼či┼čmanl─▒─č─▒n belirlenmesinde s─▒k kullan─▒lan y├Ântemlerdir. Bel ├ževresi erkeklerde 94 cm’in ├╝zerinde; kad─▒nlarda ise 80 cm’in ├╝zerinde oldu─ču zaman ki┼čilerin ┼či┼čmanl─▒─ča ba─čl─▒ metabolik risklerinde art─▒┼č g├Âr├╝lmektedir. Yeti┼čkinlerde BK─░ ya┼čla ├žok az bir art─▒┼č g├Âstermektedir. Ancak, ├žocuklarda ve adolesanlar BK─░, ya┼ča g├Âre de─či┼čmektedir.Bebeklikte BK─░ h─▒zla y├╝kselmekte, okul ├Âncesi d├Ânemde ise ├Ânce d├╝┼čmekte sonra yeniden artmaktad─▒r. ├çocuklarda BK─░ de─čerleri ya┼ča ba─č─▒ml─▒ referans de─čerler olup ├╝lkelere g├Âre kesim noktalar─▒ farkl─▒l─▒k g├Âstermektedir. En yeni ya┼ča g├Âre BK─░ de─čerleri ─░sve├ž, ─░ngiliz ve ─░talyan ├žocuklar i├žin yay─▒nlanm─▒┼čt─▒r. Beden kitle indeksinin iyi sonu├ž vermedi─či di─čer bir grup ise ya┼čl─▒lar olarak bilinmektedir. Hollanda’da 65-79 ya┼člar─▒nda 539 kad─▒n ve erkekte yap─▒lan bir ├žal─▒┼čmada, BK─░’nin ┼či┼čmanl─▒─č─▒n ├Âl├ž├╝t├╝ olarak yeterli olmad─▒─č─▒ ve ┼či┼čmanl─▒─č─▒n de─čerlendirilmesinde ya─č─▒n v├╝cutta da─č─▒l─▒m─▒n─▒ g├Âsteren bel ve kal├ža ├ževresinin daha iyi sonu├ž verdi─či bulunmu┼čtur.

┼×i┼čmanl─▒k bir sa─čl─▒k sorunu olarak kabul edildi─čine g├Âre, azalt─▒lmas─▒ yada ├Ânlenmesi i├žin sistematik yakla┼č─▒mlar gerekmektedir. Ancak, ├Ânleme ├žal─▒┼čmalar─▒ en ├Âncelikli basama─č─▒ olu┼čturmal─▒d─▒r.

ZAYIFLI─×IN YARARLARI

  

Uykusuzluk ve huzursuz uyuma d├╝zelir.

Tansiyon ┼čikayetleri normale d├Âner veya azal─▒r.

Horlama, nefes darl─▒─č─▒, ├žarp─▒nt─▒, yorgunluk hissi ortadan kalkar.

Mide ┼čikayetleri tamamen ortadan kalkar veya hafifler.

Eklem a─čr─▒lar─▒, bacaklarda uyu┼čma ve kar─▒ncalanma gibi ┼čikayetler ortadan kalkar veya hafifler.

Kandaki y├╝ksek kolesterol, lipit ve ├╝rik asit seviyeleri normale veya normale yak─▒n bir seviyeye iner.

Cinsel isteksizlik ortadan kalkar.

Bel , s─▒rt ve diz a─čr─▒lar─▒ tamamen ortadan kalkar veya hafifler.┬á

┼×─░┼×MANLIKLA ORTAYA ├çIKAN PS─░KOLOJ─░K SORUNLAR

┼×i┼čmanl─▒k ortaya ├ž─▒kt─▒ktan sonra da bir tak─▒m psikolojik sorunlar da g├Âzlenir, bu durumu dikkate almayan bir ┼či┼čmanl─▒k tedavisinin ba┼čar─▒l─▒ olma ┼čans─▒ tart─▒┼č─▒l─▒r. ┼×i┼čmanl─▒kla m├╝cadele asl─▒nda ├žok k─▒sa erimde bakt─▒─č─▒m─▒z zaman ├žok kolay bir ┼čeye benzer. ├ľnemli olan o formu o kiloyu uzun s├╝re korumas─▒n─▒ sa─člamak. Dolay─▒s─▒yla psikiyatrik destek olmaks─▒z─▒n, yani niye yiyorsunuz, neden ┼či┼čman─▒z, bu sorunun cevab─▒ a├ž─▒k├ža anla┼č─▒lmaks─▒z─▒n, uzun erimde ┼či┼čmanl─▒kla m├╝cadele m├╝mk├╝n de─čil. Bu arada ┼či┼čmanl─▒─č─▒n yol a├žt─▒─č─▒ psikolojik problemlere de de─činmek gerekir. Ki┼či kendini toplum taraf─▒ndan kabul edilmeyen, itilen, ├žirkin bulunan bir insan halinde alg─▒lamaya ba┼čl─▒yor. Ve buna ba─čl─▒ olarak depresyonlar ortaya ├ž─▒kabiliyor. Neden yemek yiyoruz sorusunu sormakla i┼če ba┼člarsak ├žo─ču ki┼činin verece─či cevap s─▒k─▒nt─▒dan olur. Konuyu bir miktar a├žmaya ba┼člad─▒─č─▒m─▒z zaman herkesin kendine ├Âzel bir nedeni oldu─čunu anlamaktay─▒z. O nedenle, s─▒k─▒nt─▒dan yiyorum, o halde ne yapmayal─▒m, sorusuna do─čru bir yan─▒t verebilece─čimi sanm─▒yorum. Herkes s─▒k─▒nt─▒dan yemek yedi─čini zannediyor ama ger├žekte herkesin ba┼čka bir hikayesi var. Gelin kay─▒nvalide ili┼čkisi mesela. Diyelim ki kay─▒nvalide gelinden daha iyi olacak. Ama bir yandan da geline zarar vermek istemiyor, geline kar┼č─▒ bir ├Âfkesi var, belli ├Âl├ž├╝lerde. Bu yar─▒┼čmac─▒l─▒k hissinden dolay─▒ ortaya ├ž─▒kan. Gelinden daha zay─▒f olacak, daha g├╝zel olacak. Tersi gelin i├žin de ge├žerli olabilir. Ama bu yar─▒┼č─▒n sonunda bir ma─člup olamamal─▒. Yar─▒┼č olsun ama ma─člup olmas─▒n. Ayn─▒ satran├žta siyah ta┼čta oynamak gibi. Savunma da ama sald─▒r─▒ da… Kazanmak istiyor. En zarars─▒z y├Ântemle. Sonunda ne oluyor, g├╝├žl├╝ olmak i├žin yemek yemeye ba┼čl─▒yor. Ama yemek yedik├že ┼či┼čmanl─▒yor ve g├╝c├╝n├╝ kaybediyor. G├╝c├╝n├╝ kaybettik├že tekrar g├╝├žl├╝ olmak i├žin yemek yiyor. Sonu├ž olarak yemek yemek temelde g├╝├žl├╝ olmak i├žin yap─▒lan bir i┼člem. Yar─▒┼čma var, yar─▒┼čmada g├╝├žl├╝ olacak. Bunlar bilin├ž d─▒┼č─▒ ┼čeyler. G├╝├žl├╝ olmak yemek yiyor. Neden g├╝├žl├╝ olacak? Yar─▒┼čacak, yar─▒┼čta kazanacak. Yiyor, g├╝c├╝n├╝ yitirdik├že daha g├╝├žl├╝ olmak ad─▒na tekrar yiyor. Bir k─▒s─▒rd├Âng├╝ ya┼čan─▒yor.

┼×─░┼×MAN ─░NSAN NE┼×EL─░ M─░? ┼×i┼čman ama ne┼čeli, mutlu insan tarifi yap─▒l─▒r. ┼×i┼čmanl─▒k t─▒bbi bir hastal─▒k. Sonu├ž olarak kronik sa─čl─▒k sorunlar─▒na yol a├žan t─▒bbi bir hastal─▒k. Her ┼či┼čman bu i┼čten psikiyatrik nedenle yak─▒nan insan de─čildir, bir psikolojik problemi olan insan de─čildir. Normal ko┼čullarda toplumsal bir yarg─▒lama olmasa, belki de, ┼či┼čmanlar─▒n ├Ânemli bir b├Âl├╝m├╝ i├žerisinde bulunduklar─▒ bedeni halden dolay─▒ mutsuz olmayacaklar. ─░yi ki ┼či┼čman─▒m, istedi─čim yerde istedi─čim gibi yiyebilirim diye d├╝┼č├╝nen ve halinden de memnun olan bir ├žok insan var. Bir ├žok ┼či┼čman liderlerimiz de yok mu? Bunlar da halinden pek memnun g├Âz├╝k├╝yorlar. Yine tan─▒d─▒─č─▒m─▒z bir ├žok ┼či┼čman sanat├ž─▒lar, bilim insanlar─▒ var, medya mensuplar─▒ var. K─▒sa s├╝rede kilo vermek m├╝mk├╝n, ├Ânemli olan─▒n verilen kilonun korunmas─▒d─▒r. Belki de baz─▒ insanlar ┼či┼čmanl─▒ktan kurtulmak ad─▒na, belli bir kiloya ula┼čmak ad─▒na zay─▒fl─▒yorlar. Ama daha sonra bunu korumakta g├╝├žl├╝k ge├žiyorlar. Bu ba┼čar─▒s─▒zl─▒k duygusu baz─▒lar─▒ i├žin, bir kez daha ba┼čar─▒s─▒zl─▒─ča yol a├žacak kayg─▒s─▒na neden olabilir. Bir ba┼čka neden de genellikle ┼či┼čmanlarda belli bir yar─▒┼čmac─▒l─▒k ├Âzelli─čine tan─▒k oldu─čundand─▒r. Ve yar─▒┼čmaktan ka├ž─▒nabilir, ├žekinebilir, vs… Ki┼činin kendisi karar vermeli. Neden zay─▒flamas─▒ gerekti─čine ├╝zerinde durmak gerek. Hadi zay─▒fla, hadi zay─▒fla demek yerine, zay─▒flarsan, iyi olur, ├ž├╝nk├╝ ┼ču ┼ču nedenlerle demek daha iyi olabilir. Psikiyatrik destekle, kilo vermek konusunda ya┼čanan g├╝├žl├╝klerin ├╝stesinden gelme ┼čans─▒ daha y├╝ksektir. Bir├žok kaynak asl─▒nda kilo verme olay─▒nda g├Ârev almas─▒ gereken ekibinin bir├žok bran┼čta olmas─▒ gerekti─čini, bir tak─▒m olu┼čturulmas─▒ gerekiyor. Bu tak─▒m i├žerisinde psikiyatristlere her zaman bir yer var ve onun varl─▒─č─▒yla birlikte uzun erimde kilo veriliyor, arkas─▒ndan da onun korunmas─▒. Bunun ba┼čar─▒labilmesi i├žin psikiyatrik deste─čin ├žok ├Ânemli oldu─ču s├Âyleniyor. Davran─▒┼č terapisi teknikleri kullan─▒labiliyor. Bir├žok ba┼čka teknikler de var. Bir psikiyatrik destek al─▒nd─▒─č─▒ takdirde sorunla ba┼ča ├ž─▒kma ┼čans─▒n─▒n daha rahat olacakt─▒r.

BEBEKL─░KLE ─░LG─░S─░ Bebeklik d├Ânemindeki bir tak─▒m durumlar─▒n ┼či┼čmanl─▒kta etkili oldu─ču iddia edilir. Bununla ilgili yap─▒lm─▒┼č ├žal─▒┼čmalar var. Oral regresyon bunlar─▒n ba┼č─▒nda gelir. Oral d├Âneme tekrar geriye gidi┼č demektir. B├╝t├╝n insanlar─▒n ya┼čad─▒─č─▒ d├Ânemler var. Oral d├Ânem var, anal d├Ânem var vs… Oral d├Ânem, ana memesiyle insanlar─▒n tan─▒┼čt─▒─č─▒ d├Ânem asl─▒nda, hayat─▒n ilk d├Ânemleri. O d├Ânemle ilgili ya┼čananlar etkili. Ne zaman daha ├žok yemek yiyorsunuz sorusuna verilen cevap, televizyon izlerken oluyor. ─░nsan─▒n akl─▒na ne getiriyor bu? ├çocuk emerken annesinin g├Âz├╝ne bakar. Ondan televizyonu, bir ┼čeyi izlerken yemek yeme al─▒┼čkanl─▒─č─▒yla oral d├Ânem regresyon aras─▒ndaki ili┼čkiyi ├ža─čr─▒┼čt─▒r─▒yor bu. Bir ┼čey izlerken yemek yiyor. Annesinin g├Âz├╝ne bakarak meme emiyor. B├Âyle bir ili┼čkinin varl─▒─č─▒na dair somut bir ipucu. Bir ├žok insan televizyon izlerken yemek yemeyi b─▒raksa, zay─▒flayacak diyebiliyoruz.

PS─░KOLOJ─░K TEDAV─░: Cerrahpa┼ča T─▒p Fak├╝ltesi┬ĺnde olduk├ža oturmu┼č obezite poliklini─či var. ─░├ž hastal─▒klar─▒ anabilim dal─▒na ba─čl─▒. Prof. ├ťst├╝n Korugan┬ĺ─▒n ba┼č─▒nda oldu─ču bir ekip. ─░ki soruya cevap aran─▒yor. Bir tanesi neden yiyoruz? Bir tanesi neden psikiyatristteyiz? ─░ki soruya cevap bulana dek ├žal─▒┼č─▒l─▒yor. Diyelim ki bir cevap bulundu. Alternatif ba┼čka cevaplar ├╝zerinde de ├žal─▒┼čmaya devam ediliyor. Belli periyotlarla hastalar gelip gidiyorlar. Ve sonu├žta k─▒sa erimde, yani alt─▒ ayl─▒k d├Ânemde ba┼člang─▒├ž kilolar─▒n─▒n y├╝zde 10 kadar─▒n─▒ verebiliyorlar. Ondan sonra alt─▒ ayl─▒k erimde, bilimsel ├žal─▒┼čmalar i├žerisine al─▒nan kilo verme noktas─▒na geliniyor.

┬ôKilonuza ve ya┼č─▒n─▒za uygun bir YEME ALI┼×KANLI─×I ve bol hareket ┼×─░┼×MANLIKTAN KURTULMANIN TEK YOLUDUR.┬ö

Yorum ekle 12 Temmuz 2007

Tehlikelerin Belirlenmesi: Biyolojik Tehlikeler

TEHL─░KELER─░N BEL─░RLENMES─░: B─░YOLOJ─░K TEHL─░KELER

FORM ┬ľ 5-5A

├ťR├ťN ─░SM─░/─░S─░MLER─░

Katk─▒ maddeleri, di─čer materyaller, ─░┼čleme, ├ťr├╝n Ak─▒┼č─▒na a─▒t t├╝m Biyolojik tehlikelerin listesini yap

Belirlenen Biyolojik Tehlikeler

(Bakteriler, Parazitler, Vir├╝sler, vs)

Kontrol edildi─či nokta

Materyaller:

Et:

- C. Perfringens, Koliform bakteriler (Salmonella, E. Coli, vb) ve di─čer patojen bakterleri, k├╝f ve maya i├žerebilir

- Uygun olmayan yeti┼čtirrme sebebiyle ─▒s─▒ya dayan─▒kl─▒ stafilokok enterotoksini i├žerebilir.

CCP 2B

Bak Form-9

Ambalaj Materyalleri:

- Ambalaj materyallerindeki ├žizik ve ├žatlaklarda mikrobiyal bula┼čma ve geli┼čme olabilir.

CCP 1BCP

Kuru ─░ngrediyentler:

- Bakteri sporlar─▒ i├žerebilir.

- ├çevreden veya zararl─▒lardan bula┼čma olabilir.

CCP 1BCP

CCP 1BCP

Proses:

#1 Sat─▒n Alma

- Kontrat spesifikasyonlar─▒na uygun olmayan ambalaj materyallerinde bula┼čma olabilir.

- Kontrat spesifikasyonlar─▒na uygun olmayan kuru ingrediyentlere bakteri sporlar─▒ bula┼čabilir veya ├ževresel bula┼čma olabilir.

CCP 1BCP

CCP 1BCP

#2 Etin So─čukta Dinlendirme

- Uygun olmayan saklama ko┼čullar─▒ sebebiyle mikrobiyal bula┼čma ve geli┼čme olabilir.

- ├çevreden veya zararl─▒lardan bula┼čma olabilir.

├ľngereksinim Programlar─▒ (Depolama Ko┼čullar─▒)

├ľngereksinim Programlar─▒(Sanitasyon)

#3 Ambalaj Malzemelerinin Saklanmas─▒

- ├çizik ve ├žatlaklarda mikrobiyal bula┼čma ve geli┼čme olabilir.

- ├çevreden veya zararl─▒lardan bula┼čma olabilir.

├ľngereksinim Programlar─▒( Depolama Ko┼čullar─▒)

├ľngereksinim Programlar─▒(Sanitasyon)

#4 Kuru ─░ngrediyentlerin Saklanmas─▒

- ├çevreden veya zararl─▒lardan bula┼čma olabilir.

├ľngereksinim Programlar─▒(Sanitasyon)

#5 Etin Temizlenmesi

- Ekipman ve elemandan bula┼čma olabilir.

- ├çevreden veya zararl─▒lardan bula┼čma olabilir.

├ľngereksinim Programlar─▒(Personel E─čitimi)

├ľngereksinim Programlar─▒(Sanitasyon)

#6 Ambalaj Materyallerini Ta┼č─▒ma

- ├çizik ve ├žatlaklar olu┼čursa mikrobiyal bula┼čma ve geli┼čme olabilir.

├ľngereksinim Programlar─▒(Personel E─čitimi)

#7 Kuru ─░ngrediyentlerin Kar─▒┼čt─▒r─▒lmas─▒

- Ekipman ve elemandan bula┼čma olabilir.

├ľngereksinim Programlar─▒(Personel E─čitimi)

#8 Kesme

- ├çevreden veya zararl─▒lardan bula┼čma olabilir.

- Ekipman ve elemandan bula┼čma olabilir.

├ľngereksinim Programlar─▒(Sanitasyon)

├ľngereksinim Programlar─▒(Proses Do─črulama Kay─▒tlar─▒)

#9 Di─čer Bile┼čenlerin ─░lavesi

- Ekipman ve elemandan bula┼čma olabilir.

- Birbirleri aras─▒nda ├žapraz kontaminasyon.

- ├çevreden veya zararl─▒lardan bula┼čma olabilir.

├ľngereksinim Programlar─▒(Personel E─čitimi)

├ľngereksinim Programlar─▒(Personel E─čitimi)

├ľngereksinim Programlar─▒(Sanitasyon)

#10 ┼×i┼če Dizme

- ├çevreden veya zararl─▒lardan bula┼čma olabilir.

- Ekipman ve elemandan bula┼čma olabilir.

├ľngereksinim Programlar─▒(Sanitasyon)

├ľngereksinim Programlar─▒(Personel E─čitimi)

#11 ┼×ekillendirme

- Ekipman ve elemandan bula┼čma olabilir.

- ├çevreden veya zararl─▒lardan bula┼čma olabilir.

├ľngereksinim Programlar─▒(Personel E─čitimi)

#12 Pi┼čirme

- Uygun olmayan s─▒cakl─▒k-zaman uygulamalar─▒nda i├ž b├Âl├╝mde mikrobiyal geli┼čim

- Yetersiz ─▒s─▒l i┼člem sonucu ├Âlmeyen patojenler

CCP 2B

CCP 2B

#13 Kesme

- Ekipman ve elemandan bula┼čma olabilir.

- ├çevreden veya zararl─▒lardan bula┼čma olabilir.

├ľngereksinim Programlar─▒(Personel E─čitimi)

#14 ├ľn So─čutma

- Uygun olmayan so─čutma ko┼čullar─▒ nedeniyle mikrobiyal bula┼čma ve geli┼čme olabilir.

- Ekipman ve elemandan bula┼čma olabilir.

CCP 3BP

CCP 3BP

#15 Dolum

- Ambalaj materyalinden ├žapraz bula┼čma olabilir

- ├çevreden veya zararl─▒lardan bula┼čma olabilir.

├ľngereksinim Programlar─▒(Personel E─čitimi)

#16 Paketleme

- Ekipman ve elemandan bula┼čma olabilir.

- Uygun olmayan vakum ko┼čullar─▒ nedeniyle mikrobiyal bula┼čma ve geli┼čim olabilir.

├ľngereksinim Programlar─▒(Proses Do─črulama Kay─▒tlar─▒)

#19 So─čukta Depolama

- Uygun olmayan depolama ko┼čullar─▒ nedeniyle mikrobiyal bula┼čma ve geli┼čme olabilir.

CCP 4BP

TAR─░H: 25.04.2003

YETK─░L─░: UTKU YILDIZ

Yorum ekle 12 Temmuz 2007

Sonraki ├ľnceki


Kategorilere G├Âre

Rasgele...


Destekliyoruz arkada■ - arkadas - partner - partner - arkada■ - proxy - yemek tarifi - powermta - powermta administrator - Proxy