Ali Kuşçu
12 Temmuz 2007
ALİ KUŞÇU
Türk-Ä°slam Dünyası astronomi ve matematik alimleri arasında, ortaya koyduÄŸu eserleriyle haklı bir şöhrete sahip Ali Kuşçu, Osmanlı Türkleri’nde, astronominin önde gelen bilgini sayılır. “Batı ve DoÄŸu Bilim dünyası onu 15. yüzyılda yetiÅŸen müstesna bir alim olarak tanır.” Öyle ki; müste?rik W .Barlhold, Ali Kuşçu’yu “On BeÅŸinci Yüzyıl Batlamyos’u” olarak adlandırmıştır. Babası, UluÄŸ Bey’in kuÅŸcu başısı (doÄŸancıbaşı) idi. Kuşçu soyadı babasından gelmektedir. Asıl adı Ali Bin Muhammet’tir. DoÄŸum yeri Mave-raünnehir bölgesi olduÄŸu ileri sürülmüşse de, adı geçen bölgenin hangi ÅŸehrinde ve hangi yılda doÄŸduÄŸu kesinlikle bilinmektedir.
Ancak doÄŸum ÅŸehri Semerkant, doÄŸum yılının ise 15. yüzyılın ilk dörtte biri içerisinde olduÄŸu kabul edilmektedir. 16 Aralık 1474 tarihinde Ä°stanbul’da ölmüş olup, mezarı Eyüp Sultan Türbesi hareminde bulunmaktadır. Ölüm tarihi; torunu meÅŸhur astronom Mirim Çelebi’nin (ölümü, Edirne 1525) Farsça yazdığı bir eserin incelenmesi sonucu anlaşılmıştır. Mezar yerinin 1819 yılına kadar belirli olduÄŸu ve hüsn-ü muhafazasının yapıldığı; ancak 1819 yılından sonra, Ali KuÅŸcu’ya ait mezarın yerine, zamanının nüfuzlu bir devlet adamının mezar taşının konmuÅŸ olduÄŸu anlaşılmaktadır. UluÄŸ Bey’in Horasan ve Maveraünnehir hükümdarlığı sırasında, Semerkant’ta ilk ve dini öğrenimini tamamlamıştır. Küçük yaÅŸta iken astronomi ve matematiÄŸe geniÅŸ ilgi duymuÅŸtur.
Devrinin en büyük bilginlerinden; UluÄŸ Bey , Bursalı Kadızade Rumi, Gıyaseddün CemÅŸid ve Mu’in al-Din el-KaÅŸi’den astronomi ve matematik dersi almıştır. Önce,UluÄŸ Bey, tarafından 1421 yılında kurulan Semerkant Rasathanesi ilk müdürü, Gıyaseddün CemÅŸid’in, kısa süre sonra da Rasathanenin ikinci müdürü Kadızade Rumi’nin ölümü üzerine, UluÄŸ Bey Rasathaneye müdür olarak Ali KuÅŸcu’yu görevlendirmiÅŸtir. UluÄŸ Bey Ziyc’inin tamamlanmasında büyük emeÄŸi geçmiÅŸtir. Nasirüddün Tusi’nin Tecrid-ül Kelam adlı eserine yazdığı ÅŸerh, bu konuda da gayret ve baÅŸarısının en güzel delilini teÅŸkil etmektedir. Ebu Said Han’a ithaf edilen bu ÅŸerh, Ali KuÅŸcu’nun ilk şöhretinin duyulmasına neden olmuÅŸtur.Kaynakların derlendirilmesi sonucu anlaşılmaktadır ki; Ali Kuşçu yalnız telih eserleriyle deÄŸil, talim ve irÅŸadiyle devrini aÅŸan bir bilgin olarak tanınmaktadır. Öyle ki; telif eserlerinin dışında, torunu Mirim Çelebi, Hoca Sinan PaÅŸa ve Molla Lütfi gibi astronomların da yetiÅŸmesine sebep olmuÅŸtur. Bu bilginlerle beraber Ali Kuşçu’yu eski astronominin en büyük bilginlerinden biri olarak belirtebiliriz.
Kategori: Genel kültür