Ödevsel

Önsöz

12 Temmuz 2007

ÖNSÖZ

Bir üst göreve yükselme tezi olarak hazırlanan bu çalışma “ Danimarka’nın Ülke Riski ve Kredibilitesi” ni konu almaktadır.

Toplam dokuz bölümden oluşan ilk yedi bölümde, Danimarka’nın ülke riskini etkileyebilecek siyasi, sosyal ve ekonomik özellikleri verilmiştir. Sonuç bölümde ise politik ve ekonomik risk faktörleri belirlenerek, bunların ülke riskine ve kredibilitesine olan olumlu ya da olumsuz etkileri tartışılmıştır.

Politik risk, ülkenin borçlarını ödeme isteği , ekonomik risk ise ülkenin borçlarını ödeme gücü olarak düşünülmüştür.

Danimarka, siyasi, etnik ve dinsel çatışmalar, hükümet politikaları, hükümet krizleri, idari yapılanma, yabancı sermayeye karşı tutum ve bölgesel ilişkiler bakımlarından incelenerek politik risk değerlendirmesi yapılmıştır.

Ayrıca, ülkenin milli gelirindeki büyüme süreci, enflasyon, istihdam, kamu harcamaları, yatırımları, faiz oranları ve A.B ile ilişkileri incelenerek uzun vadede borç ödeme riski değerlendirilmiştir.

Ülkenin borçlarını kısa sürede ödeme gücünü gösteren likidite riski de resmi rezervlerin ithalatı ve diğer dış borçları karşılama gücü ve ayrıca ülkenin gerektiğinde dışardaki kaynaklara ulaşma kolaylıkları dikkate alınarak değerlendirilmiştir.

Saygılarımla Sunarım

Nermin Demir

Uzman Yardımcısı

T. Halk Bankası A.Ş

Gaziantep Şubesi

İÇİNDEKİLER

ÖNSÖZ

İÇİNDEKİLER

TEMEL BİLGİLER

Coğrafi Yapı-Temel Konular

Danımarka’nın Bölgesel Olarak İncelenmesi.

Danimarka Krallığı İçinde Özerk Bölge Statüsündeki Ülkeler

POLİTİK DURUM

Yakın Geçmiş

Günümüzdeki Politik Durum

Hükümet Politikaları

EKONOMİK DURUM

Sektörel İnceleme

Ekonomik Gelişmeler

A.B. ile İlişkiler

BANKACILIK SEKTÖRÜNÜN YAPISI

MUHABİR BANKALARIMIZ

TÜRKİYE-DANİMARKA TİCARİ İLİŞKİLERİ

İkili Sosyal ve Ekonomik Anlaşmalar-Protokoller

Ticari İlişkiler

Türkiye-Danimarka Ticaretinde Ürünler

KREDİBİLİTE RASYOLARI

SONUÇ

KAYNAKÇA

TEMEL BİLGİLER

Avrupa’nın en eski monarşilerinden biri olan Danimarka jeostratejik konumu dolayısıyla gerçek bir köprü ülkesidir. Hem İskandinav Avrupa’sını Kıta Avrupa’sına hem de Baltık denizini Atlas Okyanusuna bağlamaktadır.

A- Coğrafik Yapı-Temel Konular

Avrupa’nın Kuzey doğusunda yeralan Danimarka, Baltık Denizi’nin ağzında bulunmaktadır. Almanya ile olan 68. Km lik Kara sınırı dışında çevresi denizlerle kaplıdır.

Danimarka en büyük kara parçasını oluşturan Jutland yarımadası ve 406 adadan meydana gelir. Bu adaların en önemlileri Zealand, Funen, Falster, Mon, Bornholm olup 90’ında yerleşim vardır.

Çoğunluğu ( % 61 ) ekilebilir olan ülke yüzölçümü 43.094 km2 dır. Yüzölçümüne göre oldukça uzun olan kıyıları 7.314 km dir.

01.01.1999 tarihi itibariyle nüfusu 5.313.798’dir. buna göre km2’ye 123 kişi düşmektedir.

Danimarka Krallığı özerk bölge statüsüne sahip Grönland ( yüzölçümü 2.166.086 km2 nüfusu 56.076 ) ve Faroe Adaları ( yüzölçümü 1.399 km2 nüfusu 44.801 ) nı da kapsamaktadır. Her iki ada da Danimarka parlementosunda ikişer temsilci bulundurmaktadır.

Pek önemli engebeleri bulunmayan ülkenin günümüzde yüzey şekli farklılıkları da buzul olaylarının sonucudur. Bu yüzey şekilleri ile diğer İskandinav ülkelerinden ayrılan Danimarka’nın en yüksek yeri deniz seviyesinin 170 m üzerindedir.

İklim: Batıdan gelen Gulf stream akıntısının etkisinde olan iklimin Okyanus iklimleri özellikleri taşıması ayrıca ülkenin yüzey şekillerine de bağlanmaktadır. Kıyılarda tamamen okyanus iklimi mevcutken Jutland ve daha geniş adaların iç kesimlerinde kışın sertliği hissedilir. Kuzey Denizi pek ender donmasına karşın Ocak ve Şubat aylarında Baltık Boğazlarının buz tutması oldukça sık rastlanan bir durumdur. Ortalama –0,4 C° ile en soğuk ay Şubat ve 16,6 C° ile en sıcak ay Temmuzdur. Yağışlar bütün yıl boyunca boldur. Ayrıca yıl boyu esen ve hızı ortalama 7,6 m/sec olan rüzgar esintileri de Danimarka ikliminin karakterleri arasındadır.

Nüfus: 01.01.1999 tarihi itibariyle nüfus 5.313.798’dir. km2 ye 123 kişi düşmektedir. 1998 yılına ait verilerle Danimarka nüfusunun yapısı ise aşağıdaki gibidir.

Danimarkalılar : 5.045.232

Türk Vatandaşları : 37.519

Eski Yugoslavya Vatandaşları : 33.931

Diğer Avrupalılar : 82.345

Afrikalılar : 22.087

Asyalılar : 53.166

Diğer Yabancılar : 20.580

Danimarka nüfusunun % 84’ü şehirlerde oturmaktadır. 1900’lerde 2.5 milyon olan olan Danimarka nüfusu son yüzyılda ikiye katlanmıştır. Nüfus artış hızı 1966-1983 yılları arasında büyük oranda oluşmuştur. 1983 yılından sonra nüfus artış hızında belli bir yükselme görülmesine karşın bu, ülke nüfusunun sürekli artmasına güvence sağlayacak bir düzeyde olmamıştır. Nüfusun 2010 yılında 5.4 milyon kişiye yükselmesi 2030 yılına kadar bu düzeyde kalması beklenmektedir. 2010-2030 yıllarında çocuk ve yaşlıların daha çok, çalışanların ise daha az olacağı tahmin edilmektedir.

Son 25 yıl içinde Danimarka’da evlilik kurumu belli bir ölçüde gerilemiştir. 1960’lı yıllarının ortalarından itibaren evlenmeler azalmış. 1970’li yıllardan itibaren de boşanmalarda artış görülmüştür. Ortalama evlilik yaşı 1970’lerden beri erkeklerde 31 ,kadınlarda 28 yaş olmuştur.

Geçtiğimiz on yıl içinde Danimarka nüfusunun 0-24 yaş kesimi % 33’ten % 30.4’e düşerken, 25-64 yaş kesimi ise % 51,6’dan % 54,7’ye yükselmiştir.

Ortalama yaşam süresi kadınlarda 78, erkeklerde 72 yaştır.

Resmi Dil: Danimarkaca resmi dil olmakla beraber İngilizce de ülkede yaygın olarak konuşulmaktadır.

Para Birimi: “Kron” dur. Banknotlar 50, 100, 200, 500, 1000’lik, madeni paralar ise 1, 2, 5, 10 ve 20’lik birimler halinde basılmaktadır.

1 DKK = 100 ORE olup 25 ve 50’lik madeni paralar şeklinde yürürlüktedir.

Bankalarda ve özel döviz bürolarında para değişimi yapılmakla birlikte çoğunlukla komisyon uygulaması vardır.

Dini İnanışlar: Ülke nüfusunun % 91’i Lutheran, % 2’si Katolik ve kalan % 7’si de diğer dinlere mensuptur.

İş Saatleri ve Tatiller:

ÇALIŞMA GÜNLERİ

TATİLLERİ

Devlet Daireleri

Pazartesi-Cuma

08:00 – 16:00

Cumartesi - Pazar

Bankalar

Pazartesi – Cuma

09:30 – 16:00

Cumartesi - Pazar

Ticarethaneler

Pazartesi-Cuma 09:00 17:30

Perşembe 09: - 19:00

Cumartesi 09:00 – 13:00

Pazar

Resmi Tatiller: Yeni Yıl 01 Ocak

Paskalya 09 – 13 Nisan

İşçi Bayramı 01 Mayıs

Dini Bayram 08 Mayıs

Hz. İsa’nın Göğe Yükselmesi 21 Mayıs

Anayasa Günü 05 Haziran

Noel 25 – 26 Aralık

Ölçü Sistemleri:

Uzunluk; Metre Derece; Santigrad

Ağırlık; Kg Elektrik Akım; Amper

Ulaşım – Altyapı: Danimarka irili ufaklı çok sayıda adadan oluşan bir ülkedir. Bu durum onu, kimi zaman mimari yapılarıyla, kimi zaman da araba vapurlarıyla çözmeye çalıştığı bir ulaşım sorunuyla karşı karşıya bırakmaktadır.

Danimarka, 843 km’si otoyol olmak üzere toplam 74.437 km’lik bir karayoluna sahiptir. Pekçok büyük kent demiryolu ağına bağlanmıştır. Ülkenin en büyük havaalanı olan Kopenhag havaalanından dünyanın çok çeşitli bölgelerine uçak kalkmakta ve ayrıca bu havaalanı, Jutland, Bornholm ve Funen’deki 10 havaalanına uçuş için merkez teşkil etmektedir. 1997 yılında Kopenhag Havaalanı’ndan 13,8 milyon kişi uluslararası, 2,5 milyon kişi de iç seferlerde yolculuk yapmıştır.

Ülkenin batısındaki diğer büyük havaalanı olan Billund Havalimanından 1998 yılında 1,9 milyon kişi yolculuk yapmıştır. Bu havaalanından giderek artan sayıda uluslararası sefer düzenlenmekte, böylece Jutland ve Funen’deki yolcular Kopenhag Havaalanını kullanmak zorunda kalmamaktadırlar.

Kopenhag Limanı, her türlü yük taşımacılığı, depolama ve paketleme bakımından pek çok kolaylığa sahiptir. Bu limanda çok sayıda vinç ve yükleme için özel malzemelere ulaşma olanağı vardır. 1998 yılında Kopenhag Limanından 23.809 gemi, 17.000’den fazla Konteyner geçmiş ve 11.8 milyon ton yük taşınmıştır.

1998 yılı Haziran ayında faaliyete geçen ve Zealand ile Funen’i birbirine bağlayan “Great Belt” köprüsü ve temel inşaatı sayesinde başkent Kopenhag – Jutland arasındaki trafikte büyük bir kolaylık sağlanmıştır. 26 milyon DKK’ya mal olan 18 km’lik Great Belt Köprüsü Avrupa’nın en uzun köprüsü olma özelliğini taşımaktadır.

Danimarka’nın jeostratejik konumunu güçlendirecek Avrupa’nın en büyük altyapı projelerinden biri de İsveç’le Danimarka’yı birleştiren köprü ve tünel inşaatıdır. Danimarka’nın kuzey doğusunda bulunan İsveç ile arasında yeralan Öresund Boğazı üzerinde halen inşaatı süren Kopenhag – Malmö arasında 20 dakikada geçiş sağlayacak olan devasa tünel ve köprünün Temmuz – 2000’de faaliyete geçmesi bekleniyor. Yine bu bölgede Örestad adı altında kurulacak yeni şehrin inşaatı devam etmektedir.Bu şehrin bölgede ticari ve kültürel açıdan bir merkez oluşturacağı düşünülmektedir.

Başkenti ve Önemli Şehirleri: Danimarka’nın başkenti Kopenhag’dır. Kopenhag pek çoğunun tarihi 17. yy.’a kadar uzanan, kilise, saray, kale ve diğer kraliyet yapıtlarıyla doludur. Ayrıca çok sayıda alışveriş merkezi, restoran ve kafeleriyle Avrupa’nın en çok ilgi çeken şehirlerinden birisidir. 50’den fazla müze, tiyatrolar, çeşitli bar ve caz klüpleri ile kültürel yaşamı da çok zengin olan Kopenhag 1996’da Avrupa’nın kültür başkenti ilan edilmiştir.

Aarhus; Danimarka’nın ikinci büyük şehridir. Bu şehir ülkenin müzik merkezi olarak bilinir.Sanat galerileri, restoran ve çok sayıda küçük sahnenin bulunduğu konser salonunda opera ve dans gösterileri ile konser etkinlikleri düzenlenmektedir.

Odense; Funen adalarında yer alır ve Danimarka’nın üçüncü büyük şehridir. Ünlü masal yazarı Andersen ile besteci Carl Neilsen’in doğdukalrı yer olarak bilinen Odense’de bulunan Funen Sanat Müzesi Kopenhag dışında yeralanların en iyisidir.

Aalborg; dördüncü büyük şehirdir. Kuzey Jutland’ın merkezinde yer almaktadır. Önemli bir ticaret merkezi ve endüstriyel bir şehir olan Aalborg, 300’den fazla restoran’ı ile “Kuzeyin Küçük Paris’i” olarak bilinir.

Eğitim: Danimarka’da kamu harcamalarının % 13,2’si eğitim sektörüne ayrılmaktadır. Bunun yaklaşık % 19,3’ü yüksek öğretim amacıyla kullanılmaktadır.

Okul çağı yedi yaşından itibaren başlamaktadır. Dokuz senelik zorunlu eğitim sistemi mevcuttur.

1994 yılında eğitim gören öğrencilerden 168.417’sini mesleki eğitim talebeleri, 155.661’ini enstitü, yüksek okul ve benzeri eğitim düzeylerinde öğrenim gören öğrenciler oluşturmaktadır. Kızlar ve kadınlar eğitim gören öğrenci sayısının hemen hemen yarısını oluşturmaktadır. Eğitim gören kadın nüfusunun yarısı ise ilk orta ve mesleki eğitim kurumlarına kayıtlıdır. İleri seviyedeki eğitim de kadınlar kısa süreli eğitimleri daha çok tercih etmektedirler.

Ülkede 8 üniversite vardır. Bunlar, Kopenhag, Aarhus, Roskilde, Odense ve Aalborg’da yer almaktadır.

Yaşam Standartları ve Kültür: Danimarka sağlık ve eğitime en çok harcama yapan Avrupa ülkelerinden biri olarak refah devleti sınıfına girer. Sosyal güvenlik sistemi dünyanın en iyilerinden biridir. Sosyal güvenlik ve refah harcamaları toplam kamu harcamalarının % 43’ünü oluşturmaktadır.

Danimarka’daki ailelerin % 59’unun kendi evi vardır. Bunlardan % 49’u ikametgah, % 10’u yazlıktır. Ailelerden % 67’sinin bir, % 11’inin iki veya daha fazla taşıt aracı vardır. Evlerin % 31’inde çamaşır kurutma makinesi, % 73’ünde çamaşır makinesi, % 35’inde bulaşık makinesi, % 35’inde mikrodalga fırın, % 75’inde video, % 58’inde müzik seti, % 33’ünde kişisel bilgisayar ve % 21’inde telesekreter bulunmaktadır.

Danimarka’da başlıca alkollü içki bira olup sigara ve tütün tüketimi de yüksektir. Kişi başına 9,7 litre alkol tüketilen Danimarka’da yiyecek alışkanlıklarının başında çavdar ekmeği ve patates gelir.

Nüfusu diğer Avrupa ülkeleri ile karşılaştırıldığı zaman hayli homojen bir yapıdadır.

Son yıllarda iltica kurumuna uygulanan liberal politika sayesinde Danimarka vatandaşlığına girenlerin sayısı artmaktadır.

Ülkede 1849’dan itibaren din özgürlüğü mevcuttur.

Yapılan araştırmalara göre Danimarkalılar’ın günde ortalam 45 dakikalarını günlük gazete ve kitap okumaya ayırdıkları bilinmektedir. 42 günlük gazete 1,7 milyon kişi tarafından okunmakta ve 42 haftalık dergi 3,3 milyon aboneye dağıtılmaktadır. Kütüphaneler tarafında ödünç verilen kitap sayısı yılda ortalama 113 milyon civarındadır. Müzelerin yıllık ziyaretçileri 13,1 milyon, tiyatrolara gidenlerin sayısı 2,6 milyon, sinemalara gidenlerin sayısı 10,2 milyon kişidir.

İdari Yapılanma: Danimarka’nın idari yapılanması “desentrilizasyon” esasına dayanır.

Bölgesel düzeyde ülke 14 eyaletten oluşur. Her eyalet bir belediye başkanı ve konsey tarafından yönetilir. Bu birimler hastane hizmetlerinin yönetimi,ortaokul ve üzeri düzey eğitim hizmetleri, temel yolların yapımı gibi hizmetlerin yürütülmesinden sorumludur. Danimarka’nın 14 eyaleti;

1)Kopenhag Eyaleti, 2) Frederiksburg Eyaleti, 3) Roskilde Eyaleti , 4)Storstroms Eyaleti, 5) Bornholms Eyaleti, 6) Fyns Eyaleti, 7) Sonderjlands Eyaleti, Ribe Eyaleti, 9) Vejle Eyaleti, 10) Rinqkobing Eyaleti, 11) Viborg Eyaleti, 12) Nordjylands Eyaleti, 13) Aarhus Eyaleti ve 14) Vestsjeland

Yerel düzeyde 275 belediyeye ayrılmıştır. Bu belediyeler de eyaletler gibi bir belediye başkanı ve konsey üyeleri tarafından yönetilir. Çok geniş bir yelpaze oluşturan yerel düzeydeki hizmetleri yerine getirmekle sorumludurlar. İlkokul ve anaokulu düzeyindeki eğitim hizmetleri, sosyal güvenlik hizmetleri yerel düzeyde planlama ve diğer kültürel hizmetler bunların arasında sayılabilir.

Medya: Danimarka’da devlet TV’si 4 kanal olup yayın yapan özel, yerel istasyonlar da bulunmaktadır.

Başlıca Gazeteleri : Jlands Posten (Liberal)

: Berlingske Tidende (Merk.Sağ)

: Politiken (Sosyal demokrat)

: İnformation (Sol) dir.

Basın özgür olup herhangi bir sansüre tabi değildir.

B) Danimarka’nın Bölgesel Olarak İncelenmesi

Kuzey Jutland

Danimarka’nın en kuzey bölümü olup, kıyıları ve doğal güzellikleri ile ünlüdür. Aalborg Üniversitesi’nin de etkisi ile bu bölge, enformasyon, üretim teknolojisi, elektronik gibi alanlarda kalkınma ve araştırma merkezi halini almıştır.

Bu bölgedeki imalat sanayiinin % 45’i demir ve diğer hammaddelerle dayalı alanlardır. Aynı sektörün % 25’i ise yiyecek ve meşrubat alanında faaliyet gösterir. Ayrıca telekominikasyon malzemeleri, demir çelik ve gemilerle alakalı malzemelerin üretimi de yapılmaktadır.

Bu bölgede ayrıca balık işleme sektörü de gelişmiştir. Su ürünleri işleme sektöründe lider konumundadır.

Kuzey Jutland’a yapılan yatırımlar devlet tarafından teşvik tedbirleri ile desteklenmektedir.

Aarhus Bölgesi:

Aarhus Danimarka’nın en büyük eyaletidir. Burda bulunan Aarhus şehri ise Danimarka’nn ikinci büyük şehridir.

Şehir merkezi dışına yerleşmiş ve çok iyi bir alt yapıya sahip endüstri alanları, Arhus Bölgesini karakterize eder.

Bu bölge, ilaç, bilgisayar ve moleküler biyoloji dallarında ülkenin en önemli araştırma merkezi konumundadır.

Uluslararası ticaret bağlantıları bu bölgede çok kuvvetli olup, çok sayıda yabancı şirket faliyet göstermektedir.

Çevresel teknoloji bakımından da ileri düzeydedir.

Orta Jutland Endüstri Kompleksi

Bu bölge Danimarka ekonomisinde ve özellikle de imalat sektöründe egemen bir vaziyettedir.

Hemen her endütri dalında faliyette bulunan Firmaların olduğu ve uluslar- arası rekabet gücüne sahip ürünlerin üretildiği bir bölge olan Orta Jutland, Knov-How, AR-GE gibi hizmetler ve nitelikli bir iş gücü sunmaktadır.

Çevre korumaya yönelik ürünlerin üretildiği, dünyanın ve Danimarka’nın en önde gelen bölgelerinden biridir. Bu bölgede üretilen rüzgar tribünleri çok sayıda ülkeye ve Türkiye’ye ihraç edilmektedir.

Triangle (Üçgen) Bölgesi

Bu bölge Konumu itibariyle bir geçit niteliğindedir. Danimarka’nın Kuzeyinden güneyine ve doğusuna giden otoyollar bu bölgede kesişmektedir.

Son birkaç yıldır, daha fazla büyüyen ve yeni işyeri merkezleri kurulan bölgede özellikle taşımacılık, çelik üretimi gelişen sektörlerdir.

Güney Jutland

Ülkenin İskandinavya ile olan ana kapısı, Baltık Denizinden, Kuzey Denizi’ne uzanan bölgedir.

Bu bölge kültürel olarak Almanya ile ile yoğın etkileşim içindedir.

Önemli faaliyet alanları, mühendislik, elektronik eşyalar, plastikler ve mobilya üretmidir.

Sonderbong Bölgesi:

Ülkenin güneydoğu kısmında yeralan bölge ileri teknolojiye dayalı ürünlerin üretildiği bir bölgedir.

Bölgede bulunan, Güney Danimarka Üniversitesi’nin desteği ile son derece nitelikli işgücü ile tanınır.

Funen Bölgesi

Danimarka’nın zümrütten kalbi olarak bilinen bu bölgenin en önemli şehri Odense’dir.

Burda bulunan Odense Üniversitesi, Odense Mühendislik Koleji ve Odense Uluslar arası Bilim Parkı, iş çevresine destek verirler.

Funen Adası’nda metal endüstrisi çok güçlüdür.

Sağlık sektöründe üretilen, tıbbi malzemeler, ilaçlar, ortopedik malzemeler bakımından ilerlemiştir.

Güney Funen ve Svenborg Bölgesi

Guney Funen takım adaları 950 km2 lik bir alanı ve 50 adayı kapsamaktadır.

Svenborg Adası merkezi bir konumdadır. Danimarka nüfusunun 2/3’ü 2,5 saat içinde Svenborg’a ulaşabilmektedir. Bu durum Svenborg’un bir alış veriş merkezi olmasını sağlamıştır.

Bu bölge de çok sayıda mağazanın yanısıra, danışmanlık hizmetleri de gelişmiştir.

Bornholm

Bornholm’de çok sayıda orta ve küçük ölçekli işletmelerden kurulan bir iş çevresi vardır. Burdaki işletmelerin çoğu 20’den az kişi istihdam etmektedir. Sadece 31 tanesi 50’den fazla işçi çalıştırır.

Ada’da bulunan taş, kil ve çakıl hammaddeleri endüstrinin gelişmesini sağlamıştır. Ayrıca tarım ve balıkçılık da yapılmaktadır.

Oresond Bölgesi

Çalışmaları 1991’den beri devam eden ve büyük umut bağlanınal bir proje ile, Oresund, ülkenin kalbinin attığı bir bölge oluşmuştur.

100 milyon dkk’ya mal olan bu proje, Oresund Boğazı üzerinde, İsveç’in güneyi ile Kopenhag arasında, karayolu ve demiryolu bağlantısını aynı anda sağlayacak olan bir köprünün yanısıra, başka altyapısal çalışmalarla da bütün bölgenin birbiriyle entagrasyonunu içermektedir.

Bu proje ile Kopenhag metrosu, Malmö şehir tüneli ve Kopenhag Havaalanı birbirine bağlanmaktadır.

Ayrıca Kopenhag eteklerinde Orestad adlı yeni bir şehir kurulucaktır.

Projenin Temmuz 2000’de tamamlanması ile bölge nüfusunun ikiye katlanacağı ve ayrıca bilimsel ve teknik gelişimlerle İskandinavya’nın en merkezi bölgesi olacağı tahmin eilmektedir.

C) Danimarka Krallığı İçinde Özerk Bölge Statüsüne Sahip Ülkeler

Grönland

Dünyanın en büyük adası olan ve Kuzey Amerika Kıtasında yer alan Grönland’ın yüzölçümü 2.175.600 km2 dir. Bu alanın %85’i buzlarla kaplıdır. Nüfusu 56.076’dır.

Nisbi olarak daha yumuşak bir iklime sahip kıyı bölgelerinde ortalama sıcaklık - 4 C° dir.

Grönland’a ilk defa 5000 yıl önce Eskimolar yerleşmiştir. 10. yy da İzlanda, 18 yy da ise Norveçliler koloni kurmuşlardır. Norveç’in Danimarka egemenliğine geçmesi ile Danimarka’ya bağlanmıştır.

Haziran 1953’de anayasal bir reformla sömürge statüsünden kurtulmuştur. 1972’de kendi iç yasaları olmadığı için Danimarka ile birlikte AB’ye girmek zorunda kalmıştır. 1979 yılında kendi parlementosunu kurup yasalarını çıkarttıktan sonra AB’den çekilmiştir. (1984).

Grönland Danimarka parlementosunda iki üye ile temsil edilir. Danimarka ise Grönland’da bir vali ile temsil edilir.

Grönland’ın yer altı varlığı Danimarka’ya aittir. Danimarka-Grönland Komisyonu doğal kaynakları işletir. Enerji kaynakları bakımından her iki ülke de aynı haklara sahiptir.

Faroe Adaları

İzlanda’nın yaklaşık 430 Km güneydoğusunda bulunan Faroe Adaları’nın yüz ölçümü toplam 1399.km2 dir. Nüfusu 44.801’dir. Başkenti Torshaon’dır.

Faroe Adaları’nda sekizinci yüzyılda Norveçli Vikingler koloni kurmaya başlamışlardır. Norveç’in Danimarka egemenliğine girmesi ile Danimarka’ya bağlanmıştır.

Faroe Adaları 1948 yılında “kendi kendini yöneten, özerk bölge” Statüsü kazanmıştır.

1948’de ki reform yasasında, Danimarka hükümetine ait görevler, Faroe Adaları hükümetine ait görevler ve ortak görevler belirlenmiştir.

Polis, mahkeme gibi hizmetlerin maliyetinden Danimarka hükümeti sorumludur.

Sağlık ve sosyal işler ile eğitim hizmetleri ortak işlerdir.

Fiziksel planlama, yer altı kaynaklarının çıkarılması endüstriyel hizmetler gibi hizmetler Faroe Adaları hükümetine aittir.

Faroe Adaları AB’ye girmeyi reddetmiştir.

II- POLİTİK DURUM

A) Yakın Geçmiş

IX yy.’da Viking seferleri sonucunda kurulan Danimarka Krallığında, ilk liberal anayasa 1849’da kabul edilmiş ve bir süre sonra da iki meclisli parlementer sistem getirilmiştir. Bu meclislerden “Landsting” üyeleri dereceli seçimlerle belirlenen, “Folketing” ise halkı temsil eden partilerin ağır bastığı bir meclisti.

1866 – 1901 döneminde bu iki meclis arasında özellikle ulusal savunma kredileri konusunda yoğun bir uyuşmazlık yaşanmıştır.

1875 – 1894 yılları arasında ülke kralın desteklediği ve Landsting’e dayanan muhafazakarlar J.B.S. Estrup tarafından yönetilmiştir. Estrup bir çok kere Folketing’i dağıtmaya çalışmasına rağmen başarısız olmuştur.

Bu dönemde tarım kesimini etkileyen bunalımın da etkisiyle, sol kanat güçlü muhalefet yapmıştır ve 1901’de yapılan seçimler muhafazakarların bozgunuyla sonuçlanmıştır. Böylece kral ılımlı sola hükümeti kurma çağrısında bulunmak zorunda kalmıştır. Bundan sonra Deuntzer ve Christensen bir biri ardına hükümet kurmuşlardır.

1906’da tahta çıkan VIII. Frederik zamanında ulusal savunma tartışması siyasal yaşama egemen olmuştur. 1912 yılında tahta çıkan X. Christian 1947 yılına kadar tahtta kalmıştır. 1913 – 1920 arasında radikal çoğunluklu bir hükümet tarafından yönetilen Danimarka, Birinci Dünya Savaşı boyunca tarafsız kalmıştır. Ancak savaş sonucu imzalanan Versailes Anlaşmasından yarar sağlayarak Schleswing’in kuzeyini ülkesine katmıştır.

1915’te gerçekleşen bir anayasa reformu ile kadınlar seçme hakkına kavuşmuş, Landsting tek dereceli seçimle işbaşına gelmeye başlamışlardır.

Bu dönemdeki önemli gelişmelerden bir tanesi de 1916’da Danimarka Antilleri’nin A.B.D ye satılmasıdır. 1918’de ise İzlanda bağımsızlığını elde etmiş ancak kralın kişiliğinde Danimarka’ya bağlı kalmışlardır. 1919’da yeni toprak yasası ile büyük toprak mülkiyeti tasfiye edilmiştir.

Schleswing’in bölünmesi konusunda ortaya çıkan anlaşmazlık 1920’de radikal çoğunluklu hükümetin düşmesine neden olmuştur. Bundan sonra başa gelen sol hükümet toplumsal nitelikli yasaların çıkmasına öncelik vermiştir.

Kısa bir dönem dışında 1924 – 1940 yılları arasında ülke Stavning’in başkanlığında sosyal demokratlar tarafından yönetilmiştir. Stavning hükümeti işsizliğe, İngiliz korumacılığına ve 1929 dünya bunalımının yol açtığı ekonomik bunalıma karşı etkin bir müdahale siyaseti geliştirmiştir. Bu dönem bir toplumsal ilerleme dönemi sayılmaktadır.

Varolan saldırmazlık anlaşmasına rağmen Almanlar 9 Nisan 1940’ta Danimarka’yı işgal etmişlerdir. Dış işleri bakanı Scvenius, hükümetin genel siyasal çizgisini nazi isteklerine uygun olarak belirlemiş ancak kısa bir süre içinde halkın direniş hareketi başlamıştır. 1943 yılında Almanlar tüm yetkileri ellerine almışlar, kralı sarayında gözetim altında tutmuşlardır.

1944’te İzlanda Danimarka’dan tamamen kopmuştur. 1945’teki kurtuluştan sonra ise anayasaya dayalı monarşi sistemi yeniden kurulmuştur. Geçici bir koalisyon direnişçilerle eski hükümet üyelerini biraraya getirmiştir.

Yine bu dönemde ülke Birleşmiş Milletlere üye olmuştur.

1947’de Kral IX. Frederik tahta geçmiştir. Bu tarihte hükümet yeniden sosyal demokratlara geçmiş ve daha sonra da kurulanların çoğunda sosyal demokratlar yer almışlardır. Bu tarihten sonra başa gelen hükümetlerin temel çabası ülkeyi savaşın yıkıntılarından kurtarıp kalkındırma yönünde olmuştur.

1948’de Danimarka Marshall Planı yardımlarını kabul etmiş, 1949’da NATO’ya, 1951’de Kuzey Konseyine üye olmuştur.

1953’te yürürlülüğe giren yeni bir anayasa tek meclisli (Folketing) bir parlemento kurarak, Landsting’i kaldırmış ve kadınlara veraset hakkı tanımıştır. Bu tarihte Grönland Danimarka’nın bir ili haline gelmiştir.

1960’da Danimarka, Avrupa Serbest Ticaret Birliği (EFTA) ne üye olmuştur. 1962’de Helsinki’de dört İskandinav ülkesi arasında bir işbirliği anlaşması imzalanmıştır. Bundan sonra siyasal yaşamın başlıca tartışmasını Ortak Pazara girip girmeme konusu olmuştur.

1972’de ki plebisitin olumlu sonuçlanması ile ülke 1973’de Ortak Pazara üye olmuştur. Ortak Pazara giriş ulusal ekonominin geniş çapta yeniden yapılanmasını gerektirmiş, fiyatlardaki genel artış halkın hoşnutsuzluğuna ve toplumsal karışıklığa neden olmuştur. Bu dönemlerde sık sık yapılan erken seçimlerde tek başlarına çoğunluk için oy sağlayamayan sol ve sağ, hassas dengelere dayalı koalisyonlarla ülkeyi yönetmişlerdir. 1960’dan günümüze kadar kurulan hükümet ve başkanları aşağıda belirtilmiştir.

1960 – 1962 : Kampmann - Sosyal Demokrat Radikal ve Muhafazakar koalisyon

1962 – 1968 : J.O. Krag - Sosyal Demokrat ve Radikal Koalisyon

1968 – 1971 : H. Baunsgaard - Radikal, Liberal ve Muhafazakar koalisyon

1971 – 1972 : J.O. Kong - Sosyal Demokrat ve Radikal Koalisyon

1972 – 1973 : A.Jorgensen - Sosyal Demokrat Azınlık Hükümeti

1973 – 1975 : P. Hartling - Liberal Azınlık Hükümeti

1975 – 1978 : A. Jorgensen - Sosyal Demokrat Azınlık

1978 – 1979 : A. Jorgensen - Liberal ve Sosyal Demokrat Koalisyon

1979 – 1981 : A.Jorgensen - Sosyal Demokrat Azınlık Hükümeti

1981 – 1982 : A. Jorgensen - Sosyal Demokrat Azınlık

1982 – 1993 P. Schluter - Muhafazakar Ağırlıklı Liberal ve Muhafazakar Koalisyon ( Bu dönemde aradaki seçimlerde Schlüter yerini korumuştur.)

1993 – 1998 : P.N. Rasmussen - Sosyal Demokrat Ağırlıklı Merkez Parti ve Sosyal Demokrat Koalisyon

1998 – Günümüze : P.N. Rasmussen - Sosyal Demokrat ve Radikal Liberal Parti Koalisyonu

B-) Günümüzdeki Politik Durum

Danimarka meşruti monarşi ve parlementer demokratik sistemle yönetilen bir ülkedir.

Devlet başkanı kraliçe II.Margrette 14.01.1972 yılında babası Kral IX. Frederik’in ölümünden sonra tahta geçmiştir. Eşi (Prince Consort) Prens Henrik’tir. Çocukları Velihat Prens (Crown Prince) Frederik ve Prens Joachimdir. Velihat Prens askeri eğitimini Danimarka ve yurtdışında tamamlamıştır. Zirai bilimler ve ziraat ekonomisi öğrenimini gören Prens Joachim 18.11.1995 tarihinde Hong Kong’lu Alexandra Manley ile evlenmiş ve Alexandra Manley Danimarka Prensesi ünvanını kazanmıştır.

Başbakan ve hükümet üyeleri aşağıda belirtilmiştir.

İSMİ

HÜKÜMET GÖREVİ

PARTİSİ

Paul Nyrup

Rasmussen

Başbakan

Sosyal Demokrat P.

Marianne Jedved

Ekonomi ve Nordik Birliği Başkanı

Radikal Liberal P.

Pia Gjellerup

Ticaret ve Endüstri Bakanı

Sosyal Demokrat P.

Mogens Lykketoft

Maliye Bakanı

Sosyal Demokrat P.

Niels Helvey Petersen

Dışişleri Bakanı

Sosyal Demokrat P.

Frank Jensen

Adalet Bakanı

Sosyal Demokrat P.

Svend Avken

Çevre ve Enerji Bakanı

Sosyal Demokrat P.

Margrette Vestager

Eğitim ve Kilise Bakanı

Radikal Liberal P.

Paul Nielson

Kalkınma Birliği Bakanı

Sosyal Demokrat P.

Thorkild Simonsen

İçişleri Bakanı

Sosyal Demokrat P.

Carsten Koch

Kamu Sağlığı Bakanı

Sosyal Demokrat P.

Ove Hygum

Çalışma Bakanı

Sosyal Demokrat P.

Ole Stavad

Vergi Bakanı

Sosyal Demokrat P.

Hans Hoekkerup

Savunma Bakanı

Sosyal Demokrat P.

Elsebeth Nielsen

Kültür Bakanı

Radikal Liberal

Sonja Mikkelsen

Trafik Bakanı

Sosyal Demokrat P.

Karen Jespersen

Sosyal İşler Bakanı

Sosyal Demokrat P.

Jytte Andersen

Konut ve İnşaat Bakanı

Sosyal Demokrat P.

Jan Trojborg

Araştırma Bakanı

Sosyal Demokrat P.

Henrik Dam Kristensen

Gıda Bakanı

Sosyal Demokrat P.

1982 yılından itibaren yaklaşık on yıllık bir süre muhafazakar Paul Schlüter sosyalist olmayan diğer partilerle azınlık hükümeti kurarak ülkeyi yönetmiştir. 1993 yılındaki seçimlerde başbakan olan Sosyal Demokrat P.N. Rasmussen, merkez partilerle koalisyon kurarak ülke yönetimini üstlenmiştir. 1998’de ki seçimlerde de bu durum değişmemiştir. Halen Sosyal Demokrat ve Radikal Liberal Partiden oluşan azınlık koalisyonu baştadır.

“Folketing” denilen Danimarka Parlementosu anayasaya göre 179 üyeden oluşur. Seçimler her dört yılda bir nispi temsil sistemine göre yapılır. 18 yaşını geçen herkesin oy kullanma hakkı vardır. Bir partinin parlementoda temsil edilebilmesi için oyların en az % 2’ sini alması gerekir.

Parlemento’da ki 179 üyenin 135’i Danimarka seçmenlerinin oyları ile belirlenir. Grönland ve Faroe Adaları’nın ikişer temsilcisi vardır. Kalan 40 sandalye de her partinin toplam oyları içindeki paylarına göre dağıtılır.

Parlemento başkanı İvan HANSEN Radikal Liberal Parti üyesidir. Danimarka parlementosunda bulunana siyasi partilere ilişkin bilgiler aşağıda belirtilmiştir.

Siyasi Partiler

Mecliste Sandalye Sayısı

% Oranı

Eğilimleri

Sosyal Demokrat Parti

63

% 36

Sosyal Demokrat

Muhafazakar Parti

16

% 8,9

Ortanın Solu

Sosyalist Halkçı Parti

13

% 7,5

Sol

Liberal Parti

42

% 24

Oratanın Sağı

Terakki Partisi

% 2,4

Sağ

Radikal Liberal Parti

% 3,9

Orta

Merkez Demokrat Parti

% 4,3

Ortanın Solu

Danimarka Halkçı Partisi

13

% 7,4

Sağ

Birleşik Liste Partisi

% 2,7

Sol

Hristiyan Halkçı Parti

% 2,5

Ortanın Solu

Grönland ve Faroe Adaları 4 Temsilci ile katılırlar

Kadın Parlementerler üyelerin % 37 sini oluştururlar.

C- Hükümet Politikaları

Danimarka’da 1993’ten beri başta bulunan Sosyal Demokrat ve Liberal Parti koalisyonu yapısı gereği ılımlı kararlar almak durumundadırlar.

Hükümetin temel amaçları olarak düşük enflasyon, dış borçların azaltılması, cari hesap fazlası yaratılması, istihdamın arttırılması, dengeli bir kamu finansmanı ve aynı zamanda çevrenin korunması sayılabilir. Kısa vadade temel strateji mali konsolidasyon ve kamu borçlarının azaltılması üzerinde yoğunlaşmıştır. Bu strateji kamu finansmanının dengeli veya fazla verecek şekilde tutulması amaçlarıyla da uyum göstermektedir.

Ekonomik politikanın gerçekleştirilmesi için kullanılan başlıca araçlar Avrupa Para Sistemi içinde DM’ye ve 1999’dan itibaren Euro’ya karşı istikrarlı bir döviz kuru politikası izlenmesi, sıkı bir maliye politikası ile işgücü piyasası ve vergi sistemine ilişkin mekanizmalarda yapılan iyileştirmeleri içermektedir.

1993 yılında göreve gelen ve 1998 seçimlerinde de yerini koruyan hükümet döneminde Danimarka ekonomisi çok olumlu gelişmeler kaydetmiştir. Ekonomi bölümünde anlatılacağı üzere son on yıl içerisinde Danimarka ekonomisi çok hızlı büyümüştür. Kişi başına düşen gelir 33.000 USD gibi Avrupa ortalamasının üstünde bir tutara ulaşmıştır. Ayrıca enflasyon oranı % 2 civarında tutulmuştur. Danimarka ekonomisinin en büyük problemi olan işsizlik te büyük ölçüde azaltılmıştır. 1990’ların başında % 12,4 olan işsizlik 1998’de % 5,6’ya düşmüştür.

Hükümetin aldığı en büyük eleştirilerden biri vergi oranlarının çok yüksek oluşudur. Yapılan vergi düzenlemeleri ile nispi bir iyileşme sağlansa da Danimarka’da vergi oranları halen çok yüksektir. Danimarka’da yapılan vergi düzenlemelerinin temel amaçlarından biri çevrenin korunmasıdır.

Bir diğer eleştiri konularından biri de erken emekli olanların, çalışma yaşına gelip te iş bulamayanların veya değişik şekillerde sosyal güvenlik kuruluşlarından gelir sağlayanların sayısının çok yüksek olmasıdır.

Kamu çalışanlarının çok olması da olumsuz bir faktör olarak değerlendirilmektedir. Özellikle son yıllarda hükümet özelleştirme çalışmalarına hız vermiş olup kamu çalışanlarının sayısında azaltma yapmaya çalışmaktadır. Kamu harcamalarının kısılması ile kamu tasarruf açığının azaltılması hükümetin hedefleri arasında yer almıştır.

Hükümetin Danimarka vatandaşlığına girmek isteyenlere, mültecilere karşı çok kolaylık göstermesi de bir kısım halk arasında hoşnutsuzluk yaratmıştır. Yabancılar toplam nüfusun ancak % 5’ini oluşturmakta ve yabancı nüfusun çoğu da A.B. ülkeleri ile diğer İskandinav ülkelerinden gelmektedir. Ancak Danimarka gibi küçük bir ülke için bu da tepki gösterilmesine yetmiştir.

Hükümetin uyguladığı istikrar paketleri ve reformlar olarak 1993 yılı yazında yapılan vergi reformundan bahsedilebilir. Bu vergi reformunun temel hedefleri, marjinal gelir vergisi oranlarını azaltmak, özünde aynı gelir üzerinden alınan vergilerin birleştirilmesi, çevreyi koruma politikalarının güçlendirilmesi, vergi arbitrajının önlenmesi ve siyasal güvenlik vergisinin getirilmesi olmuştur.

Yine bu dönemde yapılan işgücü piyasası reformu ile işgücünün eğitim olanakları geliştirilerek, esnek bir yapıya kavuşturulması amaçlanmıştır.

1998’de uluslararası krizler, petrol fiyatlarının artması ve özellikle yüksek ücretlerden kaynaklanan maliyet artışlarının etkisiyle, ekonomide olumsuz gelişmeler meydana gelmiştir. Ekonomi bölümünde de belirtildiği gibi hükümet bu yıllarda ekonomiyi daraltma politikası uygulamıştır. Ekonomik büyüme % 2 civarına çekilmiştir.

1998’de yapılan vergi reformu, 1999 ve 2000 yılı mali yasaları üzerinde anlaşma sağlanması uygulanan sıkı politikalara destek olmuş, ayrıca vergi sisteminde iyileştirmeyi sağlamıştır. Bu reformla kurumlar vergisi oranı % 2 azaltılmış ve 2000 yılından itibaren işsizlik ödeneği sistemine işverenin katkı payının kaldırılması öngörülmüştür.

“Paskalya Paketi” olarak adlandırılan ekonomik önlemler ile 1999 ve 2000 yılları mali yasaları enerji kullanımındaki vergileri arttırarak çevre ile ilgili politikalara katkıda bulunmaktadır.

Yine bu paketle yabancı holdinglerin şirketlerinin kar payları üzerindeki vergiler kaldırılarak, Danimarka yabancı sermaye açısından çekici hale getirilmeye çalışılmıştır.

Danimarka’da baştan beri izlenen istikrarlı kur politikasına katkı olarak, 26 Eylül 1998’de Avrupa Merkez Bankası ile 01.01.1999’dan geçerli olarak bir anlaşma imzalanmıştır. Buna göre Danimarka Kronu Euro karşısında en fazla % 2,25’lik bir marj içinde dalgalanabilecektir.

Danimarka’da başta bulunan Sosyal Demokrat ağırlıklı hükümet A.B ile tam entegrasyondan yana politikalar izlemektedir. Ancak ülkede bu konudaki karar, halk oylaması ile verilmektedir. 2000 yılının sonunda yapılacak referandum da Danimarka’nın Euro alanına girip girmeyeceği de karara bağlanacaktır. Şu anda Danimarka, A.B ile tam entegrasyona ilişkin Maastricht Anlaşması’nın ortak vatandaşlık, ortak savunma, ekonomik ve parasal birlik öngörülerinin dışında kalmış durumdadır.

B.M, NATO, WTO, Nardik Konseyi, OECD gibi uluslar arası kuruluşlara üye olan Danimarka ılımlı bir uluslar arası politika gütmektedir. Uluslar arası planda önemli anlaşmazlıkları yoktur. Danimarka az gelişmiş ülkelere yardım için her yıl G.S.Y.İ.H’sinin yaklaşık % 1’ini ayırmaktadır. Danimarka ekonomisinin dış ticarette olan bağımlılığı böyle bir politikayı geçerli kılmaktadır.

Danimarka son otuz yıl içinde hep koalisyonlarla yönetilmiştir. 1982 öncesinde sık sık erken seçim yapılmasına rağmen, 1982 sonrası kurulan hükümetler daha uzun süre iş başında kalmışlardır. Danimarka’da ekonomi çok köklü bir şekilde organize olmuştur. Kooperatifçiliğin en eski olduğu ülkelerden biri Danimarka’dır. Bu nedenlerden dolayı meydana gelebilen hükümet krizlerinin ekonomiye etkileri en alt düzeydedir. Ayrıca demokratik kurumların kökenleri son derece eskidir. Danimarka’da çok kuvvetli bir yerel yönetimcilik anlayışı vardır.Pek çok alan hükümetin müdahalesi dışındadır.

Danimarka’da pek çok önemli kararlar ise halk oylamasıyla verilmektedir. Referandum kurumu diğer İskandinav ülkelerinde olduğu gibi gelişmiştir.

Son olarak denilebilir ki Danimarka’da son on yıldır sağ ve sol koalisyonlarla devam eden siyasi istikrar ortamında gerek iç gerekse dış politika konularında birbirine zıt şaşırtıcı gelişmeler yaşanmamaktadır.

III. EKNOMİK DURUM

1970’li yıllarda Kuzey Deniz’inde bulunan petrol ve doğal gaz dışında kayda değer bir kaynağı bulunmayan Danimarka’da sanayileşme diğer Avrupa ülkelerinin pek çoğundan sonra gerçekleşmiştir. 1930’lu yıllara kadar tarıma dayalı bir ekonomiye sahipken 1960’lı yıllarda sanayileşme hız kazanmıştır.

Şu anda sanayileşmiş ülkeler kategorisinde bulunan Danimarka tarım kaynaklarıyla sanayileşen ülkelere örnek gösterilmektedir.

SEKTÖREL İNCELEME

Tarım sektörü

Geleneksel olarak Danimarka ekonomisi ve ihracatı tarım sektöründe yoğunlaşmıştır. 1950’de GSMH’nın %25’inden fazlasını oluşturmakta idi. Bugün tarım sektörü nispeten ekonomideki ağırlığını yitirmiş olmakla beraber, Danimarka hala tarım ürünleri ihracatçısı ülkeler arasında önemli bir yere sahiptir ve bu ürünleriyle birlikte üretimin %70’i ihraç edilmektedir. Bununla birlikte son yıllarda AB’nin kota uygulamalarından dolayı bu sektörde sorunlar yaşanmış ve bu durum imalat sanayiinin daha da önemli bir konuma gelmesine yol açmıştır. 30 yıl önce sanayi ürünleri ihracatı toplam ihracatın %25’ini oluşturmakta iken bugün sanayi ürünleri ihracatın yaklaşık %80’ini oluşturmaktadır.

Danimarka tarım sektöründe kullanılan teknoloji ve modernizasyon açısından dünya çapında en önde gelen ülkeler arasındadır. Danimarka’nın toplam yüzölçümünün %62’lik kısmı ekili alan durumundadır. Toplam yüzölçümünün sadece %9’luk bir kısmının ormanlık alan olması sebebiyle ormanlar daha az öneme sahiptir. Geniş tanımıyla ele alındığında gıda işleme sektörü hala ekonominin en büyük sektörü durumundadır ve imalat sanayii satışlarının %30’unu oluşturmaktadır.

Et ve süt ürünleri sektöründe önde gelen firmaların kökenleri eski kooperatiflere dayanmaktadır. Dolayısıyla kooperatifler Danimarka ekonomisinde hala çok önemli bir yer teşkil etmektedirler. Bu şirket yapısı AR-GE faaliyetlerine ayrılan büyük bütçenin de etkisi ile araştırma sonuçlarının tarım ürünleri sektöründe kolaylıkla uygulanması ve gıda işleme sektörünün ihtiyaçlarına cevap verecek şekilde koordinasyon sağlanabilmesi gibi bir avantaj sağlamaktadır.

Danimarka geleneksel olarak balıkçılık alanında ileri bir konumda olmuştur ve yüksek kalite balıkçılık ürünleriyle tanınmaktadır. Üretiminin %70’ini ağırlıklı olarak İngiltere, Almanya, Ortadoğu, Amerika ve Japonya’ya ihraç etmektedir. Ancak son yıllarda Avrupa Birliğinin özellikle balıkçılık alanında oluşturduğu kota düzenlemeleri sebebiyle bu sektörde zaman zaman problemler yaşanmaktadır.

Doğal kaynaklar ve enerji sektörü

Daha öncede belirtildiği gibi Danimarka yer altı kaynakları bakımından zengin bir ülke değildir. 1972’den beri çıkarılma çalışmaları devam eden petrol ve doğal gaz kaynakları bulunmadan önce enerji bakımından dışa bağımlı idi.

1972’den beri Danimarka petrol ve doğal gaz üretiminde artışlar olmuştur. Bununla bağlantılı olarak ülke çapında bir doğal gaz dağıtım sistemi oluşturulmuştur.

Üretilen doğal gazın küçük bir kısmı Almanya ve İsveç’e ihraç edilmektedir. Danimarka’nın 1997 petrol üretimi 11,15 milyon m3 ( 1996’ya göre %10.2 artış) doğal gaz üretimi ise 7.45 N m3 ( 1996’ya göre %22 artış) olmuştur.

Danimarka petrol üreticisi kurumlarının birden üçe yükselmesi üretimi de günlük 300 bin varile çıkararak en yüksek seviyeye ulaşmıştır. 1997 yılında petrol üretiminde kendine yeterli hale gelen Danimarka 1999’da dahili ihtiyacının %20’sinden fazlasını üretir duruma gelmiştir.

Danimarka rüzgar enerjisi üretiminde ABD ve Almanya’dan sonra dünyada üçüncü sırada yer almaktedır.

İmalat Sanayii

Danimarka’da kalkınma hareketleri II. Dünya savaşından önce başlamışsa da sanayileşme 1960’lı yıllarda hız kazanmıştır.

Bu yıllarda imalat sanayiinin önemi giderek artmış ve 1980’li yıllarda imalat sanayiindeki üretim artışı yıllık %3’e ulaşmıştır. Bu eğilim 1990’lı yıllarda da devam etmiş ve satışlar 1996’da %5 artmıştır. Satışlar 1997’de %6 gibi bir rakama ulaşmasına rağmen 1998’de tekrar %2 düzeyine inmiştir.

İmalat sanayii küçük ölçekli ve üst derece uzmanlaşmış firmalardan oluşmaktadır. Ağır sanayi işletmeleri gemi inşası hariç yaygın değildir. Yeni teknolojilere dayalı hafif endüstri sürekli gelişme halindedir. Üretim tesisleri esnek ve değişen piyasa koşullarına uyum gösterebilecek niteliktedir. Küçük ve orta ölçekli firmalara dayalı imalat sektöründeki firmaların %80’inden fazlasında çalışan işçi sayısı 20’den azdır.

Gıda işleme ve endüstriyel tarım dışındaki en önemli sektörler; kimyasal ürünler ve mühendislik sektörleridir. Sanayide genel eğilim gıda işleme, tekstil ve metal gibi hammadde ağırlıklı sektörlerdeki duraklama ile birlikte kimya elektronik mühendislik gibi Know-how ve yüksek teknolojiye dayalı sektörlerin önemli ölçüde büyümesidir.

1990’lı yılların başında Avrupa’nın en büyük tersanelerine sahip olan Danimarka, Doğu Almanya ve Güney Avrupa ülkelerinde tersanelere verilen devlet desteği ile Güney Kore tersanelerindeki ucuz işgücü nedeniyle güçlü bir rekabetle karşılaşmıştır.

İlaç Sektörü

İlaç sektörü dünyadaki en modern ve başarılı sektörlerden biri konumundadır ve son on yılda büyük bir gelişme kaydetmiştir. Danimarka kişi başına düşen ilaç ihracatında dünyada ikinci sırada yer almaktadır. Mühendislikle birlikte bu sektör en yüksek AR-GE harcamasına sahip sektördür. Toplam satışların %14’ü AR-GE harcamalarına ayrılmaktadır.

İlaç sektöründe üretilen ürünlerden en önemlileri insülin, antibiyotikler ve psikotraplardır. Sadece bir Danimarka firması dünya çapında toplam ihtiyacın %50’sini tedarik etmektedir.

Hizmet Sektörü

Hizmet sektörü son yıllarda tarım ve imalatı geride bırakarak Danimarka ekonomisinde önemli bir yer almıştır.

Toplam işgücünün yarısı özel sektörde çalışmaktadır. Danışmanlık hizmeti veren kuruluşlar yalnız iç piyasanın değil, ihracat piyasasının da önemli bir parçası olmuşlardır. Özellikle mühendislik alanında kurulan çok sayıda şirket altyapı, iletişim, çevresel teknoloji gibi alanlarda hizmet vermektedir.

Taşımacılık

Danimarka’da uluslararası ticaretin %50’si karayolu taşımacılığına dayanır. İkinci olarak deniz taşımacılığı kullanılır. Demiryolu ve havayolu taşımacılığı ise sınırlı bir yere sahiptir.

Parasal olarak dikkate alındığında A.B. pazarı ile Danimarka arasındaki ticaretin en önemli şekli karayolu taşımacılığıdır. Hacimsel olarak değerlendirildiğinde ise denizyolu ağırlıklı bir yere sahiptir. Danimarka dünyanın en büyük Konteyner filolarından birine sahiptir.

Dış Ticaret

Doğal kaynakların yetersiz oluşu nedeniyle Danimarka, hammadde açısından büyük ölçüde ithalata bağımlı bulunmaktadır. Büyük miktarlardaki ithalat için gerekli dövizi kazanma ihtiyacı Danimarka’nın ihracat performansını geliştirmesini zorunlu kılmıştır. Öte yandan iç pazarın küçük oluşu Danimarkalı üreticilerin ilk aşamada dış pazarlara yönelmesini gerektiren bir unsur olarak ortaya çıkmıştır. Bu amaçla ekonomi politikaları ağırlıklı olarak ihracata yönlendirilmiş olup, ilgili bakanlık ve mesleki kuruluşların çoğu ihracatın arttırılmasına yönelik programları izlemekte ve ayrı kuruluşlar bazında gerçekleştirilen bu faaliyatler bir üst birim tarafından koordine edilmektedir.

Danimarka sanayi sektörünün yapısı genel olarak yüksek teknolojiye dayalı, hammadde ve yarı ürün olarak ithal ederek küçük ölçekli, sınırlı bir alanı olan pazarlama ileri teknoloji ürünleri satan firmalar şeklindedir. Sanayi sektöründeki birçok firma %50-80’ini ihraç etmekte ve önemli ölçüde ihracata bağımlı bulunmaktadır.

Ülkedeki yüksek hayat standardı büyük öçüde dış ticaret performansından kaynaklanmaktadır. Danimarka güçlü olduğu alanlarda rekabet gücünü sürekli geliştirerek dış ticaret hacmini 90 milyar $ seviyesine getirmiştir. Danimarka’da kişi başına dış ticaret rakamı oldukça yüksektir. Dış ticaret hacmi G.S.Y.İH.’nin %74’ünü teşkiletmekte ve toplam üretimin %39’u ihraç edilmektedir.

Danimarka’nın başlıca ticaret ortakları Almanya, İsveç ve İngiltere’dir. Danimarka geleneksel olarak İskandinav ülkeleri ve bilhassa İsveç ve Norveç ile ekonomik alanda dayanışma içindedir. Almanya tek başına en önemli ihraç pazarı konumundadır ve toplam ihracatın %21’i bu ülkeye yöneliktir. Avrupa ülkelerine yönelik ihracat, toplam ihracatın %75’ini oluşturmaktadır. Polonya, Çek Cumhuriyeti, Macaristan gibi Orta ve Doğu Avrupa Ükeleri ile Baltık Cumhuriyetleri Danimarka’nın dış ticaretinde ağırlık kazanmaya başlamaktadır. Uzakdoğu ülkelerine yapılan ihracatlardaki artış ise son yıllarda %10-15 civarındadır. Japonya’ya karşı dış ticaret fazlası veren tek Avrıpa ülkesi Danimarka’dır. Önümüzdeki yıllarda Danimarka’nın hedeflediği ihraç pazarları ise Uzakdoğu ülkeleri ve Doğu Avrupa ülkeleridir.

Peynir, domuz eti, tereyağı, balık gibi tarım ürünleri yüzyılı aşkın bir süredir, Danimarka ihracatının önemli kalemlerini oluşturmaktadır. Tarım ve gıda ürünleri işleme sektörü’nün ihracattaki payı %23 civarındadır. Bunun dışındaki imalat sanayi ürünleri ihracatın %77’sini oluşturmaktadır. Bu ürünler, tıp ve eczacılık ürünleri, tekstil ve hazır giyim ile mobilyalardır .

Danimarka ithalatında önde gelen ürünler ise makine ve cihazlar, demir-çelik ürünleri, taşıt araçları,tekstil ve hazırgiyim ürünleridir.

Danimarka son on yıl içerisinde sürekli dış ticaret fazlası elde eden bir ülkedir. Dış ticaret hacmi 1995’te 88,5 milyar $ olarak gerçekleşmiş, 1996’da bir önceki yılla hemen hemen aynı düzeyde kalmış 1997’de ise %6,1 oranında artarak 93,5 milyar $’a ulaşmıştır. 1998’de bir önceki yıla göre fazla değişmemiş, 1999’da ise yine az bir artış kaydetmiştir.

Danimarka’nın ihracatı 1998’yılında bir önceki yıla göre %2,4 oranında azalarak 47,7 milyar düzeyinde gerçekleşmiştir. Özellikle tarım ürünleri ve enerji ürünlerinin artış hızı yavaşlamıştır.

1998 yılının özellikle ilk yarısında yurtdışında meydana gelen Uzakdoğu ve Rusya krizlerinin etkileri, yurtiçinde ise yüksek ücret politikası dış ticarette daralmalara yol açmış ve Danimarka’da dış pazarların kaybedildiği endişeleri doğmuştur. Bu daralma karşısında ilgili kuruluşlar alarma geçmiş, sanayi geliştirme gurubu çalışmalara başlamıştır. Bu gurubun amacı, firmaların rekabet gücünün ve dış pazarların kazanılmasıdır.

Danimarka’nın ithalatı1997 yılında 44,6 milyar $ iken 1998’de %2,5’lik artışla 45,7 milyar $’a çıkmıştır. İhracattaki gerileme ve ithalattaki bu artış sonucunda 1996’da 6,2 milyar $’lık dış ticaret fazlası 1998’de bu miktarın yaklaşık üçte biri düzeyine inmiştir.

1999 yılı 9 aylık kesin sonuçlara göre Danimarka’nın toplam ihracatı 35,1 milyar $, ithalatı ise 32,8 milyar $ olmuştur. 1999 yılı için hesaplanan toplam ihracat 49,5 milyar $, ithalat ise 46,3 milyar $ dolayındadır. Bu şekilde 1999 yılında ihracatta 2,2 milyar dolar ithalatta sadece 600 milyon dolarlık bir artış öngörülmüştür.

Tablo 1

Yıllara göre Danimarka’nın Dış Ticareti (milyar USD)

İhracat İthalat Hacim Denge

1994 41,2 35,1 76,3 6,1

1995 47 41,5 88,5 5,5

1996 47,2 41 88,2 6,2

1997 49 44,7 93,6 4,3

1998 47,7 45,7 93,4 2

1999 49,5 46,3 95,8 3,2

Tablo:2

Ülke Grupları İtibariyle Danimarka’nın Dış Ticareti (%)

Ülke Grubu ve Ülkeler ihracat ithalat

A.B. Ülkeleri 65,5 70

EFTA Ülkleri 8,0 6,8

Doğu Avrupa Ülkeleri 5,8 3,9

Afrika Ülkeleri 1,1 0,6

Kuzey amerika Ülkeleri 5,6 6,0

Orta ve Güney Amerika Ülkel. 1,8 1,9

Asya Ülkeleri 10,0 8,5

Başlıca Ülkeler

Almanya 21,0 21,9

İsveç 11,2 12,7

İngiltere 9,6 7,7

Norveç 5,9 4,7

Fransa 5,2 5,7

A.B.D. 4,6 5,0

Japonya 2,7 1,9

İtalya 3,9 4,8

Finlandiya 3,1 2,6

Hollanda 4,7 7,6

B- Ekonomik Gelişmeler

Danimarka ekonomisinin son on yıl içerisinde gösterdiği gelişmeler incelenirken göze çarpan ilk nokta, hızlı bir büyüme trendidir. 1993 yılında çok hızlı bir büyüme kaydeden Danimarka ekonomisinde, 1995 ve 1996 yıllarında büyüme hızında bir yavaşlama görülmüştür. 1997’de yeniden hızlanan ekonomik büyüme 1998 ve 1999’da yavaşlamıştır.

Aslında büyüme hızındaki bu düşüş, maaş ve ücret artışlarının sebep olacağı dahili talep ve tüketimin istenilenden fazla artması sonucu, enflasyonun da artacağı endişesiyle uygulamaya başlanılan sıkı mali politikalar ile vergi sistemindeki yapısal gelişmelerden kaynaklanmıştır. Danimarka Ekonomi Bakanlığına göre 1999 ve 2000 yıllarında ekonomideki hızlı büyüme “eksi” olan cari işlemler dengesini 1999’da dengeleyerek ve 2000 yılında da “artı” bakiye vermesini sağlayacaktır.

Danimarka ekonomisindeki büyüme süreci aşağıdaki tablolarda görülebilir. Danimarka’nın G.S.Y.İ.H. ve kullanımına ilşkin veriler ile milli muhasebeye ilişkin değişik istatistikler ayrıntılı olarak yıllar itibariyle aşağıdaki tablolarda özetlenmiştir. Faktör maliyetleriyle G.S.Y.İ.H piyasa ve piyasa dışı faaliyetlerin üretim değerinden ara tüketim ve üretimdeki diğer vergiler çıkarıldıktan sonra üretim faktörlerinin bedellerini gösterir. Piyasa fiyatlarıyla G.S.Y.İ.H ise faktör maliyetleri ile G.S.Y.İ.H ya vergilerin eklenmesi ve sübvansiyonların çıkarılması sonucu elde edilir. Cari fiyatlarla G.S.Y.İ.H 10 yılda %41,5 oranında artarken, 1990 yılı fiyatlarıyla bu artış %21,9 olmuştur.Yine bu on yıllık süreçte Kamu tüketim harcamaları, özel tüketim harcamalarından cari fiyatlarla da 1990 fiyatlarıyla da daha az artış göstermiştir.

Tablo: 3

G.S.M.H. ve Kişi Başına G.S.M.H.

YILLAR

Milyar DKK

GSMH.

Artış

1.000 DKK

Kişi Baş. GSMH

1993

896.3

174.533

1994

932.2

4.5

181.524

1995

967.6

3.8

185.516

1996

995.7

2.9

190.903

1997

1.028,5

3.3

196.992

1998

1.053,1

2.4

200.556

1999

1.065,7

1.2

200.561

Tablo:4

Yılar itibariyle Kişi Başına G.S.Y.İ.H. (1.000 USD)

Yıllar

Kişi Başına G.S.Y.İ.H.

1994

29.217

1995

34.556

1996

34.509

1997

31.962

1998

32.902

1999

33.200

Tablo:5

GSYİH ve BUNUN KULLANIMI

MİLYON DKK

1990

825310

253832

1079142

404915

210930

167599

295698

1991

857652

268677

1126329

423030

220530

163679

319090

1992

887868

265572

1153440

439262

229156

160775

324246

1993

900153

257305

1157458

450158

240918

147804

318577

1994

965718

291002

1256720

493821

250302

169966

342632

1995

1009756

316144

1325900

509551

260299

198596

357454

1996

1061720

327181

1388901

531729

273654

204106

379413

1997

1114332

368337

1482669

562250

283217

230429

406774

1998

1168306

387722

1556028

592509

298679

256120

408721

1991

836800

263649

1100449

412091

212327

159623

316408

1992

847486

264094

1111580

422669

214132

159878

314901

1993

854621

260995

115616

428618

222866

148899

315233

1994

903796

295536

1199332

458910

229357

170013

341052

1995

937107

321672

1258779

470795

234322

200508

353154

1996

963774

335585

1299259

484665

241868

202044

370683

1997

993981

363903

1357884

502734

244396

223763

386991

1998

1020682

387061

1407743

520418

261607

243462

392256

*Kaynak: Statistisk Arbog 1999,s.372 tablo:373

**ilk bölüm cari fiyatlarla, ikinci bölüm 1990 yılı fiyatlarıyladır.

***1996-1998 yılları tahmini değerlerdir.

****1) piyasa fiyatlarıyla GSYİH 2) mal ve hizmet ithalatı 3) toplam kaynaklar=toplam kullanımlar 4) özel tüketim harcamaları 5)kamu ttüketim harcamaları 6)sabit sermaye yatırımlar 7) mal ve hizmet ihracatı.

Danimarka ekonomisinin toplam arz ve talebi ve genel görünümü ile ilgili bir tablo da aşağıda verilmiştir. Milli muhasebe hesaplarına ilişkin tablolar da devamında çıkarılmıştır. Genel ekonomi istatistiklerine ilişkin tablo incelendiğinde, piyasa fiyatlarıyla G.S.Y.İ.H’nın en yüksek oranda arttığı yıl %5.8 oranı ile 1994 yılı olmuştur. 1994 yılında, mal ve hizmet ithalatı da %13.2 artmış ve toplam arzın artışı da %7.5 olarak gerçekleşmiştir. Mal ve hizmet ihracatındaki artış %8.2 olmuş dolayısıyla da toplam yurt içi talep artışı %7.2 olmuştur. Aynı yılda özel tüketim harcamaları artışı %7.1, kamu tüketim harcamaları artışı %2.9 ve sabit sermaye yatırımları artışı da %7.4 olmuştur. Ekonomik büyüme oranı olarak dikkate alınan yaratılan gayri safi katma değer artışı da bu yılda 10 yıllık sürecin zirvesindedir ve 1990 yılı fiyatlarıyla %5.1 olarak ortaya çıkmıştır.

Tablo:6

GENEL EKONOMİ İSTATİSTİKLERİ

MİLYON DKK

1989

1992

1995

1996

1997

1998

Piyasa fiyatları ile GSYİH

(1990 fiyatları)

815440

847486

931261

962018

991423

1020629

+Mal ve hizmet ithalatı

250022

264094

324769

336716

369867

387146

Toplamarz=toplam kullanım

1065462

1111580

1256030

1298734

1361290

1407775

-mal ve hizmet ihracatı

278475

314901

356120

369391

389823

390088

Toplam yurtiçi

nihai kullanım

786987

796679

899910

929343

971467

1017687

Özel tüketim

403904

422669

474079

487046

504569

522246

Kamu tüketimi

211459

214132

234346

241831

244401

250649

Gayrisafi sabit

Sermaye yatırımı

167406

159844

189013

198218

219205

232500

Stoklardaki değişimler

4217

34

2473

2248

3291

12293

GSYİH ‘daki % değişim**

0,3

1,3

3,0

3,3

3,1

2,9

+mal ve hizmet ithalatında % değişim

4,2

0,2

9,9

3,7

9,8

4,7

Toplam arzda % değişim

1,2

1,0

4,7

3,4

4,8

3,4

-mal ve hizmet ihracatında % değişim

4,3

-0,5

4,4

3,7

5,5

0,1

Toplam yurt içi nihai kullanımda % değişim

0,1

1,6

4,9

3,3

4,5

4,8

Özel tüketimde % değişim

-0,3

2,6

3,3

2,7

3,6

3,5

Kamu tüketiminde % değişim

-0,8

0,9

2,2

3,2

1,1

2,6

Gayrisafi sab. Sermaye yat.% değişim

0,2

-1,0

12,3

4,9

10,6

6,1

Gayri safi katma değer ( 1990 fiyatları ile)

699154

726516

804519

828049

852008

873812

Yıllık artış (büyüme oranı) %

0,6

1,2

3,8

2,9

2,9

2,6

A) verimlilik yıllık artış% ***

16,1

2,6

13,4

-1,0

3,6

4,6

B) imalat

4,7

0,6

3,4

4,7

0,8

2,3

GSYİH yıllık artış% (fiyat endeksleri)

5,1

2,2

1,4

2,2

1,8

1,4

Gayrisafi katma değer%

5,7

2,4

0,5

2,0

1,6

1,2

Özel tüketim%

5,0

1,2

1,1

1,5

2,2

1,7

Sabit sermaye tüketimi %****

18,3

18,3

17,9

18,4

18,7

19,2

Net faaliyet fazlası ve karışık gelir%

16,4

18,7

20,6

20,4

18,9

16,8

İşçilik maliyetleri ücret oranı %

65,4

63,0

61,5

61,2

62,4

64,0

Tahmin edilen ücret oranı****

65,4

62,2

62,6

62,2

63,8

65,4

Faktör maliyetleri ile GSYİH

675047

774535

872162

917200

956282

988689

+ ürünler üzerindeki diğer vergiler-sübvan.

-1300

-6327

-1813

-3281

-426

3471

Gayrisafi katma değer

673747

768208

870348

913919

955857

992159

+ürün üzerindeki vergiler

127732

134148

157252

169282

179660

191831

-ürünlerdeki sübvansiyonlar

12879

14488

18841

18166

17692

17354

GSYİH

788600

887868

1008760

1065035

1117824

1166636

-işçilikler, varlık gelirleri, dış dünya

21662

22323

11524

13368

14237

19469

GSMGelir

766938

865545

997236

1051667

1103587

1147167

-sabit sermaye tüketimleri

123234

141857

155977

168830

179045

189374

Net milli gelir

643704

742311

874002

928433

980353

1023933

*kaynak : statistical ten-year review 1999.s.108-109

**bir önceki yıla göre değişim oranı

***istihdam edilen kişi başına 1990 fiyatlarıyla gayrisafi katma değer. Sektör olarak tarım, bahçecilik, ormancılık ve balıkçılık dahildir.

****Fonksiyonlarına göre gelir dağılımı: faktör maliyetleri ile GSYİH’nın yüzdesi olarak… ücret oranı, faktör maliyetleriyle GSYİH’nın göstergesi anlamında işçiliklerin payı olarak hesaplanır.

****1995-1998 yılları rakamları tahminidir.

Aşağıdaki tabloda yer alan mal ve hizmetler hesabı, toplam arzedilen mal ve hizmetlerin değerini göstermektedir. Diğer bir ifadeyle, üretimdeki sübvansiyonların eklenmesi ve piyasa fiyatlarıyla olan üretimden üretimdeki KDV ve özel tüketim vergileri gibi üretim üzerindeki vergilerin çıkarılmasıyla elde edilen temel fiyatlarla gayrisafi üretim ve ithalat tutarı bulunmaktadır. Üretim hesabıyla da üretimdeki yurt içi faktörlerin aracılğıyla yaratılan katma değer bulunmaktadır. Yurt içi üretim, temel fiyatlarla gayrisafi çıktıdan ara tüketim çıkarılarak elde edilmektedir.

Tablo:7

MİLLİ MUHASEBE HESAPLARI

Mal ve hizmetler hesabı

( milyar DKK)

1989

1992

1995

1996

1997

1998

Çıktı

1332.3

1467.7

1650.9

1720.5

1812.7

1873.2

+ürünlerde vergiler-sübvansiyonlar

114.9

119.7

138.4

151.1

162.0

174.5

Ürünlerdeki vergiler

127.7

134.1

157.3

169.3

179.7

191.8

Ürünlerdeki sübvansiyonlar

12.9

114.5

18.8

18.2

17.7

17.4

+mal ve hizmet ithalatı

252.2

256.6

314.8

323.4

369.3

382.0

Mal ithalatı

201.5

212.1

255.2

Kategori: Genel kültür