Monopollü Rekabet Piyasası

12 Temmuz 2007



Monopollü Rekabet Piyasası

“Tekelci rekabet piyasası” ve “monopollü rekabet piyasası” da denilen monopollü rekabet piyasası çok sayıda firma tarafından üretilen ve birbirleri yerine rahatlıkla ikâme edilebilen bir grup malın, birbirinden farklı imiş gibi gösterilmesinin başarılması sonucu, her firmanın belirli bir alıcı kitlesine sahip olmayı başardığı bir piyasa olarak tanımlanabilir.

(Bakkal, manav, çiçekçi, eczane…)

Monopollü rekabet piyasasının özellikleri

Monopollü rekabette tam rekabet piyasasından farklı olarak firmaların sattıkları mallar homojen değildir. Homojen mallar, reklam ya da başka yollarla heterojen hale getirilmiştir.

Satılan malın homojenliği alıcı malın farklı olduğuna inanmışsa ortadan kalkar.

Piyasaya giriş-çıkış herhangi bir yolla sınırlanmamıştır. Belli bir ürün grubunda aşırı kârın varlığı gruba yeni firmaların katılmasına yol açar.

Piyasa giriş çıkış engellenmediği için çok sayıda satıcı firma vardır. Firma sayısının çokluğu sayısal olarak ifade edilemez. Piyasayı monopollü rekabet olarak niteleyebilmemiz için firmaların asgari sayısı yoktur. Eğer piyasadaki bir firma başka firmaların davranışlarını hesaba katmak gereği duymuyorsa veya firmalar birbirlerinin kararlarından etkilenmediklerine inanıyorlarsa o piyasada çok sayıda firma vardır. Monopollü rekabet piyasası bu yönü ile tam rekabet piyasasına benzer. İki piyasa arasındaki fark malın homojen oluşu veya olmayışıdır.

Monopollü rekabet piyasasında, tam rekabette olduğu gibi, alıcı sayısı da çoktur.

Mallar farklılaştırılmış olmalarına rağmen, aynı gereksinmeye cevap verebildiklerinden yakın ikâme mallardır. Her firmanın karşı karşıya olduğu talep eğrisi çok esnektir, fakat negatif eğimlidir. Çok esnektir çünkü ikâme kolaydır. Firmaların sattıkları mallar birbirlerinin yerini kolayca alabilecek mallardır.

Monopollü rekabet piyasasında firmanın hasılat eğrileri monopolcünün hasılat eğrileri ile aynıdır. Ayrıca firmanın girdileri tam rekabet şartlarında aldığını varsayıyoruz.

Monopollü rekabet piyasasında alıcı zihninde malı farklılaştırarak, kendine has bir alıcı kitlesi oluşturan bir firmanın karşı karşıya olduğu talep eğrisi, monopolcününki gibi sol yukarıdan sağ aşağıya seyreden bir eğri şeklindedir.

Monopol piyasasından farklı olarak, bu piyasadaki farklılaştırılmış mallar birbirleri yerine kolayca ikâme edilebildiğinden, tek firmanın karşılaştığı talep eğrisi genel olarak monopolcününkinden daha esnektir. Firma malının ikâmesinin güç olduğuna alıcıları inandırdıkça, karşılılaştığı talep eğrisinin esnekliği azalır.

Firma üretim miktarını, marjinal hasılatını marjinal maliyetine eşit kılan bir düzeyde saptayarak, piyasa koşullarına göre bunu en yüksek fiyattan satmaya yönelir. Firma marjinal maliyetini marjinal hasılatına eşitleyecek ve bu eşitliğin gerçekleştiği bölgede ya marjinal maliyet artıyor olacak ya da eğer marjinal maliyet eğrisi negatif eğimli ise marjinal eğrisinin eğimi daha büyük olacaktır.

Monopollü rekabetteki firmanın karşılaştığı talep eğrisi, monopolcününkinden daha esnektir.

Monopollü rekabet piyasasındaki firma, malını farklılaştırmak için monopolcününkinden daha fazla tanıtma masrafına katlanmak zorundadır.

Monopollü rekabette kısa dönem dengesi ve kârın ençoklaştırılması

Monopollü rekabet piyasasındaki bir firmanın kısa dönem denge durumu ile tahlil monopoldeki gibidir.

Monopollü rekabette (firma, mal farklılaştırması nedeniyle) negatif eğimli fakat (mallar arasında yakın ikâmenin varlığı nedeniyle) yüksek esnekliğe sahip bir talep eğrisiyle karşı karşıyadır. Kârın ençoklaştırılması ya da başka bir deyişle üretimin optimal bir düzeyde bir düzeyde gerçekleştirilmesi, marjinal gelirin (MH) marjinal maliyete (MM) eşit olduğu (MM=MH) noktada söz konusudur.

Bu üretim miktarında malın fiyatı (F) ortalama değişken maliyetten (ODM) daha fazladır. Ancak, kısa dönemde, bu üretim firma kâr edebilir, kâr ve zararını eşitleyebilir ya da zararlarını en aşağıya indirebilir. Endüstrinin kısa dönemdeki kârlılığı nedeniyle, firmalar, uzun dönemde endüstriye girerek üretime başlarlar. Şayet firmalar uzun dönemde zarar etme olasılığı ile karşı karşıya iseler, bu durumda üretimlerini keserler ve endüstriden ayrılırlar. Endüstriden bu ayrılış, üretime devam eden her firmanın talep eğrisinin ortalama maliyet eğrisine teğet olduğu noktaya kadar devam eder. Bu noktada firmanın kârları ve zararları birbirine eşittir. (F=OM)

Monopollü rekabette uzun dönem dengesi

Monopollü rekabet piyasasında da tam rekabetteki giriş-çıkış serbestisi vardır. Kısa dönemde aşırı kârın varlığı yeni firmaları özendirecek, bu yeni firmalar daha önce üretilmekte olan mallardan az farklı mallar üreterek piyasaya gireceklerdir.

Ancak uzun dönem dengesinin sağlandığı seviyedeki ortalama maliyet mümkün olan den düşük ortalama maliyet değildir, çünkü firmalar optimum büyüklükteki tesisi kuramamışlardır. Optimum tesis UOM eğrisinin en düşük noktasında, bu eğriye teğet olan KOM eğrisinin temsil ettiği tesistir.

Tekelci rekabet piyasasında firmalar kaynakların etkin olmayan bir şekilde dağılmasına neden olur. Çünkü bu piyasada firmalar, malın fiyatının (F), marjinal maliyetten daha fazla olduğu noktada üretimde bulunurlar.

Firma bu piyasada, tam rekabetçi bir firmanın yaptığı gibi, uzun dönem ortalama maliyet eğrisinin en düşük olduğu noktada üretimde bulunmaz. Bununla birlikte bu yetersizlikler (etkin olmama hali), tekelci rekabetçi firmanın yüksek esneklikte bir talebe sahip olması nedeniyle genellikle büyük değildir.

Öte yandan tam rekabetin zıddı olarak tekelci rekabetçi, fiyat rekabeti içinde değildir. Tekelci rekabetçi, reklamlar ve mal farklılaştırması aracılığıyla rekabeti yürütür. Bu gibi taktiklerle firma, piyasadaki payını artırmayı veya bir diğer deyişle talep eğrisini yukarı doğru (sağ tarafa) kaydırmayı amaçlamaktadır. Bununla birlikte, reklamlar ve mal farklılaştırması firmanın maliyetini artırarak maliyet eğrisinin de yukarı doğru kaymasına neden olur. Reklamların tüketicileri bilgilendirmesine ve mal farklılaştırmasının tüketicilerin değişik arzularını tatmin etmesine rağmen her ikisi de lüzumsuz bir harcama, savurganlık olarak kabul edilebilir.

Monopollü rekabet piyasasının eleştirisi

1-Kaynak dağılımını bozucu etki: Firma birim başına maliyeti minimuma erişmeden önce üretimi durdurduğundan uzun dönemde dengeye gelindiğinde eksik kapasite ile çalışmaktadır. Kaynakların önemli bir kısmı bu eksik kapasite ile birlikte üretimden alıkonulmaktadır. Üretici firmalar için söz konusu olan bu israf, satıcı firmalar için de söz konusu olmakta ve bunlar daha rahat gözlenmektedir. Her semtte, her köşe başında yanyana açılmış, üç beş bakkal, manav, çiçekçi, banka şubesi, benzin istasyonu, eczane vb. satıcıların bulunması gibi. Bu satıcılar monopollü rekabet piyasası koşullarında faaliyette bulunmaktadırlar. Monopol güçleri ise bulundukları yöreden kaynaklanmaktadır.

2-Gelir dağılımını bozucu etki: Monopollü rekabette piyasaya giriş çıkış engellenmemiş olduğundan, uzun dönemde anormal kâr ortadan kalkmaktadır. Dolayısıyla, uzun dönemde her firmanın normal kâra razı olduğu monopollü rekabet piyasasında gelir dağılımını bozucu bir etkinin varlığından söz edilemez.

3-Rekabetten kaynaklanan israf: Monopollü rekabet piyasasındaki çok sayıdaki firmanın her biri, monopol gücü kazanabilmek için, kendisini ya da malını öteki firmalardan ya da onların mallarından farklı göstermek, kendisine has bir alıcı kitlesi oluşturmak amacıyla büyük tanıtma masraflarına girişirler. Tanıtma masraflarını, firmanın malını farklılaştırmak için üretim masraflarına ilave olarak yaptıkları (malın kalite, şekil ve görünüşünü değiştirmek amacıyla katlanılan) masraflarla, reklam masrafları oluşturmaktadır. Monopollü rekabet piyasasındaki firmalar kıt kaynakları bir kısmını reklamlara yönelterek israf etmektedirler.

Kategori: Genel kültür


Rasgele...


Destekliyoruz arkada - arkadas - partner - partner - arkada - proxy - yemek tarifi - powermta - powermta administrator - Proxy