Atatürk’ün Harf Devrymyny Müjdeleyen
12 Temmuz 2007
ATATÜRK’ÜN HARF DEVRYMYNY MÜJDELEYEN
YLK NUTKU
Türk devrimlerinin büyük yaratycysy Gazi Mustafa Kemal (Atatürk) dil i?lerinin ele alynmasynyn zamanynyn geldi?ini gördü. Dil Encümeni’nin, yeni bir Türk Alfabesi üzerine verdi?i olumlu rapor da, Gazi’nin bu kanaatini kuvvetlendirdi. Bu fikrini, bu medeni gerek (lüzum) ve gerçe?i (hakikati) millete duyurmak istedi.
Bu maksatla Mustafa Kemal, 1928 yyly A?ustos ayynyn sekizini dokuzuna ba?layan per?embe gecesi Ystanbul’da, Sarayburnu (Gülhane) parky’nda Cumhuriyet Halk Partisinin tertipledi?i ve halkyn da katyldy?y bir e?lentide gösterileri bir süre izledikten sonra aya?a kalkty ve harf devriminin ba?lady?yny müjdeleyen nutkunu söyledi. Kadyn, erkek genç, ihtiyar herkes onu dinliyordu. Mustafa Kemal bu tarihi söylevinde Yeni Türk Harfleri’ne ait dü?ünce ve tavsiyelerini ?öyle belirtti:
“Arkada?lar, güzel dilimizi ifade etmek için Yeni Türk Harflerini kabul ediyoruz. Bizim güzel, ahenkdar, zengin lisanymyz, yeni Türk harfleriyle kendini gösterecektir. Asyrlardan beri kafalarymyzy demir çerçeve içinde bulunduran, anla?ylmayan ve anlamady?ymyz i?aretlerden kendimizi kurtarmak ve bu lüzumu anlamak mecburiyetindeyiz. Lisanymyzy muhakkak anlamak istiyoruz. Bu yeni harflerle behemahal pek çabuk bir zamanda mükemmel bir surette anlayaca?yz. Anlady?ymyzyn asaryna yakyn bir zamanda bütün kainat ?ahit olacaktyr. Ben buna katiyetle eminim, siz de emin olunuz.”
Gazi Mustafa Kemal bu sözlerinden sonra, o geceki pek ne?eli, heyecanly duygularyyny yeni harflerle bir ka?yda yazarak Fatih Ryfky Atay’a okuttu, sonra yine yeni Türk harfleriyle ilgili söylevine ?öyle devam etti:
“Çok i?ler yapylmy?tyr, ama bugün yapma?a mecbur oldu?umuz, son de?il, lakin çok lüzumlu bir i? daha vardyr. Yeni Türk Harfleri çabuk ö?renilmelidir. Her vatanda?a kadyna, erke?e, hamala, sandalcyya ö?retiniz. Bunu vatanperverlik, milliyetperverlik vazifesi biliniz. Bu vazifeyi yaparken dü?ününüz ki, bir milletin, bir heyet-i içtimaiyenin yüzde onu, yirmisi okuma-yazma bilir; yüzde seksen, doksany bilmez; bu ayyptyr. Bundan insan olarak utanmak lazymdyr. Bu millet utanmak için yaratylmy? bir millet de?ildir. Yftihar etmek için yaratylmy? ve tarihini iftiharlarla doldurmu? bir millettir. Milletin yüzde doksany okuma-yazma bilmiyorsa hata bizlerde de?ildir. Hata onlardadyr ki, Türk’ün seciyesini anlamayarak birtakym zincirlerle kafamyzy sarmy?tyr. Mazinin hatalaryny kökünden temizlemek zamanyndayyz. Hatalary tashih edece?iz.
Hatalaryn tashih olunmasynda bütün vatanda?laryn faaliyetini isterim. En nihayet bir sene, iki sene içinde bütün Türk heyeti içtimaiyyesi yeni harfleri ö?reneceklerdir.
Milletimiz, yazysyyla ve kafasyyla bütün alem-i medeniyetin yanynda oldu?unu gösterecektir.”
Mustafa Kemal’in bu söylevi, yurt içinde büyük bir ilgi ve heyecan yaratty. Basyn alemi -hatta Baty basyny- i?e geni? sayfalar ayyrdy. Y?te böylece, harf devrimimize hazyrlyk devresi biterek, ba?lama ve uygulama dönemi açylmy? oldu.
Atatürk, Saraybrunu’ndaki bu müsamerede o gece orada dinledi?i Mysyrly ses sanatçysy “Müniret-ül-Mehdiyye”nin söyledi?i ?arkylar üzerine ?ark musikisinin doyurucu, gönül kandyrycy olmady?yny, müzik alanynda da bir devrimin yapylmasyny i?aret ederek ?unlary söyledi:
“Bu gece burada güzel bir tesadüf eseri olarak ?arkyn en mümtaz iki musiki heyetini dinledim. Bilhassa sahneyi birinci olarak tezyin eden Müniret-ül-Mehdiye Hanym sanatkarly?ynda muvaffak oldu. Fakat benim Türk hissiyatym üzerinde bu musiki, bu basit musiki Türk’ün çok geli?mi? ruh ve hissini tatmine kafi gelmez. ?imdi kar?yda medeni dünyanyn musikisi de i?itildi. Bu ana ?ark musikisi dene teremmümler kar?ysynda cansyz görünen halk harekete ve faaliyete geçti. Hepi oynuyor ve ?en ?atyrdyr; tabiatyn icabyny yapyyorlar. Bu pek tabiidir. Hakikaten Türk ?en ve ?atyrdyr.”
Gazi, Gülhane Parky’ndaki bu müsamereye saat yirmi iki syralarynda gelmi?, gece saat ikiyi çeyrek geçeye kadar kalmy?; buradan yine “Ankara” motoru ile, saat üçte Büyükada’da “Yat Kulüp” te tertiplenen baloya katylmy?tyr. Gazi, sabahleyin Dolmahbahçe’ye dönmü?tür.
Yeni Türk Harflerinin resmen kabulü üzerine Türkiye basyny yepyeni bir biçim aldy. Dolmabahçe Sarayy derslerinden az sonra yurdun her yerinde her kö?esinde -il, ilçe ve köylerde- bu harfleri ö?reten kurslar, Millet Mektepleri ayldy. Ystanbul’da Darülfünun (üniversite) bir konferans serisi düzenledi?i gibi, Hattat Okulu (Medreset-ül Hattatin) yeni yazyyy ö?retmek için bir kurs açty. Diyanet Y?leri Reiisli?i, Ba?vekalet ile yeni Türk Harfleriyle yazy?maya ba?lady. Ystanbul’da Muallimler (ö?retmenler) Birli?i kongresi yeni harfleri benimsedi ve bu alanda olumlu çaly?malara geçti.
Bu syrada Maarif Vekaleti (Milli E?itim Bakanly?y)’ne Türk harfleriyle yazylmy? ilk dileçe de 21 A?ustos 1928 tarihinde verildi. 1928 yyly Aralyk ayy ba?yndan itibaren, resmi ve özel bütün Türkçe gazete ve dergiler de yeni Türk harfleriyle tekdüzenli bir yazym ile çykmaya ba?lady. 1 Ocak 1929 tarihinde ise Milli E?itim Müdürlüklerinin gözetimi altynda yeni Türk harflerini ö?retme-okutma i?i, daha kapsamly ve istenilen bir düzene sokuldu.
Milli E?itim Bakanly?y, Milli Talim ve Terbiye Kurulu tarafyndan 11 ?ubat 1929 tarihinden itibaren çykarylmaya ba?lanan haftalyk Halk dergisinin birinci sayysynda “Millet Mektepleri” hakkynda dikkate de?er bir makale yayynlamy?tyr. Tarihi bir nitelik ta?ymasy ve konuylada yakyndan ilgili olmasy nedeni ile bu yazyyy oldu?u gibi a?a?yya alyyorum:
Millet Mektepleri
“Eskiden herkes okuma-yazma bilmezdi; yalnyz memurlar, hocalar okur-yazardy. O zamanlarda halkyn cahil kalmasy fena görülmüyordu; hatta böyle olmasy lazym sayylyyordu. Bizde on onbe? sene evveline kadar hal böyleydi.
Gazi, nasyl on sene evvel dü?manlary vatan topraklaryndan atmak için milleti seferbeli?e ça?yrdyysa ?imdi de Türk yurdundan cahilli?i kaldyrmak için seferberlik ilan etti. Türkiye’de kadyn-erkek herkes okumak, yazmak bilecektir. Bu ülkede artyk okumak bilmeyen kalmayacaktyr. I?te Millet Mektepleri bunun için açyldy.
Bunlara devam edenlerin miktary daha ?imdiden 900.000 adedine yakla?my?tyr. Kat’i tahmine göre Mayys iptidasyna kadar 1.000.000 Türk okur yazar olacaktyr. Bu faaliyet devam edece?i için ve mekteplere devam edenlerin sayysy biraz daha artaca?y için en çok on senede Türkiye’de birtek cahil kalmayacaktyr.
?imdilik yalnyz okuma-yazma ö?reten bu mektepler, gelecek devreden itibaren, ya?amak için lazym olan di?er bilgileri de ö?retecek, tam manasyyla birer mektep olacaktyr.”
Millet mektepleri 1928 Aralyk ayynyn son günlerinde faaliyete geçmi?tir. Bu mekteplerin açyly? törenleri davullu zurnaly ?enlikli olmu?tur. Bir aylyk sürede yeni harflerle okuma-yazma halkyn büyük kysmy tarafyndan ba?arylmy?tyr.
I?te büyük Atatürk’ün “Yeni Türk Harfleri Seferbeli?i” böyle ba?lamy?tyr.
Yeni Türk harflerinin kolayca ö?renilmesi, ö?retilmesi amacyyla her çareye ba?vurulmu?tur. Bu arada halka kolaylyk sa?lamasy bakymyndan “Harfler Mar?y” yazylmy?tyr.
Bu mar? Gazi Mustafa Kemal’in emir ve arzulary üzerine, Riyaseti Cumhur Orkestra ?efi Zeki Üngör tarafyndan mar? olarak yapylmy? ve ayryca piyanoda çalynmak için tanzim edilmi?tir. Ordu, okul ö?rencileri ve halk yeni Türk alfabesini, harflerin telaffuz tarzyny bu suretle kolaylykla ö?renmi? olacaklardy
DOLMABAHÇE SARAYI’NDA YLK UYGULAMA DERSLERY VE HARF SEFERBERLY?Y
Atatürk’ün Saraybrunu’ndaki tarihi nutkundan sonra 11 A?ustos 1928 günü, Dolmabahçe Sarayy’nda yeni Türk harfleri üzerine, ilk uygulama dersi açylmy? ve böylece bir alfabe seferberli?i ba?lamy?ty.
Bu ilk derse bazy mebuslarla, Cumhurba?kanly?y maiyetindeki memurlar ve ba?ka büyükler katylmy?tyr. Bu derste yeni harf ?ekilleri ve bunlaryn delalet etti?i sesler açyklanmy? örneklerle uygulamalar yapylmy?tyr. Ders iki saat kadar sürmü?tür.
Dolmabahçe Sarayy’nda yeni Türk harfleri üzerinde verilmeye ba?lanan derslerin ikincisi 25 A?ustos günü, Gazi’nin huzuruyla yapylmy?tyr. Bu arada Devlet matbaasynda ilk hamlede 100.000 adet “Yeni Alfabe” kitaby basylyp bütün Türkiye içine da?ytylmy?tyr.
Bu uygulamalardan sonra Atatürk Kur’anyn Türkçele?tirilmesi için çaly?ty. Halk Kur’anyn Türkçele?tirilmesine bir müddet kar?y çyktyktan sonra Atatürk Domabahçe Sarayy’nda zamanyn en ünlü hafyzlaryna Türkçe Kur’any ilk defa okuttu.
Türkçe Kur’anyn tercümesinden sonra Fatih Camii’nde, Türkçe Kur’an hafyz Saadettin tarafyndan okundu.
Kategori: Genel kültür