Halı Nedir?
12 Temmuz 2007
HALI NEDİR?
Yere yaymak ve duvarları kaplamak için örme veya düğümler bağlamak suretiyle yünden veya ipekten dokunan normal boydaki dokumalardır. Eski isminde kalı olarak anılmaktadır. Değişik düğüm teknikleriyle de oluşturabilir. Türk halıları içinde Sivas, Isparta, Uşak, Kula, Milas, Demirci, Hereke, Gördes halıları meşhurdur.
Milas İlçesi
Ege Bölgesinde, Muğla iline bağlıdır. doğusunda Yatağan ilçesi, güneyinde Gökova Körfezi, güneybatısında Bodrum ilçesi, batısında Güllük Körfezi, kuzeybatısı ve kuzeyinde aydın ili bulunur. Turistik bir bölgedir. Kırsal kesimde genel olarak ilkel el tezgahlarında halı ve kilim dokumacılığı yapılır.
Milas, adını mitoloji kahramanı Mylassostan alır. Tarihsel yapı kalıntıları bakımından önemlidir. Antik Mylasa kentinden kalıntılar olan baltalı Kapı, Gümüşkesen Anıtı, Su kemeri önemlidir.
MİLAS HALISININ TEKNİK ÖZELLİKLERİ
Tipi
Kalitesi m² Düğüm
1 dm2deki Çözgü
1 dm²deki Atkı sayısı
1 dm²deki İlme Sayısı
Düğüm Tarzı
İlme İpliği
Çözgü İpliği
Atkı İpliği
Alt Atkı
Üst Atkı
Hav Yüksekliği
Milas
26×40
40
1.040
TÜRK (Çift)
2.5 mm
4/3 Yün
4/2 Yün
4/2 Yün
4/2 Yün
7-8
Günümüz Milas Halılarının çözgü, atkı ve ilmelik tipi yündür. Bugün daha çok fabrika ipi kullanılmaktadır. Elde eğrilmiş doğal boya ile boyanmış iperden yapılmış halılara da rastlamak mümkündür.
Milas ve çevre köylerinde halk arasında dokuma tezgahına Istar, çözgüye Kastel, atkıya Melike, kirkite Tokmak, ya da Isran, gücüye Kücü, çile halindeki iplerin birkaçına Galep ya da Liyet, iplerin sarıldığı alete Dönen denir.
Dokunacak halının kalitesini ve boyutunu çözgü sayısı belirler. Halının ortaya çıkması ya da dokunması için çözgünün hazırlanması gerekir.
MİLAS HALILARI DESEN VE RENK ÖZELLİKLERİ
Milas halı üslubunun 18. yüzyıl ortalarında mı, yoksa 19. yüzyıl ortalarında mı ortaya çıktığı ya da daha erken devirlerde mi dokunduğu kesin olarak bilinmemektedir. Elimizdeki Milas halıları, Türk ve İslâm Eserleri Müzesinde ve Vakıflar Müzesinde 18. yüzyıl sonu 19. yüzyıl başına ait halı örneklerinden ibarettir.
Milas Bölgesinin karakteristik özelliğini en iyi şekilde gösteren, halı türleri içinde dört değişik halı bulunur.
18. yüzyılda dokunduğu tahmin edilen bu halının zemin kompozisyonu beş tane kolonun yan yana sıralanmasında oluşmaktadır. Kolonların zemin rengi farklıdır. Zeminde kırmızı, beyaz, yeşil ve lacivert renkler kullanılmıştır. Her kolon içindeki motifler aynıdır. Kullanılan motife verilen Gemli Su veya Gemici Suyu denir.
Bu desenler yan yana sıralanmış, aralarında stilize edilmiş küçük motifler bulunur. Kolonları, kontur çizgisi gibi ayıran ve etrafını saran şeritlerin içindeki motife Milasın Karacahisar, Bozalan, Türkevleri köylerinde Alaca Boncuk denir. Halı zemininin dışını çevreleyen üçgen şeklindeki motiflere de yörede Çentik adı verilir.
18. yüzyılda yapıldığı sanılan başka bir Milas halısında halk arasındaki adıyla Ada Milas halılarının güzel bir örneğidir.
Bu halıda üç küçük bordür ile bir tane büyük bordürün olduğu halıda renkler tamamen doğal olup zeminde lacivert, kırmızı, beyaz, yeşil ve sarı kullanılmıştır. Bordür zemini ise kahverengidir. Aynı zamanda zemini oluşturan kısım bordürlerin tamamından daha küçüktür. Geniş kenar bordüründe gemici motifi zemin üzerinde de görülür. Halılar üzerindeki yaprak motiflerine yörenin tabiri ile Heybe Yanışı denir.
Zemin üzerine stilize edilmiş bitkisel ve geometrik desenlerde, simetri olmayan bir üslupta zemine yerleştirilmiştir.
18. yüzyıl halılarındaki desen özellikleri ve renk özelliklerine bakıldığında Koç boynuzu, Hayat ağacı, Küpeli, Bakla çiçeği motiflerini ekleyebiliriz. Renk olarak kahverengi, beyaz, kırmızı, lacivert ve siyah ön plandadır.
19. yüzyıl başlarında yapıldığı sanılan halı tipik Milas halı örneği geleneksel motif renk ve kompozisyon özelliklerini bozmadan günümüze kadar gelmiştir. Fakat 19. yüzyıl ortalarına gelindiğinde klasik tipteki halılardan farklılık gösterir.
Halının başlangıç kısmındaki iki tane ince su hemen yanında etrafı ince şeritler ile çevrilmiş büyük bir bordür vardır. Üçgen şeklinde olan ince şeritlerin içinde yer alan motife yörede ve özellikle Milasın Türkevleri köyünde Çentik ya da Testere denir. Şeritlerin her iki yanında bulunan nakışa Ala Boncuk denir.
Büyük bordür farklı üsluptaki geometrik motiflerin bir araya gelerek gruplaşmasıyla oluşmuştur. Bu gruba Anahtarlı Su veya El turunç denir.
18. yüzyılda dokunduğu tahmin edilen klasik Milas halılarının renk skalası ise şöyledir; açık sarı, deve tüyü, şeftali kırmızısı, mercan kırmızısı, mor, açık ve koyu kahverengi, açık yeşil, beyaz, çivit mavisi, lacivert, siyahtan oluşur.
MİLAS SECCADELERİ, DESEN VE RENK ÖZELLİKLERİ
18. yüzyılda çıkan Milas seccadeleri, canlı ve parlak renkleri, değişik mihrap şekilleri, uzun havları ve saçakları ile kolayca tanınır. Mihrap çok defa boğumlu olup, üst kısmında bir baklava teşkil etmektedir. Bazen bordür, mihrabın iki katı genişliğindedir. Mihrabın üstünde bir alem, kenarlarda stilize küçük çiçek veya yapraklar, zeminde geometrik dolgular vardır. Alınlıkta simetrik olarak stilize çiçeklerle süslüdür. Zemin çok defa koyu şeftali kırmızısı, bordürler sarı ve yeşildir. Beyaz ve erguvani renklerle lacivert de görülür. Bordür şeritlerinde görülen parlak sarı renk de, bunların özelliğidir. Bu ince şeritler zigzag motifleri ile süslüdür. Gördes seccadelerinin tiplerini Uşak ve Bergama etkileri ile birlikte devama ettiren Milas seccadelerine, Kulanın bordür desenleri de karışır. Beyaz zeminli Uşak seccadelerini (Transilvanya tipi) aynen taklit eden örnekler vardır. Milas seccadeleri melez bir kompozisyon gösterdiğinden, bazen Melez adı ile tanınır.
MİLAS HALILARI
VE
DESEN ÖZELLİKLERİ
Öğretmen Adı : Erhan TÜRELİ
Konu : Milas Halıları ve Desen Özellikleri
Öğrenci Adı : Aysun ARSLAN
Öğrenci No : 00-06
Sınıfı : Halıcılık II
Kaynaklar : Türk El Sanatları Ansiklopedisi
Ana Britanica Ansiklopedisi.
Gelişim Genel Kültür Ansiklopedisi.
Sanat Ansiklopedisi
Türk Soylu Halkların halı, Kilim, Cicim
Sanatı, Yazar: Berna Cengiz.
Meslek Yüksek Okulları İçin El Dokumacılığı,
Halıcılık, Bayram Bayrakçı (Öğr. Gör.)
Kategori: Genel kültür