Motivasyonla İlgili Sorulara Ve Yanıtlara Geçmeden Önce; Temel Kavramlar Ol

Egitim kategorisine 12 Temmuz, 2007 tarihinde eklendi, 55 defa okundu

Motivasyonla ilgili sorulara ve yanıtlara geçmeden önce; temel kavramlar olarak motivasyon, yönetim, yönetici tanımlarını yapmamız, konunun daha anlaşılır olmasını sağlayacaktır.

MOTİVASYON (GÜDÜLEME) : İnsanların faaliyetlerinin, çabalarının devamlılığını sağlayan ve onları harekete geçiren uygulamaların toplamıdır.

YÖNETİM : Belirli bir işbirliği ve ilişki sistemi içinde bir araya gelen insanların, ortak amaçlarını geliştirmek üzere yapacakları faaliyetlerin düzenlenme sürecidir.

YÖNETİCİ : İşletme kaynaklarını kullanarak ya da kaynak yaratarak; işletme amaçlarını gerçekleştirmek için gerekli tedbirleri önceden alan ya da gerektiğinde anında strateji geliştiren ve uygulayan kişilerdir.

SORU 1 – Motivasyon için sorumluluk vermek gerekir. Bunun derecesi ne olacaktır? Sorumlulukları hatalı kullanma riskini nasıl gideririz?

YANIT : İş görenler, kendi sorumlu oldukları alanlarda karar vermeye yetkili olmalıdır. Elbette yeni bir yol tutturulduğunda bazı engellere takılma riski vardır. Eğer küçük bir hata otomatik olarak gelecekteki umutların sona ermesi anlamına gelirse, hiç kimse risk alma cesareti gösteremeyecektir. Dolayısıyla, çok geç olmadan her iş görenin soru sormasına, hata yapmasına, yararlı gelişmelere dikkat çekmesine izin verilmelidir.

Görevlendirme; somut olarak tanımlanmış görevlerin üst düzeyden alt bir düzeye taşınması olarak ifade edilebilir. Görevlendirme sorumluluğu da başarının anahtarıdır.

Görevlendirmede başarısızlık, yöneticinin, işin ayrıntılarına boğularak bütün üzerindeki genel görüşünü kaybetme tehlikesi içinde olduğu anlamına gelir. Bu durumda rutin bir çalışma hakim olur. Yönetici, personelini yönetmek yerine, tek tek görevleri bizzat yerine getirir. ‘’ Nasıl ? ‘’ sorusu ‘’ Ne ? ‘’ sorusundan daha önemli hale gelir, yani prosedür gereği olan düzenleme ve kuralların kendileri amaç olurlar. Hiç kimse ‘’ Bu kuralın başlangıçta varolma sebebi aslında neydi ? ‘’ gibi bir soru sormaz. Personel her zaman rölantide çalışır. Esneklik yok olmaya başlar ve şirket cansızlaşır.

Görevlendirme gönüllü yapılmalıdır. Bunun avantajlarını yönetici kendisi farketmelidir. Bağımsız bir şekilde hareket etmek ve inisiyatif almak, her zaman yanlış bir şeyler yapma riskini de beraberinde taşır. Personele, kendilerine daha fazla güvenmeleri için yardımcı olunmalı, sorumluluklar verilmelidir.

SORU 2 – Motivasyon araçları şartlara göre değişebilir. Ancak motivasyon olayının şartlara göre değişmeyen yön ve özellikleri var mıdır?

YANIT : Motivasyon araçları, şartlara göre değişse de, değişmeyen tek şey amaçtır. Hedef; işletme personeli olduğundan, hangi araç kullanılırsa kullanılsın, motive olan kişi düşünceyi eyleme dönüştürür, kendini geliştirir ve olumlu düşünür.

SORU 3 – Motivasyon ve personel seçimi faaliyetleri arasında bir ilişki var mıdır?

YANIT : Motivasyon ile personelin performansı çok yakından ilgilidir. Bu yüzden de motivasyon, insan kaynakları fonksiyonları arasında yer almaktadır. Özellikle personel işe alım görüşmelerinde, motivasyon bölümünün ve bu özellikteki soruların olması bunun kanıtıdır.

Tüm insan kaynakları fonksiyonlarının, gayri maddi motivasyon sağlayıcı bir faktör olma özelliği vardır. İyi bir kariyer yönetimi sisteminin kurulmuş olması, yeterli ve adil bir ücret sistemi, etkili ve objektif bir performans değerlendirme sistemi, mesleki ve kişisel gelişimi sağlayan eğitim olanakları vb., çalışanları motive edecek özelliklere sahiptir. Doğal olarak bu sistemlerin olmaması, kötü kurulmuş ya da kötü işletiliyor olması da motivasyon üzerinde olumsuz etki yapacaktır. Dolayısıyla motivasyon, hem insan kaynakları sürecinin bir parçası, hem de bir ürünüdür.

SORU 4 – İhtiyaçlar hiyerarşisi olarak bilinen motivasyon yaklaşımı, uygulamada yöneticiler tarafından nasıl kullanılır?

YANIT : Motivasyon (Güdüleme) konusunda işletme yöneticilerinin kullanabileceği bir çok teori geliştirilmiştir. Bu teoriler, yöneticiler açısından, personeli güdüleme araçlarını belirleme ve güdülemeyi sağlayabilmede önemli ışık tutar. Örneğin; Maslow’un İhtiyaçlar Hiyerarşisi Teorisi. Bu teori, iki temel varsayıma dayanır :

a – İnsan davranışları onun belirli gereksinimlerini gidermeye yöneliktir.

b – İnsan gereksinimleri öncelik sırasına konulabilir.

Buna göre, alt düzeydeki bir gereksinim belli ölçüde karşılanmadıkça birey, bir üst düzey gereksinmeyi karşılamaya yönelmez.

Temel Fizyolojik Gereksinimler : Su, yiyecek, uyku gibi gereksinimleri ifade eder.

Güvenlik Gereksinimi : İnsanın kendini güvenlik içinde duyma gereksinimidir.

Sosyal Gereksinimler: Bireyin ait olma, bir arada bulunduğu kişiler tarafından kabul görme isteğiyle ilgilidir.

Saygınlık Gereksinimi: Bu basamağa ulaşan kişi, bir yandan kendisine güven ve saygı duyarken, diğer yandan başkalarının beğeni ve saygısını arar.

Kendini Gerçekleştirme Gereksinim: Bireyin potansiyel yeteneklerinin farkına varması, yaratıcı olabilmek için kendisini sürekli bir gelişmeye tabi tutmasıyla ilgili gereksinimleri ifade eder.

Çalışanları motive eden faktörler kişiden kişiye değişir. Kişilerin psikolojik yapıları nedeniyle, onları motive edecek araçlar birbirinden farklıdır. Yönetici bu araçları kullanırken, bireysel farklılıkları göz önünde tutmalıdır.

SORU 5 – Personelin görev tanımı ile motivasyonu arasında ne gibi ilişkiler vardır? Görev tanımındaki işler karşılığındaki kendilerine verilen senet zaten motivasyon aracı değil midir? Motivasyon mutlaka ek parayı mı gerektirir?

YANIT : Personelin görev tanımında verilen işler sonucunda bir verimlilik ve başarı hedeflenmektedir. Bu noktaya ulaşabilmek için de hem işler yapılırken, hem de sonucu aşamasında motivasyona gereksinim vardır.

Personel , maddi tatmine kavuşmasına rağmen, içine düştüğü bir boşluk nedeniyle ekonomik yararlar yeterli olmayabilir. Yani motivasyon, mutlaka ek parayı gerektirmez, gayri maddi faaliyetlerin de ekonomik yararlarla birlikte yürütülmesi gerekmektedir. Gayri maddi motivasyon; çalışanlara ekonomik yarar dışında, sosyal ve psikolojik tatmin yoluyla motivasyonu artırmaya yönelik faaliyetlerdir.

Kalite çemberi oluşturma,

Başarılı personelin sözlü ya da yazılı takdir edilmesi,

Yönetime katılım uygulamaları,

Belirli aralıklarla kokteyl/şirket yemeği düzenlenmesi,

Piknik, gezi, spor karşılaşmaları yoluyla çalışanların bir araya getirilmesi,

Şirket bülteni ve duyuru panolarında, çalışanlar ve şirket hakkında bilgi verilmesi,

Çalışanların önemli günlerinin hatırlanması, iyi ve kötü gününde yanında olunması,

Ofis/çalışma ekipmanlarının tam olması, temiz ve düzenli çalışma ortamı sağlanması, örnek olarak sayılabilir. Bu faaliyetlerdeki temel ilkeler, çalışanlarla iyi iletişim kurulabilmesi ve çalışanlara saygıdır.

SORU 6 – Hiçbir şekilde tatmin olmayan, hırslı ve doymayan tipteki personeli nasıl motive edebiliriz?

YANIT : Psikologlar çalışan insanları 6 ana psikolojik gruba ayırırlar:

Emniyet arayan personel

Mükemmellik isteyen personel

Kendisine önem verilmesini isteyen personel

Sorumluluk seven personel

Prestij arayan personel

Herkes tarafından kabul edilmesini isteyen personel

Bir çalışan yukarıdaki gruplardan birden fazlasının özelliklerini gösterebilirse de, bir özellik baskın olarak bulunur. Her bir gruptaki personeli harekete geçiren motivasyon faktörleri farklı olduğundan, kullanılacak motivasyon aracının seçiminde çalışanın psikolojik durumunu da dikkate almak gerekecektir.

SORU 7 – Motive olsun veya olmasın, herkes kendisine verilen işi yapmak zorunda değil midir?

YANIT : Kişi motive olsun ya da olmasın, kendisine verilen işi yapmak zorundadır elbette. Ancak çalışma koşulları iyiyse kişinin üzerinde olumlu, kötü ise olumsuz etki yaratacağından, yapılan işin verimliliği açısından motivasyon önem kazanır. Birisini bir şey yapmaya zorlayabilirsiniz ama o kişiyi, bu şeyi isteyerek (severek) yapmaya zorlayamazsınız. İstemek (sevmek) için gereken arzu içimizden gelir ve motivasyon da içten zevk almamızı sağlayan en büyük etkendir.

SORU 8 – İşletmelerde personelin motivasyonunu azaltıcı başlıca uygulama ve teknikler nelerdir?

YANIT : İşletmelerde personelin motivasyonunu azaltıcı uygulama ve teknikleri şöyle gruplandırabiliriz :

Değer verilmeme

Manevi desteklemenin olmayışı

Çalışma ortamının iyi olmayışı

Güvensizlik

Belirsizlik

Personel arasında ayırım

İşten çıkarmak için caydırma politikası izlenmesi

Çalışanın haklarının verilmemesi

Terfi sisteminin iyi işlemeyişi ya da olmayışı

Sosyal güvencesizlik

SORU 9 – Yöneticinin çalışanların tümünü memnun etmesi mümkün müdür? Gerekli midir?

YANIT : Birden çok kişinin olduğu hiçbir ortamda herkesin memnuniyeti diye bir şey söz konusu değildir. Dolayısıyla, bir yöneticinin de çalışanlarının tümünü memnun etmesi olanaksızdır. Bu anlamda da gerekli değildir. Ancak zaten yöneticinin objektif olarak belli yaklaşımları gerçekleştirmesi, uygulaması, genel anlamda personel memnuniyetini getirecektir.

SORU 10 – Yönetici çok sevilen bir tip mi olmalıdır, yoksa korkulacak bir tip mi olmalıdır?

YANIT : Bir yöneticinin liderlik tarzı, personelinin motivasyonunu belirler. Otoriter bir yönetici, astlarına ne yapmaları gerektiğini açık bir biçimde anlatır ve bunu nasıl yapacaklarını da tam olarak açıklar. Modern yönetim teorisi ise, bize, kurumun hedeflerinin personel tarafından bilinmesi gerektiğini öğretir. Hatta daha da ileri gidip, yöneticinin hedeflerini personelleri ile birlikte tespit etmesini ve onların – verilen talimatlar dahilinde – görevlerini nasıl yapacaklarına kendilerinin karar verebilmesi için olabildiğince serbestlik tanımasını önerir. Ayrıca personele yumuşak davranmak, onlara özgüven kazandırır.

Otoriter liderlik tarzı artık çağımıza uygun değildir. Hiç kimse sürekli emir almaktan hoşlanmaz. Ama bu, ‘’dizginlerin tamamen salınacağı’’ anlamına da gelmez.

Duygular sadece bastırılmaları gerektiği zaman tehlikelidirler. Ama eğer hiç karşı çıkılma korkusu duyulmadan serbestçe ortaya konulurlarsa, o zaman ilgili kişiler (yönetici ile personel) bir diyalog başlatabilirler ve bu da karşılıklı anlayışa giden yolda ilk basamak olabilir.

YARARLANILAN KAYNAKLAR

http:// www.uludaglar.com.tr/basarı/hafıza/motıvasguc.html (Motivasyon El Kitabı)

http:// www.mcozden.com/ıkt_/_my.htm (Motivasyon Yönetimi)

Doç. Dr. Fermani Maviş, Genel İşletme (Ünite 6, 7: Yönetim Kavramı) – Anadolu Ün. Açıköğretim Fak. Yayını

Yorum Yaz

Yorum Yazabilmek İçin Lütfen Giriş Yapın.