Ödevsel

T E Z Array Y A Z M A

12 Temmuz 2007

T E Z Y A Z M A

A . TEZİN TÜRÜNÜ BELİRLEME

Tezi hazırlayacak olan öğrenci, kendine şu soruları sormalıdır:

1 . Tez ne zaman (ne sürede) teslim edilecek?

2 . Ne tür bir tez hazırlamak gerekiyor?

3 . Tezin ana amacı nedir?

4 . Tezden kimler yararlanacak?

B . TEZİN HAZIRLANMASI

Tezi yazacak olan, ne tür bir tez hazırlayacağı hakkında açık bir fikre sahip olduktan sonra, çalışmaların başlar. Bu çalışmaların beş evresi vardır:

1 . Bilgi Kaynaklarını Araştırma ve Bulma. Bu kaynaklar; çeşitli kitaplar, makaleler, notlar olabileceği gibi, kişisel gözlemler, kişilerle konuşmalar, anketler de olabilir.

Günümüzde internet de kaynak araştırmada etkin bir rol oynamaktadır. Gerek araştırma motorları ( http://www.altavista.com, http://yahoo.com, http://guide.infoseek.com, http://www.lycos.com, http://www.excite.com, http://inktomi.berkeley.edu, http://www.opentext.com gibi ), gerek kütüphane taraması yazılımları (http://zweb.cl.msu.edu, http://www.ocle.org:6990/, http://leweb.loc.gov/z3950/ )ve gerekse araştırma motorlarını tarayan yazılımlar (meta search engines) (http://cage.cs.colostute.edu.1969/ http://metacrawler.cs.washington.edu:8080/index.html, http://www.desinglab.ukans.edu/ProFusion.html/ ) iyi birer başvuru adresi olabilir.

2 . Not Alma. Not alırken, notların okunabilir şekilde yazılmasına özen gösterilmelidir. Notu alırken, dikkatli davranılır ve okunaklı yazılırsa sonraki çalışmalar kolay olur. Okunaksız ve düzensiz yazılırsa, sonradan yanlışlık yapılabilir veya kaynaklara yeniden başvurmak gerekebilir. Notlar yaklaşık 8×12 boyutundaki karlara ya da kağıtlara yazılabilir. Bu kartların bir yüzünde, incelenen kaynak belirtilir; diğer tarafına da özetlemeler, gerekli notlar yazılır.

3 . Verileri İnceleme. Verileri incelemek için yapılan araştırma sırasında yazar konu ile ilgili hususları not eder. Not alma işlemi bittikten sonra, düşünceleri özümseme için bir süre bırakılır ve böylece tezin amaçları ile veriler arasındaki mantıki bağları daha rahat kurma imkanı doğmuş olur.

4 . Anahatları İle Özetleme. Tezin anahatlarını düzenlemede, ya önce olaylar belirtilir: sonra ulaşılan sonuç bunun sonuna eklenir, ya da başlangıçta hipotez belirtilir,daha sonra bunu destekleyen bulgular sıralanıp, hipotez test edilir ve sonuca varılır.

Anahatlarıyla özetleme, tezin çevresini oluşturma demektir. Başlıklar numaralanacaksa [ I A 1 a ] sırası izlenebilir. Mutlaka bu dizinin başından başlamak gerekmez; [ A 1 a… ] şeklinde de başlanabilir.

Başlıkların numaralanmasında izlenen diğer yöntem de desimal sistemle numaralamadır. [ 1. 1.1. 1.1.1. ….] bunun da 0’dan veya 1’den başlatılması gibi alternatifleri uygulanabilir.

Sunuş, Önsöz, Giriş, Dizin, İçindekiler gibi kısımlar ise, küçük romen rakamları ile (i, ii, iii, iv,….., ix ) gibi numaralandırılır.

5 . Tezin Düzenlenmesi ve Yazılması. Alınan notlarda, bulunan verilerden ve anahtarları ile özetlemeden yararlanarak tez hazırlanır. Bu safha, betonları atılmış binanın tuğlalarının örülmesine, kapı ve pencerelerinin takılmasına benzetilebilir.

Son yazımın olduğu kadar, taslak çalışmanın da bilgisayarda Microsoft Word gibi bir editörde yazılması, zamandan tasarruf sağlayacaktır.

C . ALINTILAR

Başka yerden yapılan aktarmaların kaynağı, mutlaka belirtilmelidir. Bu da dipnot koymak suretiyle yapılır. Microsoft Word’de Ekle Menüsü’nden Dipnot… Komutu ile Şekil 12deki diyalog kutusuna ulaşır. Dipnot vee Otomatik Numaralandır 1, 2, 3, …radyo düğmeleri varsayılan seçimdir. Özel im seçilirse hizasına istenen şekil konabilir veya Simge… butonundan seçilir. Bu genelde x veya * işaretidir, ama farklı tercihler de olabilir:

Şekil 1 Mikrosoft Word’de Dipnot ve Sonnot Diyalog Kutusu

Dipnotlar belirli bir düzende yazılır. Bir sayfada metnin içinde kaç dipnot numarası yer almışsa, o numaralara karşı gelen dipnotların da mutlaka aynı sayfanın altında yazılmış olması gerekir. Otomatik numaralandırma seçildiğinde varsayılan, sürekli numaralamadır. Ancak Şekil 1’de Seçenekler… butonundan yeni bir diyalog kutusuna geçilerek, her bölümün kenddi içinde numaralanması veya her sayfanın kendi içinde numaralanması yöntemleri de seçilebilir. Bu durum Şekil 2’de gösterilmiştir.

Şekil 2 Dipnot Seçenekleri Diyalog Kutusu

Ayrıca bu diyolog kutusun da dipnotların numaralanışında kullanılacak sayının biçimini de belirtmek mümkündür. Dosyanın birden fazla kişi tarafından farklı bilgisayarlarda yazılması durumunda, başlangıç değerininde burada yeniden tanımlanması gerekecektir.

Şekil 3 Dipnotlarda Kullanılacak Sayı Biçiminin Seçimi

Aynen yapılan alıntılar, sağ ve sol marjdan ikişer cm. içeriye yazılmak suretiyle belirtilir. Alıntı dört satır daha az ise nomal iki satır aras, dörtten fazlaysa tek satır ara ile yazılır. Aktarılan her paragrafın başına ve sonuna (“) işareti konur.

D. YAZIM İŞLEMİ

Tezler iki ara ile yazılır. Satır arası ile ilgili bu ayarlamayı yapmak için MS Word’de Biçim Menüsü’nden Paragraf… komutu seçilip, Satır aralığı liste kutusundan çift seçeneği tıklanıp, onaylanır.

Şekil 4 Satır Arallığının Seçimi

Tezin ilk taslak çalışması da elle yazılıp, kağıt üstünde değil de; Word’de yazılıp, eleştiri ve düzeltmelerin yapılabilmesi için öğretim üyesine diskete kayıtlı ya da e-maile eklenmiş olarak sunulursa, yapılan değişiklik ve düzeltmelerin takibi kolayca mümkün olacaktır. Bunun için de öğretim üyesinin tez taslağını kendi bilgisayarında incelemeye başladığında, yalnızca basit bir işlemi unutmaması yaterlidir: Araçlar Menüsü’nden Değişiklikleri İzle… komutundan, Değişiklikleri Vurgula komutunu seçmesi, gelen diyolog kutusunda seçenekler butonunda açılacak diyolog kutusundan da işlemin ayrıntılarının belirlenmesi gerekmektedir.

Şekil 5 Değişikleri Vurgula Dialog Kutusu

Şekil 6’da Seçenekler butonunda açılacak diyalog kutusunda ne tür değişikliklerin, nasıl izlenebileceğine dair seçenekleri içeren liste kutuları görülmektedir.

Şekil 6 Değişikleri İzleme Dialog Kutusu

Tezin yandan bağlı manüskri şeklinde yazılması uygun olur. Cilt payı, sayfa yapısına ilişkin diğer ayrıntılarla birlikte Dosya Menüsü’nden Sayfa Yapısı… komutu ile belirlenir.

Şekil 7 Sayfa Yapısının Düzenlenmesi

Sayfa sonuna rastlayan ve dört satırdan kısa paragraflar bölünmez. Bir paragrafın en az ilk iki satırı sayfanın sonuna veya son iki satırı sonraki sayfanın başına yazılmış olmalıdır. Önceden tanımlanmış sayfa yapısına göre sayfa kesmesinin otomatik gelmesi beklenmeden sayfa kesmesi eklemek mümkündür. Bunun için Ekle Menüsü’nden Kes… Komutu seçilir ve açılan Diyalog Kutusu’nda Sayfa Sonuna radyo düğmesi işaretlenir. Makale vb. iki ve daha çok sütun halinde yazılan yazılar içinse Sütun Sonuna radyo düğmesi uygun olur.

Şekil 8 Sayfa Veya Sütun Sonunun Belirlenmesi

1 . Kapak Sayfası. Tezin hazılandığı kurumun adı, en üstte yer alır. Bunun yaklaşık 3.5-4 cm. aşağısında başlık (tezin konusu, adı), bunun da 4-5 cm. kadar altında tezi hazırlayan adı-soyadı, sayfanın en altında ise biraz daha küçük puntolarla şehir ve yıl yazılır. Bütün bu kısımlar Biçimlendirme araç çubuğında bulunan Ortala Butonu ile ortalanmış olmalı. Tez Danışmanı olan öğretim üyesinin adı da kapakta yer alabilir.

2 . Önsöz ve Giriş Sayfaları . Önsözde tezin ana konusu belirtilir, tezin hazırlanmasında yol gösteren öğretim üyesine teşekkür edilir vb. Önsöz ve varsa giriş sayfalarına küçük romen rakamlarıyla sayfa numarası konulur. Kapağa numara konulmaz, ama önsöze numara verilirken dikkate alınır. Bu durumda numaralandırma; tezde iki ( ii ), kitapta ise ( iii ) ile başlatılır. Ekle Menüsü’nden Sayfa Numaraları… ve gelen diyolog kutusundan da Biçim… Butonuna tıklanarak, sayı biçimi liste kutusunun açılmasıyla küçük romen rakamı seçilir ve başlangıç numarasının önüne ( ii )olarak tanımlanması gerçekleştirilir.

Şekil 9 Sayfa Numarasının Biçimi ve Başlangıç Değerinin Belirlenmesi

3 . İçindekiler . Anahatları ile özetlemeye benzeyen içindekiler kısmı, önsöz ve –varsa- girişten sonra yazılır ve küçük romen rakamlarıyla sayfalarının numaralandırılması devam eder. Tez metnine sayfa numaralarının verilmesi de benzer yöntemle, fakat sayı biçiminden ( 1, 2, 3… ) seçilerek gerçekleştirilir. İçindekiler sayfası yazılırken, bölüm, alt bölüm gibi kısımlarının numaralandırılması, Amerikan Sistemi, Alman Sistemi ( Desimal sistem ) veya Karma Sistem’e uygun olarak Biçim Menüsü’nden Madde imleri ve Numaralandırma… Komutu seçilerek düzenlenebilir. Biçimlendirme Araç Çubuğu’nda bulunan Numaralandırma, Girintiyi Artır, Girintiyi Azalt Butonları da bu konuda kullanıcıya yardıncı olabilir.

Amerikan Sistemi

Alman Sistemi (Desimal Sistem)

I-

0.

A .

1.

1 .

1.0.

2 .

1.1.

a.

1.1.0.

b.

1.1.1.

aa.

1.1.1.0.

bb.

1.1.1.1.

B .

1.2

II-

2.

Tablo 1 İçindekiler Sayfası İçin Numaralandırma Sistemi Örnekleri

Şekil 10 Numaralandırma Seçenekleri

Şekil 11 Numaralandırılmış Anahat Seçenekleri

4 . İndeks ( Dizin ). Kitaplarda veya geniş kapsamlı tezlerde kullanılabilecek olan ve konuyla ilgili kavram ve kelimelerin, alfabetik sırayla belirlendiği indeks kısmının sayfa numaraları romen rakamıyla yazılır.

5 . Bibliyografya ( Kaynakça ). Yaralanılan kaynakları belirten bu kısım tezin sonuna, ayna sayfa yapısı ile yazılır. Yaklaşık 5. cm’e soldan hizalı bir sekme yerleştirilir ve yazar isimleri sol baştan başlatılıp, sekmenin hizasına iki nokta üst üste konur: kaynağın bilgileri ile devam edilen satıra tüm bilgi sığdırılamadığı durumda da sekme hizasından devam edilir.

Örnek 1’de soyadına göre alfabetik sıralanmış yazar isimlerine, Dr. gibi ünvanların yazılış sırasına, aynı yazarın farklı iki eseri varsa, sıralamanın eserlerin baş harfine göre alfabetik oluşuna ve yazar adının tekrar yazılmayıp üç adet tire işareti ile ( — ) belirtilmesine, aynı eserin farklı iki basımından yararlanıldığında, hem yazar ismi, hem de eser ismi için üçer adet tire işaretinin kullanılmasına, iki yazarlı eserlerde ikinci yazarın isminin birinci yazarı izlerken Soyadı, Adı – Adı Soyadı biçiminde yazıldığına, makale isimlerinin tırnak işaretleri ile sınırlandırılmış ve baş harfleri büyük, diğerleri küçük harfle yazılmış olduğuna, kitap isimlerinin ise tümü büyük harf yazıldığına dikkat edilmelidir.

B İ B L İ Y O G R A F Y A

Acar, Ali : RAPOR HAZIRLAMA, Ar Basımevi, Ankara 1984

Acar, Belma : TEZLERİN YAZIMI, Başnur Matbaası, Ankara 1984

Acargil, Ahmet : “ Dipnotlar”, SEKRETERLİK DERGİSİ, Sayı: 12-13

Bakır, Dr. Nedim :MANÜSKRİLER, 2. Bası, Akaylar Basımevi,

İstanbul 1984

Balcı, Nedim :ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ, II. Cilt, 3. Bası,

Kardeşler Matbaası, İzmir 1982

— : BİLİMSEL ÇALIŞMA, Akın Matbaası, İzmir 1983

— — : 2. Bası, Akın Matbaası, İzmir 1985

Tezcan, Nurettin : DAKTİLOGRAFİ TEKNİKLERİ, I. Cilt, 2. Bası,

Nurdan Basımevi, İstanbul 1978

— - Ahmet Abalı : SEKRETERLİK, Akaydınlar Basımevi, İstanbul 1981

Zorlu, Bedri : BİLİMSEL ARAŞTIRMALAR, Mercanlar Matbaası,

İzmir 1982

Örnek 1 Sekme İle Düzenlenmiş Bibliyografya

Örnek 2’de sekme kullanılmaksızın, yazar isimlerinin uzunluğu ne olursa olsun, isim yanından diğer kaynak bilgilerinin yazılmasına devam edilmekte, ancak bilgiler bir satıra sığmadığı taktirde alt satıra geçilip, sıtandart tab tuşu ile iki tab vuruşu içerden devam edilmektedir. Sıralama ve bilgilerin düzenleme esasları, birinci örnekle aynen uyuşmaktadır.

Her iki örnekte de; iki kaynak arasında çift satır arası bir kaynağın bilgilerinin alt satırdan devamı durumunda ise tek satır arası kullanılmaktadır.6

B İ B L İ Y O G R A F Y A

Acar, Ali. RAPOR HAZIRLAMA, Ar Basımevi, Ankara 1984

Acar, Belma. TEZLERİN YAZIMI, Başnur Matbaası, Ankara 1984

Acargil, Ahmet. “ Dipnotlar”, SEKRETERLİK DERGİSİ, Sayı: 12-13

Bakır, Dr. Nedim. MANÜSKRİLER, 2. Bası, Akaylar Basımevi,

İstanbul 1984

Balcı, Nedim. ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ, II. Cilt, 3. Bası,

Kardeşler Matbaası, İzmir 1982

— BİLİMSEL ÇALIŞMA, Akın Matbaası, İzmir 1983

— — 2. Bası, Akın Matbaası, İzmir 1985

Tezcan, Nurettin. DAKTİLOGRAFİ TEKNİKLERİ, I. Cilt, 2. Bası,

Nurdan Basımevi, İstanbul 1978

— - Ahmet Abalı. SEKRETERLİK, Akaydınlar Basımevi, İstanbul 1981

Zorlu, Bedri. BİLİMSEL ARAŞTIRMALAR, Mercanlar Matbaası,

İzmir 1982

Örnek 2 Standart Tap Tuşu ile Bibliyografya Düzenlenmesi

Kategori: Eğitim