Gagne’nin Öğrenme Ürünleri Taksonomisi

Egitim kategorisine 12 Temmuz, 2007 tarihinde eklendi, 39 defa okundu

GAGNE’NİN ÖĞRENME ÜRÜNLERİ TAKSONOMİSİ

(PSİKOMOTOR BECERİLER;ZİHİNSEL BECERİLER;SÖZEL BİLGİLER)

Ahmet Derviş Serter

E.Ü EĞİTİM FAKÜLTESİ

45-99-616

30/12/01, İzmir

ÖĞRENME TÜRÜ

PERFORMANS

ZİHİNSEL BECERİLER

Problem Çözme

İlk defa karşılaşılan problemleri alt düzey kuralları uygulayarak çözmek.

Kural Kullanma

Bir kuralın uygulanışını göstermek; kuralı verilen bir duruma uygulamak.

Tanımlanmış Kavram

Nesne,olay yada durumları sözel tanım yada tanımlamalar kullanarak sınıflamak.

Somut Kavram

Bir uyarıcıyı benzer özellikleri olan belirli bir sınıfın öğesi yada üyesi olarak teşhis etmek.

Ayırt Etme

Fiziksel boyutları açısından farklılık gösteren bir yada daha fazla uyarıcıyı birbirinden ayırt etmek.

BİLİŞSEL STRATEJİLER

Bireyin kendi öğrenme ,düşünme, hatırlama sürecini kontrol etmek için farklı yöntemler kullanması, problemlere yeni çözümler üretmek.

SÖZEL BİLGİ

Bir uyarıcıyı isimlendirmek yada belirli bir uyarıcıya sözel tepkide bulunmak.

MOTOR BECERİLER

Fiziksel hareketleri hızlı,doğru ve uygun sırada yapmak.

TUTUMLAR

Bireyin bir olay, nesne yada şahısa yönelik davranımını etkileyen duygular.

GAGNE’NİN ÖĞRENME ÜRÜNLERİ TAKSONOMİSİ

(PSİKOMOTOR BECERİLER;ZİHİNSEL BECERİLER;SÖZEL BİLGİLER)

Öğrenme ürünlerini analiz ederek sınıflama sistemini geliştiren eğitimcilerden biride Robert Gagne ‘dir. Gagne , çalışmalarında farklı öğrenme türleri ve bunların birbirleri ile olan ilişkilerini incelemiştir. Bu çalışmaları sonucunda Gagne öğrenme ürünlerinin tanımlandığı ve basitten karmaşığa doğru aşamalandırıldığı öğrenme hiyerarşileri adı verilen sınıflama sistemi geliştirmiştir. Gagne , öğrenme ürünlerini ilk olarak 8 katagoriye ayırmış , fakat daha sonra Leslie Briggs ile birlikte 5 grupta toplamıştır.Bunlar;

1.SÖZEL BİLGİLER

2.ZİHİNSEL BECERİLER

3.BİLİŞSEL STRATEJİLER

4.MOTOR BECERİLER

5.TUTUMLAR

Gagne’ye öğrenme yalnız dış etkilerle değil , iç faktörlerinde etkisiyle oluşur. Her iki grup faktörün etkileşimi öğrenme için gerekidir. Öğrenme sürecinde etkili olan iç faktörlerin belli başlıları öğrenenin daha önce öğrenmiş olduğu bilgiler , zihinsel beceriler ve bilişsel stratejilerdir. Gagne bunlara kişinin duyuşsal özelliklerini de eklemiştir. Bunlar ilgi tutum ve değerlerimizle ilgili olan duyuşlarımızdır.

Öğretme sürecinde yer alması gerekli muhtemel olaylar:

1. Dikkati sağlama ve motivasyonu harekete geçirme

2. Öğrenciyi dersin yada ünitenin sonunda ulaşılması istenen amaçlardan haberdar etme

3. Yeni öğrenmeler ile ilgili daha önce öğrenilmiş bilgi ve becerilerin hatırlanması

4. Uyarıcı materyallerin sunulması

5. Öğrenciye yol gösterme – Rehberlik etme

6. Davranışı ortaya çıkarma

7. Geribildirim sağlama

8. Öğrenilenleri değerlendirme

9.Öğrenilenlerin kalıcılığını ve geçişini sağlama’dır

Bu belirttiğimiz öğretme faaliyetlerinin insanın içinde oluşan öğrenme süreçleriyle ilişkisini şöyle belirtmektedir.

Öğretme Olayları

Öğrenme Olayları

Dikkati sağlama

Sinir titreşimlerinin akımlarının alınması

Öğrenciyi dersin amaçlarından haberdar etme

Yönetici-Kontrol mekanizmasının harekete geçmesi

Daha önceki öğrenmelerin hatırlatılmasını sağlama

Daha önce öğrenilmiş bilgileri uzun süreli bellekten kısa süreli belleğe getirme

Öğrenciye uyarıcı materyallerin uyarıcı durumunun sunulması

Seçici algı için önemli noktaların görülmesi

Öğrenmeyi klavuzlama

Bilgiye anlam verme ve kotlama sürecinin çalışması

Davranışı ortaya çıkarma

Davranış oluşturucuların harekete geçmesi

Geribildirim verme

Pekiştirmeyi oluşturma

Davranışları değerlendirme

Geri getirme mekanizmasını harekete geçirme ve pekiştirmeyi mümkün kılma

Kalıcılığı ve transferi sağlama

Geri getirme mekanizması için ipuçları ve stratejiler sağlama ve harekete geçirme

Öğrenme ürünleri gruplaması aşağıdaki temel sayıltılara dayalıdır.

Öğrenme ürünlerinin her grubu , öğrenme ile meydana gelen insan performası grubunun tanımında , birbirinden ayırılabilmelidir.

Her grup , zeka, yaş , cinsiyet, ırk gibi değişkenlerinden bağımsız olmalıdır.

Her grupta , öğrenmenin gerektirdiği bilgi-işlemlerin doğası ,diğerlerinden ayrılır. Her çeşit ürünün farklı gerekleri vardır. Örneğin, bazıları önkoşul öğrenmeleri ,uzun süre bellekte sağlamak için özel kodlama yöntemlerini , bazıları da transfer yapabilmek için bilgiyi yeniden gözden geçirmeyi gerektirir.

Bir gruptaki öğrenmeleri etkileyen faktörlerle ilgili ilkeler , o grup içinde genellemeye elverişli olmalıdır. Bu genelleme kendi grubu için geçerlidir, başka gruba yapılamaz. Ama pekiştireç her grupta etkilidir;onun için bu kuralın dışında tutulur.

Düzenlene eğitim ortamında, öğrencinin öğretimin hedeflerine ulaşabilmesi için hangi konuları öğreneceğine karar verilir. Bu konular hedeflerle bir bütün oluşturur. Örneğin konunun tavuk yetiştirme olduğunu düşünelim, öğrencinin tavukla ilgili sözel bilgileri algılaması ve hatırlayarak kullanması ; tavuk yetiştirme koşullarını irdelemede entellektüel becerilerini kullanması; bilişsel stratejilerle tavuk yetiştirmeyi yöneten temel kavram ve ilkeleri kazanması, hedefleri konu ile bütünleştirir. Bazı durumlarda motor beceriler ve tutumda aynı konuda yer alabilir. Bu nedenle öğretimin planlanmasında ilk iş , amaçları konuyla bağıntılı olarak bütünleştirmedir. Bütünleştirmede önce sözel bilgi , sonra bilişsel strateji ve entelektüel beceri gibi bir öncelik söz konusu değildir. Gagne ve Merill , bu ilişkileri ,girişim şeması adı altında açıklamaktadırlar. Girişim şeması ,öğrenme faaliyetleriyle strateji ve entellektüel beceri gibi bir öncelik söz konusu değildir. Gagne ve Merill , bu ilişkileri , girişim şeması adı altında açıklamaktadırlar, Girişim şeması öğrenme faaliyetleriyle amaçların bütünleşmesi ve girişimcilik açısından , amaçsal öğrenmeye benzerlik gösterir.

Gagne ve Merill’in hedef formu ve girişim şeması

PSİKOMOTOR BECERİLER:

Psikomotor beceriler belirli fiziksel hareketlerin belli bir sıraya göre doğru , hızlı ve otomatik olarak yapılması sonucunda ortaya çıkan davranışları içerir. Bir müzik aletini çalma, bir torna makinesini çalıştırma, yemek pişirme, daktiloda on parmak yazı yazma, bir şekil çizme , bir yarayı sarma, bir video kamerasını kurma ve çalıştırma gibi davranışlar psikomotor becerilere örnek olarak verilebilir.

Bazı durumlarda , bir psikomotor becerinin öğrenilebilmesi için birçok zihinsel beceri, sözel bilgi ve tutumlarında öğrenilmiş olması gerekebilir. Ancak öğretim analizi açısından , eğer performans ağırlıklı olarak psikomotor becerilerin öğrenilmesine bağlıysa ya da davranış bir motor becerinin ustalıla yerine getirilmesine dayanıyorsa , bunu bir psikomotor amaç olarak ele alacağız . Psikomotor amaçların analizinde , prosedürel analiz tekniği kullanılır.

Becerilerin 2 temel yönü vardır:

1-Nasıl yapılacağının kuralları

2-Gerçekleştirilecek koordineli kas hareketleri

Beceriler şu yolla doğru, çabuk ve ahenk içinde yapılacak duruma getirilir.

1)Becerinin nasıl yapılacağının açıklanması

2)Hareketlerin sırasının rehberlik edilerek gösterilmesi ve yapılması

3)Hareket doğru yapıldığında gecikmeksizin bilgi ve pekiştireç verilmesi

4)Tekrar

ZİHİNSEL (ENTELEKTÜEL) BECERİLER:

Zihinsel beceriler ; öğrencinin bir şeyi yapmak için bilişsel işlemler yapmasını gerektiren becerilerdir. Zihinsel beceriler , bireyin çevredeki gerçek nesneleri temsil eden dil ve sayılar gibi sembolleri kullanarak öğrenmesini sağlar. Kelimeler , nesneler ve nesneler arasındaki ilişkileri (altında, üstünde, içinde gibi) temsil eder. Sayılar çevredeki eşyaların miktarını temsil eder ve bu miktarlar arasındaki ilişkiyi göstermek için “+”,”-“,”=” gibi semboller kullanılır. Bireyler tecrübelerini bu tür semboller kullanarak paylaşırlar.

Beş çeşit zihinsel beceri vardır: ayırt etme;somut kavramlar; tanımlanmış kavramlar;kurallar ve problem çözme

Bu becerilerle öğrenci , iki şeyin benzer veya farklı olup olmadığını belirleyebilir ; isim ve özelliklerine göre nesneleri sınıflandırabilir; iki veya daha fazla kavram arasında ilişki kurabilir ve çeşitli kuralları uygulayarak problemleri çözebilir. Bundan dolayı, öğrencinin bir şekilde sembolik bilgileri kullanmasını gerektiren amaçlar zihinsel beceriler olarak sınıflandırılabilir. Zihinsel becerilerin öğrenilmesi , bir veya daha fazla basit zihinsel becerilerin önceden öğrenilmesine bağlıdır.

İki veya daha fazla kuralı kullanarak problemleri çözmeyi öğrenmek için ; öğrencilerin önceden bu kuralları öğrenmiş olması gerekir. Bir kural iki veya daha fazla kavram arasındaki ilişki olduğundan , bu kavramların öğrenilmesi kuralın öğrenilmesi için bir ön şarttır. Benzer şekilde; tanımlanmış kavramların öğrenilmesi somut kavramların öğrenilmesine ve somut kavramların öğrenilmesi de ilgili nesnelerin yada kavram örneklerinin birbirinden ayırt edilmesine bağlıdır. Zihinsel bir işlemle ilgili önkoşul öğrenmeleri belirlemek için hiyerarşik öğrenme analizi yaklaşımı kullanılır.

Zihinsel Becerilerin Öğrenilmesi İçin Gerekli Koşullar:

1)Zihinsel becerinin gerektirdiği önkoşul davranışlar öğrenilmiş olmalı ve öğrenci bunları hatırlayıp kullanabilmelidir.

2)Karmaşık becerileri oluşturabilmek için basit beceriler uzun süreli bellekten geri getirilmelidir.

3)Zihinsel Beceriler değişik durumlara uygulanmalıdır.

4)Periyodik olarak yeni öğrenilen beceriler gözden geçirilmeli, uygulanmalı ve tekrar edilmelidir.

5)Öğrencilere yeni bir beceriyi öğrendikten sonra onu hatırlaması için ipucu verilmelidir.

6) Öğrencinin öğrenme sırasındaki doğru davranışları pekiştirilmelidir.

SÖZEL BİLGİLER:

Sözel bilgiler , bellekte önerme ağları olarak kaydedilen bilgilerdir. Diğer bir anlatımla , sözel bilgiler belleğe “ne?” sorusunun cevabı olarak kaydedilen bilgilerdir. Sözel bilgiler miktar ve organizasyon açısından farklılık gösterebilirler. En basit sözel bilgi bir şeyi isimlendirmeyi içerir. Ancak; burada bir nesnenin ismimi bilmek , o ismin anlamını bilmekten farklıdır. Bir ismin anlamını bilmek zihinsel bir beceri olan kavram öğrenme ile ilgilidir. Bir diğer sözel bilgi türü olgularla ilgilidir. Bir olgu, iki veya daha fazla isimlendirilmiş nesne yada olay arasındaki ilişkiyi anlatan sözel bir ifadedir: “Türkiye’nin başkenti Ankara’dır” ,” Binadaki yangın saat 14’te başladı” gibi. Üçüncü tür sözel bilgi ise , organize edilmiş bilgileri (bellekte önceden kayıtlı bir dizi bilginin ilişkilendirilmesi) içerir : Kimyasal maddelerin isimleri ile özelliklerinin yada tarihte bir dönemde ilgili olguların ilişkilendirilmesi gibi.

Sözel bilgiler , hiyerarşik bir yapı oluşturmazlar. Yani; Bir bilginin öğrenilmesi diğer bir bilginin öğrenilmesine bağlı değildir. Öğrenme herhangi bir sırada ilerleyebilir. Bu nedenle , sözel bilgi alanına giren bir amaç için en anlamlı analiz yöntemi , amacı içeren temel bilgi kategorilerini belirlemektir.

Bilgilerin en iyi şekilde kategorileştirilebileceği bir yol var mıdır? Bir bilgisayar sisteminin unsurları , temel bilgi işlem kategorilerine (girdi, bilgi işleme, çıktı) göre gruplandırılabilinir ; vücut organları vücudun temel bölümlerine göre (kafa , kol , bacak , ayak ve gövde ) gruplandırılabilinir.

Sözel bilgilerin öğrenilmesinin son derece önem taşıdığı durumlar vardır. Bir yabancı dilde kelimelerin öğrenilmesi sözel bilgidir ve bu çok karmaşık bir iletişim becerisinin öğrenilmesine temel oluşturur. Sözel bilgiler çoğu zaman daha karmaşık kavram ve kuralları öğrenmek için bir ön şart niteliği taşır. Sözel bilgiler, zihinsel becerilerin bilgi temelini oluşturur.

Sözel bilgilerin kazanılmasında şu koşulların yerine getirilmesi beklenir.

1)Öğrenci yeni öğreneceği bilgiyi içine alacağı genel bilgi ve kavramlara daha önceden sahip olmalıdır.

2)Öğrenciler yeni öğrenilecek bilginin içinde geçen kelimelerin anlamlarını bilmelidir.

3)Yeni öğrenilecek bilginin öğrenilmesindeki amaç ,öğrenci için açık seçik belli olmalıdır.

4)Yeni öğrenilecek bilgi anlamlı bir bütün içinde verilmelidir.

Yorum Yaz

Yorum Yazabilmek İçin Lütfen Giriş Yapın.