Günlük Ders Planı

12 Temmuz 2007



GÜNLÜK DERS PLANI

I. HAZIRLIK

Okulun Adı : Marmara Üniversitesi

Dersin Adı : Özel Öğretim Yöntemleri

Sınıfı : 4-B

Ünitenin Adı : Vücudumda neler var? Çevremizi nasıl algılıyoruz?

Konunun Adı : Hareket Sistemi ve Sindirim Sistemi

Öğretim Yöntem ve Teknikleri : Anlatma, Soru – Cevap

Kaynak Kitaplar : -Kazım Bayındır-Serpil Demir-Numan Güngör, İlköğretim

Fen Bilgisi Ders Kitabı, 6.

-Tekışık Yayıncılık İlköğretim Birleştirilmiş Sınıflar, Fen

Bilgisi Ders Kitabı.

Araç ve Gereçler : Slayt makinesi, karton ve levhalar.

Hedef ve Davranışlar:

Hedef 1. Vücudumuzun yapısını oluşturan hücre, doku, organ ve sistemler ile ilgili belli başlı kavramlar bilgisi.

Davranış: Vücudumuzun hücreler, dokular, organlar ve sistemlerden oluşan düzenli biryapı olduğunu örneklerle açıklama.

Hedef II. Sistemlerin yapı ve görevlerini söyleme.

Davranış: Destek ve hareket sisteminin yapısını ve görevlerini model, levha, şema ve kendi vücudu üzerinde gösterme.

Hedef III. Sistemlerin nasıl çalıştıklarını gösterme.

Davranış: Kemikler, eklemler, kaslar ve sinir sisteminin birlikte çalışarak hareket etmemizi nasıl sağladığını gösterme.

Hedef IV. Sindirim sistemimizin belli başlı organlarını gösterme.

Davranış: Sindirim sistemini oluşturan organları model, levha üzerinde gösterme.

II. DERSİN İŞLENİŞİ (Eğitim Durumu)

Dikkati çekme :

Öğretmenin sınıfa sistem ve organ nedir sorularını sorarak sınıfın ilgisini çekmesi ve onlara ön bilgi düzeyinde bir takım açıklamalar yapması. Burada sistem ve organın ilk önce genel bir tanımı yapıldıktan sonra ünitede kullanıldığı tanımın öğrencilere verilmesi.

Güdüleme – İstekli Kılma :

Öğretmenin “Bu derste öğreneceklerinizle vücudunuzdaki birçok faaliyetin nasıl gerçekleştiğini öğreneceksiniz” demesi.

Gözden Geçirme :

Öğretmenin “Bu derste hareket ve sindirim sistemimizin organlarını, bu organların vücudumuzda nerede bulunduğunu ve görevlerini öğreneceğiz” demesi.

Hedef – Davranışı Söyleme :

Öğretmenin “Vücudumuzda hayatımızın devamını sağlayan sistemlerin işlevlerini, nasıl çalıştıklarını öğreneceksiniz” diyerek derse devam etmesi.

Geçiş – Açıklama :

Öğretmenin sınıfa bir kemik parçası getirerek sınıfa kemiğin kısımlarını göstermesi veya insan iskeleti modeli ve organ modelini sınıfa getirerek düz anlatımdan uzaklaşarak sınıftaki öğrencilerin daha çok duyusuna hitap ederek öğrenmeyi kolaylaştırması ve ilgi çekici hale getirmesi.

Geliştirme – Sunu :

Öğretmen yeterli ön hazırlığı yaptıktan sonra bu aşamada dersi anlatmaya başlar. İlk önce sistem ve organ kavramından söz etmesi gerekir. Sistem genel anlamda birbiriyle doğrudan ya da dolaylı ilişkide organlar topluluğudur. Organda tanımda verildiği gibi sistemin iş gören parçalarıdır. Vücudumuzda da belirli aktiviteleri yapmak üzere bir araya gelmiş organların oluşturduğu sistemler vardır. Dolaşım,sindirim, solunum, boşaltım … gibi. Canlının canlılık özelliği gösteren en küçük yapı ve görev birimine hücre, belirli bir işi yapmak üzere bir araya gelmiş özelleşmiş hücre gruplarına da doku denir. Çeşitli dokularda bir araya gelerek belli bir amaca yönelik organları oluşturur. Örneğin kol, bacak, karaciğer, mide vücudumuzun organlarıdır. Şimdi ilk inceleyeceğimiz sistem olan Hareket Sistemine geçiyoruz.

DESTEK VE HAREKET SİSTEMİ

Kemikler, iskeletimizi oluşturur. Vücuda destek sağlar. Kaslarda hareket etmemizi sağlar. İnsan vücudunun çatısını oluşturan iskelet, birbiriyle kaynaşmış veya eklem yapmış küçüklü büyüklü yaklaşık 207 kemikten meydana gelmiştir.

İskeletin görevi vücuda destek ve dayanak olmaktır. İskelet sayesinde vücudumuz dik durur yürüme, koşma, atlama ve benzeri birçok hareketi yapmamızı iskelet sağlar. İskelet vücudumuzun şeklini verir, iç organlarımızı korur ve kaslarla birlikte hareketimizi sağlar.

İskeletimizi Oluşturan Kemikler ve Çeşitleri

İskeletimizi oluşturan kemikler üç çeşittir.

Uzun Kemikler : Kol ve bacaklarda bulunur.

Kısa Kemikler : Omurga, el ve ayak kemiklerinde bulunur.

Yassı Kemikler : Göğüs, kafatası ve kaburga kemikleridir.

Kemiğin dışı beyaz renktedir. Bütün kemiklerin dış yüzünü, kemik zarı (periost) örter. Bu zar ince bir zardır. Bu zarın hücreleri bölünüp çoğalarak kemiğin boyca uzamasını ve kalınlaşmasını, çatlama ve kırılmalarda kemiğin onarılmasını sağlar. Kemik zarının altında çok sert kemik dokusu bulunur. Kemik dokunun sertliğini, içindeki madensel tuzlar verir. Bu madensel maddeler kalsiyum (kireç) ve fosfordur. Uzun kemiklerin baş kısmında süngerimsi kemik dokusu ve bu dokunun içinde kırmızı kemik iliği bulunur. Kırmızı kemik iliği, kan hücreleri yaparak (alyuvar) kana verir. Kol ve bacak kemiklerinin ortasında uzun kanal bulunur. Bu kanal kemiğin direncini arttırır. Kolay kırılmasını önler. Bu kanalın içinde de sarı ilik bulunur. Burada da bazı akyuvar hücreleri yapılır. Uzun kemiklerin uçlarını kıkırdak doku örter. Esnek olan kıkırdak doku, hareket sırasında kemiğin aşınmasını önler.

İnsan İskeleti; baş, gövde ve üyeler olmak üzere üç kısımdan oluşur.

Baş İskeleti: 8 tane kafatası ve 14 tane yüz kemiğinden oluşur. Sadece alt çene kemiği hareketlidir. Diğerleri birbirine kaynaşmış ve hareketsizdir.

Gövde İskeleti: Omurga, göğüs kemiği, kaburgalar, omuz ve kalça kemiklerinden oluşmuştur. Omurga, boyundan kuyruk sokumuna kadar 33 tane omurdan meydana gelmiştir. Omurların ortasındaki boşluk bir kanal oluşturur. Bu kanalın içinde omurilik sıvısı bulunur.

Göğüs kemiği, 12 kaburga kemiğiyle omurgaya bağlıdır. iki çift kaburga göğüs kemiğine bağlı olmayıp uçları serbesttir.

Kol ve Bacaklar (Üyeler): Kollar; 1 pazı, 1 ön kol, 1 dirsek, 8 bilek, 5 tarak ve 14 parmak kemiğinden oluşmuştur. Bacaklar; 1 oyluk, 1 diz kapağı kemiği, 1 kaval, 1 baldır, 7 bilek, 5 tarak ve 14 parmak kemiğinden oluşmuştur.

Kemiklerin (dolayısıyla iskeletin) görevleri ve sağlığı

1. Vücuda destek sağlar ve biçim verir.

2. İç organları çevrenin zararlı etkilerinden korur.

3. Vücut için gerekli mineralleri depo eder. Gerektiğinde kana mineral verir.

4. Kasların ve iç organların tutunma yeridir.

5. Kaslar yardımıyla hareket etmemizi sağlar.

6. Alyuvarların ve bazı akyuvarların yapımında rol oynar.

Kemik sağlığını korumak için öncelikle dengeli beslenmeliyiz. Et, süt, yumurta, sebze ve meyveler kalsiyum, fosfor ve potasyum bakımından zengin besinlerdir. Kemiklerimizin sertleşmesi için kalsiyum mutlaka gereklidir. A ve D vitaminleri kemiklerin gelişmesi için gerekli vitaminlerdir. D vitamini eksikliği çocuklarda raşitizm hastalığına yol açarken, yetişkinlerde de kemiklerin yumuşamasına neden olur.

Eklemler ve çeşitleri

İki kemiğin birbirine bağlandığı yere eklem denir. İnsan iskeletinde üç tür eklem vardır.

Hareketsiz eklemler (oynamaz eklemler): Kafatası kemiklerinde olduğu gibi kemikler birbirine testere dişi gibi girmiş ve kaynaşmıştır.

Az hareketli eklemler (yarı oynar eklemler): Omurlar arasında olduğu gibi, az hareketli eklemlerdir.

Hareketli eklemler (oynar eklemler): Omuzda, kalçada, dirsekte, kol ve bacak bileklerinde görülen eklem çeşididir.

Eklemlerin görevleri ve sağlığı

Eklemler, etrafındaki kasların kasılmasıyla kemikleri oynatarak vücudun hareketini sağlar. Eklemlerde görülen en önemli hastalık romatizmadır. Romatizma, eklemi şişirir ve vücudun ısısını artırır. Eklemleri çarpma, vurma, düşme, ezilme gibi dış etkilerden korumalıyız. Bu tür etkiler, eklemlerde su toplanmasına neden olur. Tedavi ve dinlenmeyle su kaybolur.

Kaslar ve çeşitleri

Kaslar, kemikler ve eklemlerle vücudun aktif hareketini sağlayan yapıdır. Kas dokusu çok çeşitli uyartılara (mekanik, fiziksel, kimyasal, optik, psikolojik) cevap verebilen dokudur. Bu tepkiler kasılma ya da gevşeme şeklindedir. Kaslar, kas teli denilen liflerin birleşmesinden oluşur. Vücudumuzda renklerine ve çalışma şekline göre çizgili ve düz kas olmak üzere iki çeşit kas vardır.

Çizgili kaslar:

İskelete bağlı olduklarından iskelet kasları da denir. Beyaz renklidir. Beynin kontrolünde ve istemli hareket eder. Hareketleri hızlıdır; fakat sürekli değildir. Kalp kası çizgili kas olmasına rağmen isteğimiz dışında çalışır.

Düz kaslar:

İç organlarımızın yapısını oluşturan kaslardır. İsteğimiz dışında hareket eder. Beyaz renklidir. Omurilik soğanının kontrolünde çalışır.

Kasların görevleri ve sağlığı:

Kaslar, beyin ve omurilikten gelen sinir uyarılarıyla uyarılarak kasılma durumuna geçer. Düz kasların genelinde birkaç hücre sinir uçlarıyla bağlıdır. Diğer hücrelere uyartılar bu hücrelerden iletilir. Bundan dolayı düz kaslar yavaş kasılır. Çizgili kasların tamamı sinir uçlarıyla bağlantılıdır. Bu nedenle çizgili kaslar hızlı kasılır. Kasların sağlıklı ve kuvvetli olması için dengeli beslenmeli ve spor yapmalıyız.

Kasların görevlerini şöyle sıralayabiliriz.

a. Vücut ve organlarımızın hareketini düzenler.

b. Konuşmamıza yardımcı olur.

c. Vücudun gıda ve enerji deposudur.

ç. Soluk alış verişimize yardımcı olur.

d. Doğum olayında önemli görevleri vardır.

e. Kalbin çalışmasını sağlar, kanın vücutta dolaşmasına katkıda bulunur.

SİNDİRİM SİSTEMİ

Besinlerin parçalanarak kana geçebilecek hale gelmesine sindirim, sindirimin yapılmasını sağlayan sisteme sindirim sistemi denir. İnsanda sindirim ağızda başlar ve anüste son bulur. Sindirim organları; sırasıyla ağız, yutak, yemek borusu, mide, ince bağırsak, kalın bağırsak ve bunun son kısmında yer alan anüsle son bulur. Karaciğer ve pankreas da sindirimde görev alan çok önemli organlarımızdandır.

Temel besinlerimizden olan karbon hidratlar, yağlar ve proteinler büyük moleküllü besinlerdir. Bu besin maddelerinin kana geçebilmesi için karbon hidratların glikoza, yağların yağ asidi ve gliserine, proteinlerin de amino asitlere dönüşmesi gerekmektedir.

Sindirim, iki aşamalıdır. Besinlerin ağzımızda parçalanarak yutulabilecek hale gelmesi mekanik sindirim, besinlerdeki büyük moleküllü maddelerin enzimler yardımıyla parçalanarak hücre zarından geçebilecek hale gelmesine kimyasal sindirim denir.

Besinler, mekanik ve kimyasal sindirimden geçtikten sonra ince bağırsaktan emilerek kana geçebilecek hale gelir.

Sindirim Sistemi Organları, Yapısı ve Görevleri

Ağız ve Dişler : Ağız, sindirimin başlangıç yeridir. Ağız içinde dişler, mekanik parçalanmayı sağlar. Dişler alt ve üst çeneler eyerleşmiştir. Dişler kesici, parçalayıcı ve öğütücü özelliktedir. Parçalanma işlemine, tükürük bezlerinden salgılanan salgıların içindeki enzimler de karışarak karbon hidratların kimyasal sindirimi başlar. Dil, besinlerin tatlarının alınmasına ve onların karıştırılıp yutulmasına yardımcı olur.

Yutak: Ağızda parçalanan besinler, yutkunmayla yutak boşluğuna gelir. Yutak boşluğu iki yere açılır. Birincisi soluk borusu, ikincisi yemek borusudur. Yutulan besinler yutak boşluğuna geldiğinde soluk borusu kendiliğinden kapanır. Besinler doğrudan yemek borusuna geçer.

Yemek Borusu: 20-25 cm. uzunluğundadır.Yutkunmayla yemek borusuna gelen besinler 7-8 saniyede mideye gider.

Mide: Karın boşluğu içinde sol tarafta bulunur. Midenin içi mide suyuyla doludur. Besinler midede yaklaşık bir saat kadar kalır. Proteinlerin kimyasal sindirimi midede başlar.

İnce Bağırsak: 7-8 metre uzunluğunda 2,5-3 cm. genişliğinde bir organımızdır. Mide ile birleştiği yerde on iki parmak bağırsağı vardır. On iki parmak bağırsağı yağların kimyasal sindiriminin başladığı yerdir. İnce bağırsak, sindirim sisteminden en fazla çalışan organıdır. Kısmen sindirilmiş besinler ince bağırsağa geldiklerinde, pankreas ve safra salgılarıyla birleşerek bindirim sona erer. İnce bağırsağın iç yüzeyini genişletmek için çok sayıda parmak şeklinde çıkıntılar vardır. Bu çıkıntılara tümür (villüs) adı verilir. Sindirimi tamamlanmış besinler, tümürlerle emilerek kana karışır. Böylece sindirim tamamlanır. Kan ile besin maddeleri hücrelere taşınır.

İnce bağırsağın alt ucunda sadece sindirilmeyen besinler kalır. İnce bağırsak ve kalın bağırsağın birleştiği yerde kör bağırsak, bunun dip tarafında da apandis bulunur. Apandisin iltihaplanmasıyla apandisit hastalığı meydana gelir. Apandis karın boşluğunun sağ alt kısmındadır.

Kalın bağırsak: İnce bağırsağın alt ucundan başlar. 1,5-2 metre uzunluğundadır. İnce bağırsakta emilmeyen besin maddeleri ile posalar, burada sindirilir. Geri kalan sindirilmeyen ve emilmeyen besin maddelerinin posaları anüs yoluyla dışarı atılır.

Pankreas: 60-80 gram kütlesinde midenin altında önemli bir salgı bezidir. Çıkardığı salgılar, sindirim sisteminin ve vücudun şeker düzeyinin ayarlanmasında görev alır.

Karaciğer: Karın boşluğunun sağ tarafında bir organdır. Karaciğer birbirine bitişik üç parçadan (lop) oluşmuştur. Bir de safra kesesi vardır. Karaciğer; kan yapma, kan depolama, yağ ve protein depolama, safra üretme, şeker düzeyini normal sınırlarda tutma gibi sağlıklı bir hayat için zorunlu görevleri olan bir organdır.

Sindirim Sisteminin Sağlığının Korunması

Ağız ve diş sağlığı için her yemekten sonra dişler mutlaka fırçalanmalıdır. Dişlerle sert yiyecekler kırılmamalı, arka arkaya sıcak ve soğuk besinler yenmemeli ve içilmemelidir. Diş sağlığı için özellikle süt ve ürünleri, taze sebze ve meyveler yenmelidir.

Yüksek heyecan ve stres, yemek borusu ve midemizin kasılmasına neden olur. Mide sağlığı için besinler ağızda iyice çiğnenmeli, alkollü, asitli yiyecek ve içeceklerden kaçınılmalıdır. Aksi takdirde gastrit, ülser gibi mide hastalıklarına yakalanılabilir.

Sağlıklı ve huzurlu bir yaşam, tüm organlarımızın uyumlu ve düzenli çalışmasıyla mümkündür. Bu nedenle, sağlığımıza dikkat etmeli, ona zarar verecek yiyecek ve içeceklerden uzak durmalıyız.

Öğretmenin organların yerini sınıfa göstermesi ve öğrencilerden de göstermelerini istemesi.

Hareket ve sindirim sisteminin sağlığı için neler yapılması gerektiğinin beyin fırtınasıyla ortaya çıkarılması.

Sınıfa getirilebilirse bir kemik parçası veya iskelet sistemi modeli ve sindirim organları modeli üzerinde dersi anlatması. Bu organların ne olduğunu öğrencilere sorması.

Yeter sayıda öğrenciye “Sizce kafatası kemikleri oynamaz eklem yerine tam oynar eklemden yapılsaydı ne olurdu? Sorusunun sorulması.

Verilen doğru yanıtların pekiştirilmesi, varsa eksiklerin tamamlattırılması.

Bu aşamada yapılabilecek diğer aktiviteler olabilir.

Özetleme : Öğretmen dersin özetini kavram haritası üzerinde yapması ve daha sonra bir öğrenciden özet yapmasını istemesi.

Ödev : Dosyada mevcut bulunan kare bulmacayı öğrencilere vererek kare bulmacadaki şifre cümleyi öğrencilerden bulmasını istemesi.

Tekrar Güdüleme : Öğretmenin “Artık hareket ve sindirim sisteminizin sağlıklı olması için neler yapacağınızı biliyorsunuz. Bundan sonra yaptıklarınıza, yediklerinize, davranışlarınıza daha çok dikkat edeceksiniz” demesi.

Kapanış : Öğretmenin “Bundan sonra dolaşım sistemini işleyeceğiz” diyerek dersi bitirmesi.

III. DEĞERLENDİRME

Bu aşamada çoktan seçmeli, açık uçlu, kapalı uçlu ve çengel bulmaca kullanılarak konunu iyice pekişmesinin sağlanması.

A. Aşağıdaki soruları cevaplandırınız.

İskelet sistemini oluşturan kemik çeşitleri nelerdir? Bu kemik çeşitlerine örnekler veriniz.

Vücudumuzda kaç çeşit eklem bulunur, örnekler vererek açıklayınız?

Kas sistemi vücudumuzun neresinde bulunur?

İstem dışı çalışan kaslar hangileridir?

Sindirim nedir?

Sindirim sistemi organları hangileridir?

Sindirilmiş besinler hangi organdan kana geçer?

B. Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerlere uygun sözcükler yazınız:

Çocuklarda D vitamini eksikliğinde …………………. hastalığı meydana gelir.

Kafatası kemikleri …………………… kemiklerdendir.

Omurlar ………………. kemiklerden yapılmıştır.

Kırmızı kemik iliği …………. üretir.

İki kemiğin birbirine bağlandığı yere ………………… denir.

……………….. kaslar isteğimize bağlı olarak çalışır.

Mideden sonra gelen ince bağırsağın ilk bölümüne …………………. denir.

…………………… ağızdan sonra gelen boşluktur.

…………………….sindirimin başlangıç yeridir.

C. Aşağıdaki testte size en uygun şıkkı işaretleyiniz.

Aşağıdakilerden hangisi iskeletin görevi değildir?

Vücuda desteklik yaparak, biçim verir.

İç organları dış etkilere karşı korur.

Besinleri kana geçebilecek hale getirir.

Alyuvarların ve bazı akyuvarların yapımını sağlar.

Aşağıdaki organlarımızdan hangisi kırmızı kaslardan oluşmuştur.

Akciğer c. Kalp

Böbrek d. Bağırsaklar

Aşağıdakilerden hangisi kısa kemiklere örnektir?

Pazı kemiği c. Kaval kemiği

Leğen kemiği d. Parmak kemiği.

Aşağıdaki organlardan hangisi sindirim sistemimizde görevli değildir?

Akciğer c. Kalın bağırsak

Dil d. Mide

Kalın bağırsağın görevi hangisidir?

Safra salgılamak.

Suyu emerek sindirilmemiş besin artıklarını vücuttan dışarı atmak.

Proteinlerin sindirimine yardımcı olmak.

Boşaltıma yardımcı olmak.

Aşağıdakilerden hangileri sindirim sistemi organlarıdır?

1. Mide 2. Kalp 3. Pankreas IV. İnce bağırsak

a. 1,2,3 b. 3, 4 c. 1,3,4 d. 1,4

Aşağıdakilerden hangisi karaciğerin görevi değildir?

Kan yapma c. Safra üretme

Kan depolama d. Tükürük salgılama

D. Aşağıdaki çengel bulmacayı çözünüz.

ÇENGEL BULMACI

10

Sorular:

Vücudumuzun çatısını oluşturan iç organlarımızı koruyan kemik dokuya ne ad verilir?

Kemiklerin birbirine bağlandığı yere ne denir?

Kürek, kafatası, kalça ve kaburga kemikleri hangi tip kemiğe örnektir?

Kol ve bacak kemiklerinin ortasındaki uzun kanalın içinde bulunan ve gerektiğinde kan hücresi yapan kısma ne ad verilir?

Besinlerin parçalanarak kana geçebilecek hale gelmesine ne denir?

Dişlerin üzerini örten sert dokudan yapılmış tabakaya ne ad verilir?

Sindirim sistemimizde ağızdan alınan besinleri mideye taşıyan kısma ne denir?

Karaciğerde üretilen ve gerektiği zaman on iki parmak bağırsağına gönderilen salgıya ne ad verilir?

İnce bağırsakta sindirilmeyen besin maddelerinin sindirildiği ve sindirilmeyenlerin dışarı atıldığı kısım hangisidir?

İnce bağırsakta sindirilmeyen maddelerin dışarı atıldığı kısma ne ad verilir?

İskelet

Oynar eklem

Sindirim

Mide

Kemik

Kıkırdak

Ağız

Karaciğer

Eklem

Düz kas

Mine

Pankreas

Kaş

Kiriş

Dil

Apandis

Periost

Raşitizm

Yemek borusu

anüs

Yukarıdaki kelimeler bulmacanın içerisine sağdan sola veya yukarıdan aşağı yerleştirilmiştir. Bulduğunuz kelimelerin üstünü karalayarak şifre cümleyi bulunuz.

T.C.

MARMARA ÜNİVERSİTESİ

ATATÜRK EĞİTİM FAKÜLTESİ

FEN BİLGİSİ ÖĞRETMENLİĞİ

ÖZEL ÖĞRETİM YÖNTEMLERİ –II DERSİ

ÖDEV DOSYASI

HAREKET ve SİNDİRİM SİSTEMİ

DANIŞMAN

Doç. Dr. Hale BAYRAM

HAZIRLAYAN

Burhan ÇEVİKBAŞ

9836134

4-B

İstanbul, Aralık – 2001

10

Kategori: E?itim


Rasgele...


Destekliyoruz arkada - arkadas - partner - partner - arkada - proxy - yemek tarifi - powermta - powermta administrator - Proxy