Egıtımde Iletısım Ve Etkılesım
12 Temmuz 2007
EGITIMDE ILETISIM ve ETKILESIM
Egitim sisteminde iyi bir egitimci olabilmek için iletisim sürecini çok iyi bilmek gerekir. Ögretme ve ögrenme sürecinde de bir egitimcinin bir konuyu etkili bir sekilde ögretebilmesi için ögrencileri ile saglikli iletisim kurmasi, ayrica ögrenciler arasinda da saglikli iletisim kurulmasina rehberlik etmesi gerekir.
Egitimde iletisim sürecinin isleyisinde kaynak ögretmen, alici ögrencidir.
Iletisim çagi olarak da adlandirilan 20.yy. da iletisim biliminde büyük gelismeler olmus, bu bilim tek bir bakis açisi olmaktan öte, iliskilendirildigi birçok alanin ayrilmaz bir parçasi olma özelligi kazanmistir. Iletisim biliminin kapsami da ilgili çalismalarin artmasi ile daha da genislemistir.
Iletisimin bu çok boyutlu yapisi kavramin tek bir taniminin yapilmamasina neden olmustur. Ögretim ortaminda ögrenciler ve ögretmenler birbiriyle sözel ya da sözel olmayan yollarla iletisim veya etkilesimde bulunurlar.
Ögretimin etkili olabilmesi, iletisim süreçlerinin iyi isletilmesine baglidir. Bu da iletisimin. iletisim becerilerinin ve iletisim örüntülerinin iyi anlasilmalarini gerektirmektedir. Asagida bu noktalar ele alinmaktadir.
Iletisim süreci sematik olarak söyle gösterilmektedir
Sekilde de görülecegi gibi her iletisimde mesaji ileten bir kaynak vardir. Kaynak mesaji kodlayarak gönderecegi sekle sokar. Uygun bir kanal yardimiyla mesaj aliciya gönderilir ve alici onu çözümler.
Sinif ortaminda çok yönlü bir iletisim söz konusudur. Bazen bir ögrenciye gönderilen mesaj bir baska ögrenci üzerinde daha etkili olabilir. Ayrica ögrenci-ögrenci iletisimi de çok yogundur ve bu ayni anda birçok duygu ve düsünce harekete geçtigi için dersin akisini etkiler.
Kuskusuz her zaman mesajlar gönderildigi gibi anlasilmaz. Sik sik yanlis anlamalar ortaya çikabilir.
Örnegin, ögretmenin görüsünü almak ya da konusma firsati vermek için soru yönelttigi bir ögrenci, ögretmenin kendisini küçük düsürmek için soru sordugunu düsünebilir.
Bu durum,
kaynagin duygu ve düsüncelerini uygun iletisim biçimine çevirememesi,
dogal davranmamasi,
alicinin gönderilen mesaji çözümleyememesi vb.
nedenlerden kaynaklaniyor olabilir.
Bu, taraflarin etkili iletisim becerilerinden yoksun olmasi demektir.
ETKILI ILETISIM BECERILERI
Etkili iletisim becerilerinin basinda etkili konusma becerileri gelmektedir.
Etkili konusma ise
bakislar,
ses tonu,
konusma hizi,
sesin yüksekligi,
konusma sirasindaki tavirlar vb.
birçok etkenden etkilenir.
Etkili bir Konusmada Yapilmasi ve Yapilmamasi Gerekenler
Konusma için bir amaç seçiniz.
Ne söyleyeceginizi hazirlayiz ve planlayiz.
Endiselerinizi, cosku ve göz iletisimi ile yok ediniz.
Sözcükleri degil düsüncelerinizi düsününüz.
Sesinizin yüksekligini ayarlayarak otorite kurunuz ve günlük konusmadan daha agir bir tonda konusunuz.
Ayrintilara girmeyiniz. Vurgulamak istediginiz noktalari netlestiriniz.
Dinleyicilere tepegöz, saydam, not vb. bakabilecekleri malzemeler saglayiniz
Bütün rahatsiz edici tavirlardan kurtulunuz.
Gösteristen kaçininiz.
Dinleyiciye dinleme disinda yapabilecegi bir seyler sununuz.
Somut ve sinirli olunuz. Ana noktalari örnek ve gözlemlerle güçlendiriniz.
Kaynak: Davies (1981)
Etkili konusmanin yani sira Schmuck ve Schmuck (1983), empati kurmanin etkili bir iletisimin temeli oldugunu belirtmektedirler. Empatinin artmasi saldirganligin azalmasi demektir.
Bu düsünceden hareketle Schmuck ve Schmuck (1988), kaynak ve alici durumundaki kisilerin saglikli diyaloglar kurma araci olarak kullanabilecekleri su becerilerin ögrenilmesinde yarar görmektedirler
Alma Becerileri Gönderme Becerileri
Düsünceler Düsünceleri kendi sözler ile ifade etme Net açiklamalar yapma
Davranislar Digerinin davranisini betimleme Kendi davranisini betimleme
Duygular Izlenimleri kontrol etme Duygulari tanimlama
Alma Becerileri :
Düsünceleri Kendi Sözleriyle Ifade Etme; baskalarinin söylediklerinin, kisinin kendi ifadeleriyle anlatilmasidir.
Digerinin Davranisini Tasvir Etme ; alicinin, kaynagin davranislarini yarim kalmadan, arkasindakileri ön plana çikarmadan tanimlamasidir.
Örnegin, ögrenciye “dersin basindan beri konusulanlari dinlemeyip elindeki dergiyi okuyorsun” demek yerine “zaten hiç dersi dinlemezsin” demek bizim onunla ilgili yargimizi da içermektedir.
Izlenimleri Kontrol Etme,alicinin karsidakinin duyussal durumunda neler algiladigini tanimlamasidir.
Örnegin, ögretmenin ögrenciye”bugün üzgün görünüyorsun, canin bir seye mi sikildi?” biçiminde soracagi bir soru onu suçlamaktan çok onu anlamaya çalisiyor oldugunu göstermektedir.
Gönderme Becerileri :
Net Açiklamalar Yapmak, bir baskasina mesaj göndermedeki en önemli beceridir. Bir açiklamanin alici tarafindan kendi ifadeleriyle özetlenebilmesi onun netligini yansitir.
Kendi Davranisini Betimleme, kaynagin belli bir durumda nasil davrandigini açiklamak içindir. Bunun birincil amaci kendisiyle ilgili bilgi vermek, ikincil amaci ise, baskalariyla empati kurmaktir.
Duygulari Tanimlama, belki de en az kullanilan iletisim becerisidir. Duyussal mesajlarin gönderilmesiyle ilgilidir.
Dönüt (Geribildirim) ise, karsilikli bir süreçtir. Bir kisinin digerinin davranisinin etkileriyle ilgili mesaj göndermesidir.
Schmuck ve Schmuck’un (1988) saptadigi etkili iletisim becerilerinde taraflarin
net olmasi,
kendisinin ve karsisindakinin davranislarini tasvir etmeye çalismasi dikkati çeken özelliklerdendir.
Bu özellikler Anderson’in (1991) sinifta etkili iletisimin kurulmasi için getirdigi önerilerde de yer almaktadir.
Anderson önerilerini
a)Bilgi verme ve açiklama yapma
b)Soru sorma
c)Dönüt
olmak üzere üç boyutta toplamistir.
Anderson’in (1991) önerileri söyle özetlenebilir:
1.Ögrencilere sunulan bilgi ve açiklamalar net ve anlasilir olmalidir.
Bunun için su teknikler kullanilabilir:
Dersin genel bir çerçevesini çiziniz, konunun ayrintilari ya da önemsiz noktalari üzerinde odaklasmak yerine genis bir resmini çiziniz.
Gerektigi zaman özellikle zor kavramlari açiklarken tekrarlama yapiniz.
Konuyu dagitmaktan kaçininiz ve konuya odaklasiniz.
Zaman zaman sorularla ya da bazi isler yaptirarak ögrencilerin anlama düzeylerini saptayiniz
Ana noktalari açiklarken çesitli örnekler veriniz ve ögrencilerin soyut kavram ve düsünceleri anlamalarina yardim ediniz.
Öğrencilere önemliyle õnemsizi ayrinti etmeyi ögretebilmek için nerelerin önemli oldugunu söyleyiniz.
Açiklamalarinizda net terimler kullaniniz.
Yeni ögrenilenlerle öncekilerin iliskilendirilmesine yardim edecek net kavramlar kullaniniz.
2.Hem gösterip hem açiklamak yalniz birisini yapmaktan daha iyidir.
3.Sinifta soru sormanin iki ana amaci ögretmenler tarafindan iyi anlasilmali ve bu iki amaca uygun soru sorma teknikleri kullanilmalidir.
Soru sormanin amaçlarindan biri;
a)ögrencilerin anlayip anlamadigina bakmak, digeri ise,
b)ögrenciyi düsünmeye sevk etmektir.
4.Ögrencilere cevaplariyla ilgili dönüt verilmeli ve yanlislar düzeltilip dogrular pekistirilmelidir.
SÖZEL OLMAYAN İLETİŞİM
Buraya kadar daha çok sözel iletisim süreçleri üzerinde duruldu. Ancak iletisimin sözel olmayan yönü de vardir.Sözel olmayan iletisim beden diliyle yürütülür.
Örnegin, bir ögrencinin yaptigi bir konusmadan sonra ögretmenin gözlerinin parlamasi bir begeni ifadesidir.
Bir seyi önemseyip önemsemedigimizi, sikilip sikilmadigimizi, yorgun olup olmadigimizi beden diliyle anlatiriz. Sözel olmayan, iletisim ögrenme-ögretme süreçlerinde de önemlidir.
Taraflarin,
birbirine yakin durup durmamasi,
vücutlarinin durusu,
yüz-göz ifadeleri ve jestleri,
sözel mesajlara anlam katar ya da anlami karistirir.
Davies’in (1981) ögrenci ve ögretmen arasinda yer alabilecek sözel olmayan iletisime verdigi õrnekler asagidaki çizelgede yer almaktadir.
Ögretimsel Ortamlardaki Beden Dili Örnekleri
Anlam Örnek Davranislar
1.Dinlemeye Açiklik basi ve vücudu öne egmek
2.Dostça Duygular sik sik gülümseme
3.Onaylama saçini oksama
4.Derin Düsünme burnunun üst kismini kasima
5.Düs Kirikligi ellerini birbirine vurma
6.Üstünlük parmagiyla isaret ederek konusma
7.Oyalama gözlük temizleme
8.Uzak Durmak Isteme elini kasina koyma, basini alçaltma
9.Etkilesimi Kesme konustuklari insana bakmama
Kaynak: Davies (1981),
EGITIMDE ETKILESIM
Etkilesim birbirini karsilikli etkileme sürecidir. Bu süreç, egitimde bireyin çevresiyle ve diger bireyle sürekli etkilesim içinde oldugunu ortaya koyar.
Sinif içi etkilesim süreci, ögrenme yasantilarinin kazanilmasinda ve ögretim hizmetinin niteligini arttirmada en önemli faktörlerden biridir. Sinif içi etkilesim sürecinde, ögretmen-ögrenci iliskileri incelendiginde her sinifin ögrenmeyi olumlu ve olumsuz yönde etkileyecegi bir havasi ve iklimi bulunmaktadir.
Sinif atmosferi,
ögretmenin izledigi ögretme yaklasimi yöntemi ve teknigi ile
kullandigi araç-gereç ve
izledigi iletisim sanati ile saglanir.
Iletisim sanatini basariyla uygulayabilmek de etkilesimin yönüne baglidir.
SINIF YÖNETIMI
Sinifin iyi yönetilmesi, egitimde basarili olmak için ilk adim olarak kabul edilir.Bu nedenle ögretmenin liderlik rolü ön plana çikmakta ve grup dinamizmini bilmesi önem kazanmaktadir.
Bu baglamda yönetim ile ögretim birbiri ile baglantili olmaktadir. Bir bakima sinif yönetiminde basarili olanlar genellikle iyi ögretmen özelliklerini tasimaktadirlar.
Ögretmenlerin egiticilik özelligi kadar yöneticilik özelliklerinin de gelistirilmesi önem kazanmaktadir. Sinif yönetimi konusunda gelistirilmis ilkeler ögretmenin grup yönetimi basarisina katki saglayici olabilir.
Ayni sekilde
ögrenme etkinliklerinin düzenli bir sekilde planlanmasi,
sinif içi kurallara uyulmasi ve
siniftaki isleyisin açik seçik belli olmasi da
ögretmenin sinif yönetimine katki getirebilir; dogabilecek disiplin sorunlarini en aza indirebilir.
Ögretmenin bireysel özellikleri,
ders verirken kulandigi stratejileri,
yöntem ve teknikleri de sinif yönetimini etkilemektedir. Ayrica;
Sosyal çevreyle uyum
okul aile arasindaki isbirligi,
sinifin fiziki kosulu ve sinifta yaratilan atmosfer de sinif yönetimini etkileyen faktörler arasinda yer almaktadir.
Ögretim etkinliklerinin düzenli bir sekilde planlanmasi sinif içinde çikabilecek olaylari ve istenilmeyen ögrenci davranislari için önceden önlem alinmasini saglayabilir. Sinif içinde uyulacak kurallarin önceden saptanip ögrencilere ögretilmesi de istenilmeyen ögrenci davranislarinin ortaya çikmasina engel olabilir.
Sinif yönetiminde disiplin anlayisi kati kurallarin uygulanmasindan çok bilgiye, sevgiye dayali olmalidir. Diger bir anlatimla, ögretmen sinif içinde disiplini, bilgisiyle, ögrenciye sevgi göstermesiyle ve ona saygi duymasiyla kurmalidir.
SINIF IÇI ILETISIM
Çogu kez farkinda olmadan bizimle konusan kisinin,
mesaji iletmek için seçtigi sözcüklerin türüne,
konusma hizina,
araya koydugu mesafeye,
ses tonuna,
suskunluk sürelerine ve
beden diline dikkat ederek,
sözcüklerin arkasindaki duygusal içerigi de algilar ve bize gönderilen mesajlara uygun tepkiler veririz.
Sinif içi iletisimde basarili olabilmek için dikkat edilecek hususlar :
1 ETKIN DINLEME :
Bir kimsenin ilettigi sözlü mesajlarin arkasindaki, sözel olmayan mesajlari da dogru anlamaya, etkin dinleme denir. Bu beceriyi kazanmak ögretmenin ögrencisini anlamasini kolaylastiracaktir.
2- BEN DILINI KULLANMAK :
Günlük yasantimizda karsimizdakine yönelik olumsuz, kizgin duygularimizi dile getirmek için çogunlukla “sen zaten hep öyle davranirsin”, “çok anlayissizsin”gibi sen dilinin hakim oldugu ifadeleri kullaniriz.
Sen diliyle gönderilen ifadelerin,istenilmeyen davranislarin ortadan kaldirilmasinda çok az olumlu etkisi olmaktadir.
Sen dilinin kullanilmasi, ögrenenin benlik saygisini zedelemesi ve ögreten ile olan iletisimini bozmasi açisindan, olumsuz etkileri fazlasiyla gözükmektedir.
Sen dili yerine BEN dili kullanildiginda ise, ögrenciyi olumsuz olarak yargilayan mesajlar yerine, ögretenin sorun karsisindaki duygulari dile getirilir. Böylece ögrenen, dogrudan kendi kisiligine yönelik olumsuz bir yargiyla karsi karsiya kalmadigi için ögrenenle ögreten arasindaki iletisim bozulmaz. Ben dilinin kullanildigi mesajlarin etkili olabilmesi için üç ögeyi içermesi gerekmektedir.
Sorun olan davranisin açik bir tanimi yapilmalidir.
Sorun olan davranisin,ögretmen üzerindeki etkileri belirtilmelidir,
O davranisa yönelik duygulari ifade etmelidir.
3- GÖZ TEMASI :
Kisiler arasi iliskilerde, iletisim kurulan kisinin dogrudan gözlerine bakmak, genellikle “Sana ve senin anlattiklarina önem veriyorum” mesajini, sözsüz bir biçimde karsiya ifade edilisidir. Ayrica ders anlatirken ögrencilerle göz iletisimi kurma, ögrencilerin konu üzerinde dikkatlerini toplamalarini kolaylastiracaktir.
4- BEKLEME SÜRESI :
Ders anlatirken konunun anlasilip anlasilmadigini kontrol etmek ya da ögrenenlerin dikkatini toplamak için, ögrencilerden herhangi birine, sorular sorulur. Ancak sorularin yanitlanmasi için çogu kez birkaç saniye beklenir, cevap gelmeyecek olursa diger ögrenciye yönelinir. Yapilan arastirmalar cevap süresi için geçen zamanin artmasi ile verilen cevaplarin daha açiklayici ve üst düzeyde oldugunu göstermektedir.
5- KISILERARASI SOSYAL MESAFE :
Birbirleri ile iletisim kuran kisiler algiladiklari yakinlik derecelerine göre, aralarinda sosyal bir mesafe birakirlar. Araya konan mesafe arttikça, iletisim kuran kisiler arasindaki iliskinin resmilestigi görülür.
Ögretmen merkezli geleneksel egitim anlayisi bugün artik yerini ögrenci merkezli çagdas egitim anlayisina birakmaktadir. Ancak hala pek çok uygulama egitimin ögretmen merkezli oldugu ve ögretmenin ben sadece dersi mi veririm, sizin yakininiz olamam felsefesinin agir bastigi sekliyle islenmektedir. Ayrica,
Sinif Içi Iletisimi Gelistirmek Için asagidaki hususlara da dikkat edilmelidir.
1- Ögretmen konusma yetenegini gelistirmeli
2- Ders iyi sekilde planlanmali
3- Ögrencinin ihtiyaçlari, yetenek ve ilgileri degerlendirilmeli
4- Ögrencinin ilgisini dagitan durumlar ortadan kaldirilmali
5- Birden fazla duyu organina hitap eden araçlar kullanilmali
6- Zor ve komplike olan ögretim araçlari kullanilmamalidir.
Sonuç olarak ;
egitim teknolojisi verimli uygulamalar ve nitelikli ürünler elde etmek için iletisimle ilgili kuramlardan ve arastirma sonuçlarindan yararlanan, ayni zamanda da ögretme ve ögrenme süreçlerindeki iletisimi yani Egitim Iletisimini inceleyen bir disiplindir.
Kaynakça
Iletisim Bölümü
Özer, Dr. A. Kadir, iletisimsizlik Becerisi, varlik/özel5
Egitimde Iletisim Bölümü
Açikgöz, K. Ün. Etkili Ögrenme ve Ögretme. Kanyilmaz Matbaasi. 2. Baski, Izmir, 1998
Kategori: Eğitim