Isı Değiştiriciler – Genel Bilgiler

12 Temmuz 2007



ISI DEĞİŞTİRİCİLER – GENEL BİLGİLER

Giriş

Mühendislik uygulamalarının en önemli ve en çok karşılaşılan işlemlerinden birisi, farklı sıcaklıklardaki iki veya daha fazla akışkan arasındaki ısı değişimidir. Bu değişimin yapıldığı cihazlar, ısı değiştirici ve eşanjör olarak adlandırılmakta olup, pratikte termik santrallerde, kimya endüstrilerinde, ısıtma, iklimlendirme, soğutma tesisatlarında, taşıt araçlarında, elektronik cihazlarda, alternatif enerji kaynaklarının kullanımında ısı depolanması vb. birçok yerde bulunabilmektedir.

Isı değiştiricileri içinde yoğuşma ve buharlaşma gibi bir faz değişimi yoksa, bunlara duyulur ısı değiştiricileri, içinde faz değişimi olanlara ise gizli ısı değiştiricileri denir. Ayrıca buhar kazanları, nükleer santrallerde elektrikli ısıtıcılar da içinde ısı üretimi olan birer ısı değiştiricisi olmasına rağmen ayrı olarak incelenmektedir.

Genelde ısı değiştiricilerinde akışkanlar, birbiriyle karıştırılmadan ısı geçişinin doğrudan yapıldığı çoğunlukla metal malzeme olan katı bir yüzey ile birbirinden ayrılırlar. Bu tip ısı değiştiricileri yüzeyli veya reküparatif olarak adlandırılır. Dolgu maddeli veya rejeneratif olarak adlandırılan diğer tip ısı değiştiricilerinde, ısı geçişi doğrudan olmayıp, ısının önce sıcak akışkan etrafında dönmesiyle yada sabit bir dolgu maddesine verilmesiyle depo edildikten sonra soğuk akışkana verilmesiyle meydana gelir. Genel olarak reküparatif ısı değiştiricilerinde ısı değiştiricilerinde incelemeler zamandan bağımsız olarak yapılırken, rejeneratif ısı değiştiricilerinde incelemeler zamana bağlı olarak yapılır.

Pratikte çok değişik tiplerde bulunabilen ısı değiştiricileri , ısı geçiş şekline , konstrüksiyon özelliklerine , akış düzenlenmesine , akışkan sayısına veya akışkanların faz değişimlerine göre , çeşitli şekillerde sınıflandırılabilir.

Isı Değişim Şekline Göre Sınıflama

Akışkanların doğrudan temasta olduğu ısı değiştiricileri : Bu tip ısı değiştiricileri içinde farklı sıcaklıklardaki akışkanlar veya bir akışkan ile katı maddeler birbirleriyle doğrudan doğruya karıştırılır veya temasa geçirilir.endüstriyel işlemler sonucu ortaya çıkan ısının atılması için pratikte çok kullanılan soğutma kuleleri bu tip ısı değiştiricilerine iyi bir örnektir.

Akışkanlar arası doğrudan temasın olmadığı ısı değiştiricileri : Bu tiplerde ısı , önce sıcak akışkandan iki akışkana ayıran bir yüzeye veya bir kütleye geçer. Daha sonra bu ısı bu yüzeyden veya kütleden soğuk akışkana iletilir. Yüzeyli ,dolgu maddeli ve akışkan yataklı olmak üzere üç grupta incelenebilir.

Isı Geçiş Yüzeyinin Isı Geçiş Hacmine Oranına Göre Sınıflama

Bu sınıflama için ısı değiştiricilerinde b şeklinde yüzey alanı yoğunluğu adı verilen bir büyüklük tanımlanır.

b = Isı geçiş yüzeyi (m2) / Isı değiştirici hacmi (m3)

Bu tanıma göre literatürde b > 700 m2/ m3 olan ısı değiştiricileri kompakt ,b ? 700 m2/ m3 olan ısı değiştiriciler ise kompakt olmayan ısı değiştiriciler olarak göz önüne alınır. Kompakt ısı değiştiricileri ağırlıktan , hacimden kazanç sağladığı ve daha esnek bir projelendirmeye olanak sağladığı için kompakt olmayan ısı değiştiricilerine göre tercih edilir. Buna karşılık akışkanlardan en az birinin gaz olması , yüzeyi kirleten , korozif olan akışkanların kullanılamaması ve akış esnasında oluşan aşırı yük kayıplarını yenebilmek için ilave vantilatör veya pompa gücüne ihtiyaç duyulması bu tip ısı değiştiricilerinin başlıca sakıncalarıdır.

Farklı Akışkan Sayısına Göre Sınıflama

Pratikte birçok uygulamada , ısı değiştiricilerinde genellikle iki akışkan arasındaki ısı geçişi göz önüne alınır. Bununla birlikte az da olsa bazı kimyasal işlemlerde , soğutma tekniğinde , havanın ayrıştırılmasında , hidrojenin saflaştırılması ve sıvılaştırılması gibi olaylarda üç akışkanlı ısı değiştiricileri ile karşılaşılabilir. Üç akışkanla çalışan ısı değiştiricilerine kullanan bir sisteme örnek olarak , evsel ve taşıt araçlarında küçük kapasiteli , (NH3 + su) eriyikli absorbsiyonlu tesislerde , H2 gibi üçüncü bir nötr gaz kullanılarak elde edilen ısı enerjisi ile çalışan pompasız soğutma makinesi gösterilebilir. Bu tip ısı değiştiricilerinin teorik analizleri oldukça karmaşık olup tasarımları da güçtür.

Isı Geçiş Mekanizmasına Göre Sınıflama

İki tarafta da tek fazlı akış : Isı değiştiricilerinin iki tarafındaki tek fazlı akışlardaki ısı taşınımı bir pompa veya vantilatör ile tahrik edilen zorlamış yada yoğunluk farkının doğurduğu doğal olarak olabilir. Oda ısıtıcıları , buhar kazanları ekonomizörleri ve hava ısıtıcıları , taşıt radyatörleri ve hava soğutmalı ısı değiştiricileri önemli uygulamalarıdır.

Bir tarafta tek fazlı , diğer tarafta çift taraflı akış : Bu ısı değiştiricilerinin tek taraflarında zorlanmış veya tek fazlı akış varken , diğer tarafta kaynamakta veya yoğuşmakta olan iki fazlı akış vardır. Bunlara ait örnekler , termik santrallerin yoğuşturucuları , soğutma sistemlerinin yoğuşturucusu veya buharlaştırıcısı ile buhar kazanları sayılabilir.

İki tarafta da çift fazlı akış : Bir taraflarında buharlaşma ve diğer taraflarında yoğuşma işlemi olan ısı değiştiricileridir. Bunlar hidrokarbonların distilasyonunda , yüksek basınçlı buhar kullanılarak alçak basınçlı buhar elde edilmesi için kullanılır.

Taşınımla ve ışınımla beraber ısı geçişi : Özellikle bir tarafında yüksek sıcaklıkta gaz olan ısı değiştiricilerinde taşınımla ışınımla ısı geçişi bir arada görülür. Yüksek sıcaklıkta dolgu maddeli rejeneratörler , fosil yakacak yakan ısıtıcılar , buhar kazanları ve bunların kızdırıcıları ile piroliz ocakları bu tip ısı değiştiricilerine örnektir.

Akıma Göre Sınıflama

Tek geçişli ısı değiştiricileri:İki akışkanın ısı değiştirici içinde birbirine göre sadece bir kere karşılaştığı tiplerdir. Paralel , ters ve çapraz akımlı olmak üzere üç grupta incelenebilir.

Paralel akımlı ısı değiştiricileri : Bu düzenlemede ısı değiştirici içindeki iki akışkan değiştiricinin aynı ucundan girip , birbirlerine paralel olarak akarlar ve değiştiricinin diğer ucundan çıkarlar. Isı değiştirici boyunca akışkan sıcaklığının değişimi tek boyutludur. Isı değiştiricinin ısı geçişi olan cidar sıcaklığı fazla değişmediğinden , ısıl gerilmelerinin istenmediği yerlerde tercih edilir.

Ters akımlı ısı değiştiricileri : Bu tipte akışkanlar ısı değiştirici içinde birbirine göre eksenel olarak paralel , fakat ters yönde akarlar. Ters akımlı ısı değiştiricilerinde , değiştiricideki ortalama sıcaklık farkı ve etkenlik , diğer bütün akış düzenlemelerine göre daha büyüktür. Bu üstünlüğünden dolayı bu tip ısı değiştiricileri pratikte tercih edilir. Fakat ısı geçişi olan malzeme sıcaklığının değiştirici boyunca fazla değişmesi , bunun sonucu ısıl gerilmelerin artması ve imalattaki konstrüksiyon güçlükleri sebebiyle bu düzenleme bazen tercih edilmeyebilir.

Çapraz akımlı ısı değiştiricileri: Bu düzenlemede ısı değiştirici içindeki akışkanlar birbirlerine dik olarak akarlar. Yapılan konstrüksiyona göre , kanatlar veya şaşırtma levhaları yardımıyla , akışkanlar değiştirici içinde ilerlerken kendi kendileri karşılaşabilir veya karşılaşmayabilir.akışkan değiştirici içinde borular içinde akıyorsa ve bitişik kanal içindeki akışkan ile karışmıyorsa , bu akışkana karışmayan adı verilir. Tersi durumda ise karışan akışkan adı verilir.

Çok geçişli ısı değiştiricileri

Çapraz-ters ve çapraz-paralel akımlı düzenlemeler:Bu düzenlemeler genellikle kanatlı yüzeyli ısı değiştiricilerinde tercih edilir. İki veya daha fazla sayıda çapraz geçiş arka arkaya ters veya paralel akımlı olarak seri halde bağlanır. Yüksek sıcaklıklardaki uygulamalarda , ısı değiştiricilerinde ısıl gerilmeler malzemeler açısından , sıcaklığın fazla olduğu bölgelerde sıcağa dayanıklı pahalı malzemeler , diğer bölgelerde ise ucuz malzemeler kullanılarak imalat masrafları azaltılabilir.

Çok geçişli gövde borulu ısı değiştiricileri : Gövde akışkanının karıştırıldığı , paralel-ters , bölünmüş akımlı , ayrık akımlı düzenlemeler pratikte en çok kullanılan tiplerdir. Bu düzenlemeler TEMA ( Tubular Exchanger Manufactures Association ) boru sayısı arttığında sistemin etkenliği , iki akışkanın da karıştığı çapraz akımlı ısı değiştiricisine yaklaşmaktadır. Bir gövde içinde tek sayıda boru geçiş düzenlemelerinin etkenliği , çift sayıdaki düzenlemelere karşı biraz daha iyi olmasına rağmen imalat güçlükleri ve ısıl gerilmeler sebebiyle pratikte fazla tercih edilmez.

n Paralel levha geçişli düzenlemeler : Levha tipi ısı değiştiricilerinde , levhaların çeşitli şekilde düzenlenmesi ile çok geçişli akımlar elde edilebilir.

www.isidegistirici.cjb.net

Kategori: Eğitim


Rasgele...


Destekliyoruz arkada - arkadas - partner - partner - arkada - proxy - yemek tarifi - powermta - powermta administrator - Proxy