Nasıl Bir Fen Öğretimi!!!
12 Temmuz 2007
NASIL BİR FEN ÖĞRETİMİ!!!
Özet :
Bu çalışma,Fen bilgisi derslerinde işlenecek konularda ne çeşit yöntemler kullanılması gerektiğini tespit etmek üzere hazırlanmıştır.Her konuya aynı yöntemi uygulama hatası ne yazık ki günümüzde hala yapılmaktadır.İşte bu araştırma,bu hatayı ortadan kaldırmak,konulara uygun farklı farklı yöntemler uygulamak ve bu yöntemler arasından en olumlu sonucu verecek olanı bulmak amacıyla yapılmıştır.
Giriş :
Bilimin son yüzyıldaki hızlı gelişmesi,uygarlık tarihinde belki de en önemli olaydır. Bilimin bir toplumu etkilemesi için bilimsel düşünme biçiminin öğrencilikten itibaren bireylere verilmesi gerekmektedir. Öğrencilerin fen bilgisi derslerini yaparak,görerek,anlayarak öğrenmelerini sağlamak,hem dersi zevkli bir hale getirir hem de bilimsel düşünme yetilerini geliştirir.
Milli eğitimin amaçlarını tam anlamıyla gerçekleştirmek istiyorsak öğretmenlere yani bizlere-öğretmen adaylarına- önemli ve büyük görevler düşmektedir.Öğretmenlerin sürekli olarak değişen rollerinin önemi gün geçtikçe artmaktadır.Toplumumuzda geçmişten beri süre gelen bir düşünce biçimi vardır öğretmen bilginin tek kaynağı ve aktarıcısıdırama artık günümüzde bu anlayış yıkılmış yerini öğrencilere -nasıl öğrenebilirim- sorusunun cevabını buldurmak anlayışı hakim olmuştur.İşte burada öğretmenden beklenen bu yenilikler karşısında kendini geliştirebilmesi,karşılaştığı yeni problemlere akılcı çözümler bulabilmesi ve çağa ayak uydurabilmesidir.Bununla birlikte öğretmenler Fen bilimleri eğitiminde de önemli sorunlarla karşı karşıya kalmıştır.1983 yılında “bir ülke riskte”başlıklı rapor fen bilimleri eğitiminin sorunlarının çeşitli boyutlarını açıkça sergilemektedir.Örneğin,bu rapor öğrencilerin genel fen bilgilerinin ne denli düşük olduğunu göstermiştir.Ayrıca,fen bilgisi öğretmenlerinin en son genel eğitim ve öğretim yöntem metotlarını yeterince bilmediklerini de ortaya çıkarmıştır (Baybee,1993).
Fen bilimleri dersi okullara kolay kolay girememiştir.Bunda insanlığın zor geçirdiği bilim evrimi de vardır.Doğanın içinde yaşamak zorunda olan insan,doğayı anlamaya çalışmaları sayesinde Fen bilimleri ancak 18.yüzyıldan sonra bir ders haline gelebilmiştir.İşte bu yüzyıldan sonra yani Fen bilimleri bir ders olarak okullarda öğretilmeye başlandıktan sonra okul dışı ve okulda ki öğrenimde bazı farklılıklar olduğu tespit edilmiştir.Örneğin;okul dışı öğretim ve öğrenim,metodik düşüncelere ve hazırlıklara ihtiyaç duymaz.Konular,kendiliğinden öğrencinin ilgisini çeker ve kendileriyle meşguliyete yöneltir.Okuldaki öğrenimde ise,öğrenciler konulara karşı kendiliğinden doğan bu ilgi ile yetinemez,bilinçli olarak yönlendirilmeye ve idare edilmeye ihtiyaç duyarlar.Öğretmenin bu aşamada görevi,bu yönlendirmenin veya idarenin nasıl yapılacağını keşfetmek ve hangi konulara dikkat edilmesini gerektiğini bilmektir,yani bir yöntem şekli belirlemektir.Yöntemler bazı sorunlarla meşgul olurlar :
1.Öğretmen kişiliği ile yöntem arasındaki ilişkiler ve yöntemin öğretmen kişiliğince belirlenmesi.
2.Ders ilkeleri
3.Ders bilimi,kendi tarihi boyunca çeşitli ders biçimleri,derste izlenecek yöntemler.
Yöntemlerin ne gibi sorunlar içerdiğini üç ana başlık altında topladıktan sonra,sık sık kullandığımız yöntem kavramının ne anlama geldiğini tam olarak açıklarsak konunun daha iyi anlaşılabileceği kanaatindeyim.
Yöntem Kavramı :Kelime anlamına uygun olarak genel bir ifade ile,bir amaca giden yol demektir,yani düşünülmüş ve planlanmış bir hareket biçimidir.Buna göre,ders yöntemi derste,onun amacını ve görevini emin ve en iyi yolla yerine getirmek için düzenlenmiş hareket biçimidir.
Dersin her zaman her yerde geçerli,objektif ve öğrenilebilir bir yöntemi yoktur.”Sihirli bir formül yoktur.Bütün öğretim materyallerine uygun gelecek ve her öğretmen tarafından kullanılabilecek bir metodun bulunduğunu farz etmek hatadır.Okulda herhangi bir işi yapmanın iyi netice veren çeşitli yollarından birisini seçmek ve diğerlerini terk etmek sınıf öğretmeninin en müşkül ve devamlı problemidir.Akıllı ve kabiliyetli bir öğretmen bu çeşit örneklerden kendi şahsiyetine ve felsefesine uyacak bileşik bir metot inkişaf ettirebilir.Önemli olan bütün mesleki hayatınızda çeşitli metotları incelemenizdir”(Schorling/Wingo,1965).
Her bir yöntem,farklı ders amaçları için aynı ölçüde uygun değildir.Öğretmenler ve öğrenciler öğretim yöntemlerinden söz ettiklerinde bu genel ilke çoğu kez gözden kaçırılmaktadır.Dersin amaçları belirlenmediği sürece,hangi yöntemin en iyi yöntem olduğu sorusu cevaplandırılamaz.Bireysel çalışmaya yönelimli bir ders belli amaçlar için avantajlıdır,tartışma dersi yine bir başka amaç grubu için avantajlıdır ve takrir de başka amaçlar için avantajlıdır.Bundan başka her bir yöntem içerisinde ,söz gelimi takrir yöntemi içerisinde,süreçte,stilde,teknikte ve akışda varyasyon olanakları mevcuttur.Ana yöntem kategorilerinden herhangi birisinin bir diğerine belli bir ders ya da belli bir amaç için üstün olduğu iddiası hiçbir zaman doğru değildir.Bundan da öte,öğrencilerin özellikleri-onların yaşı,zekası,motivasyonel özellikleri ve ilgili dalın içerik alanında daha önce öğrendikleri ve ortaya koydukları beceriler-dikkate alınmak zorundadır.Belli yöntemler,belli özelliklere sahip öğrencilerde daha iyi sonuçlara neden olurlarken,başka karekteristiklere sahip öğrencilerde diğer yöntemler daha iyi beceriler elde etmektedirler(Gage/Berliner ,1979).
Genel öğretim bilgisi ile ilgili kitaplarda bazen “öğretim yöntemi”, “öğretim tekniği”ve “öğretim prosedeleri (yolları)”kavramları özdeş kullanılmaktadır.Söz gelimi:”Öğretimde geniş manada kullanılan ‘metot’ terimi,öğretmenin,öğretme,öğrencinin öğrenme gayretlerini,ele alınacak konunun icaplarına,duyulan ihtiyaca,tayin olunan amaca ve türlü psiko-fizik şartlara uygun olacak tarzda teşkilatlandırmanın,en emin ve elverişli vasıtalarla çalışarak başarılı sonuçlar elde etmenin tekniğidir,tarzında tarif edilebilir”(Aytuna,1963).Bazı yazarlar da “öğretim tekniği”kavramını “öğretim yöntemi” kavramından ayırırlar.Şöyle ki,teknik,benimsenen bir yöntemin uygulanışında belirli bir işi özel biçimde yapma yolu,olarak düşünülmektedir(Alexander/Haverson,1957 belirtildiği yer: Oguzkan,1985). Antel de bir eğitim tekniğinden,bir de öğretim tekniğinden söz eder.Eğitim tekniği,öğretmenin çocuk kavramı ve buna göre onun çocuğa karşı alacağı tavırdır.Öğretim tekniği,Hakiki ve faydalanılabilir bilgiyi kazandıracak,zekayı geliştirecek bir eylemdir (Antel,1931).Görüldüğü gibi,aslında,öğretim tekniği,geniş anlamda öğretim yöntemi kavramının özel bir durumudur.Öğretim prosedesi ise, “metodun uygulanmasında kullanılan pratik vasıtalarıdır,yollarıdır”(Carrier/Ozouf,1964;Antel,1952). “Öğretmen mesela,dilbilgisi dersinde,bir kuralı öğretmek için örneklerden hareket ederek bir metot takip eder.Sonra bu kuralı çocukların anlayıp anlamadığını öğrenmek için,uygulama ödevleri verir;bir prosedeye (yola) başvurmuş olur”(Carrier/Ozouf,1964).Görüldüğü gibi,prosede (= yol) kavramı da,geniş anlamda yöntem kavramı içinde düşünülebilir.
Öğretim Yönteminin Belirleyicileri :
Özellikle Fen bilgisi dersleri gibi uygulamalara fazlasıyla yer verilecek dersler boş bir alanda oluşmaz elbette,öğrencilerin birbirleriyle olsun,öğretmenleriyle olsun sürekli bir iletişim ve etkileşim dahilinde ilişkiler biçiminde oluşur.Bu ilişkiler içerisinde farklı ve birçok faktörler etkindir ve dersin etkili olması isteniyorsa,bu faktörlere dikkate edilmesi gerekir.Ders yönteminin belirleyicilerini şu şekilde sıralayabiliriz;içeriğin özellikleri,öğrencinin özellikleri,öğretmenin özellikleri,araçların özellikleri,zaman ve dersin özellikleri…
1.Öğretim Yönteminin İçeriğinin Özelliklerince Belirlenmesi:Her eğitim içeriğinin kendine özgü bir yapısı vardır.İyi ve başarılı bir öğretmenin görevi,öğrenci ile öğretim arasında eğitici bir karşılaşma yaratmasıdır.Öğretmen bu eğitici karşılaşmayı,uygun içeriği seçimi ve planlanmış bir ders tesisi ile gerçekleştirir.Yöntemi özenle seçmelidir,içeriğin ve öğrencinin yapısına uygun olmalıdır.
2.Öğretim Yönteminin Öğrenci Özelliklerince Belirlenmesi:Şüphesiz öğretmen,okuldaki dersinde,öğrenci sınıfları halinde ders vermektedir.Fakat bu sınıflarla meşgul olurken,tek tek öğrencileriyle meşgul olmasını engellememelidir.İşte bu tek tek öğrenciler,öğretmenin dersini işlemesinde ve yöntemin seçiminde dikkat etmesi gereken çeşitli özellikleri de beraberinde getirirler.Bu özellikler şunlar olabilir:
-Öğrencinin doğumla birlikte getirdiği ve psikolojik gelişimiyle ilgili özellikler [Bu madde içerisinde öğrencinin doğumuyla beraber,büyük bir yere sahip olan ailesinden aldığı özellikler ve yetiştirilmesine bağlı olarak kendi içerisinde bulunduğu ruhsal hali yer alır]
-Öğrencinin kendi yaşadığı çevreden getirdiği özellikler [Gerek akraba çevresi gerekse arkadaş çevresinden kazandığı davranışlar]
-Öğrencinin,ders anındaki psikolojik hali [Derste öğretmenini veya başka bir arkadaşını dinlerken veya kendisi aktif olarak derse katılırken içinde bulunduğu psikolojik hal]
-Öğrencinin gelişimine bağlı olarak derslerinde gösterdiği beceri (başarı) iniş-çıkışları [Öğrencinin zaman zaman derslerinde(çalışmasına bağlı olarak) başarı gösterebilmesi veya tam tersi kötü notlar alarak başarısız olması]
-Öğrenim ile ilgili motivasyonlar [Öğretmenin öğretme aşamasında öğrencisini motive edebilme durumu]
-Dış koşulların etkileri [söz gelimi okulun durumu,öğrencinin sınıftaki oturma yeri,sınıfın kalabalık olması (En gelişmiş yöntemlerin uygulanabilmesi için öğrenci sayısının olabildiğince az olması gerekir.10-15 kişilik sınıflarda rol oynama yöntemi,gösteri yöntemi … rahatlıkla uygulanabilir),sınıfın atmosferik ortamının olumsuz olması… gibi] (Küçükahmet, 1999).
3.Öğretim Yönteminin Öğretmen Özelliklerince Belirlenmesi:Dersin işlenişi,başarısı ve yöntem seçimi aynı zamanda öğretmenin özelliklerine,onun tipine,psikolojik yapısına da bağlıdır.Bu öğretmen özellikleri şu şekilde belirtilebilir :
-Öğretmenin öz yapısından doğan özellikler:Her öğretmen kendi başına ayrı bir bireydir.Buna rağmen belli öğretmen tiplerinden söz edilebilir.Alman filozofu E.SPRANGER öğretmen tiplerini şu şekilde sıralıyor :Teorik tip,estetik tip,dini tip,ekonomik tip ve politik tip.Bu tiplerin her birisi kendi içinde değerlidir;fakat kendi içlerinde tek taraflıdırlar,tek taraflı olmalarından dolayı da dersin gerçekleştirilmesi için tehlike arz ederler.
-Öğretmenin ders anındaki ruhi hali :Tıpkı öğrencilerin ders anlarında ki ruh halleri nasıl önem arz ediyorsa,öğretmenin de dersi işlerken bulunduğu psikolojik durum önemlidir.Bu psikolojik durumu ne oranda olumlu veya olumsuz ise derste o oranda olumlu veya olumsuz işlenecektir.
-Öğretmenin yönteme yatkınlığı :Nasıl ki bir futbolcu,takımının belli bir mevkiinde oynadığı zaman kendini rahat ve mutlu hissederse,örneğin,bir sağbek oyuncusu genellikle solhafın ya da kalecinin yerinde oynamak istemezse,bazı öğretmenlerde alıştıkları bir yöntemde değişiklik yapmak istemezler.Örneğin,bazı öğretmenler sınıfta tartışma açarak ders işledikleri zaman mutlu olmaktadırlar.Bazılarına göre ise anlatım yöntemi en iyi yöntemdir.Oysa iyi bir öğretmen iyi bir iskambil kağıdı oyuncusu gibi davranmalı,elindeki her kozu değerlendirebilmelidir(Küçükahmet, 1999).
4.Öğretim Yönteminin Ders Araçlarının Özelliklerince Belirlenmesi:Dersin ve ders yönteminin belirlenmesi hususunda ders araçları da önemli bir rol oynar.Şöyle ki,
-Acaba belli ders araçları var mıdır?(Örneğin;film,deneme aletleri,mikroskop,tepegöz)
-Acaba bu araçlardan her öğrenci için yeter sayıda var mıdır?
-Bu araçlar ne zaman ve nasıl kullanılmalıdır?
İşte bu maddelere verilen cevaplara göre ders yöntemi de değişecektir.
5.Öğretim Yönteminin Zaman ve Derslik Özelliklerince Belirlenmesi 
ers yöntemi,zamana ve ders yapılan binanın,odanın özelliklerine de bağlıdır.Bilinmektedir ki,yılın,haftanın ve günün bütün saatlerinde ders yapılmaz.Sadece zaman faktörü ele alındığında,modern yöntemlerin klasik yöntemlerden daha fazla zaman gerektirdiği görülmektedir.Çünkü konuların bilimsel olarak işlenebilmesi için her konunun tam olarak incelenmesi,araştırılması,öğrencilerin aktif olarak katılması gerekmektedir.Günümüzde pek çok öğretmen klasik yöntemleri uygulamalarına neden olarak “zamanı daha idareli kullanma” ilegöstermektedir.Bununla birlikte ders yapılan binanın,odanın öyle rasgele bir bina ve oda olmaması gerekir.Odanın ve binanın büyüklük,yapı türü,ışık,sıcaklık ve gürültü durumu ders yapmayı etkilmektedir.Bu faktörler de ders yönteminin belirleyicisi olarak karşımıza çıkar(Hesapçıoğlu,1994).
Fen Bilgisi dersinin nasıl insan yaşamına girdiğini,Fen bilgisi dersinin öğretiminde çeşitli yöntemlerin uygulanması gerektiğini,yöntem kavramının ne demek olduğunu ve yöntemlerin hangi kıstaslara göre belirleneceğini kısaca özetledikten sonra,şimdi bu yöntemlerin neler olduğunu,nasıl faydaları ve nasıl sınırlılıkları olabileceğini sırasıyla inceleyelim.
Gelişme :
a.Geleneksel Nitelikli Yöntemler:(Düz anlatım yöntemi,soru-cevap yöntemi,tartışma yöntemi,gösteri yöntemi…..)
b.Bilimsel Nitelikli Yöntemler:(Laboratuar yöntemi,gezi-gözlem yöntemi,proje yöntemi…..)
Düz Anlatım Yöntemi :Bu yöntemle öğretmenler,sahip oldukları bilgileri öğrencilerine mantıksal bir sıra içinde,çok zaman harcamadan sözlü olarak anlatmaya çalışırlar.Çok zamanda doğru bilginin kısa zamanda verilebilmesini sağlayabilen bu yöntem,yalnızca söylenen sözlere dayalı olacağından,etkili ve kalıcı bir öğrenme sağlayamaz.
Faydaları:
1.Öğrencilerin çalışma yapabilmeleri için gerekli temel materyallerin sunumu ya da yeni bir çalışmayı başlangıç için faydalı yoldur.(Yeni bir çalışmaya başlarken öğrencilerin o konu hakkında biraz olsun bilgilendirilmeleri derse hazır olmaları açısından faydalı olacaktır.)
2.Bilgileri kalabalık gruplara iletmek için yaralıdır.(Kalabalık sınıfları ders süresi boyunca kontrol altından tutabilmek kolay değildir,böylelikle hem sınıfın kontrolü daha da kolaylaşacak,hem de öğretmenin konsantrasyonu bozulmamış olacaktır).
3.Öğrencilerin muhteva üzerinde organize bir görüş kazanmalarına yardımcı olur. (Örneğin; Gökyüzü ve Dünyamız adlı ünite anlatılırken öğretmenin dersin ilk dakikalarında gökyüzündeki cisimler,atmosfer,dünyamızın şekli veya gezegenler hakkında düz anlatım yöntemiyle öğrencilerini bilgilendirirse,yüzeysel olarak da olsa öğrenciler bu konu üzerinde olgunlaşabilirler).
4.Konu düzenli bir biçimde sunulacağı için zamanın iyi kullanımını sağlar.(Diğer aktivitelere fazla yer verilmeyip,sadece öğretmenin anlatmasıyla ders işlendiği için zamanı öğretmen iyi bir şekilde ayarlayabilir).
5.Oturumda sürpriz bir bilgi ile karşılaşmayacağı için öğretmene güven duygusu verir.
6.Uygulaması kolay ve ekonomiktir.(Özellikle bu madde Fen dersleri için uygulanırsa ve hemen hemen her konu ile ilgili deney yapılması gerektiği düşünülürse,araç-gereç alımı olmayacağından ekonomik olacaktır muhtemelen)…
Sınırlılıkları :
1.Dinleyiciler pasiftir.
2.Konu dinleyen için sıkıcı olur.
3.Öğrenci katılımı olmadığı için eksik bir iletişim olur.
Öğretmen
Öğrenci Öğrenci
Öğrenci Öğrenci
Öğrenci
Soru-Cevap Yöntemi :Bir konunun öğretmen tarafından sorular sorulup öğrencilerce yanıtlar verilmesi işlemine denir.
Faydaları :
1.Öğrencilerin dinleme,düşünme ve konuşma yetenekleri gelişir.
2.Öğrenciler sürekli aktiftirler
3.Öğrencilerin düşüncelerine yön verme olasılığı ortaya çıkar.
4.Öğrenciler ortaya çıkan sonuçların nedenlerini öğrenebilirler.
Sınırlılıkları :
1.Diğer yöntemlere göre daha zaman daha fazla harcanmaktadır.(Çünkü özellikle yanlış cevaplar çok fazla olursa zaman daha fazla harcanacaktır,zira zor yetişen Fen konuları için bu büyük sınırlılık getirebilir.)
2.Sorulara sürekli tam ve doğru cevap veremeyen öğrenciler zamanla kendilerine olan güvenlerini kaybedeceklerdir.
Öğretmen
Öğrenci Öğrenci
Öğrenci Öğrenci
Öğrenci
Tartışma Yöntemi :Soru sorma işlemine öğrencilerin de katılmasıyla zenginleştirilmiş bir çeşit soru-cevap yöntemi sayılabilir.
Faydaları :
1.Öğrencilerin dinleme,düşünme ve konuşma yetileri gelişir.
2.Demokratiktir.(Böylelikle öğrencilere her konuda rahat konuşabilme alışkanlığı kazandırılır)
3.Öğrenci diğer arkadaşlarının kendi görüşleri hakkındaki eleştiri ve değerlendirmelerini öğrenir.
Sınırlılıkları :
1.Oldukça büyük zaman harcanır.
2.Tartışmaları sonuçlandırmak güç olabilir.(Öğrenciler tam olarak sonuçlanmayan bir konu üzerinde yeterince iyi bilgi edinemezler.)
3.Çok kalabalık sınıflarda uygulanamaz.
4.Konuşmalar amacından sapabilir.
Öğretmen
Öğrenci Öğrenci
Öğrenci Öğrenci
Öğrenci
Gösteri (Demonstrasyon) Yöntemi :Göstererek öğretme yöntemidir.Öğretmen,bir işlemin nasıl yapılacağını,gösteri yaparak öğrencilerin çeşitli duyu organlarına hitap eder,bilgi ve beceri kazandırır.
Faydaları :
1.İyi bir gösteri öğrencilerin dikkatini çeker
16.Ekonmiktir,sadece gösteri yapanın materyale ihtiyacı vardır.
3.Özellikle becerileri geliştirmede yararlıdır.
4.Öğrenci materyalle bir işleme başlamadan önce işlemin gösterisi tehlikeyi azaltır.(Özellikle Fen laboratuarlarında bu husus çok önemlidir)
Sınırlılıkları :
1.Çok fazla planlama ve hazırlık yapılması gerekir.
2.Zaman fazla harcanır.
3.Kalabalık sınıflarda ya da çok küçük nesnelerle tam olarak uygulanamaz
Laboratuar Yöntemi :Fen bilimleriyle ilgili konuların laboratuarlarda öğrencilerce yapılan çeşitli deneylerle öğretilmesidir.
Faydaları :
1.Öğrenciler aktif olarak katılır.(Deneyleri kendileri yaptıkları için daha iyi anlar ve direk konuyla iç içe olurlar)
2.Öğrencilerin sorumlulukları gelişir.
3.Sağlanan araç ve gereçlerle öğrenciler Fen bilimleriyle ilgili davranışlar kazanırlar.
4.İlgiyle öğrenme ve güdülenme sağlar.
5.Öğrencide var olan gözlem, inceleme ve araştırma yeteneği, bilinçli, dikkatli ve bir plana göre yaptırılırsa, öğrencide var olan yetenek zamanla gelişir.Gözlediği varlıklar ve olaylar hakkında doğru algılar kazanır(Avcu,1998).
6.Kitaba bağımlılıktan ve sınıf ortamından kurtarır, daha kalıcı yaşantılar sağlar(Katılan duyu organlarının fazlalığı sayesinde, öğrenilen bilginin kalıcılığı da artar) (Avcu,1998).
Sınırlılıkları :
1.Konunun anlaşılması için gerekli materyal bulunmayabilir.
2.Harcanan emek,enerji ve zamana değmeyebilir.
Proje Yöntemi :Öğrencilere ,öğretilecek konuyla ilgili bazı inceleme ödevleri verilir,bu inceleme ödevlerini alan öğrenciler verilen süre dahilinde inceleme ve araştırma yapmaya başlarlar.Sonunda hazırlığını tamamlayan öğrenciler yazdıkları raporları sınıfa sunarlar.
Faydaları :
1.Bilimsel inceleme denemesinin nasıl yapılacağı öğrenilir.
2.Öğrenciler,yaparak,inceleyerek ,yaşayarak bilgi edinirler.
3.Öğrencilerin kendilerine güven yetileri gelişir.
4.Boş zamanlar yararlı etkinliklerle doldurulur(Küçükahmet,1999).
Sınırlılıkları :
1.Zaman yönünden ekonomik değildir.
2.Öğrenciler arasında aynı seviyeyi yakalamak zordur.(Çünkü her öğrenci ayrı ayrı konular üzerinde çalışacak ve o konu üzerinde daha fazla bilgiye sahip olacaktır,diğer biri o konu üzerinde daha az bilgili olacaktır)
Gezi-Gözlem Yöntemi :Sınıfa getirilemeyen ya da getirilmesi zor olan nesneleri,araçları ve olguları yerinde inceme yöntemidir.
Faydaları :
1.Öğrenciler ilk elden beceri kazanırlar.
2.Öğrencinin pek çok duyusuna ulaşılabilir.(Gezi yapılan yere gidildiğinde gerek görme,gerek koklama,gerek duyma olarak pek çok duyu organı faaliyete geçer,böylelikle daha somut bir öğrenme gerçekleşir)
3.Okul-çevre ilişkisi gelişir.
4.Kullanım sahası fazladır.
Sınırlılıkları :
1.Yasal sorumluluğu fazladır
2.Disiplini sağlamak oldukça güçtür.
3.Gidiş-gelişler pahalıya mal olur.
4.Belirli bir süre ayırmak zordur,çok zaman alır.(Küçükahmet,1999).
Bulgular :
Sivas ilindeki ilköğretim okullarında 38 öğretmenle yapılan anket sonucunda;
1.Fen bilgisi derslerinde işlenen çevre konusunda öğretmenlerimiz en çok gezi-gözlem yöntemini kullanırken,en az problem çözme yöntemini kullanmaktadırlar.
2.Canlılar konusunda en çok düz anlatım yöntemi,en az da problem çözme yöntemi kullanılmaktadır.
3.Madde konusunda en çok soru-cevap yöntemi,en az gezi-gözlem yöntemi kullanılmaktadır.
4.Isı konusunda en çok soru-cevap yöntemi kullanılmakta,gezi-gözlem yöntemi de hiç kullanılmamaktadır.
5.Ses konusunda en çok soru-cevap yöntemi,en az gezi-gözlem yöntemi kullanılmaktadır.
6.Elektrik konusunda en çok deney tekniği ve laboratuar yöntemi,en az gezi-gözlem yöntemi kullanılmaktadır.
7.Işık konusunda en çok soru-cevap yöntemi,en az okuma yöntemi kullanılmaktadır.
8.İnsan ve Bilim konusunda en çok soru-cevap yöntemi ve düz anlatım yöntemi,en az iş yöntemi kullanılmaktadır.
9.Gökyüzü ve Dünya konusunda en çok okuma yöntemi,en az problem çözme yöntemi kullanılmaktadır.
10.Sağlığımız ve Biz konusunda en çok düz anlatım yöntemi ve okuma yöntemi kullanılmakta,keşfetme yöntemi de hiç kullanılmamaktadır.
11.Kuvvet,Hareket,Enerji konusunda en çok problem çözme yöntemi,en az gezi-gözlem yöntemi kullanılmaktadır.
Bir başka araştırmacının yaptığı araştırmada ise,ilköğretim okulları IV. sınıf Fen bilgisi programına göre hazırlanmış kısa cevaplı ve çoktan seçmeli test maddelerinin psikometrik özelliklerinin incelenmesi amaçlanmıştır.
12. Kısa cevaplı ve çoktan seçmeli sorulardan oluşan testler konu kapsamını temsil eden 52 hedef davranış göz önüne alınarak hazırlanmıştır.Hazırlanan testlerin denkliğinin denetlenmesi için üzerinde hedef davranış,çoktan seçmeli ve kısa cevaplı soruların yer aldığı bir derecelendirme ölçeği kullanılmıştır.Ortalama güçlük yönünden kısa cevaplı testin çoktan seçmeli testten daha zor olduğu;madde ayrıcılık güçlerinin ortancaları arasında manidar bir fark olmadığı;testlerin KR-20 güvenirlik ve bir dış ölçüte göre geçerlik katsayıları arasında manidar bir fark olmadığı görülmüştür(Ünal,1997)
Sonuç ve Öneriler :
Dünyada ki son gelişmelerin kaynağının Fen bilimlerindeki gelişmeler olduğu yadsınamaz.Bununla birlikte Fen bilimlerinin de temelini genel olarak laboratuar uygulamaları oluşturmaktadır,ana öğretim yöntemi de gözlemler ve deneylerdir.Fakat elbette bu yöntemlerin dışında diğer yardımcı yöntemlerde kullanılmalıdır.Mesela gelişen teknolojiyle birlikte yeni öğretim yöntemleri geliştirilmiştir.Alta Vista Forum ismi verilen öğretim;bir elektronik konferans sistemidir.Öğrencilerin ve öğretmenin sınıf tartışmalarının ve ödevlerinin yayınlanması için kullanılmıştır.Bir diğeri Tapped In(Teacher Professional Developmental Institute)dir.Burada ise öğrencilerin meslek içi eğitimde kullandıkları bir alandır.Burada amaç K-12 öğretmenleri ve eğitimciler arasında elektronik topluluk yaratmaktır.
Araştırma sonucunun günümüz öğretmenlerine ve öğretmen adaylarına derslerini işlerken nasıl bir yol izleyeceği hususunda bir çeşit kılavuz olacağı önerilmektedir.Önemli olan konuyu yıllardan beri alışılagelmiş,aynı ve klasik yöntemlerle değil;yeni,modern ve farklı yöntemlerle öğrenciye aktarabilmektir.Burada uygulayıcı ve yönetici konumda olan öğretmenlere önemli görevler düşmektedir.
Kaynaklar :
1.KÜÇÜKAHMET,Leyla;Öğretimde Planlama ve Değerlendirme,Alkım yay.,10.baskı,2001
2.KÜÇÜKAHMET,Leyla;Eğitim programları ve Öğretim,Gazi kitabevi,8.baskı,1997
3.HESAPÇIOĞLU,Muhsin;Öğretim İlke ve Yöntemleri,Beta yay.,3.baskı,1994
4.Açıköğretim Fakültesi;Fen Bilgisi Öğretimi ders Kitabı
5.ÇATALOĞLU,Erdat;Fen Bilgisi Öğretmenleri tarafından Algılanan fen bilimleri Eğitiminin Ana Amacı-Pennsylvania State University;BAYBEE,R.W.Reforming Science Education Social Perspective and Personal Reflections,Teachers College,Colombia University,New York,NY 10027 SCHORLING,R/WINGO,G.M,1965
6.AVCU,Fatih Mehmet;İnönü Üniversitesi-Kimya Öğretmenliği-Tez Araştırma,1998
7.ÜNAL,Zafer;Eğitim Bilimleri (Eğitimde Ölçme ve Değerlendirme) Yüksek Lisans Danışman :TEZBAŞARAN,A.Ata,1997
Kategori: Eğitim