1.6. Kapasite İhtiyaç Planlama
12 Temmuz 2007
1.6. KAPASİTE İHTİYAÇ PLANLAMA
1.6.1. Kapasite Nedir?
1.Toplam iş yükü hacmi
2.Mevcut ürün karakteristikleri ve çeşitleri, tesis ve donanımla, belirli bir dönem içinde gerçekleştirilebilecek maksimum çıktı düzeyi
3.İşletmenin beklenen fonksiyonlarının gerçekleştirme ölçüsü
4.Elde bulunan üretim sistemi, ürün çeşitliliği, iş gücü, fabrika şartları ve ekipman ile ulaşılabilinen en yüksek üretim miktarı olarak tanımlanabilir.
İşletmenin kapasite kapsamına, insan ve üretim araçlarından başka arazi,yapı, besleme ve atık tesisleri ile birlikte işyerleri de girer.
Kapasite nicel ve nitel olarak iki bölüme ayrılır.
Satış Satış ve Müşteri
Tahminleri Üretim Planı Siparişleri
ANA ÜRETİM PLANI
KAPASİTE
YETERLİ Mİ ?
Şekil 8: Kapalı Çevrimli MRP
Nitel Kapasite: İnsan veya üretim araçlarının sayıları, kullanım tarih ,kullanım süreleri ve kullanım yerleri ile tanımlanır.
Nicel Kapasite: İnsanın nitel kapasitesi, performansı , üretim araçlarının ve iş yerlerinin nicel kapasiteleri ise performans güçleri ile belirlenir.
Ayrıca kapasiteyi üç grupta da inceleyebiliriz:
Teorik Kapasite: Makinaların sürekli çalışmaları sonucu ulaşılacak çıktı düzeyi. Kullanılabilir Kapasite: Teorik kapasite miktarından hafta sonu ,tatil günleri, çeşitli revizyonlar nedeniyle meydana gelen duruşlar çıkarılarak bulunur. Geçmiş dönem elde edilen çıktı miktarı kullanılabilir kapasiteyi temsil eder.
Planlanan Kapasite: Hazırlanan üretim planlarının uygulanması sırasında gerekecek kapasite miktarını belirtir.
Gerçekleşen Kapasite: Üretim sonrası elde edilen çıktı düzeyini ifade eder.
Kapasite ölçümünde karşılaşılan temel zorluklar üretilen ürünlerin çeşitliliğinden kaynaklanmaktadır. Birçok üretim sisteminde kapasite zorlanılmadan belirlenebilir. Şeker üretiminde kapasite üretilen ton miktarıyla tanımlanır veya bir otomobil fabrikasının kapasitesi bir yıl içindeki üretilen otomobil sayısı ile belirlenir. Ürün çeşitliliğinin fazla olduğu işletmelerde ise kapasite tanımının hangi çeşide göre yapılacağı sorun çıkarır. Ürün veya sistem çıktıları benzerse kapasite tanımlanması ortak bir birimde yapılır. Diğer taraftan ürün yapısı karmaşık ise,ortak bir birim kullanmak verimli bir sonuç vermez. Bu gibi durumlarda,kapasite,üretimde kullanılan üretim cinsi girdilerle tanımlanır.
1.6.2 Kapasite Planlama
Kapasite ihtiyaç planlama planlanmış siparişleri MRP çizelgelerinden çıkartıp rota planlarına göre iş merkezlerine atar. Daha sonra malzeme partilerini,işçi ve makine standartlarını kullanarak kapasite yükü verilerine dönüştürür ve her iş merkezi için bütün siparişleri gösteren haftalık yük çizelgelerini hazırlar. Kapasite ihtiyaç planlama sistemi Şekil 6 deki gibidir.
Kapasite planlama ve kontrol,eldeki imkanları en iyi şekilde kullanarak,oluşan iş yüklerini dengeli bir şekilde dağıtmak olarak tanımlanabilir. Kapasite,malzeme gibi somut bir kavram olmadığından planlaması da malzeme ihtiyaç planlaması kadar açık ve kolay değildir. Ürün yelpazesi ve daha birçok etken,kapasitenin, makinelerin bir özelliği olmaktan çok,duruma göre değişen bir büyüklük olarak görünmesi gerekliliğini ortaya koymaktadır Kapasiteyi etkileyen faktörler Tablo 1de görülmektedir.
Firma yönetimi , temel olarak kapasite planlamanın şu sorulara cevap vermesini beklemektedir:
Yönetimin istediği üretim planını gerçekleştirmek için yeterli kapasite var mı?
Haftalık çalışma saati
İşçi dağılımı
Ürün Çeşidi
Fabrikaların yerleşimi ve dağılımı
Makine ayar ve arıza
Malzeme aktarma
Yerleşim Planı
Fabrikalar arası dağılım
Zamanları
Önleyici bakım
Destek sistemler
Alan
Uydu Fabrikalar
Takım/ malzeme temini
Alternatif Rotalar
Malzeme/ürün giriş/çıkış
Depolar
Kapısı
Verim
Depolama kapasitesi
Nakdiye
İşçi Kalifikasyonu
Tedarikçi kapasitesi
Taşeronların kapasitesi
Yeniden işleme
Artık- Aktarma kapasitesi
Saha hizmet kapasitesi
Yan ürün işleme kapasitesi
Yeniden işleme kapasitesi
Makine kapasitesini
etkileyen faktörler
İş merkezi kapasitesini
etkileyen faktörler
Fabrika
kapasitesini etkileyen faktörler
Firma kapasitesini etkileyen faktörler
Tablo 16: Kapasiteyi Etkileyen Faktörler
Kapasite
ekonomik olarak
değiştirilebilir mi?
Şekil 9: Kapasite İhtiyaç Planlama
Eğer yoksa, kapasiteyi istenen seviyeye çıkarmak için gerekli faaliyetler ve bunların maliyetleri nedir?
Eğer ek kapasite kullanımı söz konusu değilse mevcut imkanlarla ne kadar üretim yapılabilir?
Gelecekte iş merkezlerinin ihtiyacının maksimum kapasite düzeyini aşması söz konusu olabilir mi?
Firma yönetimi ,ancak bu sorunların cevabını aldığında kapasite düzenleme ile ilgili sağlıklı karalar verilebilir. Kapasite planlamada başarının anahtarı, kapasite ihtiyacı ile kullanılabilir kapasite seviyelerinin mümkün olduğu kadar uyumlu olmasını sağlamaya yönelik kararların önceden belirlenerek uygulanmasıdır. Birçok firmadaki başarısızlığın nedeni, bu tip kararlara duyulan ihtiyacın ,ancak üretim planını uygulamada zorluk çekildiği zaman farkına varılmasıdır.
Kapasite problemlerinin nedenleri genellikle:
1.Ana üretim programından kaynaklanan problemler,
2.Kapasite ve iş yükü verilerinin analiz edilmemesi ve gerçek kapasite ile karşılaştırılmaması,
3.Veri doğruluk problemleri,
4.Siparişlerdeki dalgalanmalar,
5.Üretim sürelerindeki artışlardır.
Kapasite planlama araçları da denen yönetim teknikleri, şekil *de görülen üretim planlama ve kontrol sürecinin adımlarına destek vermek için uygulanmakta olup planlanacak dönemin uzunluğuna göre dört gruba ayrılabilir.
Kaynak İhtiyaçları Planlama( Resource Requirements Planning )
Kaba Kapasite Planlama ( Rough Cut Capacity Planning )
Kapasite İhtiyaç Planlama( Capacity Requirements Planning )
Girdi/Çıktı Kontrolü ( İnput / Output Control )
Kapasite İhtiyaç Planlama, kapasite düzeylerini / limitlerini oluşturma, ölçme ve ayarlama işlevidir. Ana amaç üretim planlarını gerçekleştirmek için iş gücü ve makine kaynaklarına duyulan ihtiyacın belirlenmesidir. Hazır malzeme ihtiyaç planındaki kısıtların belirlenmesini amaçlar. Kapasite ihtiyacı analizleriyle, malzeme ihtiyaç planının yapılabilirliğini test eder ve kesinleştirir.
Girdi / Çıktı Kontrolü, bir iş merkezinde gerçekleşen çıktının, kapasite ihtiyaç planlamada belirlenmiş çıktı düzeyi ile karşılaştırıldığı bir kapasite kontrol tekniğidir. Gerçekleşen kapasite kullanım düzeyinin planlandığı gibi gidip gitmediğini kontrol eder.
Şekil 10: Kapasite Planlama ve Kontrolü
Kaba Kapasite İhtiyaç Planlama, bütünleşik kaynaklar veya anahtar iş bölümlerinde yoğunlaşır. Bunun ana amacı, ana üretim çizelgesinin uygulanabilirliliğini test etmektir. Kaba kapasite planlamasının ana amacı , en yüksek üretim planının başarılması için gereken kaynakların durumunu sağlamaktır. Kaynak planlama ve üretim planlama modülleri genellikle MRP II yazılımı içine dahil edilmezler ve bugün birçok şirket planlamanın bu seviyesinde tablolama programlarını kullanmaktadırlar.
Satış Üretim Firma Envanter
Tahminleri Planı Siparişleri Düzeyi
Şekil 11:Kaba Kapasite Planlaması Prosesi Akış Diyagramı
1.6.2.1 Kapasite İhtiyaç Planlama Prosesi
Planlamacı için sadece iş yüklemesi durumuna sahip olmak değil bunun mevcut kapasite ile ilişki halinde olması da çok önemlidir. Bu kapasite kullanım raporuyla sağlanır.
Kapasite ihtiyaç planlaması normal olarak, malzeme ihtiyaç planlaması çalıştırıldıktan sonra çalıştırılır. Malzeme ihtiyaç planlaması tarafından iş siparişlerinin iş yüklemesini yapmak için uygun kaynaklar mevcut olduğunda bunu doğrular.
Kapasite ihtiyaç planlaması üretim dar boğazlarını tanımlamaya, kaynak sınırlarını ve potansiyel borç siparişlerini belirlemeye yarar. Planlamacının sorumlulukları ise genel olarak şunlardır:
Çalışılan fazla saatlerin ayarlanması
İş merkezleri arasında operatörlerin transferi
Üretimin yüklenmemiş bir iş merkezine transferi
Üretimin dış bir taşerona transferi
1.6.2.2.1 Kapasite ve Kaynaklar
Kaynakları aşağıdaki faktörler tarafından sınırlanabilir:
Mevcut makine sayısı
Mevcut iş gücü sayısı
İş merkezi ve kaynak başına toplam kapasite üç elemanın kombinasyonundan oluşur.
Kaynak miktarı
İş merkezinde gün başına çalışılan saat
Kaynağın verimliliği
1.6.2.1.2 Kapasite Yönetim Stratejileri
Esnekliğin Sağlanması
Üretim kapasitesi belirli limitler içerisinde değiştirilebilir. Kapasite artışları kaynakların iyi kullanma gayretiyle sağlanabilir. Bu da üretim birimleri arasındaki kaynak transferleriyle yada bu kaynakların en iyi kullanımını sağlamakla mümkün olabilir. Geçici kapasite azaltma ise,yine kullanılmayan üretim kaynaklarının birimler arası transferleri ile gerçekleşir. Kapasite ayarlamak için şu yöntemler kullanılır:
Fason imalat yoluyla:Üretimin bir kısmının firma dışında yaptırılması dar boğaz teşkil eden işlemler için söz konusudur. Bu şekilde diğer tezgah,insan gücü gibi kaynakların kullanım oranları ve dolayısıyla üretim seviyeleri arttırılabilir. Bunun yanı sıra fason imalat miktarı,yatırım-kapasite oranını etkiler. Bu yüzden yap yada
satın al kararlarının sürekli olarak gözden geçirilip yenilenmesi gerekir.
Çalışma saatlerindeki değişikliklerle:Çalışma saatleri, vardiya ve fazla mesai uygulamalarındaki değişiklikler kapasite ayarlamasında yaygın olarak kullanılan yöntemlerdendir. Fakat ilave vardiya kararları alınırken, endüstrinin özellikleri dikkate alınarak ekonomik analiz yapılması gerekir.
1.6.2.1.3 MRP Sisteminde Kapasite Problemlerinin Azaltılması
Malzeme ihtiyaç planlaması çok seviyeli üretim kontrolü sistemlerini düzenlemek için geliştirilmiştir. MRP sistemlerinin çıktılarından biri olan yeni siparişleri serbest bırakmak için iş bilgisi çıktısı lot size kurallarına uygun olarak kapasite durumu göz önüne alınmadan dağıtılmaktadır.
Bunun için MRP sistemlerinin bu durumu kapasite etkisiz olarak tanımlanır. Bu etkisizlik kapasite problemleri için genellikle iş merkezlerindeki fazla yükleme ve az yükleme olarak tarif edilir. Bu kapasite problemlerini tespit etmek ve kapasite ihtiyaçları planlaması (CRP) yaklaşımını gelecekteki zaman periyotlarında planlanmış yükler için bir fikir sağlar.
1.6.2.1.4 Dağıtım Kaynakları Planlaması
Dağıtım Kaynakları Planlaması(DRP) esas itibariyle dağitım merkezlerinin ürün ihtiyaçlarının belirlenmesi, söz konusu ihtiyaçları karşılamak üzere dağıtım kaynaklarının en etkin ve verimli bir şekilde planlanması ve kontrol edilmesi sistemidir. Çeşitli ölçütlere göre farklı senaryoların denenmesi yolu ile en uygun çözümler elde edilerek yönetici ve kullanıcıların etkin kararlar almasına yardımcı olmaktadır.
Kategori: Eğitim