Doku: Belli Bir Görevi Yapmak Üzere Bir Araya Gelmiş Aynı Yapı Ve Şekildeki

12 Temmuz 2007



DOKU: Belli bir görevi yapmak üzere bir araya gelmiş aynı yapı ve şekildeki hücre topluluklarına DOKU adı verilir.vücutta en çok hücre kapsayan doku epitel dokudur ve vücudun dış yüzeyini ve organların iç yüzeyini örter.

Canlının organizasyonu:

hücre ›Koloni ›Doku ›Organ ›Sistem ›Organizma şeklinde olup hücreler birleşerek kolonileri,kolonilerde dokuları meydana getirir.bir veya daha fazla doku bir araya gelerek organları,organlar da sistemleri oluşturur.Sistemlerin bir araya gelmesiyle de organizma meydana gelir.

Dokular,bitki ve hayvan dokuları olmak üzere iki an grupta toplanır.

BİTKİSEL DOKULAR (İkiye ayrılır) 

BÖLÜNÜR (Meristem) Doku:

Bitkilerde bölünme yeteneği sürekli olan dokudur. Sürekli bölünerek değişmez dokuları oluşturur.Bu doku bitkinin uzamasını ve kalınlaşmasını sağlar.

1.Birincil Meristem :              

            Kök gövde ve dal uçlarında bulunur.Boyuna büyümeyi sağlar.

2.İkincil meristem(Kambiyum) :     

            Bu doku değişmez doku hücrelerinin bölünme yeteneği kazanmasıyla gelişir. Bitkinin enine kalınlaşmasını sağlar.

Meristem dokunun sınıflandırılması:

a)Bitkide bulundukları yere göre:

?apikal meristem:Kök ,gövde ve yan organların uç kısımlarında bulunan ve bu organların boyca büyümesini sağlayan dokudur.

?interkalar meristem:Sürekli dokular arasında kalan meristemdir.

?lateral meristem:Çevreye paralel bölünerek organların enine büyümesini sağlar(Kambiyum dokusu).

b)Kökenlerine göre:

?primer meristem:Embriyonik dönemdeki bölünme özelliğini,bitkinin hayatı boyunca sürdüren dokudur.Primer meristem;kök gövde ve yan organların ucunda bulunur.Bu bölgelerdeki hücreler;sürekli bölünüp çoğaldıklarından dolayı,bu noktalara “büyüme noktası” denir.

Kök ve gövdenin büyüme noktaları dıştan içe doğru dermatojen,priblem,plerom olmak üzere üç bölgeden oluşur.

?Sekonder meristem:Bazı sürekli doku özelliklerinin,hormonların etkisiyle tekrar bölünme öz. kazanmasıyla oluşan dokudur.

BÖLÜNMEZ(daimi) dokular:

            Birincil ve ikincil meristem doku hücrelerinin gelişme ve farklılaşmasından oluşur. Değişmez dokuları meydana getiren hücreler, bölünebilme özelliğini kaybeder.

Bölünmez doku hücrelerinin özellikleri:

?Bölünme özelliğini kaybetmiş,büyük hücrelerdir.Bazıları ölüdür.

?Hücre çeperleri kalındır;kalınlaşma,çepere odun özü(lignin) ve mantar özü (süberin) gibi maddelerin birikmesiyle oluşur.

?Bölünmez doku hücrelerinin kofulları büyük ve sitoplazmaları azdır.Hücreler arası boşluklar bulunur.

            Değişmez dokular yapı ve görevlerine göre gruplandırılır:

           1.Parankima dokusu(temel doku):

            Bitkilerdeki diğer doku ve organların arasını doldurur. İşlevlerine göre özümleme parankiması, havalandırma parankiması ve depo parankiması olarak üç gruba ayrılır.

Özümleme parankiması:Bitkilerin ışık alan yeşil kısımlarında yani özellikle yapraklarında bulunur.Ayrıca otsu bitkilerin gövdelerinde ve genç bitkilerin dallarında da özümleme parankiması bulunur.Fotosentez olayında rol oynayan özümleme parankiması,yaprağın mezofil tabakasında bulunur.

iletim parankiması:Özümleme parankiması ile iletim demetleri arasında bulunur.Hücrelerinde kloroplast bulunmaz.İletim parankiması fotosentez yapan dokularla iletim demetleri arasında su,madensel tuz ve organik besinlerin iletilmesini sağlar.

Depo parankiması: Bitkilerin kök,gövde ,tohum ve meyvelerinde bulunan depo parankiması besin ve su depolar.

Havalandırma parankiması:Bataklık ve su bitkilerinin kök ve gövdelerinde bulunur.Hücreleri arasında büyük boşluklar vardır.Bu boşluklarda hava depo edilir.Böylece bitkinin karbon dioksit ve oksijen alışverişi kolaylaşır.

            2.Koruyucu doku :

            Bitkilerde kök , gövde ve meyvelerin üzerini örter. Hücre çeperi kalındır. İki gruba ayrılır.

            a-Epidermis:

            Bitkinin genç bölgelerinin ve yapraklarının üzerini örten tek tabakalı bir dokudur.Üzerinde kutikula tabakası vardır.Bu tabaka kurak bölge bitkilerinde su kaybını önler.Epidremis hücreleri faklılaşarak tüyleri ve stomaları oluşturur.

            Stomalar yaprağın alt yüzeyinde bulunur. Bitkinin gaz alışverişini ve terleme yoluyla yapısındaki su miktarını düzenler.

Epidermis hücrelerinin bazıları dışarıya doğru uzayarak tüyleri meydana getirir.Tüyler çeşitli şekil ve yapılarda olup farklı görevler yapar.Tüyler kökte emme ,ısırgan otunda savunma,nanede salgılama,sarmaşıkta tutunma görevleri yapar.

Epidermis,bitkilerde su kaybını önleyici yapıya sahip olduğundan alttaki dokuların gaz alışverişini sağlamak ve terlemeyi düzenlemek için özel yapılar oluşturmuştur.Yaprak ve genç gövdedeki bazı Epidermis hücrelerinin farklılaşmalarıyla oluşan ve gaz alışverişi ile terlemeyi düzenleyen yapılara gözenek denir.

Stoma hücreleri,karşılıklı gelmiş iki fasulye taneleri gibidir.Hücrelerin birbirlerine bakan iç çeperleri kalın,dış çeperleri ise incedir.Hücrelerin arasında Stoma açıklığı bulunur.Turgor basıncına bağlı olarak Stomalar açılır yada kapanır. Stoma hücrelerini çevreleyen Epidermis hücrelerine komşu hücreler denir.Bu hücrelerde bol miktarda kloroplast bulunduğundan fotosentez yapılır.Bitkilerde Stomalar açılıp kapanarak gaz alışverişini ve su kaybını(terlemeyi)düzenler.

Stomaların yeri ve sayısı,bitkinin yaşam koşullarına ve genetik öz.göre değişir.Kara bitkilerinde genellikle yaprağın alt epidermisinde,su bitkilerinde ise yaprağın üst epidermisinde bulunur.Su kaybının yoğun olduğu kurakçıl bitkilerde Stomalar az sayıda ve derinde bulunurken nemli bitki bölge bitkilerinde ise çok sayıda ve yüzeye yakın bulunur.

         b-Periderm(mantar doku) :Çok yıllık bitkilerde ikinci yıl,kök ve gövdedeki Epidermis parçalanır.epidermisin yerini mantar kambiyumundan oluşan mantar doku(Periderm)alır.          

           3. İletim dokusu:Damarsız bitkilerin dışındaki tüm bitkilerde bulunan doku çeşididir.Kök ile yapraklar arasında madde taşınmasını sağlar.Odun ve soymuk demetleri iletim dokuyu oluşturur.iletim demetleri,yapısı ve taşıdığı maddeler bakımından odun borular(ksilem),soymuk boruları(floem)olmak üzere iki bölümde incelenir.

            a-Odun borusu (ksilem):bölünür dokudan oluşan hücreler üst üste gelerek zamanla çekirdek ve sitoplazmalarını kaybeder.Hücre çeperinde odun özü birikerek kalınlaşmalara neden olur.Hücreler arasındaki zarlar erir ve kaybolur.Böylece,kılcal boru öz.odun boruları oluşur.odun boruları trakeit denilen tüp şeklindeki hücre ve hücreler ile bu hücrelere uyum sağlamış parankima ve sklerenkima hücrelerinden oluşur.Yan borularla ilişki çok sayıda geçitlerle sağlanır.Demetler halinde bulunan odun boruları cansızdır.

Odun boruları,topraktan emici tüylerle alınan su ve suda çözünmüş tuzları yaprağa taşır.Odun borularında kökten yaprağa doğru tek yönlü taşıma gerçekleşir.

            b-Soymuk boruları(floem):

Canlı hücrelerin tek sıra halinde üst üste dizilmesiyle oluşur.İletim demetini meydana getiren hücrelerin boyları uzar,kofullar oluşur,sitoplazma ve çekirdek kenara çekilir.Hücre çeperleri tümüyle erimediği için yer yer delikler oluşur.Bu delikli yapı kalbura benzediğinden bunlara kalburlu borularda denir.Kalburlu(soymuk)boruların yanında bol sitoplazmalı,mekik şeklindeki arkadaş hücreleri de bulunur.

Soymuk boruları,fotosentez ürünü organik besinleri,yapraktan bitkinin diğer kısımlarına taşırken aynı zamanda kökte sentezlenen amino asitleri de yaprak ve diğer organlara taşır.Yani soymuk borularında iki yönlü madde taşıması gerçekleşir.Soymuk boruları canlı olduğundan taşınma hızı yavaştır.

            4.Destek doku:

            Bitkinin yapısının korunmasını sağlar. Çok yıllık bitkilerde gövdeyi dayanıklı duruma getirir.Otsu bitkilerde selüloz çeper ve turgor basıncı desteklik görevi yapar.

Bir yıllık bitkilerde destek doku bulunmaz.destek doku iki çeşittir.

Pek doku(kollenkima):Genç bitkilerin büyüyen kısımlarıyla çiçek,yaprak ve meyve saplarında,bazı otsu bitkilerin gövdelerinde bulunur.Canlı olan pek doku hücrelerinin çeperlerinde kalınlaşmalar görülür.Kalınlaşma,çepere biriken selüloz ve pektin ile sağlanır.Kalınlaşma,hücre çeperinin köşelerinde olursa köşe kollenkiması,hücre çeperinin her tarafında yayılırsa levha kollenkiması adını alır.

Sert doku(sklerenkima):Hücre çeperlerinin kalınlaşması nedeniyle sitoplazması ve çekirdekleri kaybolduğu için hücreleri ölüdür.Hücre şekillerine göre ikiye ayrılır.

Taş hücreleri:yaklaşık olarak enleri boylarına eşit olan sert doku hücreleridir.

Sert doku iplikleri:iki ucu sivri,iğ şeklindeki sert doku hücreleridir.

            5.Salgı doku:

Salgı doku hücreleri,bitkinin çeşitli dokuları arasında toplu veya tek tek dağılmış olarak bulunur.Salgı dokusu hücrelerinin sitoplazmaları bol,çekirdekleri iri,kofulları küçüktür.

Salgı dokunun oluşturduğu salgılar bitkilerde çeşitli görevler yapar:

Isırgan otundaki yakıcı salgılar,korumayı sağlar.

Böcekçil bitkilerde ki sindirim salgıları,yakalanan böceklerin sindirimini sağlar.

Bal özü,böcekleri cezbederek tozlaşmaya yardımcı olur.

Reçine ve tanin gibi antiseptik içeren salgılar,çürükçül mikroorganizmalardan korunmayı sağlar.

Sütleğende ki zehirli sağlılar,bitkini hayvanlar tarafından yenilmesini engeller.

Haşhaş ve kauçuktaki salgılar yaraların onarımını sağlar.

Kategori: Biyoloji


Rasgele...


Destekliyoruz arkada - arkadas - partner - partner - arkada - proxy - yemek tarifi - powermta - powermta administrator - Proxy