Usun İlkeleri -2
12 Temmuz 2007
Usun İlkeleri -2
AZİZ YARDIMLI
BİLMEDE DUYUSAL ETMEN
Bilgi dediğimiz herşeyde Kavramı soyutladığımızda geriye bilgi denebilecek neyin kaldığını sorgulamalıyız. Duyusal dediğimiz yan, eğer anlatıma yetenekliyse, Kavramdan başka birşeyle anlatılabilir mi? Kant kuşkuculuğu bile kendinde-Şeyi kavramın dışına, bir Jenseits’e, bir öte-yana sürmesine, Usun ona ulaşamayacağını ileri sürmesine karşın orada duyusal birşeylerin olduğunu ileri sürmez.
Felsefe Doğal Bilinç ile karşıtlık içinde durur, çünkü bu tasarımsal bilincimiz, bu gündelik bilgimiz Gerçeği bilmez, Yanlışı bilir, baştan sona tam olarak ve saltık olarak sanılarla doludur. İki kere ikinin dört ettiğini bilir ama Sayı kavramını bilmez. dx/dy oranından haberi vardır, bunu kullanır, ama sonsuz küçüklük ve bunun ilişkilerini bilmez. Noktanın parçası olmayan olduğunu, atomun bölünemez olan olduğunu da bilir, ama bu tasarımların ötesine geçerek Kavramın ne olduğunu, nasıl çıkarsandığını, nasıl tanıtlandığını bilmez. Devletten haberi vardır, ama ona ilişkin bilgisizinin değersiz olduğunu dolaysızca gösteren bir kuramlar bolluğu ile donatılıtır, ve Devlet kavramının nasıl çıkarsandığını, aile, toplum, yasa, dünya tarihi gibi başka kavramlarla ilişkilerini hiçbir biçimde bilmez. Doğal Bilincimizin bildiği herşey bir bütün olarak insanlığı bugün de tam olarak kurtulamadığı bilgisizlik ve töresizlik ve çirkinlik durumunda tutmaya yarar. Bu sonlu, tasarımsal, eksik içeriğin herhangi bir biçiminde diretmek insanın ve insanlığın, genel olarak Tinin tüm gizilliğinin tam açınımının önünde duran başlıca ve biricik engeldir. Tin özgürlüğe yürüyüşünde değişimi kendi kendisinden söküp almalıdır.
Bu bilinç bu tutucu, zayıf, yetersiz biçimi ile Felsefe yapma girişiminde de bulunur. Bu genel olarak Görgücülük dediğimiz bakış açılarına kitlenir, çünkü bilginin, kendi içeriğinin duyusal-deneyimsel kökenli olduğu yanılgısından kurtulamaz. Ona göre bilginin kökeni en sonunda düşünsel-kavramsal değil ama duyusal-algısaldır.
DUYUSAL ETMEN
Duyular kavramsal bilgi değil ama duyum iletirler.
Beş Duyu örgeni yoluyla kavramsal veriler almayışımız olgusu dolaysızca bilginin dışsal değil ama içsel bir süreç olduğunu imler.
Bilme söz konusu olduğunda, beş duyudan hiç biri ötekinden üstün değildir çünkü tümü de öznel duyumda sonlanır. Görme, işitme, koklama, tatma ve dokunma duyularının bir kavramın, bir kuramın, bir yasanın duyumunu getirebileceğini en tutarlı görgücü bile düşünemez.
Görgücü bakış açısından bilginin kaynağı olarak, giderek Kavramların kökeni olarak görülen Gözlem ya da Deneyimde duyusal etmenin ne olduğunu bildirmek kavram belirlenimlerini kullanmaksızın olanaksızdır. Duyum düşünsel değilken, bir kuramın, teoremin vb. bütün yapısı düşünseldir.
Duyum da kavramsallaştırılır, ve evrensel duyum bile kavram tarafından tikelleşitirilir, belirlenir. Duyum salt duyum olarak yoktur.
DUYUSAL ALGI
Duyusal algının şeyin imgesini, onun düşünselleştirilmiş, tasarımsallaştırılmış, kısaca öznelleştirilmiş bir biçimini temsil ettiği olgusunu Berkeley “varolmak = algılanmak” denklemi ile anlar. Varlığı duyusal olana indirgemek doğal bilincin alışkanlıklarından biridir. Varlık hiç kuşkusuz bir duyum değildir. Varlık düşüncedir.
Varlığı özdeksel olanla özdeşlemek de duyusal-bilincin bir bilgeliğidir. Özdeksel olan hiç kuşkusuz duyusal olandır, ve tüm duyum insan bedeninin özdeksel fenomenlerle ilişkisinin tinselliğidir. Ama yalnızca özdekselin değil, tinselin de varlığını yine bu aynı doğal bilincin kendisi de bilinçsizce doğrular: Tüze yasaları, töreler, ahlak ilkeleri vb., ya da devlet, sanat, ruh, inanç vb. de vardır ve üstelik özdeksel olmaksızın vardırlar.
Özdekçi Hobbes ruhun özdekselliğini ileri sürdü. Öte yandan, ruh yoktur ve salt bir addır diyen adcılık bakış açısı adın kendisinin bir ad olduğuna dikkat etmez.
Algı özsel olarak kavramsaldır. Algıda yalın duyu algısından daha fazlası vardır. İlişkiler ve bağıntıların kendileri algılanmazlar.
Duyusal-algı bir ‘bilgilenme’ yolu olarak görüldüğünde, verdiği bilgi zorunlu olarak kavramları içerir.
Duyusal-algı duyusal değil ama özsel olarak kavramsaldır. Kavramsız algı duyumdur..
Duyusal-algı kavramın kendini dışsallaştırması olduğu düzeye dek nesnesini belirler. Duyusal algının nesnesinin özsel olarak kavramsal olması kavramın iç örgütlenişine, iç bağıntılanışına bağlı olarak nesnenin de değişimini getirir.
DENEYİM bilgi kaynağı olmak bir yana, tersine kendisi kavram olmaksızın olamaz.
Deneyim sıradan bilinç için ‘kazanılan’ birşeydir, içsel değil ama dışsaldır. Bilinecek herşey deneyimlenmeli, bilinecek herşey yaşanmalıdır. Ama bu deneyim ya da yaşantı kavramın kendi iç örgütlenmesinden, ilişkilenmesinden saltık olarak soyutlanamaz. Bütün bir biçimini olduğu gibi içeriğini de tinselliğin kavramları sunarlar. Deneyimde duyusal-etmenin ne olduğu sorusu görgücü bilinç için bilinemez kalır.
Deneyim ya da duyusal-algı vb. bir yanıyla bireysel ve bir başka yanıyla evrenseldir. Anlak bu kavramsal birliği görmediği için, bireysel deneyimden evrensel olarak geçerli yasanın üretilemeyeceği sonucunu çıkarır (tümevarımın yalancı evrenseli ürettiğini kabul eder). Oysa deneyimin kendisi evrenseller tarafından biçimlendirildiği ve oluşturulduğu için, tüm sorunun yanıtı bu bağıntılar yapısının kend iç mantığında, kendi ussallığında yatar. Evrensel ilişki ya da yasa saltık kavramın işlevini anlatır ve onun etkinliği yoluyla bilinir.
Kanta göre deneyimin temelinde zorunlu olarak tamalgı, öznenin kendi kendisinin algısı yatar. Bu sezginin anlamı deneyimin kendisinin Benin kavramsal tözü tarafından belirleniyor olmasıdır. Kant öznel kategorilerin nesnel, olgusal, dışsal olmadıklarını düşünür çünkü kavramın nesnellikten, olgusallıktan ayrı bir töz olduğunu düşünür. Ama “nesnelliğin,” “olgusallığın” kendilerinin birer kavram olduklarını göremez.
Böylece deneyimin ya da duyusal-algının nesnesi görüngü ya da fenomendir. Özsel olan yan, numenal-kavramsal yan duyusal-algının eriminin ötesinde kalır. Bunun bilinci anlaktır çünkü burada algılamanın ötesinde bir düşünce işlevi yattığı açık olmalıdır.
Nesnellik ya da olgusallık kavramlarının kendilerinin kavram oldukları doğal bilinçte gözden kaçar. Bu aynı bilinç özdekten söz ettiğinde sanır ki bütünüyle onun dışında olan birşeyden, karşısında duran ağaçtan vb. söz etmektedir. Gerçekte kavramın tam olarak onun kendi bilinci olduğunun bilincinde değildir.
Doğal Bilinç felsefeye onun hakkından gelmek için girer. Kavramı bir soyutlama olarak görüp bir yana atar, somut sandığı, güvendiği, giderek kutsadığı duyusal-veri dediği öznelliklerle felsefe yapar. Doğal bilincin felsefesi duyuların bu işe uygun olmadıklarını insana onu insan yapan, onu varoluşun sonsuz anlam ve değeri yapan herşeyi yadsıyarak doğrular: Gerçeklik, Bilim, Törellik, Erdem, Güzel Sanatlar, tümü de yadsınır ve bozulurlar, ve böylece bireysel, göreli, sonlu birer tasarım alanı olarak Tinin nasıl küçük, nasıl önemsiz, nasıl değersiz olduğuna, varoluşun nasıl anlamsız ve saçma olduğuna tanıklık ederler.
Bu girişim açıkça Batı tinine aittir. Doğu tinin saati çoktandır çalmış, tüm enerjisi, tüm ussallığı, tüm dinamiği çoktandır tükenmiştir. Batı Tini öyle bir bütündür ki, orada ussal olan herşey, her idea sisteme aykırıdır, onun için gözdağıdır, ve indirgenmeli, bozulmalıdır. Batı Dizgesi bir Türe ideasında, türe kavramının olgusallaşmasında bütünüyle doğru olarak sonunu görür: Tüze insan kardeşliğinin olumsuzlanmasının, haksızlık, sömürü, düşmanlık ve saldırganlığı aklamanın bir aracı olmalıdır. Batı Dizgesi Güzellik ideasında ancak kendi çirkinliğinin ölçüsünü ve kanıtını bulur: Bu yüzden Güzel Sanatlar sözde soyut sanatlara, aslında çirkinin sanatına indirgenmelidir. Batı Dizgesi Gerçeklik kavramında kendi yanlışlığının ölçüsünü bulur. Tüm bilim, tüm felsefe gerçekliğin göreli bir duyusal-algı sorunu olduğunu göstermeye indirilmelidir.
Batı felsefeciliği edimsel olarak düşünmeden, usunu bir yana atarak tüm kavramsız enerjisini, tüm içgüsel yeteneğini Klasik felsefenin, İdealizmin hakkından gelmeye adadı. Bunda kendisi için başarılı olduğu düzeye dek Spinoza ve Descartes ve Hegel gibi ussalcılar değil ama çok iyi tanıdığımız bir usdışı düşünürler kalabalığı Batı felsefesi geleneğine aittir. Analitik düşünürler, fenomenalistler, varoluşçular, pragmatistler, olgucular, nihilistler, yararcılar, özdekçiler, postmodernistler vb.
Husserl tüm felsefe tarihini boşa çıkmış bir çaba olarak görüp felsefeyi en başından yeniden yaratmak için kollarını sıvayanlardan biriydi. Felsefede bunalımdan, tüm önceki felsefenin bilimsel-olmayan ırasından söz etti ve yeni bir temel atarak kurgul felsefe karşısında çaresiz kalan felsefeci kuşaklarının içini rahatlattı. Ama kurduğu yeni yapı tam olarak o yadsıdığı metafiziklerden biri oldu. Aşkınsal fenomenolojik yöntemi gerçekten de terimin doğrudan doğruya düşündürdüğü denli saçmadır: parantezleme, içebakış, indirgeme, askıya alma, dolaysız kanıt ve sezgi, niyetsellik, bilinç akımı, değişme yoluyla düşünselleştirme vb. tümü de aşağı yukarı bir tür mekanik laboratuarını çağrıştıran bu terimler bu yöntemin gerecidirler, ve bu gülünçlük, bu grotesk düşünme yolu bile kendi başına felsefenin modern Avrupa sahnesinde neye çevrildiğini görmek için yeterlidir.
Kategori: Biyoloji