Suyun Gerçekleri
12 Temmuz 2007
SUYUN GERÇEKLERİ
NORMAL DURUMLARDA , SAF SU (H) HIDROJEN VE (O) OKSİJEN GAZLARINDAN OLUŞUR.
DÜNYANIN %70′I SU İLE KAPLIDIR.%5′I TATLI SU OLUP , KALANI İSE DENIZ SUYUDUR. EN SAF SU YAGMUR SUYUDUR. EN SAF SU BILE ICINDE ERIMIS GAZ MOLEKULLERI (O2) OKSIJEN,(N2)NITROJEN VE (CO2) KARBON DIOKSIT TASIRLAR. ENDUSTRI KESIMINDE,
FABRIKALARIN COK OLDUGU YERDE (SO2) SULFUR DIOKSIT’DE SUYUN ICINDE BULUNABILIR.
1.1 SU PH
TUM TUZ,ASIT VE BAZLAR , BIR SOLUSYON ICERSINDE TAMAMI VEYA BIR KISMI ELEKTIRIK
TASIYAN IYONLARDIR.ASIT SOLUSYONLARI POSITIF OLARAK H IYONLARINA AYRILIR.
(HIDROJEN IYONLARI), FAKAT BAZIK OLANLAR NEGATIF KONUMUNDA OLUP,(OH)
IYONLARI SEKLINDE AYRILIR.
ESAS OLARAK TUM SULAR HIDROJEN VEYA OH (HIDROKSIL IYONLARI) HANGISI
FAZLA ISE SUYUN BAZIK VEYA ASITIK OLDUGU TESBIT EDILIR. IKISININ DENGEDE OLMASI
HALINDE SU NOTR DURUMUNDADIR.
MESALA H IYONLARININ FAZLA OLMASI BIR SUDA (CARBONIK ASIT GIBI) SOLUSYON ASITIKTIR.
OH IYONLARININ FAZLA OLMASI HALINDEDE , TUZLU SOLUSYONLAR GIBI. BU SUYUN YAPISIDA
BAZIK VEYA ALKALI SU SOLUSYONUDUR.SUYUN ALKALI VEYA ASITIK MIKTARINI OLCME ISLEMINE
BIZLER PH DEGERI DEMEKTEYIZ.
HER PH DERECESI ONDA BIR H IYONUNU KONSENTRASYONDA GOSTERIR.PH SIFIR IKEN EN YUKSEK H DEGERIDIR.PH 14 IKEN ISE EN DUSUK H DEGERIDIR.
PH 0-7 : SUYUN ASIT DURUMUDUR.
PH7:SUYUN NOTR HALIDIR.
PH7-14:ALKALI VEYA BAZIK DURUMUDUR.
1,2 SUYUN SERTLIGI:
BULUNDUGUMUZ YERE GORE DEGISEN ICME SUYUMUZDA BULUNAN DEGISKEN TUZLAR
DEGISKEN KONSANTRASYONLAR OLUSTURURLAR.TUZLARIN SUDA FAZLA OLMASI
KALSIYUM VE MAGNEZYUM URETMESINE YOL ACAR.BU TUZLARDA SUYUN SERTLIGINE YOL
ACAR.IKI FARKLI SERTLIK SOZ KONUSUDUR.
1-KARBON SERTLIGI (CH)
2-KARBON SERTLIGI OLMAYAN SERTLIK(NCH)
IKI SERTLIGIN TOPLAMINADA (TH) TOPLAM SERTLIK DENIR.
KARBON SERTLIGINE GECICI SERTLIK’DE DENIR.KARBON TUZLARI ,KALSIYUM,MAGNEZYUM
VE BIKARBONATLARININ COZUMU ILE ORTAYA CIKAR.
KARBON SERTLIGININ NASIL ORTAYA CIKTIGINI ARASTIRIRSAK?YAGMUR SUYU
SAF SUDUR. HAVA’DAN (CO2) KARBONDIOKSITI ALARAK. SUYUN ICERSINDE (CO2)
KARBONIK ASIT (H2CO3) FORMUNA DONUSUR. BU SEBEPTENDIRKI GEREK YAGMUR
SUYU GEREK ISE SAF SU PH DEGERLERI ACID DEGERLERI OLARAK VERIR.
KARBONIK ASIT 5.5 pH DEGERINE KADAR INEBILIR.YAGMUR SUYU KARBONIK ASITI
ICERSINE KALSIYUM VE MAGNEZYUMU KAYA VE TASLARDAN ALIR.
YAGMUR SUYUNDA BULUNAN KARBONIK ASIT, COZUNMEYEN KARBONATLARI SUYUN
ICERSINDE OLUSTURUR.
YUKARIDA GORULEN FORMULDE OK IKI YONLU OLUP, SU KARBONIK ASITI ALIP
KALSIYUM KARBONAT ,BIKARBONAT SOLUSYONU HALINE GECER.KARBONIK ASIT
KARBONDIOKSIT GAS HALINDE SUDAN CIKARAK OLUSUR.KARBONIK ASIT SUDAN GIDISI
KARBON DIOKSITIN SUDAKI GAZ HALIDIR.
SONUC OLARAK KARBON SERTLIGI SUDAN COZUNMEYEN KARBONAT SEKLINDE OLUR.
BUNADA GECICI SERLIK ADI VERILIR.
SICAKLIGIN ARTMASI ILE KARBONIK ASIT SUDAN KACAR.SUYUN SICAKLIGI ILE SUYUN
ICERSINDE GAZLARIN YOK OLMASI ,ERIME KUVVETI AZALIR.
BU YUZDEN YUZME HAVUZLARI ILK SU DOLUMUNDA YUKSEK KARBON SERTLIGI OLAN
SULARLA DOLMASI HALINDE VE COK SICAK MAHALLERDE SUYUN SICAKLIGI ARTMASI
NEDENI ILE TURBIDITY YANI BULANIKLIK ARTMAYA BASLAYACAKTIR.BUNUN NEDENI ISE
COZUNMEYEN KALSIYUM KARBONAT VE MAGNESYUM KARBONATIN NEDENIDIR.
1.2.2
KARBON OLMAYAN SERTLIK
SUYUN ICERSINDE COZUNEBILEN TUZLAR, KALICI SERTLIGE NEDEN OLUR.BUNADA
KARBON OLMAYAN SERTLIK DENIR. BU TUZLAR KARBONAT OLMAYIP,DIGER ASITLERIN
TUZLARIDIR.BUNLAR(H2SO4) SULFURIK ASIT AGIRLIKLI TUZLARDIR.SULFURIK ASIT TUZLARI
SULFASTS OLARAK BILINIR.(SO4).KARBON OLMAYAN SERTLIKLER KAYALARDAN GELEN
KALSIYUMSULFATTIR. SUYUN SICAKLIGINDA, HAVA HAREKETLERINDEN,VE KISITLI PH
DEGISMELERINDEN BILE BU TIP SERTLIK HIC ONEMLI DEGILDIR.KALICI SERTLIK GECICI SERTLIK
GIBI YUZME HAVUZ SUYUNU BULANIK OLMASINA HICBIR SEKILDE SEBEBIYET
VERMEMEYECEGINDEN KALICI SERTLIK HAVUZLARDA ONEM ARZETMEZ.
TOPLAM SERTLIK BASIT OLARAK KARBON OLMAYAN SERTLIK VE KARBON SERTLIGININ
TOPLAMI SONUCUDUR.SERTLIK DERECESI 1 d.H=10 mg. CaO (ALMAN SERTLIGI)/LITRE SUDA
1 d.H= 10 mg.CaO/L
4-8 dH COK YUMUSAK
8-12 dH ORTA YUMUSAK
12-18 dH OLDUKCA SERT
18-30 dH SERT
30 VE YUKARISI dH COK SERT
SERTLIK MEVSIM’E GOREDE DEGISEBILIR . KIS AYLARI SERTLIK BIRAZ AZALABILIR
KURU VE SICAK YAZ GUNLERINE GORE.
SONUC OLARAK
KARBON SERTLIGI COZUNMUS KALSIYUM VE MAGNEZYUM BIKARBONATA GORE OLUSUR.
DIGER FAKTORLER
GECICI SERTLIK
COZUNMEYEN KARBONATLAR ISI YUKSELMESI NEDENI ILE OLUSUR.
YUZME HAVUZU DUVARLARINDA,FILITRELERDE,VE ISI EJANSORLERINDE OLUSAN KIREC
DEPOSITLERI
KARBON OLMAYAN SERTLIK; SOLUSYONDAKI KALSIYUM VE MAGNESYUM SULFATTAN
OLUSUR.
DIGER FAKTORLER
KALICI SERTLIK
SUYUN SICAKLIGI ARTMASI HICBIR SEKILDE KARBON OLMAYAN
SERTLIGI ARTTIRMAZ.
HIC BIR SEKILDE KIREC DEPOSITLERI BIRAKMAZ
SUYUN SERTLIGI
KALSIYUM VE MAGNEZYUM COZELTILERI
KARBONIK ASIT= KARBONAT,KARBONAT SERTLIGI =CH
SULFURIK ASIT=SULFAT,KARBONAT OLMAYAN SERTLIK=NCH
CH+NCH=TOPLAM SERTLIK
1,3
SU SERTLIGINDE VE SU KONDISYONUNDA pH DEGERININ ILGISI
1.3.1 YUMUSAK SU
COZUNMEYEN KARBONIK ASIT, VE YAGMUR SUYUNDAKI ASITIK DEGER YAKLASIK 5.5-6DIR.
YAGMUR SUYUNUN PH DEGERI,KARBONIK ASITTEKI H IYONLARI TARAFINDAN AYARLANIR.
BAZI BOLGELERDE BAZI DOGAL TASLAR GRANIT,GNESIS GIBI TASLAR YUZUNDEN SU HICBIR TUZU EMEMEZ.BU SEKILDE SUDA COK AZ SERTLIK OLUSUR.BUNA YUMUSAK SU DENIR.BUNA RAGMEN YAGMUR SUYU KARBONIK ASIT ICERIR. BULUTLARDAN TOPRAGA INERKEN BIR SEKILDE KARBONIK ASIT BUNYESINE ALIR.YUMUSAK SU ASIT OZELLIGI GOSTERIR.
PH DEGERI 5-7 ARASINDADIR
1.3.2 SERT SU
KARBONAT SERTLIGI OLAN SU COK FAZLA VEYA COK AZ KALSIYUM BIKARBONAT VEYA
MAGNEZYUM BIKARBONAT SOLUSYONU OLUSTURUR.BU TIP SOLUSYONLAR SUDA KISMEN
ALKALITY OLUSTURUR.
PH DEGERI ARTIKCA SERTLIK DAHA FAZLA GORUNUR HALINE GELECEKTIR.
BILINDİĞİ ÜZERE PH DEĞERI YÜKSELDİKÇE KLORUN ETKISI AZALIR.
PH DEGERI ARTIKCA SERTLIKTE PARCACIKLARA AYRIŞACAKTIR.
PH DEĞERİNİN , SUYUN SERTLİĞİ İLE İLGİSİ
Yumuşak su çok az veya hiç denecek kadar az çözünmemiş sertlik
gösterir.Bağlı olmayan karbonik asit solusyonu 7′nin altındaki Ph değğğerini gösterir.
SERT SU:Karbonik asıtile birleşmeyen, küçükten büyüğe giden Kalsiyum bikarbonat
veya magnezyum karbonat içerir.
Ph’ın 7 Değerinin yukarıda olma sebebi ,suyun fazla ısınmasıyla bağlı olmayan
karbonik asit açığa çıkar bıkarbonat parçaları çözünemeyen karbonat haline gelir.
Isının yükselmesi ile pH değeride yükselir.Çünkü karbonik asit açığa çıkar .Hidrojen
iyon konsentrasyonu düşer ve bikarbonattan kalan alkali reaksiyonu Ph ‘nın artmasına
sebep olur.
1.4 YÜZME HAVUZLARINDA Ph DEĞERİNİ AYARLAMAK
1.4.1 PH DEĞERİ ÇOK DÜŞÜK
Yumuşak sularda Ph değerini düşük bulmak çok yaygındır.Ph değeri çok spesifik
alkali tuzları ile yükseltileblinir.Bu ürünün adı ‘’PH-UP'’ dır. Her m3′e 10 gr atılması
kafidir. Ph değerleri 0.1 derece ile yükselir.
1.4.2 PH DEĞERİ ÇOK YÜKSEK
Çok yüksek PH değeri karbon sertliği olan sularda oluşur.Ph değeri asit ekleyerek
düşürülür.Fakat birçok asit korozif etki gösterir.Saklaması ve kullanması bu tip asitleri
oldukça zordur.
Bizler PH-DOWN kullanırız,kullanımı gayet kolay ve saklamasıda çok rahattır.
Ph Down ilave ettikçe alkali reaksiyon gösteren bikarbonatlar nötr reaksiyon
gösteren karbonatlar haline geçer.
Aynı zamanda suyun alkaliteside düşer.Bir doz atarak alkali suda PH değerini
düşürmek imkansızdır.
Havuzumuzun suyu 8.0 ph olsun her m3′e 80 gr PH-DOWN atalım
Ph Değeri 10 gramdan dolayı 7.2′ye düşecektir.Fakat Ph değeri aynı değerde hep
kalmayacaktır.Belli bir süre sonra ,PH değeri artacaktır.Bu yükselmenin sebebi
PH DOWN reaksiyona girip , kalsiyum bikarbonat ve magnezyum bikarbonat gibi
davranacak,karbonik asit bağlı olmayıp asit reaksiyonu gösterip ,ph değeri düşecektir.
Karbonik asit tekrar sudan kaçacaktır.fakat hala alkali reaksiyonuna girecek
bikarbonat suda bulunur.Kaçan karbonik asit PH değerinin yükselmesine tekrar
neden olacaktır.Yeterli derecede Ph-Down ilave edilmesi halinde sudaki bikarbonat
toplamı nötüralize olacaktır.Fakat sudaki Ph değeri belli aşamalardan sonra
indirilebilir.Bu aşamaları yaparken otomatik doz lama bilhassa 150 m3′den büyük
havuzlarda tavsiye edilir.
Akılda tutulmalıdır ki havuza taze su alınması ,yeni alkalite alınması demektir.Buda
tekrar pH değerinin ayarlanması icin gereklidir.Ph’nın artma miktarı ,havuza alınan temiz
su ile orantılıdır.
Bu açık havuzlarda kirlilik fazla olacağı için ,ters yıkama fazla olup, taze su
alınacağı için ph değerleri oynayacaktır.
1.5 SU’DA DEMIR VE MANGANEZ OLMASI
Bazı sularda demir ve mangan olmaktadır.Bu tip metaller bikarbonatlarla birleşince
renksiz birleşim halinde görünürler.Eğer oksidayzing kimyasallar suya atılması halinde
suda demir ve mangan,da varsa havadaki oksijen ve sudaki klor oksıdasyonun yükseltilmesi
sonucunda tekbağlı demir okside olarak üç bağlı demir haline. Mangan ise üç bağlı
mangan haline dönüşür.Bu seferde üç bağlı mangan olması halinde havuz suyunun rengi
kahverengi olup, üç bağlı demir olması halindede sarı renkte oluşur. Bu 20 ppm ‘in
üstünde olması halindedir. 20 ppm’in altında olması halinde ise yeşil renk oluşur.
Yüksek bağlı halde bulunmaları Demir ve Manganın çözünür olmamasını sağlar.
Kırmızı-kahverengi renk Demirhidroksit ve siyah-Kahverengi renkte Manganhidroksiti
oluşturur.Bunuda havuz suyundan çıkarabilmek için yüksek dozda flokulasyon uygulanmalıdır.
Bazı sularda demir ve mangan , havuzu doldurduktan hemen sonra sudaki renk değişmeye
başlar.Çok yoğun orada suda turbıtıdi , kirlilik oranı artmaya başlar.
Demir olan yüzme havuz suyunda havuz maviye boyanmış ise
Kırmızı-Kahverengi demir depozitleri oluşturur.Buda kirli yeşil rengi oluşturur. Eğer suda mangan
olması halinde su simsiyah renk oluşturur.Böyle bir durumda suyu boşaltıp ,yeniden su almaya
gerek yoktur.Demir ve Mangan depozitleri filitrede tutulabilir.Birkaç gün 24 saat devamlı filitrasyon
ve kuvvetli topaklama ile çözüme gidileblir.
Sırasıyla yapılması gerekenler:
1-Demir ve Manganı okside etmek için yüksek oranda şok klorlama yapın.
2- Ph değeri düşükse dengeleyin
3-Yüksek oranda Fast flock kullanınız.
not: 20 ppm’in altındaki demir veya manganın vereceği yeşilliği önlemek için Calcınex Pool
Kimyasalını kullanmanız gerekir. Suda demir olsa bile Calcınex pool kullanmanız halinde bu
yeşil renk oluşmayacaktır.
YÜZME HAVUZ SUYUNUN BAKIMI
Her havuz bakıcısının temel olarak bilmesi gerekenleri aşağıda özetlemeye çalışacağız.
2.1 Yüzme havuzunda bakılması gereken Temel hususlar
Yüzme havuzunda su daima temiz olmalıdır.Temiz ve hijyenik olmalıdır.
havuzlarda bu değerlerin kanunlar çerçevesinde korunması gerekmektedir.
Yüzme havuzlarında su daima çevreden ve yüzen kişilerden dolayı davamlı kirlenme
eğilimindedir.Suyun temiz kalabilmesi için gerek mekanik (fiziksel) ,gerekse
kimyasal yaptırımlar havuzlara uygulanmalıdır.Biz bu uygulamaya HAVUZ FİLİTRASYONU
VE DEZENFEKSİYONU diyoruz.
Su’dan kapalı devrede istenmeyen organizma,partikülleri yok edip,minimum ve aynı oranda
dezenfeksiyon sağlayarak suyun temiz kalması sağlanır.
2,2
YÜZME HAVUZ SUYU HİDROLİĞİ
Yüzme havuz suyu çok iyi bir şekilde sirküle etmeli ve havuz dezenfeksiyonu
yapan kimyasal veya dezenfektan ile hızlı karışılmasını ve reaksiyona girmesini
temin edilmelidir.
Tüm havuzu bulandırabilecek katı ve katı olmayan partiküller sudan bir
şekilde çıkarılmalıdır.
2,3
Yüzme havuzları için kombine sistemler
Yüzme havuzun dezenfeksiyonuna yardımcı olan için birçok farklı operasyonlar vardır .
Bunlardan bir taneside Flokulasyon (Topaklama) dır.
2.3.1
Flokulasyon(Topaklama)
Flokulasyon filitreden önce yapılan işlemdir.Filitrasyon esnasında kullanılan filitreler
kullanılarak havuz suyunda bulunan gözle görülmeyen parçacıklar Turbiditeye yol açarlar
Bunlarda 10-1 den 10-4 cm olan gözle görülen parçacıklardır.
Daha küçük parçacıklar 10-5 ve 10-7 cm milyonda on olançok küçük gerçek
parçacıklardır. Gözle görülmeyen partiküllerdir.
Gerçek çözünemeyen parçacıklar Tuz ,asit ,Baz ve Aminoasit ve ure lerdir.
Çözünemeyen katı partiküller
10-1 den 10-4 cm
Gözle gürülen partiküller
10-5 den 10-7 cm
Gözle görülmeyen partiküller kum filitresinde çok rahatça
tutulabilir.
Fakat filitrenin tutamadığı patiküllerinde tutulması gerekmektedir
dolaysıyla bu işlem için gerekli olanda Flokulasyondur.
FLOKULASYONDA NE OLUR?
Bazı kimyasal bileşikler Tuz ,Aluminyum,Demir suda çözünmezler
ve Suda Hydroxideleri oluşturur. Buda hacimli depozitleri oluşturur. BU depozitler kullanılan havuz kimyasalları sayesinde artı eksi iyonları birleştirerek daha büyük parçacıklar haline getirerek filitrede tutmaya yarar. Ph değeri flokulasyon içinde çok önem arzetmekte olup 7.2 veya 7.6 olmalıdır.o zaman Sunflok ve Quıckflock son derece ıyı performans gösterecektir.Flokullasyon havuz filitre edilirken yapılmasında çok fayda vardır. su hareket halinde iken positif ve ngatif iyonlar birbirleri ile birleştirilerek
filitrede büyük parçacıklar haline getirilip büyütülür. Alumınyum sulfate çok kullanılmakla beraber kesinlikle tavsiye edilmezçünkü doğru flokulasyon yapmadığı için filitreden geçip havuz içinde flokulasyon yapar havuz tabanında istenmeyen depositler ve suda beyaz bulutlar oluşturur ve bu bulutlaşma uzun süre ortadan kalkmaz. Tuz ve Demir partikülleri yüksek phlarda çalışmasına rağmen iyi flokulasyon
kimyasalı kullanılmaması halinde demir ve tuzun tüm metal aksama yapışmasına neden olur hatta paslanmaz çelik aksama bile . Bu yüzden Sunstar Sunflok veya Bayrol Quıckflock yüksek ph değerlerinde
çalışmasından dolayı ağır metal demir mangan gibi suda klor ile birleşmesinden siyah ve kahverengi renkler oluşturan ağır metaleri topklayıp filitrede çok rahat tutar.Flokulasyon havuzda doüru ve yeterli kullanıldığı takdirde havuzda klor sadecedezenfeksiyon için kullanılacağından dolayı daha az kullanıma neden olacaktır. Flokulasyon ev havuzları için kartuş formları vardır.Umuma açık havuzlarda dozaj pompası ile verilmesi son derece uygundur.
2.3.2
Filitreleme ve Ters Yıkama
Günümüzde çoğunluk daha çok tek katmanlı kuvartz kumlu filitreler
kullanılmaktadır.
Doğru filitreleme yapılacak ise filitrede kum katman kalınlığı 1.2 m
olup kuvarz kum kalınlığı 0.7 ile 1.2 mm geçmemelidir.
Filitreleme hızı ne kadar yavaş o kadar iyi filitreleme demektir.
Umuma açık havuzlarda 20 m3/h/m2
ev havuzlarinda bu hiz 40-45 m3/h/m2 hıza çıkarılabilir.
Ters yıkama operasyonu regular olması gerekir. Ters yıkama operasyonunda
su akışı normal akışın tersine yapılır.
50mt/h hızla alttan üste doğru bir hızla filitrede birikmiş tüm pislikler bu hızla
kumdan ayrılarak rogara yollanılır.
DIN19643 de 6m3/m2 filitre alanına su geçmesi gerekmektedir ,doğru ters
yıkama yapılması için
Filitre en az haftada 1 kere ters yıkama yapılmalı.
Filitre kumun üzerinde oluşan kirlikleri atmakla bereber zaman içersinde
ters yıkama her zaman yapılsa bile zamanla kireç ve bakteri depositleri
oluşmaktadır. Kumun zamanla su sertliğinden sertleşmesi nedeni ile
kumda yarıklar oluşur ve bu yarıklardan kısa devre ile tekrar kirli ve mikroplu
su tekrar havuza geri döner.
Bunu engellemek için Decalcit filter kullanılırsa sertleşmiş kumu yumuşatarak
tekrar iyi filitreleme yapmasını sağlar.
Decalcit filter Filitre kapağını açıp içine koyup bir gece bekletildikten hemen
sonra ters yıkama yapılmalıdır.Ters yıkamadan sonra çok yollu vana ile
durulma yapılması ihmal edilmemelidir.
Pre-Coat Filters
Daha az sıklıkla kullanılan filtre tipi Pre-Coat filtrelerdir. Bir konteynerin iç yüzeyine
kumaş gerdirilerek giydirilir. Kumaşın dış yüzeyi Kieselgur tabakası ile kaplanır.
Kieselgur tabakası çok geniş iç yüzeyi ile büyük ve küçük parçaların temizlenmesini sağlar.
2.3.3 Dezenfeksiyon / oksidasyon (Klorizasyon)
Alman Bulaşıcı Hastalıkları önleme yasasına göre havuzu kullanan hiçkimsede hastalık
riski olmasa bile havuzun bakımı yapılmalıdır.
Eğer çok kullanılan bir yüzme havuzu kullanıcıları çok sağlıklı ve hiçbir bulaşıcı has
talıkları olmasaydı sağlık açısından hiçbir risk olmayacaktı. Fakat daima havuz içinde
bulaşıcı haslaığı olan veya sadece taşıyıcı olan birinin olabileceği varsayılır. Daima
böyle olacağı varsayılarak adım atılmalıdır. Suyun içine yayılan mikroplar derhal
yokedilmelidir. En ideali suyun içinde mikrop oldürücü maddelerin sürekli bulundurulmasıdır.
Yani suyun içinde daima mikrop öldürücü temizlik maddesi mutlaka bulundurulmalıdır.
Yüzme havuzunda dezenfeksiyon maddesi bulundurma zorunluluğu 20. Yüzyılın başlarında kabul edildi.
O zamanlar dezenfeksiyonun anlamı; enfecsiyonlardan insanları korumak için önceden alınmış
önlemler olarak tanımlanıyordu. Hemen sonra içme suyu dezenfeksiyonunda da kul
lanılan klor en iyi havuz temizleyicisi olarak kullanılmaya başlandı. Günümüzde
hemen tüm yüzme havuzları klor ile temizlenir. Hatta yüzme havuzu temizliğindeki
kurallar içme suyu temizliğindeki kurallardan günümüzde daha sert hala gelmiştir.
Yüzme havuzu dezenfeksiyonunda en önemli faktör mikropların en hızlı şekilde yok
edilmesidir. Mikrop taşıyan bir kişi havuza girdiğinde, bulaşıcı mikroplar korunmasız
durumdaki diğer insanlara ulaşmadan en hızlı şekilde yokedilmesi gereklidir. DIN19 643
e göre 1000 adet Eşela koli mikrobu öldürme hızı 30 sn olmalıdır. Bazı durumlarda deği
şik tip mikropların 30 sn içinde 10,000 adedinin yokedilmesi gereklidir.
2.3.3.1
Klor nedir ve nasıl çalışır.
Klor hiçbir zaman doğada bağlı olarak bulunmaz.
Yüzme havuzlarında Klor çeşitli formlarda kullanılır.
Klor genelde elektroliz yolu ile tuz ısıtılarak veya sodyum kloride
sarı yeşil rengi alır ve oldukça zehirli gazı vardır.
Havuzlarda kullanılan önemli klor cinslerinden bir tanesi
Chloroisocyanurate (Halk dilinde diklor olarak geçer)
formülü
C3N3O3CL3+3H20=3HCLO+C3N3O3H3
Chlorisocyanurate + su =serbest klor+cyanurikasit
Hypoklorus asit çok önemli kimyasal bileşimdir.
Çünkü tüm dezenfeksiyon mikrop öldğrme işlemi ve oksidasyon
işlemleri Hypoklorus asit (serbest klor) ile yapılır.
Ph değerine göre Hypoklorus asit (HOCL) ikiye ayrılır
H+ iyonlari ve OCL- İyonları olmak üzeredir.
Ph değerinin yüksek olması HOCL asidinin daha fazla ıyonlarının parçalanmasına
neden olmaktadır.
Yukarıdaki tablodan Hypoklorusasit ile Ph değeri arasındaki farkı rahatça
izleyebiliyorsunuz.
Ph nın yükselmesi demek dezenfeksiyon ve oksidasyonun azalması demek çünkü
hipoklorus asitinde daha fala parçalanıp görev yapamaz hale gelmesi demektir.
Bu yüzden Ph değeri her zaman istenilen değer olan 7.2 ve 7.6 değerlerinde her zaman
kalmalıdır.
Ph değerinin düşmesi halinde metal paröalarda korezyon seramik veya cam mozaik
bileşimlerinde yıpranma oluşur.
Serbest klor nasıl bağlı klor haline geçer
HCLO + NH4 = H20 +NH2CL
Serbest Klor+Ammonya= Su+Monokloramin
HCLO+NH2CL=H20+NHCL2
Serbest Klor + Monokloramine=Su + Dikloramin
HCLO+NHCL2=H20+NCL3
Serbest klor +dikloramine =Su+Trikloramin
Buna bagli klor deniyor
Bagli klorda hic bir sekilde havuzlarda kolibasili ve formlarını öldüremez
bu yüzden bunu yok etmek için Şok klorlama yapmak lazım
NHCL2 + 2HCLO+H20=NO3+5H+4CL
Dikloramin+Serbest klor+Su=Nitrate +Hidrojen+klorid
2NHCL+HCLO=N2+H20+3H+3CL
olarak Kloraminin oxide olmasını sağlar.
Gürüldüğü gibi halk dilinde diklor veya Toz klor olarak geçen
chloroisocyanurate
1- Kullanımı son derece kolay
2- Saklaması kolay korazif değil
3- Çok uzun süre havuz suyun içinde güneşe dayanaklı
çünkü syanurik asit klorun güneşle temas etmesinde uçmasını engellemektedir
o yüzden cyanurik asite dikkat edilmelidir.
Bak cyanurik asit bilgilerine
4-Raf ömrü son derece uzundur. (10 yıl gibi)
5- Soğukta buharlaşmadığı için az klor kokar buda klorun
azaldığına işaret etmez çünkü konsentrasyon ve yapısı hiçbir şekilde bozulmaz
6-Toz klorun iri tanelisi daha kolay partiküllere ayrıldığından toz klordan daha iyidir.
Aksi takdirde çok ince tanecikli toz klor iyi karıştırlmaz ise dozaj pompası kullanımlarında
hortumları tıkama problemi yaratabilir.
2.3.3.4
OKSİDASYON ETKİSİ
Klorun dezenfeksiyon etkisi olduğu kadar oksidasyon etkiside vardır. Oksidasyon
reaksiyonu ile klor organik maddelerin parçalanmasını sağlar. Organik maddeler
doğal maddelerdir; yumurta, şeker, yağ gibi. İnorganik maddeler ise canlı olmayan
tuz, şeker ve CO2 ve Nitrojen gibi gazlardır. Organikten ingorganik maddeye dönüşüme
mineralizasyon denir. Organik maddelere klorun oksidasyon etkisi temizleme etkisi
ile beraber çok önemlidir. Organik kirlilik havuz kullanıcıları tarafında yapılır ve bakteri
ve yosun oluşumu bu sebebten olur. Klor organik kirliliğin yayılımını engeller. Çöktürme
ve filtreleme işlemleri ile kirlilik havuz suyundan atılır. Bu işlem herzaman çok başarılı
olmaz. Klorun oksidasyon etkisi ile bu organik kirler parçalanrak yok edilir. DIN19 643 e
göre; sudaki maksimum klor ölçüsü ihtiyaç olunan kadardır.
2,3,3,5
Havuz kullanıcılarının kirletme etkisi.
Kombine su temizlik sistemi; Çöktürme, Filtreleme, Klorlama (dezenfeksiyon ve oksidasyon etkisi)
acaba havuz temizliğinde ne derece başarılı olabiliyor? Bir performans ölçütü; okside edilebilir
kirliliğin uzaklaştırılmasıdır. Bu Potasyum Permanganat (KMnO4) değeri ile ölçülebilir.
Potasyum permanganat değerleri havuz besleme nozullarında ve çıkış nozullarında ölçülür.
Ve bu iki değer arasındaki fark okside edilebilir kirlerin temizlikten önce ve sonraki değerlerini verir.
Her kullanıcı yaklaşık olarak 4 gr Potasyum Permanganat suya bırakır. Ölçümler gösteriyorki kombine havuz temizlik sistemi (Çöktürme, Filtreleme, Klorlama) ile her m3 te 2 gr okside edilebilir atık havuz
suyundan uzaklaştırılabilir. Burdan şunu çıkartabiliriz her havuz kullanıcısı 2 m3
temizlenmiş havuz suyuna ihtiyacı vardır.
2 m3 temiz su = 0,5
0,5 çok önemli bir ölçüttür ve b-ölçütü olarak adlandırılır. Kullanıcılar genelde
havuzu belli süreler için kullanırlar ki bu genelde 1 saattir. Tüm hesaplamalar 1 saatlik
süre baz alınarak yapılır. Havuzda bulunan ve yüzme bilen her kişinin 4,5 metrekare
alan kullanıldığı yüzme bilmeyen her kişinin ise 2,7 metrekare alan kullandığı kabul
edilir.
ÖRNEK: Derinlik 1,35 m. Yüzey alanı = 10 x 25 = 250 metrekare. 250 / 4,5 = 55
yüzücünün kullanacağı varsayılır. Bu 55 yüzücü için her saat 110 metreküp dezenfekte
edilmiş su gereklidir. Ortalama derinlik 1,8 metre ise bu değer 450 metreküp olur.
.2.3.4
Suyun Tazelenmesi (Fill - and Top- Up Water)
Şimdiye kadar anlatılan dezenfeksiyon sistemlerine ek olarak Seyreltme yöntemidir.
Seyreltmede amaç daha önce adı geçenlerin etkinliğini arttırmaktır. Daha açmak
gerekirse taşan suların yerine taze su kullanılarak havuz suyunun tazelenmesidir.
.2,3,5
Organik Klor Bileşikleri (Havuz olan kimyasal reaksiyonlardan oluşan)
Hipoklorik asidin açıkladığımız oksidasyon etkisinin yanısıra, klor diğer moleküler
bileşiklerlede reaksiyona girer. Bu reaksiyonun sonucunda Klor - Karbon kombinasyonları
oluşur. Özellikle Kloroform çok sık rastlananıdır. Brom da içeren sularda ise Bromoform oluşur.
(Tribromomethan CHBr3) Bu ürün kısaca THM olarak bilinir.
THM eğer yüksek konsantrasyonlu ise toksik ve potansiyel olarak kanserojendir. Çok çabuk buharlaştığı için
sudan hemen uçar ve havadan ağır olduğu için su yüzeyinin hemen üstünde birikir. Bu
yüzücüler tarafından solunur ve direkt kana karışır. Bu bileşiğin deriden direkt olarak
insan vücuduna girip girmediği hala tartışma konusudur. Klorlu sularda bu bileşiğin
oluşması kaçınılmaz bir durumdur.
Almanya’da içme suyunda THM içeriği 25 mikrogram / litre olarak sınırlandırılmıştır.
ama bu rakamın 10 mgr / lt ye çekilmesine çalışılmaktadır. Bu rakama ulaşmak
içinde oraganik kirlenmenin mükemmel bir dezenfeksiyon ile minumuma indirilmesine
çalışılmaktadır. Bu iş içinde klor içeriği suda minumumda tutulmalıdır. Açıklandığı gibi, dikkat ,
edilmesi gereken husus; klor gazının su içene karıştığı nokta dezenfeksiyon için en kritik noktadır.
Bunun için su içindeki organik kirlenme min. olmalıdır. Filtrasyondan önce çöktürücü
kimyasallar hariç odun kömürü tozunun 5 gr / metreküp olarak su içine dozlanmasının
organik kirlenmeyi azaltıp azaltmayacağı hala tartışma konusudur.
Ozonlamanın organik kirlenmeyi azaltması incelendi. Ozonlamanın THM miktarını 10
mgr / lt düzeyinin altına çekmesine yardımcı olduğu tespit edildi.
THM in üzerine tartışmalar hala devam etmektedir. En büyük riskin zamanının büyük bir
çoğunluğunu havuzda geçiren yüzücülerde olduğu tespit edildi.
2,3,6
SERBEST VE BAĞLI KLOR VE TESTLERİ
Klor düzeyinin sağlıklı dezenfeksiyon belli oranlarda tutulması çok önemlidir. Serbest
ve bağlı klor arasında farklar vardır.
SERBEST KLOR: Hipoklorik asit ve onun tuzlarıdır.
BAĞLI KLOR: Serbest klorun su içindeki Nitrojen bileşikleri ile reaksiyonu sonucu oluşur.
Nitrojen bileşikleri üre olarak adlandırılabilir. Bunlar suya insan derisinden, sidikten
ve tükürükten geçer veya halihazırda suyun içinde bulunurlar. Sidik suya amonyak
iyonu olarak geçer.
Amonyak ve sidik suda klor ile reaksiyonu geçip Kloraminleri (Bağlı Klor) oluşturur.
Kloraminler keskin kokulu, kulak zarına ve göz mukozasına zararlı bileşiklerdir.
Yüzme havuzlarında “klor” kokusu olarak adlandırılan koku aslında kloromaynların
kokusudur. Bu istenmeyen klor bileşiklerine “Bağlı Klor” denir. Çöktürücü veya
serbest klor miktarını arttırarak bu oran düşürülebilir.
Yeterli miktarda serbest klorun eklenmesi ile bağlı klor ayrışır. Klor kokan havuzlar
gerçekte çok fazla klor içermez hatta yetersiz klora sahiptirler. Suyu yeni ve taze olan bir
yüzme havuzu içine çok fazla miktarda klor eklense bile “klor” kokmaz.
Eğerki bağlı klor varsa ve serbest klor çabuk ve yeterli miktarda atılırsa koku kalmaz
ve göz tahrişide olmaz. Sudaki klor miktarı yeterli tutulursa bağlı klor oluşması
engellenir.
İyi bir dezenfeksiyonun sağlanması için, serbest klor miktarı havuzun her tarafında
0,3 miligram / litre olmalı. Fakat 0,5 miligram / lt olamsı tavsiye edilir. Çünkü bu
miktar dezenfeksiyonu güvenle sağlamakla beraber bağlı klor oluşumunu engeller.
KLOR ÖLÇÜMÜ: Renk testi ile klor ölçümü yapılabilir. Veya DPD metodu ile de ölçülebilir.
Bu metodta DPD 1 tableti suya eklenir. Bunun sonucunda serbest klor ölçülür. Daha sonra
aynı örneğe DPD 3 tableti eklenir. Serbest klor kırmızıyı gösterir, DPD3 eklendikten sonra
bu daha koyu bir renk halini alır. Son değer toplam klor değerini verir. Toplam klor ve serbest
klor arasındaki fark Bağlı Klor değerini verir.
DPD 1 TABLET VEYA SIVISI SERBEST KLOR
DPD 3 TABLET VEYA SIVISI TOPLAM KLOR
TOPLAM KLOR - SERBEST KLOR = BAĞLI KLOR
ÖRNEK: DPD 1 i ekledikten sonra belli bir değer okunur. Mesela 0,4 mg / lt. bu serbest klordur.
Daha sonra DPD 3 eklendikten sonra yeni bir değer okunur. Bu da toplam klordur. Mesela 0,7 mg / lt
İkisinin arasındaki fark (0,7-0,4) = 0,3 mg / lt ise bağlı klor değerini verir.
2,4
KLORLAMA SİSTEMLERİ VE KLOR KULLANIMI
Normal klor dışında klorun başka tipleride yüzme havuzlarında kullanılır:
Sodyum Hipoklorite, Calsiyum Hipoklorite, Stabilize Klor Bileşikleri
2,4,1
Sıvı Klor
Sıvı klor alkali soda veya soda çözeltisi ile klor gazının reaksiyonu ile elde
edilir. Sodyum hipoklorit adı verilen bu bileşik maximum %18 ortalama %15 aktif klor
içerir. Sıvı klordaki aktif klor oranı çok hızlı şekilde düşer. Özellikle ışık çok olan ve
sıcak ortamlarda ambalajında bile klor oranı hızlı şekilde düşer. Kötü depolama koşullarında
4 hafta içerisinde tüm aktif klorunu yitirir. Kullanılan üretim yöntemlerine göre sıvı klor bazen
ağır metallerde içerebilir. (Kadminyum, Arsenik vb..).
Zor depolama koşullarının yanısıra, sıvı klorun bir diğer dezavantajıda Alkanitesinin yüksek olmasıdır.
Bunıun yüzenden sudaki Ph değeri yükselir ve buna bağlı olarakta dezenfeksiyon daha zorlaşır.
Sert sularda sertlik derecesini daha da arttırır. Bu da dezenfeksiyonu zorlaştırır.
2,4,2
Kalsiyum Hipoklorit
Kalsiyum Hipoklorit, hipoklorus asidinin kalsiyum tuzudur. Kalsiyum hipoklorit klor
içeriği maksimum % 70 tir. Kalsyum hipokloritin bir çok dezavantajı vardır. Bir çok
idtenmeyen yan ürünler içerir; Kalsiyumoksid ve kalsiyum karbonat gibi. Bu bileşikler
çözünmeyen bileşiklerdir ve dezenfeksiyon etkisini düşürürler. En büyük dezavantaj bu etkisiz
ve suda çözünemeyen bileşikler ile içinde barındırdığı kalsiyumun suyun sertliğini arttırmasıdır.
Sıvı klor kadar olmasada, kalsiyum hipoklorit suyun pH değerini yükseltir.
Sıvı klor ile karşılaştırıldığında avantajları; 5 kat fazla klor içermesi ve kolay bozulmamasıdır.
Fakat güçlü oksidasyon etkisi nedeni ile toz, kağıt parçaları, ağaç parçası, yün ve buna benzer
maddelerle reaksiyona girer ve yangın çıkartabilir. Bu konuya çok ama çok dikkat edilmelidir.
2,4,3
Stabilize Edilmiş Klor Bileşikleri
Ayrışabilir klor bileşiklerinin dezavantajları yeni ve sorunsuz klor bileşikleri oluşturulması
için cesaret verdi.
Amaç şimdiye kadar bahsedilen tüm dezavantaşlardan sıyrılmış bir bileşik elde etmek idi.
Bu tip klor bileşikleri yaklaşık yirmi yıldır tekstil sektöründe kullanılıyor idi. Bunlar yüzme
havuzlarında kullanılabilir hale getirildi.
Stabilize klor bileşikleri İsosiyanürik asittir. Suyun için belli bir zaman sonra klor isosiyanürik asitten ayrılır.
Ve oksidasyon ve dezenfeksiyon etkisi göstermeye başlar. Hipoklorik asitler güneş altında
ve yüksek ısıda uçar. Sonuçta klor etkisini gösteremez. Bu yüzden şimdiye kadar sayılan tüm klor
bileşikleri açık havada ve yüksek ısıda dezenfeksiyon etkisi gösteremezler. Fakat stabilize klor bileşiklerinin
kullanılması ile yeterli dezenfeksiyon sağlanır bu şartlarda bile. Bir diğer avantaj ise kolay kullanım ve depolamadır.
Bu yüzden bu bileşikler evlerde okullarda ve benzeri profesyonel bakımın yapılmadığı yerlerde
rahatlıkla yapılır. Fakat tabiki serin ve kuru yerde saklanmalı ve diğer kimyasal bileşiklerle
kesinlikle karıştırılmamalıdır.
En çok bilinen bileşik SANKLOR 55 tablet ve granülleridir. Tablet klor dozajlamada kolaylık sağlar.
Özel dozajlama ünitesi mevcuttur tablet klorlar için.
2,4,4
Klor Klor Dioksit Sistem
Klor dioksit sadece klor ile birlikte kullanılır. Böyle kullanılınca bağlı klor oluşumunu
desteklemez. Klor - Klor dioksit in ozonlama yapıldığı durumlarda ve kartuş filtre
kullanılan sistemlerde kullanılmaması daha iyidir.
2,4,5
Ozon
Çöktürme, filtreleme, kartuş filtre ve klorlamaya ek olarak Ozon sistemide kullanılabilir.
3 tane Oksijen atomu içeren O3 gazı dezenfeksiyonda kulşlanılır. Sistem sırasıyla çöktürme,
filtreleme, ozon, kartuş filtre, klorlama olarak yapılmalıdır. Ozonlama filtrasyondan hemen sonra
1 gr / m3 olarak yapılmalıdır. 2 dakikalık reaksiyon süresinin sonunda özel kartuş filtre ile ozon
sudan uzaklaştırılmalıdır. Kartuş filtrelemeden sonra ozon miktarı 0,05 mg/l ye düşmelidir.
Ozonlama yapılmadan önce suda yeterli miktarda klor olmalıdır. Bu oran serbest klor için
0,2 mg / l olmalıdır.
AÇIK YÜZME HAVUZLARINDA KIŞ BAKIMI
Kış boyunca suyu havuzun içinde bırakmak oldukça yaygın günümüzde. Bunun
nedenleri; boş iken baharda meydana gelen su seviyesi yükselmesinin zararlarından
korumak ve havuz üst yüzeylerinin mekanik darbelerden kış sezonu boyunca korunmasıdır.
Yüzme sezonu boyunca ve kış sezonunda sert sularda bir kir tabakası ve yosun tabakası
oluşur. Bu tabakayı sert sularda oluştuktan sonra temizlemek çok zordur. Baharda bu
oluşan tabakaları temizlemek için güçlü asit içerikle temizleyeciler ve çok efor sarfetmek
lazımdır. Fakat kışın kullanacağınız WINTERTIME kimyasalı bu kireç tabakalarının oluşumunu
ve yosun büyümesini engeller ve bu sayede bahar temizliğini çok kolay bir hale getirir.
WINTERTIME sirkülasyon sistemi kapandıktan sonra 30-50 gr / m3 olarak yüzme havuzunun
içine dozlanır.
YOSUN ÖNLEME
Şimdiye kadar suyun temizliğinden ve havuz kullanıcılarının yarattığı kirlilikten
bahsedilldi ve bunların dezenfeksiyonu hakkında çözümler sunuldu.
Yosun bu bakımdan farklı bir kirleticidir. Ya tek hücreli yada çok hücrelidir ve
inorganik materyalleri suya katar. (Karbondioksit, Nitrojen gibi.)
Bakteriler yaşamak için organik bileşiklere ihtiyaç duyarlar ve bu yüzden su içindeki
organik bileşikler en düşük seviyede tutulmalıdır. Yosun sporlar olarak ürerler ve açık
ve hatta kapalı yüzme havuzlarında çok kolay şekilde üreyebilirler. Birkaç saat
içinde havuz duvarlarını, merdivenleri kaplayabilirler ki kaygan zemin oluşturduklarından
yüzücüler için çok tehlikelidirler. Yeşil renkleride hoş olmayan bir görüntü oluşturur.
Klor yosun oluşumunu engelleyemez ve hatta yosun klorun etkisini azaltır.
Önceleri bakırsülfat yosun önleyici olarak kullanıldı. Fakat çok fazla dezavantajı görüldü.
Düşük konsantrasyon bazı tür yosunları engellemez, karbonatlı sert sularda bakırsülfat
çökelme yapar. Yüksek konsantrasyonunda da saç ve elbiselerde renk değişimi yapar.
Amonyum bileşikleri günümüzde en sağlıklı yosun önleyici olarak kendini ispat etmiştir.
Santem Yosun Önleyici eklenmesi ile yukarıdaki sorunların hiçbirisi yaşanmadan korunma
sağlanır. Önce 5 ml / m3 Santem Yosun Önleyici ekleyiniz ve oluşmuş olan yosunları
temizleyiniz. Daha sonra 20-30 ml / m3 yosun önleyiciyi suya ekleyiniz.
Bazen yüzey temizliğini Sanchlor 100 ü yosun bulunan yüzeye direkt olarak yayıp
yüzey temizliği yapılabilir.
Halka açık yüzme havuzlarında yüksek olmayan bir miktarda Santem Yosun Onleyici
iş görür. Çünkü Sanklor ve Santem Yosun Önleyici birbirlerinin etkilerini arttırır. Santem
Yosun Önleyi’ nin kullanıldığı havuzlarda da Sanklor kullanma ihtiyacı düşer.
Kategori: Biyoloji