Karbonhidratlar
12 Temmuz 2007
KARBONHÄ°DRATLAR
Bütün hücrelerin en önemli enerji kaynağıdırlar. Karbon, hidrojen ve oksijen atomlarından oluşan molekülleridir. Genel formülleri Cn (H2O)n ile gösterilir. Bu moleküller, basit veya kompleks yapıda moleküller olup canlılarda enerji sağladığı gibi zar ve çeper yapılarına da katılırlar. Bitki hücrelerinin duvarlarına giren yapı elamanları karbonhidratlardır ve bitki için bir destek görevini üstlenmiştir. Bitki hücreleri su ve karbondioksitten, güneş ışığında çeşitli karbonhidratların sentezini doğrudan doğruya yapabilme özelliğine sahiptir. Buna fotosentez denir. Buna karşılık, hayvan hücrelerinin karbonhidrat sentezleme yeteneği yoktur.
Biyosferde en bol bulunan organik bileşikler karbonhidratlardır; çünkü birer polisakkarit olan nişasta ve selülöz bitkilerin en önemli depo ve yapıtaşı maddeleridir.
Karbonhidratlar molekül yapılarına göre üç grupta incelenir;
Monokkritler
Disakkaritler
Polisakkaritler
1-MONOSAKKARÄ°TLER
Monosakaritler, (CH2O)n genel formülünde dallanmamış, biri dışında her karbon atomu bir hidroksil grubu ve bir karbonunda da karbonil oksijeni taşıyan bileşiklerdir. Karbonhidratların monomer birimlerini teşkil ederler. Eğer karbonil oksijeni zincir sonunda ise bileşik bir aldehittir ve aldoz adını alır; Eğer bir başka yerde ise Monosakkarit bir ketondur ve ketoz diye isimlendirilir.
Tabiatta en bol bulunan Monosakkarit altı karbonlu bir şeker olan D- glukozdur. Diğer bütün şeker molekülleri D- glukozdan türemiştir ve canlıların yapılarında bulunan Polisakkaritlerin tamamına yakını bu molekülün polimeridir.
İçerdikleri Karbon Atom Sayısına göre altı karbonlu olanlar (heksozlar);Glikoz, Fruktoz ve Galaktozdur. Beş karbonlu olanlar (Pentozlar); riboz ve deoksiriboz, üç karbonlulara ise trioz adı verilir. Her ne kadar doğada 8-10 karbonlu monosakkaritler bulunmuyor ise de bunları labaratuarlarda yapmak mümkündür. Monosakkaritler D ve L konfigürasyonunda olurlar.
Glikoz serbest olarak bal, üzüm ve incirde bol bulunur. Bütün polisakkaritlerin yapısını oluşturur. Fruktoz, bal ve olgun meyvelerde bol bulunur. Bunun için meyve şekeri denir. Galaktoz süt ve ürünlerinde bol bulunur. Bunun için hayvansal bir besin maddesidir. Riboz RNA`nın, ATP`nin ve bazo enzimlerin yapısında bulunur. Deoksiriboz ise DNA`nın yapısında bulunur. Bütün basit monosakkaritler beyaz kristal yapıdadır. Suda kolayca çözünürken apolar çözücülerde çözünmezler.
2- DÄ°SAKKARÄ°TLER
Disakkaritler, iki monosakkaritin glikozit bağıyla birleşmesiyle oluşan şekerlerdir. Bu tür reaksiyonlara Dehidrasyon reaksiyonları denir ve oluşum esnasında su meydana gelir eğer su harcayıp disakkaritler yapı birimlerine parçalanırsa böyle reaksiyonlarada hidroliz reaksiyonları denir. Bilinen disakkaritler, Sakkaroz, Maltoz ve Laktoz molekülleridir.
Maltoz = Glikoz + Glikoz
Laktoz = Glikoz + Galaktoz
Sükroz = Glikoz + Fruktoz
Maltoz ve sükroz bitkilerden, Laktozda insan ve memeli hayvanlardan sağlanır.
Kategori: Biyoloji