P) Lepidoptera (kelebekler, Pulkanatlılar).
12 Temmuz 2007
p) Lepidoptera (Kelebekler, Pulkanatlılar).
Kelebekler, her iki çift kanadının üzerinde bulunan ufacık ve değişik renklerdeki pulların oluşturduğu güzel renkleri ile dikkati çekerler. Pulkanatlılar adını da alırlar. Coleoptera’dan sonra, tür zenginliği yönünden ikinci durumda olan takım Lepidoptera’dır.
Baş üzerinde iri yapılı bileşik gözler, ucu topuzlu ya da diğer şekillerdeki antenler ve palpus labialis’leri ile kıvrık hortum şeklindeki ağız parçalan bulunur. Emici yapıdaki ağız parçaları, bazılarında gelişmemiştir. Sadece bir familyada (Micropterygidae) ağız çiğneyici yapıdadır.
Başkalaşım holometabol’dur. Larvalar tırtıl ya da mühendis tırtılı tipindedir. Krizalis adını alan pupaları bazılarında koza içerisinde, bazılarında çıplak ve dik duruşlu, diğer bir kısmında çıplak fakat başaşağı sarkmış durumda ya da toprak üzerinde bulunur.
Bu takım içerisinde, ekonomik yönden önemli türler çoktur. Çoğu bitkisel besin alır; bazdan dokunmuş maddelere, bazdan da depolanmış ürünlere zarar verir.
Lepidoptera takımı Gündüz kelebekleri (Rhopalocera) ve Gece kelebekleri (Heterocera) olmak üzere ikiye ayrılır. Birincilerin anteni ucu topuzlu tiptedir; frenulum (ikinci kanadın ön kenarında dip tarafında bulunan kıl veya kıllar) yoktur; vücut incedir; gündüz uçarlar. İkincilerde anten değişik şekillerdedir; frenulum vardır; vücut kalın yapılıdır; gece uçarlar. Fakat, birçok sistematikçi Lepidoptera’yı Frenatae ve Jugatae adını alan 2 alt-takıma ayırmayı doğru bulmaktadır. Jugatae’de her iki çift kanadın damarlanışı birbirine benzer ve kanatlar birbiri ile ufak bir çıkıntı (Jugum) ile birleşir. Frenatae’de ise arka kanatlar daha ufak ve daha az damarlıdır ve iki kanat birbiri ile ancak frenulum ile birleşir, ya da arka kanadın dip tarafının genişlemiş olması ve birbirine tutunur. Kelebeklerin çoğu bu ikinci alt-takıma aittir. Bu alt-takımdaki familyalar, birtakım üst-familyalar halinde ve bunlar da 2 “grup” halinde toplanmıştır. Macrolepidoptera grubunda bütün Rhopalocera ile Heterocera’nın bir kısmı yer alır. Geri kalanlar Microlepidoptera grubunu oluşturur.
Macrolepidoptera Rhopalocera
Papilionidae (Kuyruklu Kelebekler)
Pieridae (Beyaz Kelebekler)
Danaidae
Safyridae (Esmer Kelebekler)
Nymphalidae (Alaca Kelebekler)
Lycaenidae
Sphingidae (Füze Vücutlu Kelebekler)
Saturniidae (Tavus Kelebekleri)
Arctidae (Çadır Tırtılları)
Noctuidae (Toprak Kurtları)
Notodontidae
Lymantridae (Kıllı Tırtıllar)
Lasiocampidae (Halka Kelebekleri)
Bombycidae (İpek Böcekleri)
Thaumatopoeidae (Kese Tırtılları)
Cossidae (Ağaç Kurtları)
Geometridae (Mühendis Tırtılları)
Aegeridae (Arı Benzeri Kelebekler)
Zygaeaidae
Tincidae (Güveler)gelechidae
Seythridae
Yponomeutidae (Ağ Kurtları)
Torteicidae (Meyve İç Kurtları ve Yaprakbükenler)
Dyralidae
Coleophoridae
İbitlocolletidae (Yaprak koyucular)
LAHANA KELEBEĞİ (Pieris brassicae)
Zararı :
Mavimsi veya sarımsı yeşil zemin üzerinde siyah ve birleşince iki yanda band meydana getiren lekeleri ihtiva eden tırtıllar lahana yapraklarını kalın damarlara kadar yiyerek zarar yaparlar. Tırtılların şiddetli hücumuna uğrayan sebze bahçelerinde lahanalar adeta yapraksız kalırlar.
Etmeni :
Kışlayan puplardan İlkbahar’da krem beyazı kelebekler çıkarlar. Narin bir vücudu, ve büyük kanatları vardır. Ön kanatlar üzerinde siyah lekeler bulunur. Parlak sarı yumurtaları yaprağın alt yüzünde 20-100 lük gruplar halinde bulunurlar. Yumurtalar tahminen 2 haftada açılırlar. Genç tırtıllar önce grimsi yeşil renktedirler. Büyüdükçe renkleri belirginleşir ve parlar. Genç tırtıllar önce birlikte beslenirler, sonra da bütün bitkiye dağılırlar. Boyları 4 cm. oluncaya kadar beslenirler. Bu dönemde bitkiden ayrılırlar ve oldukça uzun bir yol yürüyüp topraktan yüksek ağaç gövdesi, tahta veya duvara yapışarak pup olurlar. Pup grimsi yeşildir, üzerinde koyu renkli noktalar vardır. Genellikle yılda 2 nesil verirler, ikinci nesil tırtılları yaz sonlarında faaliyet gösterirler. Beyaz kelebeklerin 2 türü daha lahanalar üzerinde zararlı olurlar. Küçük olanı Pieris rapae ve yeşil çizgili renklisi Pieris napi’dir. Bu iki tür yumurtalarını tek tek korlar. Tırtılları kadifemsi yeşil görünümdedirler.
Ekonomik önemi:
Tırtıllar çok sayıda görülürse büyük zararlara sebep olabilir ve bütün lahanaları yapraksız hale sokabilirler.
Mücadelesi :
Tırtılların bütün larva dönemlerine karşı 100 it. suya;
«DDVP %50 Em.» 200 cc., «Dipterex sp 80» 150 gr., «Gusathion %20 Em.» 250 cc., «Tokuthion 500 EC» 200 cc. veya «Bayer Endosulfan 35 Em.» 200 cc tavsiye edilir. «Gusathion % 2,5 toz» veya «Bayer Endosulfan %5 toz» da dekara 2,5-3 kg. kullanılabilir. İlaçlamanın tırtılların genç döneminde uygulanması tercih edilir.
Lahana Kalebeği (Pieris spp.)
]) Lahana kelebeğinin dişisi (P. brassicae), 2) Büyütülmüş yumurta kümeleri (P. brassicae), 3) Yenmiş lahana yaprağı (P. brassicae), 4) Lahana kelebeği tırtılı (P. brassicae), 5) Pup hali (P. brassicae), 6) P. Rapae tırtılı,
Kategori: Biyoloji