Takım Array : Array Array Hemıptera Array (heteroptera) Tıngıdae

12 Temmuz 2007

Takım : HEMIPTERA (HETEROPTERA) TINGIDAE

Stephanitis pyri (F.) (Armut Kaplanı)

Sin.: Tingis pyri F.

Vücut yassı ve geniş, esmer renkte, gözler iri, antenler ince, üçüncü segment ince ve diğerlerine göre çok uzun, dördüncü segmentin üç katı civarında, dördüncü kalın ve uca doğru tedrici kalınlaşma gösterir; pronotum öne doğru uzar ve başı kapatır, iki yanda da genişleyerek yarım daire şeklinde dışarı taşar, pronotum ve hemelytra üzeri dantelli bir yapı ve görünüm arzeder, hemelytra’da ikişer leke bulunur; vücut 3-4 mm boyundadır.

Başta armut olmak üzere birçok yumuşak ve taş çekirdekli meyve ağaçlarında; söğüt, kavak ve karaağaç gibi orman ağaçlarında zarar yapmaktadır. Yurdumuzda hemen her tarafta görülmektedir. İç Anadolu’da zararı daha fazla olmaktadır.

S. pyri, kışı ergin halde meyve ağaçlarının kabukları altında ve arasında taş ve kesek altlarında, dökülmüş yapraklar arasında, meyve bahçelerinin çit ve duvarlarındaki mahfuz yerlerde geçirir, ilkbaharda ağaçlar yaprak çıkarmaya başladıktan zaman bunlar da kışladıkları yerlerden çıkar ve konukçu bitkilerin yapraklarının alt yüzeyinde bitki özsuyunu emerek beslenmeğe başlarlar. Dişi böcek yumurtalarını yaprağın alt yüzeyinde, doku içerisine teker teker koyar ve üzerini anüsten çıkardığı bir sıvı ile kapatır. Bu sıvı kısa zamanda kurur ve siyah bir kabuk halinde yumurtaların üzerini örter. Bir dişi 100′den fazla yumurta koyabilir. Yumurtalar 3-5 hafta içerisinde açılır, çıkan nimfler yaprağın alt yüzünde bitki özsuyunu emerek beslenmelerini sürdürürler. Nimflerin çıkışı genelde haziran ayı içerisinde olur. Yılda 2-4 döl vermektedir.

S.pyri’nin ergin ve nimfleri yapraklarda bitki özsuyunu emer, yaprakta klorofilin parçalanmasına neden olurlar. Bu yüzden yaprakların emgi yerlerinde beyaz lekeler oluşur. Böcek yaprakta beslenirken çıkardığı dışkıyı yaprağa tutturur. Bu nedenle zarar görmüş yapraklarda böcek ve siyah noktalar halindeki dışkıyı görmek mümkündür. Zarar gören yapraklar erken dökülür, bitki zayıflar. Meyve verimi nicelik ve nitelik yönünden azalır.

Bu böcekle mücadele, yoğunluk yaprak başına 0.5-1 adet ergin düzeyinde ise kışlaklardan çıkıp yapraklara gelmiş olan erginlere karşı yapılacağı gibi yumurtadan yeni çıkmış nimflere karşı da yapılabilir. Ancak elma içkurdu elma ağkurdu ve diğer önemli meyve zararlıları ile mücadele edilirken S. pyri ile de savaşılmış olmakladır.

Monosteira unicostaîa R.R., kavak, söğüt, elma, armut ve bademlerde; M.lobulifera Reut, badem, şeftali, armut, ahlat ve meşede zarar yapan diğer Tingidae türleridir.

MIRIDAE

Calocoris trivialis (Costa) Zeytin Çiçeksokanı

Vücut kısmen dar ve uzun; yeşilimsi sarı ve kahve renkte, pronotom üzerinde iki siyah leke bulunur, posteriörü siyah ve scutellumun kenarları siyah, anten segmentlerinde de renk açıklı koyuludur; boy 6.5-8 mm’dir.

C. trivialis bir zeytin zararlısıdır. Ege, Marmara ve Akdeniz bölgelerinde yaygındır. Kışı, sürgünlerde açılan yarıklar içerisinde yumurta halinde geçirir, ilkbaharda zeytinlerin çiçek salkımları belirgin bir hal almağa başladıktan zaman yumurtalar da açılır. Çıkan nimfler, çiçek tomurcuklarına, daha sonra da çiçek buketlerine geçerek onların sap, yumurtalık ve yeni oluşmakta olan tanelerini sokup bitki özsuyunu. emerler. Böceğin ergin olmasına yakın zararı daha çok olur. Nimfler, 5 gömlek değiştirdikten sonra ergin olurlar. Yılda bir döl verir.

C. trivialis önemli bir çiçek zararlısıdır. Çiçek tomurcuklarının belirmesi ile başlayan zarar meyve oluşumuna kadar devam eder. Tomurcukların sokulup emilmesi sonucu emgi yerinde siyah leke oluşur. Bu durumdaki tomurcuklar açılamazlar. Açılmış çiçekler üzerinde beslenmeler ise üreme organlarının tahrip olmasına neden olmaktadır. Bir diğer zarar şekli de dişilerin yumurta koyma esnasında sürgünlerde açtıkları yaralardır. Zamanla bu yaralar dolu zararı gibi bir görünüm arz eder.

Bu zararlı ile mücadelede zeytin güvesi ile yapılan savaş etkili

olduğu için ikisinin mücadelesi birlikte yürütülmektedir. Ancak diğer zararlının yoğun olmadığı alanlarda, bu böcek ağaç başına 25 adede ulaşmış ise doğrudan doğruya buna karşı ilaç uygulaması yapılabilir.

Calocoris annulus Brulle

Vücut kahverengi, cuneus kırmızımsı sarı, uç kısmı siyah; 6.5-8.0 mm boyundadır. Polifag bir zararlıdır. Özellikle baklagil yem bitkileri, zeytin, diğer çeşitli meyve türleri, orman ve süs bitkilerinde beslenmektedir. Bu tür de kışı yumurta halinde geçirmekte ve yılda bir döl vermektedir.

Dionconotus cruentatus Brulle(Turunçgil Çiçeksokanı)

Sin.: Lop us montivagus Costa

Vücut dar, uzunca ve siyah, pronotum ve hemelytra’nın dış kenarları kırmızı renklidir. Vücut uzunluğu 6.0-8.0 mm’dir.

Yurdumuzda, Marmara, Ege ve Akdeniz bölgelerinde yaygın olarak bulunur. Polifag olan böceğin esas konukçusu Graminae, leguminasac ve liliaceae familyalarına bağlı bitkiler oluşturur. Nimfler, bu bitkiler üzerinde beslenir, erginler ise turunçgillerde çiçeklere geçer ve bunları kuruturlar. Günün sıcak saatlerinde etkileri daha fazladır. Yumurtalarını konukçu bitkilerin saplarında, doku içerisine kümeler halinde koyar.

Mücadelesinde, bu böceğe konukçuluk yapan bitkilerin bahçe içinden ve etrafından temizlenmeleri önerilmektedir. Genellikle diğer turunçgil zararlılarıyla mücadele edilirken, bunun da populasyonu kontrol altına alınmaktadır.

Pantilius tunicatus (F.) Fındık Kapsidi

Vücut dorsalde sarı, kırmızı ve esmer renkleri taşır, hemelytra’nın yan kenarları ve vücudun ventrali açık sarı renkte 2. ve 3. anten segmentlerinin uçlan siyah; vücut ince siyah kıllarla kaplı, 8-10 mm boyundadır. Esas zararı fındıkta olmakla beraber; huş, akçaağacı ve kavak gibi orman ağaçlarında da bazen zararlı olmaktadır. Karadeniz Bölgesi’nde görülmektedir.

Kışı yumurta halinde geçirir. Yumurtalar sonbaharda fındık bitkisinin aynı yılki sürgünlerinin tomurcuk diplerine, yaprak saplarının kaide kısımlarına, iri dallardaki çatlak ve yarıklara konur. Yumurtalar diğer konukçu bitkilerin de benzer yerlerine bırakılmaktadır. Kışlayan yumurtalar ağustosta açılırlar ve nimfler erkek çiçekler, tomurcuk ve sürgünlerde bitki özsuyunu emerek beslenirler. Erginler sonbaharda meydana gelir. Yılda bir döl verir. Erkek çiçeklerde kuruma ve dökülmeler meydana gelir.

Phyllus coryli L. (Fındık Yaprak Emicisi )

Vücut siyah, sadece anten, hortum ve bacaklar sarı renkte; dişi 3, erkek 4.5 mm boyunda, dişide kanatlar kısa, abdomeni nihayette kapatmaz, erkekte ise kanatlar uzun ve abdomenden dışarı taşar.

Diğer bazı odunsu bitkilerde de görülmekle birlikte fındıkta çok rastlanır.

Kışı yumurta halinde geçirir. Nimf ve erginler yaprak ve sürgünlerde bitki özsuyunu emerler. Yapraklardaki emgi yerleri sararır ve zamanla kurur ve dökülür. Bu yüzden yapraklar delikli bir görünüm arzeder.

PENTATOMIDAE

Palomera prasina (L.) (Fındık Yeşil Kokarcası)

Vücut geniş, yassı, koyu yeşil renkte, kışlayan bireylerde vücut rengi kahverengi, abdomen dorsalde mor, ventralde açık yeşil, antenin uç segmentleri ve bacaklar kırmızı, boyu 11-14 mm’dir.

Polifag bir zararlıdır. En önemli konukçusu fındıktır. Çeşitli meyve ve orman ağaçlan, sebze, türün ve birçok yabani bitkilerde görmek mümkündür. Yurdumuzda hemen her tarafta rastlanır. Özellikle Karadeniz, Marmara ve Ege’de yaygındır.

P. prasina kışı ergin halde yaprak döküntüleri arasında çit ve duvar diplerinde geçirmektedir, ilkbaharda sıcaklık 15 0Cnin üzerine çıktığında erginler kışlaklardan çıkar ve fındık bitkisine geçerler. Bu oldukça kısa zamanda tamamlanır. Çiftleştikten sonra dişiler yumurtalarım yaprağın alt yüzüne genellikle 14 veya 28′lik gruplar halinde koyar. Yumurtalar fıçı şeklinde, yeşil renktedir, açılmaya yakın üstte üçgen şeklinde koyu leke belirir. Yumurtalar 8-10 gün içerisinde açılır. Birinci dönem nimflerinin baş ve thorax kısmı siyah, abdomen yeşildir. Toplu halde yumurtalar civarında beslenirler, ikinci dönemde nimfler otsu bitkiler üzerine geçebilirler. Üçüncü dönemden itibaren fındık bitkisine döner, bitki Özsuyunu emerek zarar yapar ve 5 dönem geçirdikten sonra ergin olurlar. Dördüncü ve 5. nimf dönemleri uzun sürer ve bu sürede oburca beslenirler. Nimf dönemini ortalama 50 günde tamamlar.

Karadeniz Bölgesinde yılda bir döl vermekte, sıcak yerlerde iki döl verdiği belirtilmektedir.

Nimf ve erginler, fındığın yaprak ve meyvesinde beslenirler. Ancak asıl zarar meyvede kendini gösterir. Meyvedeki bu zarar değişik dönemlerinde 4 şekilde olur. Saldırıya uğrayan meyveler nohut büyüklüğünde veya daha küçükse gelişemezler; zamanla esmerleşir ve dökülürler. Bu durumdaki meyvelere sarı karamuk adı verilir; Meyveler normal iriliklerini aldıktan sonra böcek zararına maruz kaldıklarında bu gibi meyveler yine kahverengiye dönüşür; Bunlara da kara karamuk denir. Fındıkların iç doldurma döneminde de zararı devam eder. Bu esnada sokulup emilen meyvelerin emildikleri yerlerde iç kısmı çökük, şekilsiz, çarpık bir görünüm alır. Meyvenin içi tam teşekkül ettikten ve meyveler olgunlaşmaya yüz tuttukları zaman emgi yerleri etrafında kahverengi lekeler oluşur. Bu lekeli içler dış satım yönünden pazarlama güçlüğü çıkarırlar. Karamuk ve şekilsiz iç biçiminde zarar gören meyvelerde dökülme olmasına karşın, lekeli içe sahip olanlar dökülmezler. lekeli içler iç tüketimde de itibar görmez, şekerleme sanayii dahi kullanmak istemez. Bu durumda böceğin

zararı hem nicelik, hem de nitelik yönünden olmaktadır.

Fındık alanlarında P, p fasına bu doğal düşmanlarından yumurta paraziti olarak Asolcus grandis Thoms (Scelionidae: Hym.), yaşlı nimf ve ergin paraziti olarak da Gymnosoma rotundatum L. (Tachinidae: Dipt.) önem taşır. Bunların etkinlikleri kimi yıllar % 39′a varmaktadır.

İlaçlama kışlamış erginlere ve temmuzun ilk yarısında da nimflere karşı yapılabilir. Ancak, fındık kurdu ile yapılan savaşta kullanılan ilaçlar, bunun erginlerine de etkili olduğu için ayrı bir ilaçlamaya gerek kalmamaktadır. Nimflere karşı ise ilaçlamayı gerektirecek yoğunluk olduğunda ilaç atılabilir.

Apodiphus amygdali (Germ.) Ağaç Büyük Pentatomidi

Vücut kırmızımsı veya sarımsı koyu kahverenginde, baş dikdörtgen şeklinde, vücut yüzeyi pürtüklü, pronotum’un ön kenarı küçük diken şeklinde çıkıntılıdır. Vücut uzunluğu 18-19 mm’dir.

Polifag bir zararlıdır. Dut, yumuşak ve taş çekirdekliler ve ceviz gibi birçok meyve türü, çeşitli süs ve orman ağaçlarında beslenir.

Kışı ergin dönemde geçirir, ilkbaharda, Nisan ve Mayıs aylarında ağaçlarda görülmeye başlar. Ağaçların gövde ve dallarında bitki özsuyu emerek beslenirler. Hazirandan itibaren cinsel olgunluğa ulaşan dişiler, çiftleşerek yumurta koymaya başlar.

Yumurtalar ağaçların gövde, dal, sürgün ve yapraklarına ortalama 14′lük gruplar halinde bırakılır. Bir dişi toplam 70-80 yumurta yapar. Erginler ağustostan itibaren çıkmaya başlar. Yılda bir nesil verir. Böceğin direkt zararı yanında, özellikle taş çekirdekli meyve ağaçlarında, stylet yaralarından zamk akıntısı çıkmasına sebep olurlar. Böyle ağaçlar zamanla zayıflar.

Şimdilik özel bir mücadele uygulamaya gerek yoktur. Diğer zararlılara karşı yürütülen mücadele esnasında bu tür de kontrol altına alınır. Ayrıca doğada, yumurtalarında yüksek oranda parazitlenme görülür.

Rhaphigaster nebulosa Poda

Koyu grimsi esmer veya sarımsı esmer renkte, üzeri sık siyah noktalı antenlerin basal yarısı sarı, uçları siyah renkte; boylan 14-17 mm’dir.

Karadeniz Bölgesinde, fındık alanlarında yaygın olan bu tür, fındık dışında, zeytin ve bazı meyve ve orman ağaçlarında da zararlı olmaktadır.

Kışı ergin halde yaprak döküntüleri ve diğer birçok gizlenebilecek yerlerde geçirir, ilkbaharda erginler özellikle çiçekli fındık bitkilerine geçer, tomurcuk ve çiçek yumurtalıklarında beslenirler. Dişiler yumurtalarını yaprağın alt yüzeyine genellikle 14′lük gruplar halinde koyarlar. 1-2 hafta içerisinde yumurtalar açılır, çıkan nimfler meyve, yaprak ve sürgünlerde bitki özsuyunu emerek beslenirler. Temmuz sonu Ağustos başlarında yeni nesil erginleri oluşur. Bir süre beslendikten sonra kışlama yerlerine geçerler.

nebulosa ‘nın zararı, P. p r aşina ‘nınkine benzemektedir.

KAYNAK

- ÖZBEK, Prof. Dr. Hikmet GÜÇLÜ, Yrd. Doç. Dr. Şaban YILDIRIM, Yrd. Doç. Dr. Erol, Meyve, Bağ ve Bazı Süs Bitkileri Zararlıları. Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi, Bitki Koruma Bölümü, Atatürk Üniversitesi, Zir. Fak. Ofset Tesisi, Yayın No: 792, Ders Kitapları Serisi No: 72, Erzurum, 1995.

Kategori: Biyoloji

Ödevsel

Takım Array : Array Array Hemıptera Array (heteroptera) Tıngıdae

Rasgele...