Ä°skelet Ve Kas Sistemi
12 Temmuz 2007
Ä°SKELET ve KAS SÄ°STEMÄ°
Bu iki sistem, Destek ve Hareket sistemi olarak tanımlanır. Ancak, bu iki sistem her zaman tüm canlılarda birlikte yer almayabilir. Örneğin bitkilerde yalnız desteklik yapan pek ve sert dokular bulunurken, hayvanlarda desteklik yapan iskelet sistemi yanında, hareketi sağlayan kas sistemi oluşmuştur.
BÄ°R HÃœCRELÄ°LERDE DESTEK ve HAREKET:
Bir hücreli canlılar genellikle sularda yaşadıklarından hareketleri su ile birlikte sürüklenme şeklindedir. Gelişmiş destek ve hareket sistemleri olmamasına karşın taşıdığı yapılar ve sitoplazma bu çeşit canlıların hareketini sağlar.
Tek hücreliler, bulundukları ortamın hareketi ile yer değiştirebildikleri gibi (=Pasif hareket) bazıları da yaşadıkları yerlerde yalancı ayak, sil ve kamçı gibi özel yapılarla hareket eder.(=Aktif hareket)
Hücre dışında silis ve kalsiyum gibi minerallerden yapılmış pelikula canlıya destek sağlar ve hücre bütünlüğünü korur.
BAZI TEK HÃœCRELÄ°LERDE HAREKET
KÖKAYAKLILAR: Tatlı suda yaşarlar, yalancı ayakları ile hareket ederler, bölünerek çoğalırlar.
KÖKAYAKLILARDAN AMİP:
Amip gibi kök ayaklılar, sitoplazmada bulunan kasılma ve gevşeme yeteneğindeki protein iplikçikleri sayesinde yalancı ayaklar oluşturur.
1. Yalancı ayakları ile hareket ederler.
2. Besinleri yalancı ayakları ile yakalar ve besin kofulunun içine atarak sindirir.(=fagositoz)
3. Bazıları parazit olup insanda amipli dizanteri hastalığı yapar.
4. Heterotroftur.
5. Ökaryot bir canlıdır.
KAMÇILILARDAN ÖGLENA:
Öglena gibi kamçılı kamçılı bir hücrelilerde bir ya da birkaç tane kamçı ile hareket sağlar. Kamçılar protein yapıdadır. Kamçılar su içinde burgu hareketi yaparak canlıyı iter ve hareketini sağlar.
ÖGLENA:
Hem ototrof, hem de heterotroftur.
Kamçısıyla hareket eder.
Fotosentezle besin ürettiğinden ototroftur.
Kloroplast taşır.
Işık olmayınca suda erimiş besinleri emer.
Ökaryot bir canlıdır.
SÄ°L HAREKETÄ°:
Paramecium gibi silli bir hücrelilerde görülür. Siller, hücreyi örten pelikuladan çıkan protein yapısındaki küçük iplikçiklerdir. Sillerin uyarılması ve titreşerek aynı yöne hareket etmesi, silleri birbirine bağlayan sinir telcikleriyle olur.
Amip, öglena gibi canlıların çevreden gelen uyarılara doğru yönelme veya kaçma şeklindeki tepkilerine taksi veya yer değiştirme hareketi denir.
BÄ°TKÄ°LERDE Ä°RKÄ°LME ve HAREKET
Canlıların en önemli özelliği, dış ortama uyma ve bunlara cevap verme özelliğine sahip olmalarıdır. Çevre faktörleri uyartı meydana getirir ve bitkide bu uyartıya cevap olarak değişmeler görülür. BÜTÜN BİTKİLERDE HAREKET GÖZLENİR. Tek hücreli alg, mantarlarda hareket bütün organizmada meydana gelirken, yüksek bitkilerde hareket organ ya da organ kısımlarında gözlenir.
Bitkilerde görülen hareketleri;
.hareketin yönü uyartıya bağlı olanlar;
.ırganım hareketler.
HAREKETİN YÖNÜ UYARTIYA BAĞLI OLANLAR
Bu tür hareketlerde bitki hareketleri dıştan gelen uyartının yönüne bağımlılık gösterir. Bu hareketler, taksis ve tropizm olmak üzere iki şekilde meydana gelir.
Taksis (Göçüm) hareketleri:
Taksis hareketler, bağımsız organizmalarda görülen yer değiştirme hareketleridir ( suda yaşayan tek hücreliler, cıvık mantar hücreleri, koloniler). Eğer hareket uyartıya doğru ise pozitif, uyartıya ters ise negatif taksis şeklinde ifade edilir. Örneğin pencere önünde saksıda yetiştirilen bitkilerin yaprak ayalarını hep aynı tarafa doğru çevirmeleri, kökün yerin merkezine, gövdenin gökyüzüne doğru büyümesi birer tropizma örneğidir.
Tropizma hareketleri uyarana göre isim alır. Uyaran ışık ise fototropizma, yerçekimi ise jeotropizma, kimyasal maddeler ise kemotropizma, ısı ise termotropizma, su ise hidrotropizma adı verilir.
TROPİZMA HAREKETLERİNİN HER BİRİ BELLİ BİYOLOJİK AMAÇLARA YÖNELİK YARARLAR SAĞLADIKLARI VE BİTKİ VEYA ORGANA ORTAMDAN EN İYİ YARARLANABİLECEĞİ DURUMU KAZANDIRMADA BÜYÜK ROL OYNADIKLARI BİLİNMEKTEDİR.
Kategori: Biyoloji