Geçki Ve Plan

12 Temmuz 2007



GEÇKİ VE PLAN

Bir yolun yeryüzünde izlediği doğrultuya yol geçkisi, denir. Bu doğrultu, iki noktayı birbirine bağlamak için pek çok çeşit var gibi görünse de esasında çeşitli engel ve zorluklar nedeniyle azdır. Bir yolun geçmesi zorunlu noktaları birbirine bağlayan seçeneklerden en uygun olanını seçmek “geçki araştırması” olarak adlandırılır. Bu araştırmanın asıl amacı noktaları birbirine bağlarken varolan seçeneklerden en ekonomik olanını seçmektir.

Geçki araştırması sırasında karşılaştırmalar yapılırken seçeneklerin bazı koşulları sağlaması gerekir. Bunlar;

Geçki ana kontrol noktalarını birbirine bağlamalıdır. Ana kontrol noktaları: Bir yolun başlangıç ve bitiş noktaları ile geçmesi zorunlu yerlerdir. (Örneğin: büyük yerleşim merkezleri)

Bir yolun standartları yolun sınıfına bağlıdır. Geçki bu sınıfa ait proje standartlarının uygulanmasını sağlayabilecek durumda olmalıdır.

Geçki yoldan geçmesi beklenen trafiği yolun hizmet ömrü boyunca, öngörülen hizmet düzeyinde ve işletme yönünden güvenli ve ekonomik bir şekilde geçirebilmelidir.

Geçki yolun ana kullanım amacına uygun olmalıdır.

Geçki sağlam zeminlerden geçmelidir.

Geçkide toprak işi mümkün olduğunca az, ortalama taşın mesafesi küçük olmalıdır.

Geçki, yer altı ve yerüstü suyuna karşı doğal drenaj imkanı en iyi olan yerlerden geçirilmeye çalışılmalıdır.

Akarsu geçişlerini ucuza mal etmek için mümkün olduğunca dik açı altında yapılmalı, büyük köprülere ait kenar ayaklar sağlam zemine oturmalıdır.

Yolun alt ve üst yapısı kum,çakıl, taş ve su’yun temini en kolay geçkiler tercih edilmelidir.

Kent içinde arazi maliyetli olduğundan boş ve ucuz yerlerden geçilmelidir.

Yol hizmete açıldıktan sonra masrafları az olmalıdır.

Elbette ki bunların hepsinin birarada tek bir geçkiyi sağlaması zordur. Burada önemli olan bu koşulların çoğunu içeren mevcut seçenekler arasından en uygununun seçilmesidir.

Ana kontrol noktaları, standartları ve trafik karakteristikleri belirlenmiş bir yol için en uygun geçkinin araştırılması işi üç aşamalı bir çalışmadır (Ön inceleme, Etüd ve Ekonomik karşılaştırma)

Ön İnceleme

İstikşaf adı da verilen bu incelemede ana kontrol noktaları arasındaki arazide geçkinin oluşturulmasına çalışılır. Çok fazla ayrıntıya girilmez. Bunun için 1/25000 ölçekli eşyükselti haritaları ile 1/100000 ölçekli jeolojik haritalar ön inceleme için yeterlidir. Haritalar yardımıyla topografik, jeolojik ve geoteknik yönden araziler incelenir. Ve çeşitli elemeler yapılır. Eleme dışında kalan her geçki için bir rapor hazırlanıdır. Bu rapor da şu bilgiler yer almalıdır.

Geçkinin topografik durumu

Heyelan bölgeleri ve taşıma gücü zayıf yerler.

Yer altı ve yüzey suları drenaj sularının drenaj durumu

Yol yapım gereçlerine ait ocakların yer ve kapasiteleri

Her türlü sanat yapısının yeri, cinsi ve yaklaşık boyutları

Geçki toplan uzunluğu

Kamulaştırma durumu

Bu bilgiler ışığında kabaca metraj ve maliyet hesabı çıkarılır.

Eşyükselti Eğrili Harita Üzerinde Geçki Araştırması

Tesviye eğrili harita üzerinde alınan iki nokta arasındaki kot farkı “H(m)”, bu iki noktayı birbirine bağlayacak maksimum eğim “Sm(%)” ise hiçbir eğimn kaybı olmaması halinde bu iki notayı birbine bağlayan yolun uzunluğu metre cinsinden,

L= (H/Sm)*100 olur.

Verilen A ve B noktaları arasındaki ve haritadan ölçülerek bulunan düz uzunluk hesaplanan bu L uzunluğundan küçük ise Sm, eğimli ve eşyükselti eğrilerini keserek giden bir poligon yardımı ile A noktasından B noktasına ulaşmak mümkündür. İşte bu kırık çizgi şeklindeki poligona “Sıfır Poligonu” veya “Sıfır Çizgisi” denir. Geçki’nin bu sıfır çizgisi doğrultusundan gittiği varsayıldığında bu noktalar arasında hiçbir kazı ve dolgu işlemi yapılmaz. Buna göre sıfır poligonu, arazinin durumuna göre seçtiğimiz eğimle nerelerden gidebileceğimizi gösterir.

Geçki ekseninin sıfır poligonunu takiben gitmesi halinde yol çok uzar. Sıfır poligonu kırık çizgi biçiminde olduğundan ve bazı yerlerde keskin dönüşler bulunabileceğinden her zaman için bu poligonu takip etmek mümkün olmaz. Bunun için bu sıfır poligonundan ayrılmalar olur. Dolayısı ile geçki uzunluğu sıfır poligonundan daha daha kısa olur. Bu da iki nokta arasında alınan boyuna eğimin araştırma sırasında alınan eğimlerden daha yüksek çıkmasına neden olur. Bu nedenle sıfır poligonu araştırması yapılırken dikkate alınacak eğimlerin (So), projede öngörülen maksimum boyuna eğimden arazinin durumuna göre değişen ölçüde tutulması gerekir. Bu oran düz arazide az, engebeli arazide fazla olur.

So eğimi, iki eşyükselti eğrisi arasındaki kot farkının, iki nokta arasındaki mesafeye bölünmesi ile elde edilir. Eğer eşyükselti eğrileri sık ise eğim %2-3 gibi bir miktar altında kalan,eğimle çalışılmaya başlanmalıdır.

Sıfır Poligonunun Çizimi

Haritada eşyükselti eğrileri arasındaki kot farkı h(m) ve arazinin topografik durumuna göre sıfır poligonu araştırması için seçilen eğim So ise;

l= (h/So)*100

bağıntısında bulunan l uzunluğunu ölçeğine uygun olarak bir pergel yardımıyla iki eşyükselti eğrisi arasına yerleştirilirse sıfır poligonunun arazideki bir parçası elde edilir.

Sıfır poligonun bir kenarının elde edilişi Ekte (Şekil 1) verilmiştir.

İki kontrol noktası arası birbirine bağlanırken tek eğim kullanılma zorunluluğu yoktur.

Hesaplanan açıklık (l) ile iki iki eşyükselti eğrisini geçmek mümkün değilse seçilen eğimin, arazi eğiminden fazla olduğunu gösterir.

Sıfır poligonu araştırması sırasında eşyükselti eğrileri açık bir biçimde kestirilmelidir.

Vadi tabanlarında veya tepe aralarındaki boyun noktalarında aynı kotlu eşyükselti eğrisine atlama yapılmak sureti ile poligonda kesiklik yapılabilir.

Hızlı yapılması gereken durumlarda (eğer hassaslık fazla istenmiyorsa) sıfır poligonu eşyükselti eğrilerinin birkaçı atlanarak çizilebilir.

Geçki Eksen Hattının Belirlenmesi

Sıfır poligonunun geçirilmesinden sonra, geçkiye ait eksen hattı, bu poligon yardımıyla önce kırık çizgiler halinde belirlenir. Sonra aliymanlar arasına uygun kurbalar yerleştirilir. Bu esnada sıfır poligonundan ayrılmalar olabilir. Düşük standartlı ve toprak işinin maliyetini azaltmak için minimum kurba yarıçapı ve minimum görüş mesafelerini sağlamak için sıfır polgonuna yakın gidilebilir. Burada önemli olan sıfır poligonundan ayrıldıkça toprak işinin artacağıdır.

Bu ön inceleme araştırmasından sonra Etüd ve Ekonomik karşılaştırma yapılır.

Aplikasyon

Ekonomik karşılaştırmadan sonra bizim için en uygun olan geçkiye ait eksen hattının arazide belirtilmesi işlemine “Aplikasyon” denir.

Aplikasyon yapılırken sırasıyla şu işler gerçekleştirilir.

Kurbalara ait somelerin tespiti,

Piketaj

Nivelman

Enkesitlerin alınması.

Geçkiye ait somelerin tespiti, etüd aşamasında hazırlanan (1/2000) ölçekli haritadan yaralanarak yapılırsa “etüd aplikasyonu”, arazide bire bir yapılırsa “direkt aplikasonu” adını alır.

Geçki eksenine ait somelerin arazi üzerinde belirlenen noktalara yerleştirilmesi ile aplikasyona başlanır. Sonra piketaj işlemine geçilir. Piketaj ise aliyman ve kurbaların arazide belirtilmesi işlemine denir. Bu arada arazi üzerinde bazı noktaların kazıklarla işaretlenmesi gerekir. Bunlar; kırık noktalar, kuru ve yaş dereler, kurba başlangıç ve bitiş noktaları, km. ve hm. noktaları, diğer noktaların geçki eksenini kestiği noktalar belirlenmelidir.

Nivelman ise piketaj sırasında araziye çakılan kazıklara mira tutularak yapılır.

Son aşama ise arazinin geçki eksenine dik doğrultudaki durumunu belirtmek için enkesitlerin alınmasıdır.

Bunların dışında geçkiye ait diğer işler sırasıyla

Yerel plankotelerin alınması,

Kamulaştırma planının çıkarılması,

Şev kazıklarının çakılması,

Geçki planının hazırlanması

yer alır.

Biz bunlardan araştırma konumuz olan “Şev Kazıklarının Çakılması” işlemini inceleyeceğiz.

Şev Kazıklarının Çakılması

Şev kazıklarının çakılmasına başlanmadan önce çalışma sahasının sınırlarını belirlemek, toprak temizliği yapılacak alanı göstermek üzere enkesitlere ait dolgu ve yarma şevlerinin doğal zemini kestiği şev eteği noktaları belirlenir. “Şev kazıklarının çakılması” ise eksenin her iki yanındaki şev eteği noktalarına, hazırlanmış kazıkların çakılması olayına denir. Şev kazıklarının çakıldığı yerler arazinin durumuna göre değişebilir ve 25 metreyi geçmesi istenmez.Düşey ve yatay kurbalar ile yatay kurbalara ait birleşme eğrilerinin bulunduğu yerlerde bu kazıklar daha sık aralıklarla çakılır. Yatay kurbanın enine yükseltmenin başlangıç ve bitiş noktaları ile maksimum noktalarda şev kazığı mutlaka çakılmalıdır. Şev kazıklarının yeri nivo, mira, çelik şerit metre kullanılarak bulunur. Şev kazığı dolguda ve yarmada farklı formüllerle bulunur.

L: Şev kazığının yol eksenine olan uzaklığı

ld: toprak işi sonundaki platform yarı genişliği

lş: Platform dış kenarı ile şev kazığı arasındaki mesafe

Mş: Şev eteğindeki mira okuması

Mo: Eksen noktasındaki mira okuması

d1: Platform dış kenarı ile şev eteği arasındaki kot farkı

d0: Eksen noktasındaki dolgu yüksekliği

so: Platform enine eğimi

m/n: Şev eğimi

b: Yolun eksen kotu ile platform dış kenar kotu arasındaki fark

ly: Şev yüksekliği

Dolguda Şev Kazığı

L=ld+lş

lş= d1/(m/n)

d1= Mş-(Mo-d0)-b

L= (Mş-Mo)*n/m + [(do-b)*n/m + ld]

Yarmada Şev Kazığı

lş= y1/(m/n) = [(Mo-do)-Mş+b]*(n/m)

L= ly + lş

L= (Mo-Mş)*(n/m) + [(b-do)*n/m +ly]

Kategori: Bilim


Rasgele...


Destekliyoruz arkada - arkadas - partner - partner - arkada - proxy - yemek tarifi - powermta - powermta administrator - Proxy